Oedipus

Oedipus

II

Iocasta

Creo

Teiresia

III

Manto

Senex Corinthius

Phorbas

Nuntius

Chorus Thebanorum

Oedipus Iocasta

Iam nocte Titan dubius expulsa reditet nube maestus squalida exoritur iubar,lumenque flamma triste luctifica gerensprospiciet avida peste solatas domos,stragemque quam nox fecit ostendet dies. 5Quisquamne regno gaudet? O fallax bonum,quantum malorum fronte quam blanda tegis!ut alta ventos semper excipiunt iugarupemque saxis vasta dirimentem fretaquamvis quieti verberat fluctus maris, 10imperia sic excelsa Fortunae obiacent.quam bene parentis sceptra Polybi fugerant!curis solutus exul, intrepidus, vagans(caelum deosque testor) in regnum incidi:infanda timeo: ne mea genitor manu 15perimatur; hoc me Delphicae laurus monent,aliudque nobis maius indicunt scelus.est maius aliquod patre mactato nefas?pro misera pietas (eloqui fatum pudet»,thalamos parentis Phoebus et diros toros 20gnato minatur impia incestos face;hic me paternis expulit regnis timor.(204)non ego penates profugus excessi meos:parum ipse fidens mihimet in tuto tua,natura, posui iura. cum magna horreas, 25quod posse fieri non putes metuas tamen:cuncta expavesco meque non credo mihi.Iam iam aliquid in nos fata moliri parant,nam quid rear quod ista Cadmeae luesinfesta genti strage tam late edita 30mihi parcit uni? cui reservamur malo?inter ruinas urbis et semper novisdeflenda lacrimis funera ac populi struemincolumis asto — scilicet Phoebi reus.sperare poteras sceleribus tantis dari 35regnum salubre? fecimus caelum nocens.Non aura gelido lenis afflatu fovetanhela flammis corda, non Zephyri levesspirant, sed ignes auget aestiferi canisTitan, leonis terga Nemeaei premens. 40deseruit amnes umor atque herbas coloraretque Dirce, tenuis Ismenos fluitet tinguit inopi nuda vix unda vada.obscura caelo labitur Phoebi soror,tristisque mundus nubilo pallet die. 45nullum serenis noctibus sidus micat,sed gravis et ater incubat terris vapor:obtexit arces caelitum ac summas domosinferna facies, denegat fructum Ceresadulta, et altis flava cum spicis tremat, 50arente culmo sterilis emoritur seges,nec ulla pars immunis exitio vacat,sed omnis aetas pariter et sexus ruit, (205)iuvenesque senibus iungit et gnatis patresfunesta pestis, una fax thalamos cremat 55fletuque acerbo funera et questu carent,quin ipsa tanti pervicax clades malisiccavit oculos, quodque in extremis soletperiere lacrimae: portat hunc aeger parenssupremum ad ignem, mater hunc amens gerit 60properatque ut alium repetat in eundem rogum,quin luctu in ipso luctus exoritur novusnovaeque circa funus exsequiae cadunt,tum propria flammis corpora alienis cremant;diripitur ignis: nullus est miseris pudor. 65non ossa tumuli sancta discreti tegunt:arsisse satis est — pars quota in cineres abit?dest terra tumulis, iam rogos silvae negant,non vota, non ars ulla correptos levant:cadunt medentes, morbus auxilium trahit. 70Adfusus aris supplices tendo manusmatura poscens fata, praecurram ut priorpatriam ruentem neve post omnis cadamfiamque regni funus extremum mei.o saeva nimium numina, o fatum grave! 75negatur uni nempe in hoc populo mihimors tam parata? sperne letali manucontacta regna, linque lacrimas, funera,tabifica caeli vitia quae tecum invehisinfaustus hospes, profuge iamdudum ocius — 80vel ad parentes.

Ioc.

Quid iuvat, coniunx, malagravare questu? regium hoc ipsum reor:adversa capere, quoque sit dubius magisstatus et cadentis imperi moles labet,hoc stare certo pressius fortem gradu; 85(206)haud est virile terga Fortunae dare.Oed.

Abest pavoris crimen ac probrum procul,virtusque nostra nescit ignavos metus:si tela contra stricta, si vis horridaMavortis in me rueret — adversus feros 90audax Gigantas obvias ferrem manus.nec Sphinga caecis verba nectentem modisfugi: cruentos vatis infandae tulirictus et albens ossibus sparsis solum;cumque e superna rupe iam praedae imminens 95aptaret alas verbera et caudae movenssaevi leonis more conciperet minas,carmen poposci: sonuit horrendum insuper,crepuere malae, saxaque impatiens moraerevulsit ungui viscera expectans mea; 100nodosa sortis verba et implexos dolosac triste carmen alitis solvi ferae.Ioc.

Quid sera mortis vota nunc demens facis?licuit perire, laudis hoc pretium tibisceptrum et peremptae Sphingis haec merces datur. 105Oed.

Ille, ille dirus callidi monstri cinisin nos rebellat, illa nunc Thebas luesperempta perdit, una iam superest salus,si quam salutis Phoebus ostendit viam.Chorus Thebanorvm

