Hiztegi Hirukoitza — E
A , exhortando , ea. Lat. Eja. Ea pues , ea ſus , ea bada. Lat. Eja cr- go. ry taita , ul charia. Lat. Ebeni faber. Ebano, zubelcha. Lat. Ebenus , i.
Ebriedad , ebrio , borrachera , borracho , veanſe. Ebullicion , veaſe hervor. Eburneo , E B.
Eburneo , de marfil , marfilezcoa. Lat. Eburneus , a , um. E C.
Echa , de eſta echa , echada onetan , ora- ingoan , orango aldian. Lat. ac vice.
Echacantos , arricharia , guizacharra. Lat. Conteniptibilis.
Echacuervos , belecharia , veaſe alca- huete..
Echacuervos , echacantos , veaſe.
Echada , botatzea , egoztea , iraiztea , echada , botaera , egotzidea , egotzie- ra , iraitzidea. Lat. Jactus , us.
Echadizo , echadacoa , ſalgarria. Lat. Emiſſarius.
Echador , echataria , botatzallea , egoz- lea , iraizlea. Lat. Jaculator , jactor.
Echadura , accion de echarſe , echatzea , etzindea , etzandea. Lat. Cubatio.
Echar , arrojar, es voz Baſcongada , echa , echatu , bota , botatu , egotzi , iraitzi. Lat. Jactio , ejicio.
Echarſe , echatu , etzin, etzan. Lat. Cu- bare. N O T A. El verbo etzan tiene ſus irregulares , y tambien irregulares , que comunmente ſe vſan quando correſponden à eſtar echado , y ſon los ſiguientes. Indic. preſ. natza , atza , zautza , datza , yo eſtoy echado , tu eſtàs , aquèl eſta. Gautza , zautzate , dautza , eſtamos echados , eſtais , eſtàn. Tambien ſe dize diatza , diautza , aquel eſtà , aquellos eſtan echados. Imperf. nentzan , entzan , ceuntzan , cetzan , yo eſtaba echado , tu eſtabas , aquèl eſtaba. Gueuntzan , ceuntza- ten , ceutzan noſotros eſtabamos echados , eſtabais , eſtaban. Y tambien ſe dize ciatzan , ciautzan , aquèl eſta- ba echado , aquellos eſtaban. Imperat. atza hi , zautza zu , betza hu- ra, eſtate tu echado , eſteſe aquèl. Gau- tzán , zautzate , beutza , eſtemonos echados , eſtaos , eſtèn. Subj. preſ. natzala , zautzala, datzala , que yo eſtè echado , que tu , que aquèl. Gautzala , zautzatela , dautzala , que eſtemos echados , que eſteis , que eſtèn. Eſtas miſmas inflexiones ſirven en eſtos Romances , eſtando yo echado , quan- do yo eſtoy echado , quando tu , quan do aquèl , natzala , zautzala, datza- la y tambien natzanean , zautza- nean , datzanean , diatzanean Imperf. nentzala , ceuntzala , cetzala, que yo eſtuvieſſe echado , que tu , que aquèl. Gueuntzala, ceuntzateta, ceu- tzala, que eſtuviefſemos echados , que eſtuvieſſeis , que eſftuvieſſèn.
Eſtando , yo echado , quando yo eſtaba, echado, ni nentzala, nentzanean, &c.
Echados, inclinados, etziñac, echatuac. Lat. Dejecti. Echino, erizo marino, tricu itſaſarra. Lat. Echinus , i.
Echymoſis , contuſion , veaſe.
Ecleſiaſtes , Libro de la Eſcritura , Ecle- ſiaſteſa. Lat. Liber Eccleſiaſtes.
Ecleſiaſtico, Libro de la Eſcritura, Eccle- ſiaſticoa. Lat. Liber Eccleâiaitic.
Ecleſiaſtico , Eleiztarra , Eliiztarra, bereterra , beretarra. Lat. Eccleſiaſti- cus.
