65 - LAMENT DEL MARCHIONN DI GAMB AVERT

Poesie

LAMENT DEL MARCHIONN DI GAMB AVERT

Moros dannaa, tradii de la morosa,pien de loeuj, de fastidi e pien de corna,sercemm chì tucc d’intorna,stee chì a sentì l’istoria dolorosadel pover Marchionn,del pover Marchionn che sont mì quell,striaa e tiraa a bordellde la cappa de tucc i bolgironn!

Godeva la mia vita i mes indreeproppi campagna, in pas e in libertaa;i varoeul i eva faa,seva foeura di busch quant al mestee,e in grazia di desgrazziche de bagaj m’han revoltaa i garettaveva anch passaa nettel pù malarbetton de tucc i dazzi.

Seva insomma la incia de Milan,el capp di logg, el pader di legrij,e in tucc i cottarijno se parlava d’olter che del Nan.De gionta anca sonavafior de sonad in sull’armandorin,e se andava a on festingh’eva subet la gent che se portava.

E appont in su la sara del Battistain dove fava el primm sto carnevaame sont trovaa imbrojaacome on merla in di lazz a l’improvvista.Mì inscì come se fagiubianava per spass con la Tetton,e lee con quij oggionla me dava mej ansa a giubianà.

Che fitt, che foi! Mì la vardava leee lee de scrocca la vardava mì,i nost oeucc even lìsaldo adoss vun de l’oltra innanz indree,ma infin daj e redajdoeuggia, sbarloeuggia quij duu oggion de foeugh,sont rivaa in coo del gioeugha brusattamm i ar come on parpaj.

Ma el colp che m’ha traa là come on per cottl’è staa quand ona sira sta baltroccala m’ha strappaa de boccala caraffa lì lì in sull’ultem gotte postandela in mezzde quij duu laver ch’even de bornis,Sur Marchionn, la dis,bevi con pocch respett i soeu bellezz!

In quell pont ona vampa de calorla m’ha quattaa la faccia, el coeur, el coll;soltaven i parolle i oeucc voreven soltà foeura anch lor,e fin l’armandorin,che ghe l’eva de car come on fradell,el m’è borlaa anca quelldebass del pè di pee de l’orchestin.

A vedella chì inscì con che premurala s’è sbassada giò per toeummel sù,Cristo! n’hoo possuu pù,che bombè, che gambott, che inquartadura!La m’ha daa de marosstra el manegh e i borieu ona strengiudinade man tant moresinach’hoo sentuu i sgrisor fina in mezz di oss.

S’ciavo sur primm: per tutta quella sirahoo tiraa giò a campann va là che vegn,e gh’eva el cocch a on segnche fava, anca a fà inscì, s’cioppon de lira.Forniss el ball infine mì, inscambi de tend ai fatti mee,sgori a cercalla leee a storgem de per mì el mè straforzin.

Che foo millia finezz in del bordallae poeù ghe molli el loffi, al primm bell trà,de compagnalla a cà;e lee, svergnand el coo sora ona spalla,ninnandes de simonna,Giust inscì! la respond, incomodass!...E mì: Catt, fegurass!L’è on onor che me fa la soa personna!

Intant che femm i noster compimentsolta voltra anch la manna marcanaggia,che per fà gropp e maggiala comenza de capp el striament.M’han vist on gorgoranche pativa i galitt in del lodamm,e lor giò a insavonammper drizz e per travers a quatter man.

Me ciappi la mia stria sott al brasc,vemm in straa, nun denanz la mamma indreecol sò gimacch anch lee,e lì ghe canti sù i mee resonasc,e per dagh a capìche l’eva proppi el coeur che ghe parlavade tat in tant ghe davadi strengiudinn de brasc col mè de mì.

Ghe parli de moros? Par che cojonna;d’amor?... no la sa nanca coss’el sia;e de sciguettaria?Pesc che pesc! Sitta squas! la par nanch donna.Lee tutt el sò deffàl’è sguggià, soppressà, l’è fà giò fir,e per sparmi i candir,quand i nocc hin tant longh, l’è andà a ballà.

E i omen? Porta a mì: bej capital!Ma el coeur? El coeur, sant March, ch’el staga lì.Ma on tocchell de marì?Oh quest poeù!... se sa ben... l’è natural...Ma però impunemanchse nol catti a mè genni... in sul sò fàvuj puttost restà in càa speccià i sepoltoo cont el pann bianch.

Donca mì ghe sont minga indeferent?Caspeta, fa besogn? vorrev savèa chi pò despiasèon omm del sò mostacc, del sò talent.E in quella la me inciodaon’altra oggiadonona, ma de quijche sbusa i scinivij:e andemm là, sur mincion, ch’el se la goda!