Occidis, Cadmi generosa proles, 110urbe cum tota; viduas colonisrespicis terras, miseranda Thebe.(207)carpitur leto tuus ille, Bacche,miles, extremos comes usque ad Indos,ausus Eois equitare campis 115figere et mundo tua signa primo:cinnami silvis Arabas beatosvidit et versos equites, sagittis'terga fallacis metuenda Parthi;litus intravit pelagi rubentis: 120promit hinc ortus aperitque lucemPhoebus et flamma propiore nudosinficit Indos.Stirpis invictae genus interimus,labimur saevo rapiente fato; 125ducitur semper nova pompa Morti:longus ad manes properatur ordoagminis maesti, seriesque tristishaeret et turbae tumulos petentinon satis septem patuere portae. 130stat gravis strages premiturque iunctofunere funus.Colla facturus steterat sacerdos: 135dum manus certum parat alta vulnus,aureo taurus rutilante cornulabitur segnis; patuit sub ictuponderis vasti resoluta cervix:nec cruor ferrum maculavit: alta 140turpis est plaga sanies profusa.segnior cursu sonipes in ipso (208)concidit gyro dominumque pronoprodidit armo.Prima vis tardas tetigit bidentes:laniger pingues male carpsit herbas;taurus armento pereunte marcet:deficit pastor grege deminutotabidos inter moriens iuvencos.incubant agris pecudes relictae; 145non lupos cervi metuunt rapaces,cessat irati fremitus leonis, 150nulla villosis feritas in ursis;perdidit pestem latebrosa serpens:aret et sicco moritur veneno.Non silva sua decorata comafundit opacas montibus umbras, 155non rura virent ubere glebae,non plena suo vitis Bacchobracchia curvat:omnia nostrum sensere malum.Rupere Erebi claustra profundi 160turba sororum face TartareaPhlegethonque suam mutat ripam:miscuit undis Styga Sidoniis.Mors atra avidos oris hiatuspandit et omnis explicat alas; 165quique capaci turbida cumbaflumina servat durus senio (209)navita crudo vix assiduobracchia conto lassata refert,fessus turbam vectare novam. 170quin Taenarii vincula ferrirupisse canem fama et nostriserrare locis, mugisse solum,vaga per lucos simulacra virum

*maiora viris, bis Cadmeum 175nive discussa tremuisse nemus,bis turbatam sanguine Dircen,nocte silentiAmphionios ululasse canes.O dira novi facies leti, 180gravior leto:piger ignavos alligat artuslanguor, et aegro rubor in vultu,maculaeque cutem sparsere leves;tum vapor ipsam 184corporis arcem flammeus urit 185multoque genas sanguine tendit,oculique rigent, resonant auresstilla tque niger naris aduncaecruor et venas rumpit hiantes; 190intima creber viscera quassatgemitus stridens, et sacer ignis 187pascitur artus iamque amplexu 192frigida presso saxa fatigant; (210) [194]quos liberior domus elato [195]custode sinit, petits fontes 195[196]aliturque sitis latice ingesto.[197] prostrata iacet turba per aras [198]oratque mori: solum hoc faciles [199]tribuere dei; delubra petunt [200]haut ut voto numina placent, 200[201]sed iuvat ipsos satiare deos.

Oedipus Chorus Creo

Quisnam ille propero regiam gressu petit?adestne clarus anguine ac factis Creoan aeger animus falsa pro veris videt?Chor.

Adest petitus omnibus votis Creo.Oed.

Horrore quatior, fata quo vergant timens,trepidumque gemino pectus affectu labat:ubi laeta duris mixta in ambiguo iacent,incertus animus scire cum cupiat timet.Germane nostrae coniugis, fessis opemsi quam reportas, voce properata edoce.Cr.

Responsa dubia sorte perplexa iacent.Oed.

Dubiam salutem qui dat adflictis negat.Cr.

Ambage flexa Delphico mos est deoarcana tegere.Oed. Fare, sit dubium licet:ambigua soli noscere Oedipodae datur.Cr.

Caedem expiari regiam exilio deus,et interemptum Laium ulcisci iubet:non ante caelo lucidus curret dieshaustusque tutos aetheris puri dabit.(211)

Oed.

Et quis peremptor induti regis fuit?quem memoret ede Phoebus, ut poenas luat. 195Cr.

Sit precor dixisse tutum visu et auditu horrida;torpor insedit per artus, frigidus sanguis coit.ut sacrata templa Phoebi supplici intravi pede 225et pias numen precatus rite summisi manus,gemina Parnasi nivalis arx trucem fremitum dedit;imminens Phoebea laurus tremuit et movit comamac repente sancta fontis lympha Castalii stetit,incipit Letoa vates spargere horrentes comas 230et pati commota Phoebum; contigit nondum specum,emicat vasto fragore maior humano sonus:mitia Cadmeis remeabunt sidera Thebis,si profugus Dircen Ismenida liqueris hospesregis caede nocens, Phoebo iam notus et infans. 235nec tibi longa manent sceleratae gaudia caedis:tecum bella geres, natis quoque bella relinquensturpia, maternos iterum revolutus in ortus.Oed.

Quod facere monitu caelitum iussus paro,functi cineribus regis hoc decuit dari, 240ne sancta quisquam sceptra violaret dolo.regi tuenda maxime regum est salus:curat peremptum nemo quem incolumem timet.Cr.

Curam perempti maior excussit timor.Oed.

Pium prohibuit ullus officium metus? 245Cr.

Sphinx et nefandi carminis tristes minae.Oed.

Nunc expietur numinum imperio scelus.Quisquis deorum regna placatus vides:tu, tu penes quem iura praecipitis poli (212)tuque, o sereni maximum mundi decus, 250bis sena cursu signa qui vario legis,qui tarda celeri saecula evolvis rota,sororque fratri semper occurrens tuo,noctivaga Phoebe, quique ventorum potensaequor per altum caerulos currus agis, 255et qui carentis luce disponis domos,adeste: cuius Laius dextra occidit,hunc non quieta tecta, non fidi lares,non hospitalis exulem tellus ferat;thalamis pudendis doleat et prole impia; 260hic et parentem dextera perimat sua, ,faciatque (num quid gravius optari potest?)quicquid ego fugi — non erit veniae locus:per regna iuro quaeque nunc hospes geroet quae reliqui perque penetrales deos, 265per te, pater Neptune, qui fluctu breviutrimque nostro geminus alludis solo;et ipse nostris vocibus testis veni,fatidica vatis ora Cirrhaeae movens:ita molle senium ducat et summum diem 270securus alto reddat in solio parenssolasque Merope noverit Polybi faces,ut nulla sontem gratia eripiet mihi.Sed quo nefandum facinus admissum loco est,memorate: aperto Marte an insidiis iacet? 275

Cr.