Ecleſiaſtico , perteneciente à la Igleſia, Eleizacoa. Lat. Eccleſiaſticus , a, um.
Eclipſable , arguegarria , arguſgarria. Lat. Quod eclipſi poteſt affici.
Eclipſar , arguetu, arguiguetu , arguſ- tu, argutſitu. Lat. Eclipſim inducere, eclipſi afficere.
Eclipſado , arguetua , arguſtua , argu- tſitua. Lat. Eclipſi affectus, obſcuratus.
Eclipſe , arguea , arguiguea , argutſa. Lat. Eclipſis.
Ecliptica , por donde anda el Sol, arguſ- teguia. Lat. Ecliptica.
Ecloga , veaſe egloga.
Eco, lugar, ò para,e donde ſe haze, oyar- zuna , arriicia. Lat. Locus echonem gignens.
Eco , la miſma voz , ò ſonido repetido, yotorria. Lat. Echo , us ; ecno , onis.
Economìa , onzurtea. Lat. OEconomia.
Economicamente onzurquiró. Lat. OEconomicè.
Economico , onzurrá , onzuhurra. Lat. OEconomicus.
Economo, onzurtaria. Lat. OEconomus.
Eculeo , zurezco zaldi mota bat. Lat. Equuleus. Item potro , oñazcaya.
Edad , adina. Lat. Etas , tis.
Edad , tiempo , era. Lat. Etas , tempus. Los que ſon de vna edad , ideac , quide- ac. Lat. Coætanei.
Edema, tumor aquoſo, andeza. Lat. Ede- ma , tis.
Edematoſo, andezduna. Lat.Edematicus.
Edicion, impreſsion , veaſe.
, naidarra , bitezarra. Lat. Edi- ctum.
Edificacion , fabrica, equida , equidan- dea. Lat. Ædificatio.
Edificacion , por el buen exemplo, ambi- dea, etzondea. Las. Ædificatio.
Edificador , fabricante , equidaria. Lat. Structor , conſtructor.
Edificar , fabricar, equidatu. Lat. Ædifi- care.
Edificar , por el buen exemplo , ombida- tue , etzondu. Lat. Exemplo eſfe.
Edificativo, ombidaria, etzondaria. Lat. Virtutis exemplum prebens.
Edificio, equida, equidandea. Lat. Ædi- ficium.
Edil , equidazaya , equidazaina. Lat. AÆdilis.
Edilidad , equidazantza. Lat. Ædilitas. .
Educacion , aciera , azquera , azcun- tza , oicantza. Lat. Educatio.
Educar , oicatu , aci. Lat. Educare.
Educado , oicatua , acia. Lat. Educatus.
Efectivamentente , eguiaz, eguicuudez, ecarrairo , econdero. Lat. Verè , cum eftectu.
Efectivo , hazedor , eguillea , ecarrai- quiña. Lat. Effectivus , a , um.
Efectivo , verdadero , real , eguiazcoa, izatezcoa. Lat. Certus , verus.
Efecto , ecarraya , eguicundea, econdea. Lat. Eſſectus , us.
Efecto, fin, para eſſe, eſte , aquèl efecto, orretaraco , onetaraco , artaraco. Lat. Ad hunc , iſtum illum finem.
Efectos , bienes , ondaſunac. Lat. Bona, orum.
En efecto , eguiaz , izatez. Lat. Reapſe.
Efectualmente , veaſe efectivamente.
Efectuar , ecarraitu, econdetu. Lat. Exe- qui , efficere.
Efectuado , ecarraitua , econdetua. Lat. Eſfectus.
Efeminar , veaſe afeminar.
Efeto , veaſe efecto.
Eficacia , eraquintza , eraguiera. Lat. Efficacia , energia.
Eſficaz , eraguillea , eraguintaria. Lat. Eficax.
Eficazmente , eraquintzaz , eraguiqui- ro. Lat. Efficacitèr. E. F.
Eficiencia , eguitea. Lat. Efficientia.