Ona reson dree l’oltra in su sto fàrivem che m’en despias al Malcanton;e lì la volponon,infirand el portell de la soa càfora fora a cuu indree,denanz che l’oltra la ghe riva arentla me dà el pontamentde trovass del Battista anch el dì adree.

Ghe stampi sul butter de quij soeu manon basin s’ciasser, stagn, proppi sul biott,ghe doo la bona nott,resti in quell per l’affare de doman,e dopo d’avè faacon la mamma e el miscee quatter dover,regoeuj i mee pensere voo drizz drizz a cà per la mia straa.

Cribbi che nocc de can! povera mì!Che striament, fioeul de settimanna!Volta, revolta, danna,sont mai staa muso de possè dormì.Domà che reussissa carpiamm doma on poo, doma on’ombriasoltava subet viagiust come quand se insogna de stremiss.

Quel babbi, quij paroll, quij oggionon,quij manitt moresin, quij bej brasciott,quij relev sora e sott,quij gamb de portà intorna anca on canonno faven oltra vitache ballamm la forlana in del cervelle cress fiamma al fornellcome a stravaccagh sù dell’acquavita.

Finalment l’alba tance voeult spionadal’è comparsa anca lee di filidure inscì tra el ciar e scurhoo pessegaa a vestimm e a corr in strada.Doveva andà a patronon trattin dal Liron fina in di Fior,e i pee lor de per lorte m’han menaa de posta al Malcanton.

E denanz che sti marter de sti peein quel dì me ruzzassen a bottian’han pur anch faa di miatra el Cappell e el Falcon innanz indree!Brusava de possèspeggiamm dent in quel volt, ma perché giustel m’eva allor on gustl’è staa assee quest per no possell godè!

Sont staa a bottia e hoo poncignaa per scusa,che a chi tocca quij ponc povera lor!Né hoo possuu famm onorsangua de dì de nocc, nanch alla busa.Amor me se specciavach’el possess ben rostimm in la legria,ma che el me brusass vial’appetitt e la sogn mai pù el pensava.

Mì che infirava i mee vott or de sloffensoeuli, seguent, e senza nanch voltamm,mì, mì che articol fammavarev mangiaa i pee de sant Cristoffenn,mì adess, pover quajò,pisorgni e scummi inscambi de dormìe intuitù trà chìses colp ogni boccon per mandall giò.

Basta: anch sto dì, per quant el me parissvun di pù longh che m’abba mai passaa,infin l’è deslenguaa,e prima prima on pezz ch’el se scurissseva giamò in Quadronnche no gh’eva anmò insegna de pizzàné gh’eva anmò a càné el Battista, né i guardi, né i stellonn.

Ah! Quanti che pensi, sangua de quell canche gh’era in tra i stellonn la Firisella,on trattin la pù bellae la mej ballarina de Milan;e quand pensi che serael patron mì de toeulla quand se sia,Cristo Gesus Maria,me senti a andà giò el fond proppi davvera!

Porco mì milla voeult, porcon, porcasc!A vedè che posseva intrà mì e leeguadagnamm tant asseede famm on scior e de trà via i strasc;e mì, porcasc, porcon,on pussee la me fava la giangianaghe andavi alla lontanae ghe giugavi adree de repetton.

E giust in quella sira me sovvenche essend rivada lee prima de tuccseva come in di gucca savè minga come fà a fà ben,ché sarev puttost mortche no ris’cià di voeult che la Tettonl’avess avuu occasionde cred che fuss capazz de fagh intort.

Intant a liberamm de sti martiririva el Battista, i guardi, i sonador,e infin riva el mè amorla cara Tetton d’or, el mè deliri.La gh’eva sù on corsettde velù ross scarlatt strengiuu suj fianch,con sott on percall bianchch’el rivava domà al fior di colzett.

El sen bianch com’el lacc, comer, grassott,el sbanfava dessott d’on panettininscì suttil e finch’el diseva sì e nò tra el quattaa e el biott;i cavij a la zoeuraspartii in duu sulla front, negher e folt,ghe faven parì el volton rosin lì per lì per derviss foeura!

Quij duu popoeu de foeugh, luster, strion,che in dove varden lassen el sbarbaj,spionaven da duu tajbislongh come la sferla di maron;e daj lavritt ridentcompariva ona fira de dencittbej, ingual, piscinittcome ona fira de perlinn d’argent.

Quij gambott inscì faa, redond, polposche se vedeven sotto ai socch a pend,andaven via morendde suttir in suttir fina alla nose forniven in boccad’on para de scarpett curt e streccinne pussee piscininnche no ponn vess duu covercij de rocca.

Oltra poeù de vess lì tutta de god,viscora, drizza, avolta, traversada,e de vess prepontadade ciccia bianca e stagna come on ciod,la gh’eva anca in sò ajuttla bellezza regina di bellezz,desdott annitt e mezz,quel gran roffian che dà marì anca ai brutt.