Frondifera sanctae nemora Castaliae petenscalcavit artis obsitum dumis iter,trigemina qua se spargit in campos via.secat una gratum Phocidos Baccho solum,unde altus arva deserit, caelum petens, 280(213)clementer acto colle Parnasos biceps;at una bimaris Sisyphi terras adit;Olenia in arva tertius trames cavaconvalle serpens tangit errantes aquasgelidumque dirimit amnis i Elei vadum: 285hic pace fretum subita praedonum manusaggressa ferro facinus occultum tulit.In tempore ipso sorte Phoebea excitusTiresia tremulo tardus accelerat genucomesque Manto luce viduatum trahens. 290Oedipus Tiresias Manto

Oed.

Sacrate di vis, proximum Phoebo caput,responsa solve; fare, quem poenae petant.Teir.

Quod tarda fatu est lingua, quod quaerit morashaut te quidem, magnanime, mirari addecet:visu carent! magna pars veri latet. 295sed quo vocat me patria, quo Phoebus, sequar:fata eruantur; si foret viridis mihicalidusque sanguis, pectore exciperem deum.appellite aris candidum tergo bovemcurvoque numquam colla depressam iugo. 300tu lucis inopem, gnata, genitorem regensmanifesta sacri signa fatidici refer.Man.

Opima sanctas victima ante aras stetit.Tir.

In vota superos voce sollemni vocaarasque dono turis Eoi extrue. 305Man.

Iam tura sacris caelitum ingessi focis.Tir.

Quid flamma? largas iamne comprendit dapes?Man.

Subito refulsit lumine et subito occidit.(214)

Tir.

Vtrumne clarus ignis et nitidus stetitrectusque purum verticem caelo tulit 310et summam in auras fusus explicuit comam?an latera circa serpit incertus viaeet fluctuante turbidus fumo labat?Man.

Non una facies mobilis flammae fuit:imbrifera qualis implicat varios sibi 315Iris colores, parte quae magna policurvata picto nuntiat nimbos sinu(quis desit illi quive sit dubites color).caerulea fulvis mixta oberravit notis,sanguinea rursus; ultima in tenebras abit. 320sed ecce pugnax ignis in partes duasdiscedit et se scindit unius sacridiscors favilla — genitor, horresco intuens:libata Bacchi dona permutat cruorambitque densus regium fumus caput 325ipsosque circa spissior vultus sedetet nube densa sordidam lucem abdidit.quid sit, parens, effare.

Tir.

Quid fari queaminter tumultus mentis attonitae vagus? 330quidnam loquar? sunt dira, sed in alto mala; 330solet ira certis numinum ostendi notis:quid istud est quod esse prolatum voluntiterumque nolunt et truces iras tegunt?pudet deos nescio quid. huc propere admoveet sparge salsa colla taurorum mola. 335placidone vultu sacra et admotas manuspatiuntur?Man.

Altum taurus attollens caputprimos ad ortus positus expavit diemtrepidusque vultum obliquat et radios fugit. 340(215)

Tir.

Vnone terram vulnere afflicti petunt? 340Man.

Iuvenca ferro semet imposito induitet vulnere uno cecidit, at taurus duosperpessus ictus huc et huc dubius ruitanimamque fessus vix reluctantem exprimit.TIR. Vtrum citatus vulnere angusto micat 345an lentus altas irrigat plagas cruor?Man.

Huius per ipsam qua patet pectus viameffusus amnis, huius exiguo gravesmaculantur ictus imbre; sed versus retroper ora multus sanguis atque oculos redit. 350Tir.

Infausta magnos sacra terrores cient.sed ede certas viscerum nobis notas.Man.

Genitor, quid hoc est? non levi motu, ut solent,agitata trepidant exta, sed totas manusquatiunt novusque prosilit venis cruor. 355cor marcet aegrum penitus ac mersum latetliventque venae; magna pars fibris abestet felle nigro tabidum spumat iecur,ac (semper omen unico imperio grave)en capita paribus bina consurgunt toris; 360sed utrumque caesum tenuis abscondit caputmembrana: latebram rebus occultis neganshostile valido robore insurgit latusseptemque venas tendit; has omnis retroprohibens reverti limes oblicus secat. 365mutatus ordo est, sede nil propria iacet,sed acta retro cuncta: non animae capaxin parte dextra pulmo sanguineus iacet,non laeva cordi regio, non molli ambituomenta pingues visceri obtendunt sinus: 370natura versa est, nulla lex utero manet,scrutemur, unde tantus hic extis rigor.(216)quod hoc nefas? conceptus innuptae bovis..nec more solito positus alieno in loco,implet parentem; membra cum gemitu movet, 375rigore tremulo debiles artus micant;infecit atras lividus fibras cruortemptantque turpes mobilem trunci gradum,et inane surgit corpus ac sacros petitcornu ministros; viscera effugiunt manum. 380neque ista, quae te pepulit, armenti gravisvox est nec usquam territi resonant greges:immugit aris ignis et trepidant foci.

Oed.

Quid ista sacri signa terrifici ferantexprome: voces aure non timida hauriam. 385

Tir.

His invidebis quibus opem quaeris malis.Oed.

Memora quod unum scire caelicolae volunt,contaminarit rege quis caeso manus.Tir.

Nec alta caeli quae levi pinna secant 390nec fibra vivis rapta pectoribus potestciere nomen; alia temptanda est via:ipse evocandus noctis aeternae plagis,emissus Erebo ut caedis auctorem indicet.reseranda tellus, Ditis inplacabile 395numen precandum, populus infernae Stygiahuc extrahendus: ede cui mandes sacrum;nam te, penes quem summa regnorum, nefasinvisere umbras.Oed.