Eficiente , eguillea. Lat. Efficiens.
Eficientemente , eguilleró. Lat. Efficien- ter.
Efigie , irudintza , ecanza. Lat. Effigies , imago.
Efemerida , efimera , veanſe ephemerida, ephimera.
Efluvio , efluxion , efſuxo , de eſpiritus , ò vapores , quemeartea. Lat. Efſlu- vium, effluxus, us.
Efugio , ïes bidea , igues bidea. Lat. Effu- gium.
Efundir , efuſo , efuſion , veaſe derramar , derramamiento. E G.
Egilope , yerva , que otros llaman avena eſteril , aloſoilquia. Lat. gilops Ægilops , pi.
Egira , ſigniſica fuga. De la que hizo Ma- homa , cuentan ſus años los Arabes. Egira , ïesdea , igueſdea. Lat. Egira.
Egloga , arzaijolaſa. Lat. Ecloga , æ.
Egregio , eſcogido , autatua , bereiſtua. Lat. Egregius , a , um.
Egreſſion , veaſe ſalida.
Egypciano , veaſe Gitano. E L.
El articulo , a , ac , arena , ari , &c. que en Baſcuence ſon poſpueſtos.
El , ella , pronombre , ſiguiendoſe verbo neutro , a , hurá : ſiguiendoſe activo, ac , arc , arrec , archec. Lat. Ille , illa , illud.
Elá , veisla , ona bera , orra bera , ara bera. Lat. Eccam.
Elacion , altivez, veaſe.
Elaſticidad , elaterio , virtud elaſtica , con que el cuerpo oprimido , quitada la opreſsion , recobra ſu lugar, y primer eſtado , beregoitza. Lat. Elaterium , virtus elaſtica.
Elato , altivo, veaſe.
Eleccion , auta , auteſá , autacuna , auquera , iracurtza. Lat. Electio, delectus , us. Y aqui el refràn , auqueraren manquc- ra , atzenean oquerrú , y ſiguifica , que el que es impertinenre en ſus elec- ciones , al cabo eſcoge lo peor.
Electivo , auteſgarria , autagarria , ira- curgarria. Lat. Electivus , a , um.
Electo , autetſia , autatua , iracurria , bereiſtua. Lat. Electus. Elector. E L
Elector , auteslea , autaria , autzallea , iracurtaria, bereiſtaria. Lat. Elector.
Electorado , autarien mempea. Lat. Elec- toratus , us.
Electoral , autarien mempecoa. Lat. Elec- toralis.
Electro , lo miſmo que ambar , veaſe.
Electuario , eztilecorta. Lat. Electua- rium.
Elegancia , en el hablar , y eſcribir , otſ e- goquia. Lat. Elegantia.
Elegancia , hermoſura , edertaſuna. Lat. Eſegantia , cultus , us.
Elegante , en el hablar , otſegoduna , otſ e- goquia, hiztun ederrá. Lat. Elegans.
Elegante , hermoſo , ederra. Lat. Ve- nuſtus.
Elegantemente , otſegoquiró. Lat. Ele- ganter.
Elegantemente , hermoſamente , eder- qui , edertó. Lat. Eleganter, venuſtè.
Elegia , genero de Poesìa , biurſate da- mugarria. Lat. Elegia , æ ; carmen miſerabile.
Elegiaco , biurſate damugarrizcoa. Lat. Eloegiacus , a , um.
Elegible , autagarria , iracurgarria , bereiſgarria. Lat. Quod poteſt eligi. eligibilis, e.
Elegidor , veaſe elector.
Elegir , eligir , autetſi , autatu , bereiſtu , iracurri. Lat. Eligere.
Elegido , veaſe electo , eſcogido.
Elemental , elementar , lenmenecoa , le- naſtecoa. Lat. Elementaris, e.
Elemento , ſe tomaria eſta voz de el Baſ- cuence lenmena, que ſignifica lo miſ- mo , y lenmena quiere dezir , primer derecho , y dominio , qual le tienen los elementos. Lenmena , lenaſtea. Lat. Elementum , i ; elementa, orum.