L’eva inscì pù né manch in quell momentche l’ha alzaa la pattonna de la sarae che tucc gh’han faa araper possè remiralla a vegnì dent;tucc quanc ghe daven sottcont ona quaj reson, foeura de mì,che seva restaa lìche a cavamm sagu no m’en vegneva on gott.

Mì al primm vedella sont restaa addritturalocch e geraa coj dit come indormentsuj cord de l’istrument,e sont staa lì in sto stat de ingermadurafin tat che coj soeu oggionl’è vegnuda a sciarnimm lee in l’orchestine la m’ha faa on ghignincome sarant a dì: te là el cojon.

Allora m’è tornaa l’anema in sene hoo ditt e hoo faa tutt quell che fa on morosquand l’è bujent e ansiosde desmostrà al sò ben ch’el ghe voeur ben.E lee anca lee con mìumanament l’ha faa tutt quell che faona tosa che gh’haon brus al coeur e el le voeur dà a capì.

Inscì de amor e accord per tutta siras’è ballaa, s’è sonaa, s’è boccalaa,s’è smorbiaa, s’è scoccaa,s’è faa cinad e giubianad de lira,tant che innanz mezza nott,per vegnì ai curt, sevem giamò, mì, lee,la mamma e el sò misceealla Commenda a prozionà el risott.

E lì tra el cold del foeugh, tra quell del scabbi,tra l’intrigh di genoeugg contra genoeugg,tra el tempestà di oeucce el gioeugh de cent descors faa come i cabbi,me sont a bagn mariatrovaa ciappaa, ligaa, bell e impromissdenanz che reussissa portà foeura i verz de l’ostaria.

Dopo che m’han leggiuu dent in del coeurcome a legg intramezz d’on impollin,el compaa zoffreghinche l’eva on primm sargent in di sapoeurnol s’è possuu tegnìde basamm, de famm millia esibizion,siben che sul pù bonel me pientass lì el cunt de pagà mì.

Ma poeù in dell’andà a cà dighi nientche porch d’on scior el me voreva fà!El voreva famm dàl’appalt di scarp de tutt el reggiment,el voreva famm vèon post in suj foragg, suj proviand,on post de gatt in grandde fornì a mett bottia mì del mè.

E mì tamberla andava tutt in broeudain tra i soeu loffi e quij de la fioeurae me sgonfiava foeuratal e qual on pollin che fa la roeuda;e cantava ogne pocchin del respond ai coss che parponeventutt quell che lor vorevencome on dord sott ai smorfi del lorocch.

Rivaa a cà che semm staa, tucc a ona vosme s’hin miss all’intorna a fà on frecassde dessedà ancà i sass:Reverissi sur spos, grazia sur spos!M’han vorsuu gibollàcont i cinqu e cinqu des, cont i attenzion,e infin m’haa faa patron,(come l’eva de giust) d’andagh in cà.

Magara inscì in de quell fottuu momentch’hoo profittaa el dì adree di soeu favorme fuss vegnuu a mì o a loron dianzen suj corna o on accident,che no sarev in st’oraquell pover Marchionn desfortunaatradii desonoraamagher e biott e in l’ultema malora.

Ma s’ciavo, inutel, chi l’ha dent s’el tegna.Per mì no gh’è reson che me suffraga,ché l’è a quell punt la piagach’el remedi del maa l’è a Zilavegna.Per mì l’unegh confortl’è quel de svojà el goss, piang e sgarìe de sentimm a dì:Pover dianzen, el gh’ha minga tort.

Se gh’avii viscer donch, se gh’avii flemmade scoltà on desgraziaa che se lumenta,e se nol ve spaventael trovass forsi in cas de piang insemma,stee chì, no ve movii,che sentirii di coss strasordenari,di azion de scurì l’ari,gabol e tradiment mai più sentii.

Dopo ona nocc in largh e in longh godudatra la pisorgna e tra el dormì in ombria,cont in coeur quella striasemper fissa inciodada e rebattuda,sont soltaa sù al primm segn,e dopo avè sgrossaa in pee in pee ona messa,sont cors a gamb in pressaal Malcanton sù per quij scar de legn.

Ciamann cunt, vess a l’uss, l’è stesa on moment,e, mesurand el sò dal me piasè,tiri in pee l’alzapè,e tragh! butti in là l’uss e voo de dent,e denter che sont staa,cribbi e boffitt, fuss puttost mort in strada!la bella improvvisadahin staa i dò donn in mezz a trii soldaa.

Vun negher e pelos comè on cavronel se fava la barba a on tocch de specc;e vun de fianch del leccl’eva adree a lazzà el bust a la Tetton;e el sur sargent in gippael se scoldava i ciapp voltaa al camin,intant che la mamminl’eva scrusciada a nedrugagh la pippa.

