38 - OLTER DESGRAZZI DE GIOVANNIN BONGEE
Poesie
OLTER DESGRAZZI DE GIOVANNIN BONGEE
Quand se nass deslippaa, Lustrissem scior,l’è inutel toeuss el coeur, che l’è tuttuna,no gh’è pù né fadigh né pont d’onorche poda mett in cas de fà fortuna.Vegnen adoss i bott de traditor,né s’ha nanca fornii de toeunn sù vuna,che in manch de quella ghe s’en tacca adreesett, vott come ona salva de mortee.
Mì che pari nassuu in de quell momentch’el Signor l’ha creaa i pù gran travaj,come sarav a dì el dolor de dente quell caro sur Lella per strappaj,hoo già provaa ai mee dì tanti azzidentche ghe vorrav on secol a cuntaj,de moeud che non me specci a fornì l’asciache on quaj copp in sul coo che me spettascia.
Vussustrissema el sa se mì sont vunde quij che van in volta a fà quarell,ché grazia ai pover mort no gh’è nessunche pò cusamm d’avegh storgiuu on cavell:anzi, quand gh’è di rogn tra quajghedun,regola ginerala ficchi el vell,ché no vuj minga per on gust de ciallandà in peltrera o toeù sù el reff in fall.
Eppur con tutt el mè fà de cojon,col mè bon pè de pombi e l’arà drizz,giust perché sont nassuu in quel dì birbonogni bott borli dent in quaj pastizz:e poeù, senza stà chì a fà tant reson,se Vussustrissem el gh’ha flemma on sgrizzgh’en cunti voeuna che m’è occors adess,ch’el le farà restà proppi de gess.
Quand per vedè el Prometti trii mes fael correva alla Scara tutt Milane vegneven giò a tròpp de là e da sciài forastee de tante mia lontan,tant che per ciappà post boeugnava ess làcol disnà mezz in gora e mezz in man,vedend tutta sta truscia e sto spuellme sont ressolt anch mì de andà a vedell.
Oltra el rest me premeva, a dì el coeur ciar,de sattisfà in quaj moeud anca la donna,che dopo quell scappusc col paracarl’ha miss giò el coo davvera e la dragonna.Poverascia, anca lee la gh’eva card’andà a vedè on vesin della soa nonna,che l’è quell che vestii come on pollinl’andava a beccà sù el primm ballarin.
Intrattanta el bell dì de tutt i sant,dopo i dottrinn invers l’ora di trè,ciappi la donna in aria de marciant,e content tutt e duu come duu rese inviem alla Scara ben d’incante là se postem per i primm del pèdella porta sarada del lobbioncol noster bravo cuu pondaa all’usc’ion.
Passa i trè, passa i quatter, i cinqu’orse impieniss de personn tutt el pasquee,chi mangia, chi gingina, chi descor,chi ziffolla, chi rid, chi fa el scocchee,chi se scolda la pissa e fa sussora contra di impresari del soree,che goden i soeu comed e fan grassa,e no gh’han nanca el pubblegh per la cassa.
Ma a furia de speccià poeù finalmentsolten voltra anca lor sti lizonon,che in mezz ai urla e ai fis’c plazidamentse derven la calchera coj button,e quand me riven lì ben ben d’arentquell denanz cont i ciav e col lampioncon tutta grazia el me sgombetta el ventere el me dis: Allon, fourt! s’emm d’andà denter.
Mi però tant e tant tegneva dur,ma intrà che l’eva l’us’c d’on’anta sollade derviss in canton attacch al mur,e intrà che in del derviss la cress la folla,zonfeta! tutta a on bott me tran là al scura giungà appos all’anta al tira mollatant che s’ciavo miee, sciavo primm post,ona grazia del ciel l’è a salvà i cost.
Ma ch’el varda, Lustrissem, s’el par verache m’abba da suzzed tuss coss a mì,eppur questa l’è anmò la pù leggiera,com’el sentirà adess s’el voeur sentì.Appena liberaa de capponeravardi intorna per tutt de chì e de lìper cercà Barborin, ma dess! descor,l’è inutel! dove l’è, le sa el Signor.
Barborin senza mì, senza daneesenza on can che tampocch le cognossess,l’eva sù a mitaa scara de per leesenza savè in che mond la se fudess.No la podeva andà né innanz né indree,perché per andà innanz ghe va del pess,e per tornà indree solla, a quij or là,ghe va manch carna indoss che no la gh’ha.