Elementos , primeros principios de Ar- tes , &c. lenaſteac. Lat. Elementa.
Elencho , veaſe catalogo.
Elephancia , eſpecie de lepra , leguen beltzá. Lat. Elephantia , æ.
Elephante , el mayor de los animales quadrupedos , elefandia , de donde pudieran tomar eſta voz el Griego, y Latin , y quiere dezir , el grande entre. los ganados , ò animales mayores , de ele , elea , animal , ò ganado mayor , y andia, grande.
Elephantino , elefandiarena , elefandi- coa. Lat. Elephantinus.
Elevacion , acto de levantar , goratzea , goititzea , goratzapena , alzaera. Lat. Elevatio.
Elevacion , altura , goyá , goyandea. Lat. Altitudo. E L.:::::305
Elevacion , elevamiento , arrobamiento , veaſe.
Elevar , goratu , goititu , alchatu , gain- du. Lat. Elevare, extollere.
Elevarſe , arrobarſe , veaſe.
Elidir , indarguetu. Lat. Elidere.
Eligir , veaſe elegir.
Elixir , barrizamea. Lat. Intimior rei ſubſtantia.
Elocucion , biztundea. Lat. Eloquutio , phraſis.
Elogiar , alabar , alabatu, laudatu , do- anditu. Lat. Laudare , celebrare.
Elogiado , doanditua , alabatua. Lat. Laudatus.
Elogio , doadigoa , alabanza. Lat. Elo- gium.
Eloquencia , biztundea , bocanza. Lat. Eloquentia.
Eloquente , hiztun ederra , bocaztia. Lat. Eloquens.
Eloquentemente , hiztundero , bocanz- quiró. Lat. Eloquenter.
Elucidacion , veaſe declaracion.
Eludir , iſquindu , iſquincho eguin. Lat. Eludere. E M.
Emanacion , jatorria , etorquia. Lat. Emanatio.
Emanadero , jatortza , etortza. Lat. Origo.
Emanar , jatorri , etorri. Lat. Emanare. Y veanſe los irregulares de el etorri en la voz venir.
Emancipacion , el ſalir , y librarſe el hijo de la patria poteſtad , viene de el Baſ- cuence emanquitadea , que ſignifica lo miſmo , de eman dàr , quitadea li- bertad. Lat. Emancipatio.
Emancipacion mia , neregaintzea ; tuya , hiregaintzea , zuregaintzea ; ſuya , beregaintzea ; nueſtra , gueregain- tzea ; vueſtra , ceregaintzea.
Emancipar , emanquitatu. Lat. Emanci- pare.
Emancipado , emanquitatua. Lat. Eman- cipatus.
Emancipar , es hazerle â vno dueño , y ſeñor de sì miſmo , veaſe Señor.
Emanciparme à mi , neregaindu ; à ti , hi- regaindu , zuregaindu ; à aquèl , bere- gaindu ; à noſotros , gueregaindu ; à. voſotros , ceregaindu ; a ellos , bere- gaindu : y tambiìen , neregain egui- tea , &c.
Embabiamiento, veaſe embobamiento.
Embadurnar . liquiſtu , loitu , ciquin- tu. Lat. Conſpurcare. Qq:::::Emba 306E M.
Embadurnado , liquiſtua , &c. Lat. Conſ- purcatus.
Embaidor , bairatzallea , veaſe engaña- dor.
Embaimiento , baira , veaſe engaño.
Embair , engañar, viene de el Baſcuence baira , engano , falſedad , bairatu. Lat. Deciper.
Embaido , bairatua. Lat. Deceptus.
Embalar , hazer fardos , lopillatu , bilgo- tu , lopillac , loturac , bilgoac eguin. Lat. Sarecinas componere.
Embalijar , bide zorroan ſartu. Lat. Bul- ga includereo.