A sto colp tutt a on bott hoo sentuu in senon voltiament come a s’cioppamm la fel,e gh’è staa calaa on pel(tant seva irato) che nassess on pien;ma on luzzid intravallel te m’ha daa on parer de cristian:s’cioppee, razza de can!e dittum fattum vòoltegh tant de spall.

E giò a ses, sett, a vott basij per voeulta,segond vegneven, per quij scar infamm,a ris’c de spettasciammi scinivij in d’ona girivoeulta;e lor anch lor i donnadree a la gamba a salt come livreeme tendeven adreesbraggiand, Sur Marchionn, sur Marchionn!

Dess vegn! scarpev el goss! Ma giust in quellche seva lì per infirà la straa,pondi i pee in su on bagnaa,e ponf in terra come on fass de squell.Inlora la Tettonla gh’ha vuu el contrattemp de possemm giong,de francamm in di ong,de tornamm a tra al coll el cavezzon.

La fu... l’è staa... l’è on sart... l’è on mè cusin...El staa l’è che a vedella in sOrioeura,mezza sbarlada foeura,a piang, a sospirà, a strusamm vesin,tutt la bila e el spuellhin fornii in quell freguj de fora forae in del torná de soraumel e mansuett come on agnell.

Fada la pas, tornada la legria,andaa per i fatt soeu quij duu soldaa,per on pezz no gh’è staaolter guaj che di voeult quaj poo d’ombria,però de quij nebbijttche, se sa, né se ponn de condementra gent che se voeur ben,salsettinn brusch che guzzen el petitt.

Domà ch’anch sti nebbijtt e sta salsettahan comenzaa anca lor de lì on des dìa spessiss e a vegnìsciogher folt e senavrra malarbetta,ch’hoo savuu del sicurche quel can d’on soldaa, quell porch d’on sartel gh’andava in la partde nascondon de mì, in tra el ciar e el scur.

E con tutt che tant mader che fioeurain quanto sia giurà, negà e sconfondfussen, primm e segond,dò canonegonn vecc de bona scoeura,impunemanch però,sott a on Marchionn gh’è staa nagott de noeuv,i hoo cattaa suj oeuv,e pussee d’ona voeulta e pù de dò.

Ma poeù ona sira infin di facc che seranegher, dannato malarbettament,che l’hoo vist mì a corr dentin del comed in fond de la linghera,me sont pientaa in del mezz(dur come on ciod) de la linghera anmì,e hoo ditt: Se te set lì,stagh almanca, birbon, per on bell pezz!

E lì intrattant che i donn me rebuttavende tutt i part per tiramm dent in cà,e che mì saldo làme stinava de pù con pù bajaven,torna indree quell canajach’el me ven col muson fin sul musona domandamm resonde quell rebuttament, de quella guaja.

E poeù infin desmostrand se l’eva lìde vessegh per parlà al sargent maggior,e d’avenn nanch mì e lorper el boeucc de la cassa del tartì,el te me dà del mona,del can, del marmotton, de l’impiccaa,del pilatt inciodaa,e via el va sbroffand ch’el par che trona.

I donn allora, ch’han capii el latin,dighi nagott che plajt, che trebuleri!M’han ditt giò vetuperide fà corr in su l’uss tucc i vesin,e s’hin scoldaa talmentch’hoo vuu paria denanz cavann costrutt,che lor... pascenza tutt,ma in l’onor dininguarda a strusagh dent.

Inscì con tutt el mè stà de sguajtone con tutt el deffà de avej squajaa,sont restaa lì sgognaa,pien de vergogna e locch come on tappon;e tutt quel mè sussorl’è fornii anch lu compagn de l’olter guaj,anzi cont el pregaja dì nagotta al sur sargent maggior.

De l’ora inanz, allon, me sont miss dentcoj man, coj pee per pessegà a sposalla,me sont vestii on poo in galla,hoo giustaa sù la cà passantament,e el rest di pocch ciovittvanzaa on poo col sonà, on poo col mestee,gh’i hoo faa soltà dree a lee,scoeudendegh vun per un tucc i petitt.

Gh’aveva giamò tolt i peritt d’or,la guggia d’ora, el coll de granadinn,la cros de perla finne quaj barlafus d’olter de valor,quand la m’ha daa occasionde capì che pù mej che né i peritt,l’avarav vuu el petittde avegh on quaj bell para de anellon.

E mì addirittura, catt! corri in del Bin,quell che stà là schisciaa in del post di antdel volton di Mercant,e con quatter bej ses-des-e-on-quattrinte me petti in saccocciaduu bravi anellonon d’or badial,grand asquas tal e qualde duu sercion de roeuda de carroccia.

E via a gambe, torni indree de trott,voo a toeù la mia Tetton, vemm del Battista,tegni ben ben de pistain dove che la mett giò el manicott,e quand la me ven fada,bell bell, bell bell ghe barzeghi d’arentper faghj sghimbà dent,e dagh el giubel de l’improvvisada.