Te, Creo, hic poscit labor, 400ad quem secundum regna respiciunt mea. 400Tir.

Dum nos profundae claustra laxamus Stygis,populare Bacchi laudibus carmen sonet.(217)

Chorus

Effusam redimite comam nutante corymbo,mollia Nysaeis armati bracchia thyrsis!Lucidum caeli decus, huc ades 405votis quae tibi nobilesThebae, Bacche, tuaepalmis supplicibus ferunt.Huc adverte favens virgineum caput,vultu sidereo discute nubila 410et tristes Erebi minasavidumque fatum.Te decet cingi comam floribus vernis,te caput Tyria cohibere mitrahederave mollem 415bacifera religare frontem.Spargere effusos sine lege crines,rursus adducto revocare nodo;qualis iratam metuens novercamcreveras falsos imitatus artus, 420crine flaventi simulata virgo, 420lutea vestem retinente zona:inde tam molles placuere cultuset sinus laxi fluidumque syrma.Vidit aurato residere curru,veste cum longa tegeres leones, 425(218)omnis Eoae plaga vasta terrae,qui bibit Gangen niveumque quisquisfrangit Araxen.Te senior turpi sequitur Silenus asello,turgida pampineis redimitus tempora sortis; 430condita lascivi deducunt orgia mystae.Te Bassaridum comitata cohorsnunc Edono pede pulsavitsola Pangaeo, nunc Threiciovertice Pindi; nunc Cadmeas 435inter matres impia maenascomes Ogygio venit laccho,nebride sacra praecincta latusthyrsumque levem vibrante manu,tibi commotae pectora matresfudere comam. 440iam post laceros Pentheos artus 440thyades, oestro membra remissae,velut ignotum videre nefas.Ponti regna tenet nitidi matertera Bacchi 445Nereidumque choris Cadmeia cingitur Ino;ius habet in fluctus magni puer advena ponti,cognatus Bacchi, numen non vile Palaemon.Te Tyrrhena, puer, rapuit manus,at tumidum Nereus posuit mare, 450(219)caerula cum pratis mutat freta:hinc verno platanus folio viretet Phoebo laurus carum nemus;garrula per ramos avis obstrepit;vivaces hederas remus tenet, 455summa ligat vitis carchesia..Idaeus prora fremuit leo,tigris puppe sedet Gangetica.Tum pirata freto pavidus natat,et nova demersos facies habet: 460bracchia prima cadunt praedonibusinlisumque utero pectus coit,parvula dependet lateri manuset dorso fluctum curvo subit,lunata scindit cauda mare: 465et sequitur curvus fugientia 466carbasa delphin. 466Divite Pactolos vexit te Lydius unda,aurea torrenti deducens flumina ripa;laxavit victos arcus Geticasque sagittaslactea Massagetes qui pocula sanguine miscet; 470regna securigeri Bacchum sensere Lycurgi;sensere terrae † Zalacum feroceset quos vicinus Boreas feritarva mutantes quasque Maeotis (220)alluit gentes frigido fluctu 475quasque despectatvertice summo 476sidus Arcadium geminumque plaustrum.Ille dispersos domuit Gelonos.arma detraxit trucibus puellis:ore deiecto petiere terram 480Thermodontiacae catervae.positisque tandem levibus sagittisMaenades factae.sacer Cithaeron sanguine undavitOphioniaque caede; 485Proetides silvas petiere, et Argospraesente Bacchum coluit noverca.Naxos Aegaeo redimita pontotradidit thalamis relictamvirginem, meliore pensans 490damnum marito: 490pumice ex sicco *fluxit Nyctelius latex;garruli gramen secuere rivi,conbibit dulces humus alta sucosniveique lactis candidos fontes 495et mixta odoro Lesbia cum thymo.Ducitur magno nova nupta caelo:solemne Phoebus carmen (221)infusis humero capilliscantat et geminus Cupido 500concutit taedas.telum deposuit Iuppiter igneumoditque Baccho veniente fulmen.Lucida dum current annosi sidera mundi,Oceanus clausum dum fluctibus ambiet orbem 505Lunaque dimissos dum plena recolliget ignes,dum matutinos praedicet Lucifer ortusaltaque caeruleum dum Nerea nesciet Arctos,candida formonsi venerabimur ora Lyaei.

Oedipus Creo

Etsi ipse vultus flebiles praefert notas, 510exprome cuius capite placemus deos. 510Cr.

Fari iubes tacere quae suadet metus.Oed.

Si te luentes non satis Thebae movent,at sceptra moveant lapsa cognatae domus.Cr.

Nescisse cupies nosse quae nimium expetis.Oed.

Iners malorum remedium ignorantia est. 515itane et salutis publicae indicium obrues?Cr.

Vbi turpis est medicina, sanari piget.Oed.

Audita fare, vel malo domitus graviquid arma possint regis irati scies.Cr.

Odere reges dicta quae dici iubent. 520Oed.

Mittens Erebo vile pro cunctis caput,arcana sacri voce ni retegis tua.(222)

Cr.

Tacere liceat, ulla libertas minora rege petitur?Oed.

Saepe vel lingua magisregi atque regno muta libertas obest. 525Cr.

Vbi non licet tacere, quid cuiquam licet?Oed.

Imperia solvit qui tacet iussus loqui.Cr.

Coacta verba placidus accipias precor.Oed.

Vlline poena vocis expressae fuit?Cr.