Basta, voo sù anca mì alla fenitiva,se incontrem, se demm part di nost desgrazzi,femm rid on poo ai nost spall la gent che riva,e poeù marcem innanz, paghem el dazzi,e a vedè, quand se dis! rivem a pivade trovà tant e tant assee de spazzide settass giò tutt duu in loeugh competent,on poo cusii segur, ma almanca arent.
Lì intrattant che la gent, coj ziffolin,col pesta, col sonee, se spassen via,se comenza a smorbià, a taccà ballincon quij ch’è pussee arent de cottaria.Oh chì lassa fà a lee la Barborin.che, minga per dì a dì che la sia mia,ma intrà che l’è buffona anca de sort,l’è inutel già: la farav rid i mort.
Besognava sentilla sta mattoccain temp dell’opra per crepà del rid.La n’ha ditt sù pur anch de quella pocca!Tra i olter n’ha ditt voeuna tant polidcontra de quell spettacol de quell’occache canta inscì de sbergna e inscì inivid,ch’anch che la fuss la prima ballarinnaper tutta sira se n’è faa toninna.
Se! tutta sira on corno, ché per mìfornissen tucc i spass tutt a ona sort,anzi quand rivi a god in pas on dìl’è el ver mejorament del punt de mort,ch’el voeur dì che l’è in brusa de sbottìon malann col segond de contrafort,e on terz de foeudra, e on quart de guarnizion,come m’è giust suzzess in st’occasion.
Deffatt dopo sto rid strasordenari,quand sul pù bon del ball m’era duvisde vess anch mì coj niver sù per l’ari,e de vedè a andà a spass in paradistucc i sant in di soeu reliquiaricoj lumitt pizz interna alla cornis,tutt a on tratt Barborin la tra sù on sguagntant guzz e fort ch’hoo mai sentuu el compagn.
Ch’eel, che no eel, l’è che on despresiosel te gh’aveva refilaa dedreeproppi a cuu biott on pezzigon rabbios.Mì allora, sanguanon, me volti indree,e con duu oeucc de brasca e besiosvardi in motria a on pomper e a on lampedee,disend: Per Cristo, vorrev anch cognossquell’asen porch che fà sta sort de coss!
Paricc col lampedee fan d’Indian,ma el soldaa se le scolda in sul moment,el me dà on pugn e el dis: Tasi là can,che te fotto in platea, saprament!Mì che sont pesc d’on azzalin bressanche tacchi foeugh appenna strusamm dentvolzi la vos de prepotent anch mìe ghe respondi: On can te saret tì!
Vien de fora, el repia, marmotton,che te la darò mì, mummia d’Egitto.Che vegnì foeura, dighi, di cojon,te insegnaroo anca chì a parlà politto.Intrattant dapertutt in sul lobbionno se sent che Silans!... Abbasso!... Citto!E lu el giudee rebuttonandem sù,se pò trova! sbraggia citto anch lu.
Seva lì lì, vedel, Lustrissem scior,per fann vuna de quij de andà in gazzetta,e se no gh’eva i mee sant protettora juttamm e portamm proppi in spalletta,vuj dì a famm borlà adoss on respettorall’improvvista come ona sajetta,ghe soo dì mì ch’en reussiva on scempide cuntass de chi innanz per on esempi.
Basta: la cossa l’è fornida lì,almanch resguard ai ciaccer e ai quarell,ma intuitù de quell che voeubbia dìbona voeuja e indrittura de buell,s’ciavo, quella l’è andada a fass rostì.De moeud ch’el ball per quant el fudess bell(ch’el faga el locch s’el ved el Viganò)né a mì né a Barborin l’è piasuu nò.
Già besogna poeù anch dì che on gran motivde vess critegh e brusch come l’asee,l’eva con pocch respett quell lavativdel soldaa semper lì inciodaa dedree,che de gionta al sgognamm e al mangiamm vivcont i oeucc, domà on poo vardass indree,el s’eva anch tiraa arent cert camarada,che dininguarda Cristo in su ona strada.
Mì che cognossi on poo el mè natural,che soo fina a che pont poda fidamm,vedend proppi in d’on specc che sto animalel me tirava a perd coll’inzigamm,lott lott a dondignand voo invers i scal...foo segn a Barborin de seguitamm,e al bell trà, giò fioj! speccia ch’el ven...Chi gh’ha prudenza l’usa: vala ben?