Mò sur sì che intrattant che foo el giughette che ghj foo passa d’ona guadina,marcia passa cammina,squitta foeura de l’oltra on begliett;mì prest, allon, sù on pè,ghe stoo on poo adoss fasend el peder sloffi,e poeù ciaff, mel gajoffi,e torni in l’orchestin per el fatt mè.

Soni, stoo alegher, la compagni a cà,doo a ment se vedi moeuv el manicott,se la se incorg nagott,se di voeult mai la scolti a descartà;ma oh dess! ch’el, che no eel,che fors no la tovess quell mè palpeeper l’olter sò de lee,né l’ha avert bocca, n’è l’ha most on peel.

Se lassem donca tutt e duu al portelldescognet del regall che gh’emm indoss;ma el pù grev, el pù grossmel seva andaa a toeù mì senza savell;ch’el mè l’eva on regallpien, caregh, ras de pever e de spezzi,e che mai pù a quell prezzino me sarev creduu de guadagnall.

Ecco, fioeuj, dee a trà, scoltee, sentiicoss’el diseva quel fottuu begliett;no ghe baratti on ett;scoltell, che ghe l’hoo in ment piccaa e scolpii:Caro mio dolcie coreho receputo el tuvo begliettodel qualo te impromettoche te sarò fidele in del mè amore.

Domane sò de guardia tutto el giornopôso ce vedaremo: Stà segura:ma tì però parcurade scasciare quell’aseno de intorno.Basta né vedo l’oraCh’el ti abbia tolto questo tuo accidentoPer fornire el tormentode far sta vita. Adio anema d’ora.

Ona fevera cutta, on maa de pett,on azzident, on copp in sul tegnonsaraven staa on bonbonin pari a sto balloss d’on begliett.Hoo comenzaa a buì,a sudà, a fumá come on caldar,e sont daa foeura a sgar,matt, matt affacc, de no possemm tegnì.

Amor, rabbia, vergogna e millia infername strasciaven, me faven a freguj;catto che cattabuj!che malarbetta nocc, che nocc eterna!Se sarava palpera,no vedeva che sangu, che beccaria,e tracch soltava viade la pagura ch’el podess vess vera.

Seva col coeur in mezz a sti cortij,quand senti a Sant Ambroeus a sonà i ses,e poeù per tutt i giesde lì on poo a scampanà i avemarij.Al son de quij campannme regordi in bon pont de quell lassù,e ch’olter che né lupo’ juttamm e salvamm de sti malann.

E inscì cold cold de fed voo giò di scar,e corri via del vol foeura de càper andamm a buttàin di sò brasc del pè d’on quaj altar;ma appenna faa duu pass,doo mò giust dent in del sargent maggiorche al frecc e de quij orel me impastoccia d’ess intorna a spass.

El me trà i brasc al coll, el me strascinaper pagamm l’acquavita a tutt i stee;el me stà tant adree,el me frega, el me vergna e el me mojna,che infin sto malarbettel me cava del coeur la confessionde quell mè gran magon,e el me strappa di ong el begliett.

E lì cont ona longa filastroccael me fa comparì el negher per bianch,e el me proeuva nient manchch’el begliett l’ha scritt lu per fà ona scocca,e che l’è bell capìche domà el termen d’asen che gh’è sù,l’è assee lu de per lua desmonstrà che nol pertocca a mì.

Infin, per calcamm sù mej la reson,el me ciappa sott brasc, che hoo pari a sbattem,e el me mena in su l’atemde bon compagn a cà de la Tetton,che la n’ha faa ona festae ona truscia de sort, che i mee travajm’hin calaa in di strivaj,e bravament hoo bevuti sù anca questa.

Intrattannt in su l’assa del Brovettgh’eva giamò el me nomm bell e impastaa;tuttcoss eva prontaa,finamai i cumò, la dota, el lett;l’eva giamò fin stadaintorna lee la sposa coj benisa pertegà i amise i post e i cavalier de la contrada.

Seva insomma già in brusa de sposalla,e l’eva anca de gionta fissaa el dì,quand el bell giovedì,giust l’antegrass, voo al solet a trovalla;l’eva un’on de sira,vedi la lumm per terra in d’on canton,e troeuvi la Tettonsul lecc che se lumenta e che sospira.

La mamm, tutta modacc, col did sul nasla fa segn de tasè e de andà pian pian;resti de parzapande la pagura de sentì on quaj cas;e quand ghe sont del pèlee medemm la Tetton al solta sù:Ah, sur Marchionn! mai pùcredeva incoeu possell tornà a vedè!

Ah car mort beneditt! perché sta cossa?Me trema i gamb, voo tutt in d’on sudor,e in quell ch’el car amorl’eva adree a impastocciammen vuna grossa,riva denter on tosche, voltaa vers la mamma, el sbraggia: Ej lee,l’ha ditt el mascaree...e bott lì: ghe se soffega la vos.