Est procul ab urbe lucus ilicibus niger, 530Dircaea circa vallis inriguae loca.cupressus altis exerens silvis caputvirente semper alligat trunco nemus,curvosque tendit quercus et putres situannosa ramos: huius abrupit latus 535edax vetustas; illa, iam fessa cadensradice, fulta pendet aliena trabe,amara bacas laurus et tiliae leveset Paphia myrtus et per immensum maremotura remos alnus et Phoebo obvia 540enode Zephyris pinus opponens latus:medio stat ingens arbor atque umbra gravisilvas minores urguet et magno ambitudiffusa ramos una defendit nemus,tristis sub illa, lucis et Phoebi inscius, 545restagnat umor frigore aeterno rigens;limosa pigrum circumit fontem palus.Huc ut sacerdos intulit senior gradum,haut est moratus: praestitit noctem locus,tum effossa tellus, et super rapti rogis 550iaciuntur ignes, ipse funesto integit (223)vates amictu corpus et frondem quatit,lugubris imos palla perfundit pedes,squalente cultu maestus ingreditur senex,mortifera canam taxus adstringit comam. 555nigro bidentes vellere atque atrae bovesintro trahuntur, flamma praedatur dapes,vivumque trepidat igne ferali pecus,vocat inde manes teque qui manes regis" et obsidentem claustra Lethaei lacus, 560carmenque magicum volvit et rabido minaxdecantat ore quicquid aut placat levesaut cogit umbras; sanguinem libat focissolidasque pecudes urit et multo specumsaturat cruore; libat et niveum insuper 565lactis liquorem, fundit et Bacchum manulaeva canitque rursus ac terram intuensgraviore manes voce et attonita citat.latravit Hecates turba; ter valles cavaesonuere maestum, tota succusso solo 570pulsata tellus. 'audior' vates ait,'rata verba fudi: rumpitur caecum chaositerque populis Ditis ad superos datur'subsedit omnis silva et erexit comas,duxere rimas robora et totum nemus 575concussit horror, terra se retro deditgemuitque penitus: sive temptari abditumAcheron profundum mente non aequa tulit,sive ipsa tellus, ut daret functis viam,compage rupta sonuit; aut ira furens 580triceps catenas Cerberus movit graves.(224)subito dehiscit terra et immenso sinulaxata patuit — ipse torpentes lacusvidi inter umbras, ipse pallentes deosnoctemque veram; gelidus in venis stetit 585haesitque sanguis, saeva prosiluit cohorset stetit in armis omne vipereum genus,fratrum catervae dente Dircaeo satae.tum torva Erinys sonuit et caecus Furor 590Horrorque et una quicquid aeternae creantcelantque tenebrae: Luctus avellens comamaegreque lassum sustinens Morbus caput,gravis Senectus sibimet et pendens Metusavidumque populi Pestis Ogygii malum.nos liquit animus, ipse quae ritus senis 595artesque norat stupuit, intrepidus parensaudaxque damno convocat Ditis feriexangue vulgus, ilico ut nebulae levesvolitant et auras libero caelo trahunt.non tot caducas educat frondes Eryx 600nec vere flores Hybla tot medio creat,cum examen arto nectitur densum globo,fluctusque non tot frangit Ionium mare,nec tanta gelidi Strymonis fugiens minaspermutat hiemes ales et caelum secans 605tepente Nilo pensat Arctoas nivesquot ille populos vatis eduxit sonus.avide latebras nemoris umbrosi petuntanimae trementes. ; primus emergit solo,dextra ferocem cornibus taurum premens, 610Zethus, manuque sustinens laeva chelynqui saxa dulci traxit Amphion sono; (225)interque natos Tantalis tandem suostuto superba fert caput fastu graveet numerat umbras, peior hac genetrix adest 615furibunda Agaue, tota quam sequitur manuspartita regem: sequitur et Bacchas lacerPentheus tenetque saevus etiam nunc minas,tandem, vocatus saepe pudibundum extulitcaput atque ab omni dissidet turba procul 620celatque semet (instat et Stygias precesgeminat sacerdos, donec in apertum efferatvultus opertos) Laius — fari horreo:stetit per artus sanguine effuso horridus,paedore foedo squalidam obtectus comam, 625et ore rabido fatur: 'O Cadmi effera,cruore semper laeta cognato domus,vibrate thyrsos, enthea gnatos manulacerate potius — maximum Thebis scelusmaternus amor est. patria, non ira deum 630sed scelere raperis: non gravi flatu tibiluctificus Auster nec parum pluvio aetheresatiata tellus halitu sicco nocet,sed rex cruentus, pretia qui saevae necissceptra et nefandos occupat thalamos patris 635egitque in ortus semet et matri impiosfetus regessit, quique, vix mos est feris,fratres sibi ipse genuit — implicitum malum 640magisque monstrum Sphinge perplexum sua.invisa proles: sed tamen peior parensquam gnatus, utero rursus infausto gravis.te, te cruenta sceptra qui dextra geris,te pater inultus urbe cum tota petam (226)et mecum Erinyn pronubam thalami traham,traham sonantis verbera, incestam domum 645vertam et penates impio Marte obteram.proinde pulsum finibus regem ociusagite exulem quocumque funesto gradu;solum relinquat: vere florifero virensreparabit herbas, spiritus puros dabit 650vitalis aura, veniet et silvis decor;Letum Luesque, Mors Labor Tabes Dolor,comitatus illo dignus, excedent simul;et ipse rapidis gressibus sedes voleteffugere nostras, sed graves pedibus moras 655addam et tenebo: reptet incertus viae,baculo senili triste praetemptans iter:eripite terras, auferam caelum pater. '

Oed.

Et ossa et artus gelidus invasit tremor;quicquid timebam facere fecisse arguor — 660tori iugalis abnuit Merope nefas,sociata Polybo; sospes absolvit manusPolybus meas: uterque defendit parenscaedem stuprumque. quis locus culpae est super?multo ante Thebae Laium amissum gemunt, 665Bocota gressu quam meo tetigi loca.falsusne senior an deus Thebis gravis? —iam iam tenemus callidi socios doli:mentitur ista praeferens fraudi deosvates, tibique sceptra despondet mea. 670Cr.