Adess mò che gh’hoo daa in pegn on cantongiontandegh tutt quell spass che gh’hoo giontaa,Sustrissem el sarà de opinionche i coss andassen soeuli come on daa,ciovè che dopo on para de boccone ona bona scorada de boccaael pover Giovannin lontan di rognel fuss in lecc al cold in del primm sogn.
Lustrissem sì: el sarav proppi induvinse se trattass de tutt’oltra personna,ma trattandes del pover Giovanninl’è ben dolz anca lu, ch’el me perdonna.Sì, adess el sentirà che bescottin,olter che in lecc al teved con la donna!Preson, cadenn, ballin, sbir, rabbi, frecc,quist hin staa i mee bej sogn, quist el mè lecc.
Ah el mè car lecc! Sì: te seet dur, l’è vera,te seet tutt a carpotter, a montagn,ma l’è franch el primm cas che in cà Bongerate siet staa voeuj per on baratt compagn!Desill vujolter banch, pajon, testera,piumitt, covert, desill se in tresent agnavii mai vist olter lugher né sbirche quij del scoldalecc e di candir.
Ma deggià che, Sustrissem, l’è tant bonche l’è despost a dà de scolt al rest,per no desabusamm di soeu attenzionfaroo de tutt almanch per sbrigall prest.Donca appenna sghimbiaa giò del lobbionper fà la straa pù curta butti lest,e senz’olter boltrigh che me incoronnarivi a cà in quatter salt con la mia donna.
Pian pian dervi el portell, pian pian voo sudi scal, che no s’accorgen i vesin,dervi el mè bravo lus’c bell bell anch lu,rugatti el fogoraa col zoffreghin,pizzi el lumm: Barborina ove sei tu?La vedi là col coo sora i cossintravers al lecc, cont ona man sul ghicc,che la tirava sù grev grev el ficc.
Cossa gh’eet Barborin?... Me doeur...Dov’è? Chi inscì... Sul cuu? Cojoned... Proppi chì...N’eel staa fors?... Sì quell porch... Lassa vedè!Mì nò... Perché mò nò? sont tò marì...Gh’hoo vergogna... Set matta? Fa piasè...Là, stà savia... Fa pian... Lassa fà a mì...Basta: infin cont i dolz l’hoo missa a termende lassassel vardà biott come on vermen.
Cribbi, Lustrissem! se l’avess veduu!Minga cojonarij, tant de svargellross, scarlatt, ch’el quattava on quart de cuu,con de giunta duu gran barbis morell.Bona ch’el ciel el gh’ha mò provveduuon fior de timpen con tiraa la pell,ché se l’eva on poo froll, dighi nient,che boccon de zaffagna el ghe fa dent.Mì però, soeuja mì, quij duu barbis
m’hin pars come on poo tropp in simetria;deffatt ghe strusi dent, e ghe foo on sfris,freghi, e vedi che el negher el ven via,torni a fregà, me resta i did tutt gris,tacchent e luster de besonciaria,finalment usmi, e senti on odorusccome d’oeuli ordenari e de moccusc.
Ah canaja! Ah balloss d’on lampedee!L’è chì el prozzess, l’è chì el corp del delitt:olter che fà la loeuggia e el forasteee che fà a mostra de cuntà i travitt...Ma va pur là: se te me dee in di peeno t’avaree d’andà a Roma a pentitt.Te l’hoo giurada mì, brutto desutel,e quand rivi a giurà, varda, l’è inutel.
Negher come on sciavatt tal e qual serafoo on spiret de no dì alla Barborin,ma infin per cascià via la scighera,Rèzzipe, dighi, on bon biccer de vin.Ti parcura intrattant in quaj manerade tegnitt sù bagnaa di piumazzin,ché adess tornaroo mì col tocca e saldade quattordes boritt Rocca Grimalda.
In quatter salt sont lì dell’Antongina,in d’on esuss me sbrighi e torni indreecol mè bravo peston de bombasina,e quand sont lì alla porta del carteein dove mett giò banca la Rosina,ch’el diga on poo chi catti in sul mestee?Robba minga da cred! Catti l’amis,quell lampedee inscì faa di duu barbis.
Vedell e sentì el sangu a surbuì,sentimm a quattà i oeucc, perd la reson,l’è staa tuttuna: no me poss tegnì,de slanz ghe sari adoss cont on button,e ghe dighi: Toeù sù, quest l’è per tì,e cunt de quell tò credet del lobbion,portel mò via e impara o porch fottuua tocca i donn e a pizzigagh el cuu.