Sangua d’on can barbin! me solta in testache quell maa nol fudess on cremesìper liberass de mìe andà a la Canobbiana a god la festa;e mì de maledettghe molli el vada a lee de parnonziàs’hoo de andà o s’hoo de stà,e stoo spionand in dove la se mett...

Ma lee, senza fà tante zerimoni,la gradiss el boccon, l’imbrocca el vada,e la me dà l’alzadain moeud che ditt e fatt me la capponi:e quand sont su la scarame senti tant a messedà el ghignon,che foo la conclusionde rivà a tutt i cunt a l’acqua ciara.

E sitta bolgiraa l’intrigh e i gabel!Voo a toeù on vestii de turch d’on mascaree,longh e largh tant asseede possemm scond con la pelanda i sciabel:e de trott e galopp,pettegasciand per terra la balzanacorri a la Canobbianaa curà el legoratt con tant de s’ciopp.

E sù e giò, innanz indree, gira, regiraper la platea e el palch, e intorna i scagn,varda gent, varda pagn,scolta vos, spiona andann, tira, bestira,finalment de lì on poo,tra on gropp de gent che balla la monfrinavedi ona mascarinache l’è lee, tutta lee, giugagh el coo!

Sò tal e qual el taj de la persona,la grazia in del fà el pass, sò el perovett,sò el sporg innanz di tett,e el svergnà el cuu de fianch a la s’ciancona,sò quij brasciott redond,sò el color di cavij, sò el portament,sò quij oggion sbirent,insomma sò tuttcoss de inscima in fond.

Ah sguanguana de tucc i sguanguanonn,l’è chì la bolgirona, l’hoo cattada,l’è chì col camaradaa sbavazzass ai spall de Marchionn!Sangue de fraa de legn,no manca pù che de squajatt la vos,e poeù te pesti i nos,che per on pezz t’ee de portann el segn!

Seva foeura de mì d’ona manerache no sont staa mai pù tanto dannaa!Ghe voo adree infuriaade per tutt foeura e dent per la calchera;non scolti pù nagott,no doo a trà pù a reson, vedi lee e luon bott a brasciass sù,e mì giò ona firada de cazzott.

Alto lì, allon, l’è deciaraa la guerra!Daj, redaj, para, pia, messeda, tira,pugn e pesciad de lira,reussissem tucc trii col cuu per terra;ne riva adoss infinde quatter o cinqu turch pesg che né mìgendarma vestii inscì,che ne menen de slanz in camarin.

Lì on bravo respettor, grazios, compii,el scolta di dò part tutta la scenna,e poeù con pas l’ordennade tirà via i mascher a tutt trii.Me drizzi allora in peeper vardalla on poco mì la porconona desquattà el faccion,e, disii mò, fioeuj?... l’è minga lee...

Cara Madonna! Ajutt, coss’hoo mai faa!Ghe domandi perdon, confessi el fall,ghe sebissi mendallmagara a tutt danee, s’han volentaa;piangi e preghi de sortche se giusta tusscoss; foeura che mìboeugna che staga lìper la reson del mandà sù el ripport:

Scoltee mò adess, fioeuj, cossa che nass,e vardee, quand se dis di coss del mond!Quell respettor, che in fondl’eva on bon pastorott, on persegh lass,vedend che in de quell loeughsarev geraa del frecc, el me toeù sùsott brasc lu come lu,per menamm in quarter coj guardi al foeugh.

E in quella ch’el derv l’uss, che voo de dent,cribbi! chi troeuvi mì!... Ah fioron!Lee, giust lee, la Tettoncon la mamma, col sart e col sargent;gh’aveven a la boccatutt quatter la caraffa, e hin restaa lìcojoni a vardamm mìsenza né batt on oeucc né fà ona mocca.

El primm a falla foeura, a romp l’incantsont staa mì, che hoo bajaa d’ona manerache nanch on turch davverano l’avarav possuu bajà oltertant:per lee seva in cantegora,per lee in preson, per lee seva a sto pass;podii donch fegurassche cagnazz seva mì dedree a sta legora.

Ma lee franca francona la spergiurael ciel, la terra; la me fa parìch’el traditor sont mì,che l’è on pezz ch’el le sa, che la me cura:la dis che la s’è tradamarada apposta per vegnì a cattamm;che sont on porch infamm,e giò, a l’uso di donn, ona lucciada!

Mì che poss vedè a piang nanca per rid,a pocch a pocch deventi moresin,me se setti vesin,on poo betteghi, on poo ghe strengi i did.Lee on poo la me sgorattacome on usell per no lassas ciappà,ma infin poeù la se dà:caraffa in l’aria, e Pacie cielebrata!