Egone ut sororem regia expelli velim?si me fides sacrata cognati larisnon contineret in meo certum statu: (227)tamen ipsa me fortuna terreret nimissollicita semper, liceat hoc tuto tibi 675exuere pondus nec recedentem opprimat:iam te minore tutior pones loco.Oed.

Hortaris etiam, sponte deponam ut meatam gravia regna?Cr.

Suadeam hoc illis ego, 680in utrumque quis. , est liber etiamnum status: 680tibi iam necesse est ferre fortunam tuam.Oed.

Certissima est regnare cupienti vialaudare modica et otium ac somnum loqui;ab inquieto saepe simulatur quies.Cr.

Parumne me tam longa defendit fides? 685Oed.

Aditum nocendi perfido praestat fides.Cr.

Solutus onere regio regni bonisfruor domusque civium coetu viget,nec ulla vicibus surgit alternis diesqua non propinqui munera ad nostros lares 690sceptri redundent; cultus, opulentae dapes,donata multis gratia nostra salus:quid tam beatae desse fortunae rear?Oed.

Quod dest: secunda non habent umquam modum.Cr.

Incognita igitur ut nocens causa cadam? 695Oed.

Num ratio vobis reddita est vitae meae?num audita causa est nostra Tiresiae? tamensontes videmur, facitis exemplum: sequor.Cr.

Quid si innocens sum?Oed.

Dubia pro certis solent 700timere reges.Cr.

Qui pavet vanos metus, 700veros moretur.Oed.

Quisquis in culpa fuit, (228)dimissus odit: omne quod dubium est cadat.Cr.

Sic odia fiunt.Oed.

Odia qui nimium timet 705regnare nescit: regna custodit metus.Cr.

Qui sceptra duro saevus imperio regit, 705timet timentes: metus in auctorem redit.Oed.

Servate sontem saxeo. inclusum specu,ipse ad penates regios referam gradum.

Chorus

Non tu tantis causa periclis,non hinc Labdacidos petunt 710fata, sed veteres deumirae secuntur: Castalium nemusumbram Sidonio praebuit hospitilavitque Dirce Tyrios colonos,ut primum magni natus Agenoris 715fessus per urbem furta sequi Iovis,sub nostra pavidus constitit arborepraedonem venerans suummonituque Phoebiiussus erranti comes ire vaccae, 720quam non flexeratvomer aut tardi iuga curva plaustri,deseruit fugas nomenque gentiinauspicata de bove tradidit.Tempore ex illo nova monstra semper 725protulit tellus: 725aut anguis imis vallibus editusannosa supra robora sibilat (229)superatque pinus:supra Chaonias celsior arbores 728erexit caeruleum caput,cum maiore sui parte recumberet; 780aut feta tellus impio partueffudit arma: sonuit reflexoclassicum cornu lituusque aduncostridulos cantus elisit aere,

*ante non linguas agiles et ora 735vocis ignotae clamore primumhostico experti:Agmina campos cognata tenent,dignaque iacto semine proles,uno aetatem permensa die, 740post Luciferi nata meatusante Hesperios occidit ortus,horret tantis advena monstrispopulique timet bella recentis,donec cecidit saeva iuventus 745genetrixque suo reddi gremiomodo productos vidit alumnos.hac transierit civile nefas!illa Herculeae norint Thebaeproelia fratrum. 750Quid Cadmei fata nepotis,cum vivacis cornua cervifrontem ramis texere novisdominumque canes egere suum?(230)praeceps silvas montesque fugit 755citus Actaeon agilique magispede per saltus ac saxa vagusmetuit motas zephyris plumaset quae posuit retia vitat:donec placidi fontis in unda 760cornua vidit vultusque feros;ibi virgineos foverat artusnimium saevi diva pudoris.Oedipus Iocasta

C aras revolvit animus et repetit metus,obisse nostro Laium scelere autumant 765superi inferique, sed animus contra innocenssibique melius quam deis notus negat,redit memoria tenue per vestigium,cecidisse nostri stipitis pulsu obviumdatumque Diti cum prior iuvenem senex, 770curru superbus, pelleret, Thebis proculPhocasaea trifidas regio qua scindit vias.unanima coniunx, explica errores precor:quae spatia moriens Laius vitae tulit?primone in aevo viridis an fracto occidit? 775

Ioc.

Inter senem iuvenemque, sed propior seni.Oed.

Frequensne turba regium cinxit latus?Ioc.

Plures fefellit error ancipitis viae,paucos fidelis curribus iunxit labor.Oed.

Aliquisne cecidit regio fato comes? 780ioc. Vnum fides virtusque consortem addidit.Oed.

Teneo nocentem, convenit numerus, locus:sed tempus adde.Ioc.

Decima iam metitur seges.(231)

Senex Corinthius Iocasta

Corinthius te populus in regnum vocat 785patrium: quietem Polybus aeternam obtinet. 785Oed.

Vt undique in me saeva Fortuna irruit!edissere agedum, quo cadat fato parens.Sen.

Animam senilem mollis exsolvit sopor.Oed.

Genitor sine ulla caede defunctus iacet,testor, licet iam tollere ad caelum pie 790puras nec ulla scelera metuentes manus,sed pars magis metuenda fatorum manet.Sen.

Omnem paterna regna discutient metum.Oed.

Repetam paterna regna; sed matrem horreo.Sen.

Metuis parentem, quae tuum reditum expetens 795sollicita pendet?Oed.

Ipsa me pietas fugat.Sen.

Viduam relinques?Oed.

Tangis en ipsos metus. —Sen.

Effare morsus quis premat mentem timor; 800praestare tacitam regibus soleo fidem.Oed.

Conubia matris Delphico admonitu tremo. 800Sen.

Timere vana desine et turpes metusdepone: Merope vera non fuerat parens.Oed.