Emballenador , cotillero , coſtillaguillea. Lat. Diſtrictorij muliebris ſartor.
Emballenar , balea-bizarrez ſoñecoac eguin. Lat. Ex balenathoraces conficere.
Emballeſtado , enfermedad en las beſtias , veaſe manquedad.
Embalſadero , batſá , aintzira , cingui- ra. Lat. Aquarum ſtagnatio.
Embalſamador , balſamutzallea. Lat. Qui balſamo condit.
Embalſamar , balſamutu , tiene origen Baſcongado. Lat. Balſamo condire.
Embalſar , entrar el ganado en balſa , es de el Baſcuence balſatu , aintziratu , baſaratu. Lat. In ſtagnantes aquas ar- menta immittere.
Embalumar , pillandetu. Lat. Mole , aut volumine inæquali onerare.
Embanaſtar , zareſtatu. Lat. In ſportas doſſuarias immittere.
Embaramiento , latuera , latugoa. Lat. Membrorum rigor, torpor.
Embararſe , viene de el Baſcuence , bara- tu , detenerſe , quedarſe , y es lo que ſucede al que eſtà embarado , con el movimiento detenido, y quedo : y por eſſo eſcribo embararſe , y no envararſe latutu , latua guelditu. Lat. Rigore , torpore membrorum affici.
Embarado , latua. Lat. Torpore affectus.
Embarazar , eragotzi , catibatu , empa- chatu , debecatu , ecairatu, trabatu, fachelatu. Lat. Impedire , implicare.
Embarazado , eragotzia , &c. Lat. Impe- ditus.
Embarazada muge r, preñada , veaſe.
Embarazo , viene de el Baſcuence ara- zoa , un negocio , ò que bazer de eſtre- pito, y bulla , y es lo que ſuele emba- razar mucho. Arazoa , eragozqueta , echiquidura , catibuera , debecandea , debecua , ecaira , ecaya , empaobua , fachelua, Lat. Impedimentum, obſta- clum.
Embarazoſamente , emharazadamente , E M. eragozquiro , arazoro , catiburo , tra- baquiro. Lat. Difficulter , implexe.
Embarazoſo , arazogarria , catibugarria , ecaitſua. Lat. Inmplicatus , impediens.
Embarbaſcarſe , trabarſe , enredarſe , tra- batu , catibatu , itſatſi , con las termi- naciones de el neutro. Lat. Implicari.
Embarcacion , navio , embarcacioa , on- cia. Lat. Navis.
Embarcacion , acto de embarcarſe , em- barcatzea , itſaſgoitea, onciratzea. Lat. In navem conſcenſio.
Embarcadero , embarcateguia , itſaſgoite- guia. Lat. Locus conſcendendi in nav em.
Embarcador , embarcalaria , ontziratza- llea , itſaſgoitaria. Lat. Inſtitor , oris.
Embarcar , embarcatu , itſaſgoitu , onci- ratu. Lat. Navibus aliquid imponere.
Embarcarſe , embarcatu, itſaſgoitu , &c. con las terminaciones de el neutro. Lat. Navim conſcendere.
Embarcado , embarcatua , itſaſgoitua , onciratua. Lat. Navi impoſitas.
Embarco , itſaſgoitea , onciratzea. Lat. In navi impoſitio.
Embargador , emparatzallea. Lat. Se- queſtrator.
Embargar , emparatu. Lat. Sequeſtrare.
Emoargar , embarazar , veaſe.
No embargante , es lo miſmo que ſin em- bargo.
Embargado , emparatua. Lat. Sequeſtratus
Emibargo , empará. Lat. Sequeſtratio.
Embargo de eſtomago , empachua , aſe- quia , igüita. Lat. Oppletio.
Sin embargo , no obſtante , ala ere , ala- ric ere , alan bere. Lat. Nihilominus , attamen.