No me calava adess che de podègiustà sù el primm pastizz col respettor,e el sur sargent maggior,che l’è quell bravo mennapolt che l’è,ditt e fatt el corr viae el truscia tant ch’el porta indree on crosonde quij che ai rogazionogni vun ciappa sott ses o sett mia.

A sta noeuva, alto, allon, sont mì che paga,giò allegher fioj on’oltra boccarada!la motria l’è passada:viva nun, porchi i sciori! e che la vaga;e addrittura cold coldtorni, smorbiand coj donn, in su la festaa god tutt quell che restafina a l’ultem quattrin del mè vint sold.

De sto pont finamai al sabet grass,con tant che semm staa in voeulta de chì e lì,a dì quell ch’è da dì,no gh’hoo avuu el minem ché de lumentass.Lee se l’eva a on festinla ballava con mì, con mì la stava,con mì la cicciarava,e mì e lee, e lee e mì, saldo vesin.

Tal e qual anca in cà: per quant ghe siaandaa in vers in quij dì d’ora e strasora,no gh’hoo trovaa dessoramai, mai nissun che podess damm ombria.Lee saldo là impesadacol cuu su la cardega, adree a sguggià,la ghe dava a tutt dàa god tucc i retaj de la giornada.

Che brava tosa! che desgaggiadonna,(diseva in tra de mì) che tosa d’or!L’ha d’ess proppi el restor,el dio fece de la cà Marchionna!E matt adree st’idejacuntava ansios e recuntava i dìch’aveva de patìdenanz menamm a cà sta maraveja.

Finalment quell bell dì, quell di trii sô,saludaa al primm spontà d’on battajond’occh, barbasgian, cappon,quajott, gasgiott, lorocch, merla e cocô,quell dì fissaa là super compagnamm con tutt sti razz d’usije compì i mee legrij,l’è compars finalment, dighi, anca lu.

L’eva el bell sabet grass. Tutt eva in pront:la Tetton per la prima in gran parada;giò fin la fiacca in strada,ona fiacca campagna e de tutt pont,per moeud che innanz mezz dìl’eva già andree in Brovett el Bologninin faccia ai duu padrine ai soeu scricciatt a bolognalla a mì.

Fornii el facc in Brovett, alto lì allon,se va trott e galopp anca a la cura,poeù al pastegg addrittura,poeù al cors, poeù a la rassegna di ballon,poeù al Carchen, al Lentas,al Re, a la Canobbiana, e poeù al risott,poeù a la messa ai Carott,poeù ai tortij, poeù al rosoli in del Cambias.

Infin quand semm staa sagg de possenn pù,che non possevem dagh né lee né mì,semm andaa a cà a dormìgiust in l’ora che i olter leven sù.Adess mò, orocch, cappon,merla, cocô, quajott, occh, barbasgian,fis’cee, fee pur baccan,degh dent a scarpagoss, che semm al bon.

Tant’è, fioeuj: intramm dent lee in de l’uss,vegnimm lee in cà, e vedemm a scappà viaquell pocch rest de legriae de pas di dì indree, l’è staa on esuss.De sto pont desgraziaano gh’è staa pù che guerr, che cattabuj,trappol, pastizz, garbuj,gir e regir e corna stermenaa.

Lee cagna, lee ciocchera, lee bosarda,lenguasciona, leccarda, desgarbada:lee imbrojona, sfacciada,starlattona, lunatega, testarda;lee zavaj, lee slandrosa,lee sguanguana, lee cappa di baltrocch,vardee, fioj, in pocchche boccon de belee l’eva sta sposa?

Addrittura el primm dì sù e giò di scard’ora e strasora gent come i correr,soldaa, roffiann, patter,can borian pussee che on port de mar.La cà l’eva on faxall:ogni bott gh’eva lì on seccamincion:seva nanch pù patron(con licenza) on besogn de possè fall.

Se poeù derviva bocca, a revedess;giò la cà e ’l tecc! bestemmi a cattafira!sbraggiad, bajad de lira:del porch fottuu l’è el manch che me vegness;e gh’eva ogni momentla conclusion per aria de cusammdenanz a quij bonn lammdel soldaa sart e del soldaa sargent.

E sti duu galantomm mej che né mìcomandaven i fest lor in cà mia,lor la menaven via,senza nanca dì catt, de nocc, de dì,e sont fin rivaa a quellache via de quij pocch or del pasteggià,che allora leva in cà,l’eva grazia a dormì de possè avella.

Podii domà pensà con che dolorla vedeva inscì matta e desbriada,sibben giamò visadamillia voeult del curat, del cogitor.Del piang, del desperassn’hoo fass pur anch, se n’hoo possuu mai fà;e andree a l’onor de càghe deslenguava anmì de l’istess pass.

Ma infin poeù a tajagh sù sta vita strambaè soltaa foeura a temp on sgonfiamentcol sò compagnamentde gomit, de rincress, de mal in gamba;de moeud che, balcaa i ari,hoo quistaa on poo de requi per quaj mes,pagaa però bon pescol spendegh in petitt tutt el salari.