Quod subditi vi praemium gnati petit?Sen.

Regum superbam liberi astringunt fidem.Oed.

Secreta thalami fare quo excipias modo. 805Sen.

Hae te parenti parvulum tradunt manus.Oed.

Tu me parenti tradis; at quis me tibi?Sen.

Pastor nivoso sub Cithaeronis iugo.Oed.

In illa temet nemora quis casus tulit?Sen.

Illo sequebar monte cornigeros greges. 810Oed.

Nunc adice certas corporis nostri notas.(232)

Sen.

Forata ferro gesseras vestigia,tumore nactus nomen ac vitio pedum.Oed.

Quis fuerit ille qui meum dono deditcorpus requiro. 815Sen.

Regios pavit greges; 815minor sub illo turba pastorum fuit.Oed.

Eloquere nomen.Sen.

Prima languescit senummemoria longo lassa sublabens situ.Oed.

Potesne facie noscere ac vultu virum? 820Sen.

Fortasse noscam: saepe iam spatio Obrutam 820levis exoletam memoriam revocat nota.Oed.

Ad sacra et aras omne compulsum pecusduces sequantur; ite, propere accersite,famuli, penes quos summa consistit gregum.Sen.

Sive ista ratio sive fortuna occulit, 825latere semper patere quod latuit diu:saepe eruentis veritas patuit malo.Oed.

Malum timeri maius bis aliquod potest?Sen.

Magnum esse magna mole quod petitur scias,concurrit illinc publica, hinc regis salus: 830utrimque paria; contine medias manus,nihil lacessas, ipsa se fata explicent.Oed.

Non expedit concutere felicem statum:tuto movetur quicquid extremo in loco est.Sen.

Nobilius aliquid genere regali appetis? 835ne te parentis pigeat inventi vide.

Oed.

Vel paenitendi sanguinis quaeram fidem,si nosse certum est. ecce grandaevus senex,arbitria sub quo regii fuerant gregis,Phorbas. refersne nomen aut vultum senis? 840Sen.

Adlidet animo forma; nec notus satis,nec rursus iste vultus ignotus mihi.(233)

Oed.

Regnum optinente Laio famulus gregesagitasti opimos sub Cithaeronis plaga?Phorbas Oedipus

Laetus Cithaeron pabulo semper novo 845aestiva nostro prata summittit gregi.SEN, Noscisne memet?Phor.

Dubitat anceps memoria.Oed.

Huic aliquis a te traditur quondam puer?effare. dubitas? cur genas mutat color? 850quid verba quaeris? veritas odit moras. 850Phor.

Obducta longo temporum tractu moves.Oed.

Fatere, ne te . cogat ad verum dolor.Phor.

Inutile isti munus infantis dedi:non potuit ille luce, non caelo frui.Sen.

Procul sit omen. vivit et vivat precor. 855Oed.

Superesse quare traditum infantem negas?Phor.

Ferrum per ambos tenue transactum pedesligabat artus, vulneri innatus tumorpuerile foeda corpus urebat lue.Oed.

Quid quaeris ultra? fata iam accedunt prope. 860quis fuerit infans edoce.Phor.

Prohibet fides.Oed.

Huc aliquis ignem! flamma iam excutiet fidem.Phor.

Per tam cruentas vera quaerentur vias?ignosce quaeso. 865Oed. Si ferus videor tibiet impotens, parata vindicta in manu est: 865dic vera: quisnam? quove generatus patre?qua matre genitus?Phor. coniuge est genitus tua.(234)

Oed.

Dehisce, tellus, tuque tenebrarum potens,m Tartara ima, rector umbrarum, raperetro reversus generis ac stirpis vices. 870congerite, cives, saxa in infandum caput,mactate telis: me petat ferro parens,me gnatus, in me coniuges arment manusfratresque, et aeger populus ereptos rogisiaculetur ignes, saeculi crimen vagor, 875odium deorum, iuris exitium sacri,qua luce primum spiritus hausi rudesiam morte dignus, redde nunc animos † acres,nunc aliquid aude sceleribus dignum tuis.i, perge, propero regiam gressu pete: 880gratare matri liberis auctam domum.Chorus

Fata si liceat mihifingere arbitrio meo,temperem zephyro levivela, ne pressae gravi 885spiritu antennae tremant:lenis et modice fluensaura nec vergens latusducat intrepidam ratem;tuta me media vehat 890vita decurrens via.Gnosium regem timensastra dum demens petit (235)artibus fisus novis,certat et veras aves 895vincere ac falsis nimisimperat pinnis puer,nomen eripuit freto;callidus medium senexDaedalus librans iter 900nube sub media stetit,alitem expectans suum(qualis accipitris minasfugit et sparsos metuconligit fetus avis), 905donec in ponto manusmovit implicitas puercompede audacis viae.quicquid excessit modumpendet instabili loco. 910Sed quid hoc? postes sonant;maestus en famulus manuregius quassat caput,ede quid portes novi.