Vedend ch’el resta lì come de sasssenza né repettà né tira el fiaal’hoo creduu per on marter che purgasscon tutta la pascienza el sò peccaa:me tiri allora indree per dagh el pass,e lu in ringraziament sto renegaalassem voltà, e poeù ronfeta sul cooon pugn senza dì varda che te doo.
Acqua! coss’el deventa el Giovannin!I tigher, i lion gh’hin per nagott;volzi in l’ari el mè bon peston de vin,e zinf zonf dov’el va fin che l’è rott!Giò la cassa dell’oeuli e di stoppin,giò i transilli tutt quant in barillott,e giò anca nun coj ong in di cavija tomborlon per straa come vassij.
El mè pù gran tracoll in sta tommadal’è staa a restagh dessott giust col mostacce col stomegh schisciaa contra la strada,del rest, se nol gh’aveva sto vantacc,no ghe dighi nagott che peccenada!Gh’en dava proppi fin che seva sacc,ma el maa l’è staa, resguard al pestà giò,che lu l’eva de comed e mì nò.
L’unega macciavella in sto momentl’eva quella de mettem a sgarì,per vedè de juttamm col fà corr gent,e de fatt con sta tattega che chìseva asquasi redutt a salvament,se el dianzer nol fa capità lìsenza besogn a cress la compagniaquatter o cinqu dannaa de polizia.
Costor con quij sò vacch de cappellon,che somejen on meder de barchett,fan on ruzz, on sussor, che sanguanonnol né pò fà de pù el medemm parfett!Lì né vegnen adoss cont i bastoncome fudessem can senza collett,e ne sercen sù strenc cont on spuell,pesc ch’avessen avuu de toeù el Castell.
Con sta sorta de tavan taccaa alla vitta,spongiuu, casciaa per straa tucc i moment,se va on trattin vers Santa Margherittacon dedreevia on santa cros de gent,che paren poresitt taccaa alla pitta.In sto moeud tutt dojos, tutt sporcellentse consegna in guardina on Giovanninpesc che nel fuss on Jacom Legorin.
Eppur, ch’el varda, a dì quell ch’è da dì,in mezz ai mee travaj, ai mee cunteeme restorava tutt a vedè lìin l’istessa mojascia el lampedee.Catto! in Milan, diseva intrà de mì,gh’è giustizia, e ghe n’è tant che sia assee,e quand me sentiran ghe giughi el cooche ona sattisfazion ghe l’avaroo.
Intant che padimava i mee dolorcon la giusta giustizia ch’han de fann,che tirava sù el cunt fin del valorche podeva partend per spes e dann,ecco lì che compar el respettorche addrittura el comenza a interrogann,chi semm e chi no semm, in dove stemm,patria, porta, cà e tecc, che mestee femm.
Suj primm respost el dava nanca a mentcom’el fuss ona statova de saa,ma appenna el lampedee l’ha tiraa dentla gran reson de vess Regio Impiegaa,dighi nagott! hin deventaa parent:ma già l’è inscì, tra lor utoritaa,fuss sansessia, già, se dan de man.Proppi vera che can no mangia can.
Deffatt tutt i attenzion, tutt i resguardhin staa per l’illustrissem lampedee,e per mì on corno come fuss bastard!Anzi, perché on dò voeult sont soltaa in peea dagh, com’eva giusta, del bosard,merda de gatt! com’el m’ha saraa adree...Citto là voi, non voglio, o temarariche se parla in la mane al lampedari!
Cont ona protezion tant spiattarada,senza d’olter desperdes in resonel pò domà capì come l’è andada.No s’è parlaa ona sverza del lobbion,del pizzegh in sul cuu ona sbolgirada,de moeud che el prepotent, el birbonon,el boja, can, sassin l’è staa el Bongee,e lì, allon, spettasciell già che sii adree.
Vedend ona ingiustizia de sta sort,Nò: hoo ditt intrà de mì, m’han de ligà,m’han de mett sott ai pee, de damm la mort,ma vuj parlà, l’è inutel, vuj parlà;e lì per brio me sont miss al fortd’ona manera tal, che andà a cercà!Sant March! l’ha avuu de grazia el respettorde mett giò i ari e de lassamm descor.