Ma se! pescienza spend; quant ai daneevan e vegnen, e inscì fussen staa bonde fagh intrà reson,che sarav staa nagotta a traghj adree:Ma on corna... Sentii questache l’è l’ultema infin, la pù gajarda,e che el Signor ve guardaquant e mai, fuss on can, de sta tempesta.

L’eva ses mes che seva spos, pocch puù,e i coss andaven via con l’andanade la fever terzana,on dì ben, on dì maa, on poo giò, on poo sù,quand ona bella sirain del tornà a cà al solet de bottiame sont vist dree on’ombriacome de vun che né tujess de mira.

Mì che sont omm che tendi ai fatte mee,com’è de giust ch’abben de fà la gent,no gh’hoo squad nanch faa a ment,e andava inà senza voltamm indree;ma quand sont staa al Liron,lì inscì voltaa el caffè, costù de slanzel me fa on solt innanz,e el me trà contra el mur cont on button.

L’eva costù on demoni d’on cilanvestii in s’giacché, con sù duu colzonascde tira de pajasc,col volt tutt a barbis come on magnan;el fava poeù sgarìinnanz indree per l’aria on nisciorin,de fà streng el sesina mezza ona Boemia, olter che a mì.

Denanz, e giust in mira al mè portell,gh’eva in mezz a la strada on’oltra ombriache inscì per famm legriala pestava suj prej cont on tarell.El sarav staa el mè casde rebatt cont i gnoch la prepotenza,ma inscambi hoo usaa prudenzae hoo faa sto sagrifizzi per la pas.

Tutt inutel però, ché in de quell menterche ghe molli on sghimbiett per scappà in cà,me sont sentuu a ciappàsul portell mitaa foeura e mitaa denter:e lì coj pee in del cuu,tal e qual seva inscì a gatton suj sass,me fan desgorgà el passe vegnen dent in cort anca lor duu.

Oh pover mì! Signor! La vita in don,sbraggiava a tutta vos del pè di scar,e lor adree ai mee sgargiò inscì a l’orba pesciad, legnad, s’giaffon:infin compar on lumm,i lobbi se impienissen de sabett,e quij, senza dì on ett,ciappen a gamb la porta e van in fumm.

La Tetton, che me ved a comparìtutt sporch, tutt rabuffaa, tutt sanguanent,la va in tanto spavent,che ghe ciappa i dolor del parturì,ghe solta i conversionche la sguizza sul lecc come on’inguilla,d’avè de fà a tegnilla,e de gionta deliqui e strangojon.

Alto prest, el zerusegh, la comaa!acqua, solass, foment, panncald, asee!vesinn innanz indree,tucc dottoren, tucc platen, fan mercaa;intant ven mezza nott,gajarda el maa, la donna la peggiora,e in pont al bott de l’oraOèe, oeè! cossa l’è? l’è on bell mas’ciott.

Hin andaa i coss tant ben, grazia al Signor,l’è stada tanta la sattisfazionche hoo avuu in quella occasionper sta proeuva inscì granda de sò amor,che, s’ciavo, hoo pensaa pùné ai guaj del temp indree, né ai soeu caprizzi,né al priguer del stremizzi,né al brusor del buratt che hoo cattaa sù.

Ma cold e matt d’amor ghe stava adreech’avarev fin vorsuu famm in freguj,e a furia d’oeuv, de puj,de formaj del mejor di cervellee,a furia de struzziamm,de stà di nocc intregh senza dormì,l’hoo missa in quindes dìa la portada de possè pagamm.

El pagament l’è staa che ona mattina,tornand de la bottia per disnà,troeuvi netta la càde possegh ballà denter la monfrina.Pù ona camisa, on strasc,pù on lenzoeu, ona coverta, on piatt, on ramm,e lee la ladra infiammscappada a fà la crappa, el soldarasc.

Gesus! che infamitaa! che tradiment!Troeuvi in terra ona motta de palpee;leggi i letter de lee,vedi l’intrigh col sart ciar e patent,e vegni in cognizionche sò l’eva el begliett, quell del guantin,sò el ladrament, sò infinanch quell birba d’on fatt del buratton.

In quell stat de passion, de primm bullorme sarev fors scannaa mì come on can,se a tertegnimm la manno me vegneva in ment quell car amor,quell car angerottell,quell pover innocent del mè bambin,che l’è nanch settemin,e el par squasi d’on ann, tant che l’è bell.

Fioeuj tender de coeur che sii staa chìa scoltà i mee lument con cortesia,innanz de passà via,compatimm, consolemm, piangii con mì;piangii col Marchionn,col pover Marchionn che sont mì quell,striaa e tiraa a bordellda la cappa de tucc i bolgironn.

Comments

Loading comments…