Nuntius

Praedicta postquam fata et infandum genus 915deprendit ac se scelere convictum Oedipusdamnavit ipse, regiam infestus petensinvisa propero tecta penetravit graduqualis per arva Libycus insanit leo,fulvam minaci fronte concutiens iubam; 920vultus furore torvus atque oculi truces,gemitus et altum murmur, et gelidus fluit (236)sudor per artus, spumat et volvit minasac mersus alte magnus exundat dolor.secum ipse saevus grande nescio quid parat 925suisque fatis simile, 'quid poenas moror? 'ait 'hoc scelestum pectus aut ferro petat,aut fervido aliquis igne vel saxo domet.quae tigris aut quae saeva visceribus meisincurret ales? ipse tu scelerum capax, 930sacer Cithaeron, vel feras in me tuasemitte silvis, mitte vel rabidos canes —nunc redde Agauen. anime, quid mortem times?mors innocentem sola Fortunae eripit. 'haec fatus aptat impiam capulo manum 935ensemque ducit, 'itane? tam magnis brevespoenas sceleribus solvis atque uno omniapensabis ictu? moreris: hoc patri sat est;quid deinde matri, quid male in lucem editisgnatis, quid ipsi, quae tuum magna luit 940scelus ruina, flebili patriae dabis?solvendo non es: illa quae leges ratasNatura in uno vertit Oedipoda, novoscommenta partus, supplices eadem meisnovetur. iterum vivere atque iterum mori 945liceat, renasci semper ut totiens novasupplicia pendas — utere ingenio, miser:quod saepe fieri non potest fiat diu;mors eligatur longa, quaeratur viaqua nec sepultis mixtus et vivis tamen 950exemptus erres: morere, sed citra patrem.cunctaris, anime? ' subitus en vultus gravatprofusus imber ac rigat fletu genas.'et flere satis est? hactenus fundent levemoculi liquorem? sedibus pulsi suis 955(237)lacrimas sequantur: di maritales. satin?fodiantur oculi! ' dixit atque ira furit:ardent minaces igne truculento genaeoculique vix se sedibus retinent suis;violentus audax vultus, iratus ferox, 960tantum furentis; gemuit et dirum fremensmanus in ora torsit, at contra trucesoculi steterunt et suam intenti manumultro insecuntur, vulneri occurrunt suo.scrutatur avidus manibus uncis lumina, 965radice ab ima funditus vulsos simulevolvit orbes; haeret in vacuo manuset fixa penitus unguibus lacerat cavosalte recessus luminum et inanes sinus,saevitque frustra plusque quam satis est furit. 970Factum est periclum lucis; attollit caputcavisque lustrans orbibus caeli plagasnoctem experitur. quicquid effossis maledependet oculis rumpit, et victor deosconclamat omnis: 'parcite, en, patriae precor: 975iam iusta feci, debitas poenas tuli;inventa thalamis digna nox tandem meis.rigat ora foedus imber et lacerum caputlargum revulsis sanguinem venis vomit.

Chorus

Fatis agimur: cedite fatis; 980non sollicitae possunt curaemutare rati stamina fusi.quicquid patimur mortale genus, (238)quicquid facimus venit ex alto,servatque suae decreta colus. 985Lachesis nulla revoluta manu.omnia secto tramite vaduntprimusque dies dedit extremum:non illa deo vertisse licetquae nexa suis currunt causis. 990it cuique ratus prece non ullamobilis ordo: multis ipsummetuisse nocet, multi ad fatumvenere suum dum fata timent.Sonuere fores atque ipse suum. 995duce non ullo molitur iterluminis orbus.Oedipus Chorus Iocasta

Bene habet, peractum est: iusta persolvi patri,iuvant tenebrae, quis deus tandem mihiplacatus atra nube perfundit caput? 1000quis scelera donat? conscium evasi diem.nil, parricida, dexterae debes tuae:lux te refugit, vultus Oedipodam hic decet.Chor.

En ecce, rapido saeva prosiluit graduIocasta vaecors, qualis attonita et furens 1005Cadmea mater abstulit gnato caputsensitque raptum, dubitat afflictum alioqui,cupit pavetque. iam malis cessit pudor,set haeret ore prima vox. ioc. Quid te vocem?gnatumue? dubitas? gnatus es: gnatum pudet? 1010(239)invite loquere gnate — quo avertis caputvacuosque vultus?Oed.

Quis frui tenebris vetat?quis reddit oculos? matris, en matris sonus!perdidimus operam, congredi fas amplius 1015haut est. nefandos dividat vastum mare 1015dirimatque tellus abdita et quisquis sub hocin alia versus sidera ac solem aviumdependet orbis alterum ex nobis ferat.Ioc.

Fati ista culpa est: nemo fit fato nocens.Oed.

Iam parce verbis, mater, et parce auribus: 1020per has reliquias corporis trunci peto,per inauspicatum sanguinis pignus mei,per omne nostri nominis fas ac nefas.Ioc.

Quid, anime, torpes? socia cur scelerum darepoenas recusas? omne confusum' perit, 1025, incesta, per te iuris humani decus:morere et nefastum spiritum ferro exige.non si ipse mundum concitans divum satorcorusca saeva tela iaculetur manu,umquam rependam sceleribus poenas pares 1030mater nefanda, mors placet: mortis viaquaeratur, age dum, commoda matri manum,si parricida es. restat hoc operae ultimum:rapiatur ensis; hoc iacet ferro meusconiunx — quid illum nomine haud vero vocas? 1035socer est. utrumne pectori infigam meotelum an patenti conditum iugulo inprimam?eligere nescis vulnus: hunc, dextra, hunc pete. uterum capacem, qui virum et gnatos tulit.Chor.

Iacet perempta. vulneri immoritur manus 1040(240)ferrumque secum nimius eiecit cruor.Oed.

Fatidice te, te praesidem et veri deumcompello: solum debui fatis patrem;bis parricida plusque quam timui nocensmatrem peremi: scelere confecta est meo. 10450 Phoebe mendax, fata superavi impia.Pavitante gressu sequere pallentes vias;suspensa plantis efferens vestigiacaecam tremente dextera noctem rege.ingredere praeceps, lubricos ponens gradus, 10501 profuge vade — siste, ne in matrem incidas,quicumque fessi corpore et morbo gravessemanima trahitis pectora, en fugio exeo:relevate colla, mitior caeli statusposterga sequitur: quisquis exilem iacens , 1055animam retentat, vividos haustus levisconcipiat. ite, ferte depositis opem:mortifera mecum vitia terrarum extraho.violenta Fata et horridus Morbi tremor,Maciesque et atra Pestis et rabidus Dolor, 1060mecum ite, mecum, ducibus his uti libet.