Embarnecer , crecer , y engordar , viene de el Baſcuence barnaci , ſincope de bar- nen , ò barrenen aci , y ſigniſica crecer en lo interior , y ſe dabien a entender la intus ſumpcion. Barnaci , loditu , gui- cendu. Lat. Pingueſcere , craſſiorem fieri.
Embarnizar , veaſe barnizar.
Embarrador , buztintzallea. Lat. Argi- llà incruſtator.
Embarradura , buztintzea. Lat. Ex ar- gilla incruſtatio.
Embarrar , buztindu. Lat. rgillâ in- cruſtare.
Embarrar , enlodar, veaſe.
Embarrilar , barrilatu , barrilean ſar- tu. Lat. Doliolo includere.
Embaſtar , josbacandu. Lat. Suturis ſarcire.
Embaſtardar , veaſe baſtardear.
Embate , de mar , embatea , bajodea. Lat. Undarum impetus.
Embate , ayre freſco con neblina alta , iſarlau- E M. ifar lauſoa. Lat. Venti ſuavitèr flantis impetus.
Embaucador , veaſe embaidor ; embau- camiento , embaimiento ; embaucar , embair.
Embaular , cuchalabatu. Lat. Arcâ ca- meratâ includere.
Embauſamiento , veaſe embobamiento.
Embaxada , bialquindea. Lat. Legatio.
Embaxador , bialquiña. Lat. Orator , le- gatus.
Embazador , orarretaria. Lat. Fuſcator.
Embazadura , orarretzea. Lat. Fuſcatio.
Embazar , orarretu. Lat. Fuſcare.
Embazar , paſmar , dexar admirado , arritu , ſortatu. Lat. Stupefacere.
Embebecerſe , veaſe embeleſarſe.
Embeber , edartu. Lat. Imbibère, conti- nere.
Embebido , edartua. Lat. Imbibitus , con- tentus.
Embeberſe, embeleſarſe, veaſe.
Embelecador , embaidor , bairatzallea , guezurtia , guzurtia. Lat. Seductor , deceptor.
Embelecar , bairatu , engañatu. Lat. De- cipere.
Embeleco , bairá , guezurra. Lat. Se- ductio , mendacium.
Embeleñado , erabelartua , ſortatua , arritua. Lat Torpore affectus.
Embeleſamiento , embeleſo , gogaldea , gogaltzea. Lat. Mentis abſtractio , ob- ſtupefactio.
Embeleſar , gogaldu. Lat. Obſtupefacere.
Embellaquecerſe , citaldu , dolortu. Lat. Improbum fieri.
Embellecer , ederragotu , politagotu. Lat. Pulchriorem reddere.
Embeodar , veaſe emborrachar.
Emberadas , vbas que empiezan à ma- durar ; ſe pudo tomar de el Baſcuence beraa, que ſignifica blanda , y enton- ces empiezan à ponerſe blandas. El tzen aſi diran matſac. Lat. Ubæ ma- tureſcentes.
Embermejecer , origorritu. Lat. Rube- facere.
Embero , color de las vbas que vàn ma- durando , matſen oritſea. Lat. Rube- do vbarum.
Emberrincharſe, chaquerretu. Lat. Ni- mis iraſci.
Enmberrinchado , chaquerrea , chaque- rretua. Lat. Nimis iratus.
Embeſtida , embeſtidura , embeſtimien- to , eraſoera , veaſe acometida. Lat. ggreſſio.
Embeſtir , eraſó , veaſe acometer. Lat. lmpetere , agredi. E M.:::::307
Embetunar , naslicatu , betunaztu. Lat. Bitumine linire.
Embetunado , naslicatua , &c. Lat. Bi- tumine litus.
Embiar , veaſe envoiar.
Embidia , veaſe envidia.
Embion , bulcada , bultzada , bultzae- ra , bulcaina. Lat. Impulſus.
Embixar el roſtro , es teñirlo con berme- llon , armincatu , armincaz ema. Lat. Minio fucare.
Emblandecer , veaſe ablandar.
Emblanquecer , veaſe blanquear.