Foeura i manegh! E lì come on molinvoo via senza mett parolla in fall,ghe cunti dell’affront faa a Barborinin sul pubblegh lobbion, in temp del ball,dighi e sostegni che l’è cinqu in vinch’el rejo l’è staa lu, che poss giurall,e che quell mè primm impet del buttonl’è giusta staa on formaj suj maccaron.
Ch’en diseva inscì anmò, ma quell ballossd’on lampedee, malign come on demoni,el me dà su la vos, negand tutt coss,e domandand i proeuv e i testimoni.Allora el respettor el solta el fosse el ghe fa el lecco senza zerimoni,disend: Sur sì le prove, affar fenito,le prove sur Giovanni riverito!
I proeuv, respondi,... i proeuv... Cristo Mariaanca i proeuv gh’hoo de dà? questa l’è bella!Con quij facc de scappusc d’intorna via,cribbi e boffitt, ghe calarav anch quella!...Gh’hoo daa on bettegada longa on mia...me s’è geraa sul pizzegh la tappella,e quella proeuva tal de faj stordì,quella del sett l’hoo soffegada in mì.
Ma ch’el diga on poo lu, Lustrissem scior:coss’avaravel faa in del Giovannin?Avaravel ris’ciaa ch’el respettorel mandass a cà a toeù la Barborin,e ch’oltra del stremizzi, se l’occor.l’avess avuu de voltà là el sesina discrezion de quij carna de coll?Oh quest chì sì ch’el sarav staa on bell noll.
S’ciavo, pascienza per i pover mort!Infin, per maa che la me poda andà,eel pù che sentì el giudes a damm torte che toeù sù on felipp de portà a cà?Intrattanta che foo on cunt de sta sort,vedi che in santa pas el toeù sù e el va,ch’el fà on cert segn, e poeù el me dis a mì:Parlarete el mè omo martedì.
Grazia tant della soa caritaa.Foo per corregh adree a basagh la mane per sentì a che or l’è in libertaa,per no vessegh de incomed posdoman,e in quella che sont lì, che l’hoo rivaa,me senti a tirà indree per el gabban...Chi l’è? L’è on sbir che in aria de sgognammel me prega a fagh grazia de fermamm.
Fermamm, ghe dighi, che fermamm d’Egitt!Oh questa sì che la sarav mincionna.Se fuss Michee! Vuj andà a cà dritt dritt,ch’hin trè or che l’è là a specciamm la donna.Intant costuu el va adree a famm i gallitte a sfognatamm per tutta la personna,tant che alla fin sont poeù vegnuu in sentorde quell segn inscì faa del respettor.
Ah che segn l’è staa quell! che segn birbon,tant come quell de Giuda Scariott;l’è on segn che m’ha fottuu in d’ona presona piang come on bagaj tutta la nott.Sissignor: no gh’è staa pù remission.Dopo d’avemm palpaa fina sul biottm’han miss sott a tant ciav e cadenazz,che no gh’en va oltertant a fà on palazz;
Ah Giovannin della mala fortuna!Dov’eel ch’el t’ha redutt el tò destin?Varda: chì: su on ballin, saraa in comunatra i miseri, la spuzza, e i malandrin,ma quest l’è anmò nagott, l’è anmò tuttuna,e la povera mia Barborin?Cossa farala adess senza de mì?Ah destin fioron, dimmel mò tì!
La Barborin, de quella brava donnache l’è, come Sustrissema già el sà,intant che mì biassava sta coronnal’eva intorna per tutt a sciavattàper cattà noeuva della mia personna,e l’ha faa tant col spiret che la gh’ha,che innanz dì la saveva el comm e el rommda podeghen cuntà al lanzian del Domm.
Sponta nanch l’alba che la torna a cor,senza requi, sta povera meschina,daj parent, daj amis, dai protettor,e infin la catta foeura ona pedinainscì fada, a resguard del respettor,che invers i des pocch pù della mattina,quand me la specci manch, me sont veduua dervì l’us’c, e chi n’ha avuu n’ha avuu.
Voeurel mò adess, Lustrissem, sentinn vuna,de quij de fà restà de marzapan?Sont nanca foeura mezz della comunache m’incontri in del sbir, quell del gabban,che come el fuss staa lì a ninnamm in cunael partend on trattin la bona man...Anca la bona man?... Ma ghe n’è anmòcar Signor di angarij de mandann giò!
Comments
Loading comments…