Emblema , ſymbolo , empreſſa , argui- garria. Lat. Emblema , tis.
Embobamiento , bobotzea , bardaildea. Lat. Stupor.
Embobar , bobotu, bardaildu. Lat. Stu- pefacere.
Embobarſe , paſmarſe , arritu , ſorra be- zala gueratu. Lat. In re aliqua defi- xum hærere.
Embobado , bobotua , arritua. Lat. In re aliqua defixus.
Embobecerſe , bolverſe bobo , bobotu , bardaildu. Lat. Stupidum fieri.
Embobecido , bobotua , bardaildua. Lat. Stupidus , mente captus.
Embocadero , ſarratea , barzuloa. Lat. Oſtium.
Embocadura , ſarrateera , barzulotzea. Lat. Trajectio.
Embocar, aoan ſartu. Lat. In os aliquid inferre.
Embocar , meter por alguna parte eſtre- cha , ſorratetu , barzulotu. Lat. Per- rei alicujus os , vel oſtium trajicere.
Embocarſe aſsi , ſarratetu , barzulotu , con las terminaciones de el neutro. Lat. Oſtium intrare, trajicere.
Embozinado , charambelatua. Lat. Inſ- tar buccinæ oblongus.
Embodarſe , caſarſe , veaſe.
Embolar , dàr de bol , lugorchecatu. Lat. Terrâ armenicâ linire.
Emboliſmal , intercalar , urtigolcoa. Lat. Emboliſmalis, intercalaris.
Emboliſmo , urtigola. Lat. Emboliſimus. intercalatio.
Emboliſmo , confuſion , veaſe.
Embolo , de bombas , geringas , &c. upompaga. Lat. Embolus , i.
Embolſar , bolſaratu , cizcuratu. Lat. Pecuniam crumenâ condere.
Embolſado , bolſaratua , cizcuratua. Crumenâ conditus.
Embolſo , cizcutea , bolſatea. Lat. Pecu- niæ in crumenam immiſſio.
Emboltorio , veaſe envoltorio. Qq 2:::::Embon , 308E M.
Embon , onciaren adobaqueta. Lat. Na- vis reparatio, adaptatio.
Embonado , lo miſmo que embon.
Embonar , oncia adobatu , berritu. Lat. Navis latera reparare , adaptare.
Embono , reforzo en los veſtidos , in- darcaya. Lat. Fultura , æ.
Emboque , ſarrera , ſarrateera , barzu- lotzea. Lat. Globuli trajectio.
Embornales , imbornales , los agujeros por donde ſe deſpide el agua de los na- vios , ur joairac. Lat. Foramina in la- teribus navis.
Emborullarſe , veaſe enzarzarſe.
Emborrachador , orditzallea. Lat. Ine- briator.
Emborrachar , orditu , moſcortu. Lat. Inebriare.
Emborracharſe , orditu , &c. con las ter- minaciones de el neutro. Lat. Ine- briari.
Emborrar , illaundu , illaunez bete. Lat. Tomento infarcire.
Emborricarſe , aſtotu. Lat. Aſino ſimi- lem fierſ.
Emborrizar , veaſe cardar.
Emboſcada , celartatea. Lat. Militum inſidiæ.
Emboſcar , celatartetu. Lat. Inſidias pa- rare.
Emboſcarſe , celatan jarri , oelatarte- tu , con las terminaciones de el neu- tro. Lat. Inſidijs parandis ſe abdere.
Embotamiento , embotadura , camuztea , ciacaiztea. Lat. Obtuſio.
Embotar , filos , puntas, camuztu , cia- caiztu, aocaldu. Lat. Obtundere.
Embotado , camutzá , camuztua , cia- caitza , ciacaiztua , aocaldua. Lat. Obtuſus.
Embotijar vn ſuelo , ò quarto de caſa , lurcalletac ezarri. Lat. Pavimentum lacunculis ſternere.
Embotijarſe , hincharſe , canchillatu, puztu , buyatu , ianditu. Lat. Inflari.
Embotijarſe , enojarſe , veaſe emberrin- charſe.
Embozarſe , igoza eſtali. Lat. Faciem vſque ad oculos tegere. Item bicerna eſtali.
Embozar , disfrazar, veaſe.
Embozo , del roſtro , igozeſtalquia , igor- quia , bicernaquia. Lat. Faciei velamen.
Embozo , disfraz , cubierta , veanſe.
Embracilado , beſoetan erabillia. Lat. In. vlnis geſtatus.
Embravecer , embravecerſe , ſucundetu. Lat. Irritare , irritari.
Embravecido , ſucundetua. Lat. Irritatus. E M.
Embrazadera , de el adarga , &c. ezcuta- yaren quirtena. Lat. Clypei anſa.
Embrazar , ezcutitu , ezcutaya beſo ez- querrean ſartu. Lat. Clypeum bra- chio inſerere.
Embrazado , eſcutitua. Lat. Brachio in- ſertus.
Embrear , veaſe brear.
Embregarſe , auci-abartzetan ſartu. Lat. In jurgia ſe conjicere.
Embreñarſe , larrartetu , otadietan ſar- tu. Lat. In dumeta ſe conjicere.
Embriagar , veaſe emborrachar.
Embriaguez , ordiaqueria. Lat. Ebrietas.
Embridar , caballerias , bridatu , preſta- tu. Lat. Equum ſternere , freno ad- ſtringere.
Embrion , aci ciatua , gatzaſua , erbu- quezta. Lat. Embryo , nis.
Embrion , lo que eſtà todavia in orden , alera baguea. Lat. Moles indigeſta.
Embroca , cataplaſma , veaſe.
Embrocar , onci batetic beſtera iſuri. Lat. Ab vno in aliud vas infundere.
Embrocar , entre bordadores , arirraz- quian arildu. Lat. Orbiculo devol- vere.
Embrolla , veaſe ambrolla.
Embrutecerſe , aberetu , abretu. Lat. Obbruteſcere.
Embrutecido , abretua , aberetua. Lat. Bruti inſtar ſtolidus.
Embuchar , meter en el buche , ſalbu- chan ſartu , ſalbucha bete. Lat. Far- cire.
Embudar , unila , imitua , embutoa ifiñi , paratu , zaguian , edo beſte onciren batean. Lat. Infundibulum inerere.
Embudo , unilla , imitua , embutoa. Lat. Infundibulum.
Embudo , engaño, embuſte , veanſe.
Emburujar , amontonar , mezclar , veanſe.
Embuſte , viene de el Baſcuence emauſte, y ſignifica dàr folas eſperanzas , y no realidades , lo qual ſe llama embuſte , de eman dàr , y uſte eſperanza , expec- tacion ; y tambien ſignifica penſar que ſe le dà algo , que en la realidad no ſe le dà , de uſte penſar , y eman dar. Em- buſtea , naſtalia , guezurra. Lat. Fraus , techna.
Embuſtes , buerias , dixes , veanſe.
Embuſterazo , embuſtaritzarra. Lat. Val- de fraudulentus , mendax.
Embuſtero , embuſtaria , naſtalaria , ogu- zurtia , guezurtia. Lat. Fraudulentus, mendax.
Embuſtidor , lo miſmo que embuſtero.
Embuſtir , naſtalitu , embuſteac ſortu , eguin. E M. eguin. Lat. Fraudes fabricari.
Embutido , ataraceado en coſas de made- ra , navarra , navartua. Lat. Opus variegatum.
Embutir aſsi , nauartn , navar eguin. Lat. Segmentis variegari.
Embutir , meter vna coia dentro de otra , eſtuquitu. Lat. Ingerere , includere.
Embutir , llenar , beté. Lat. Replere.
Emelga , ſulco grande en tierra arada , icoe andia , hildo andia , erretenchoa. Lat. Lira , æ.
Emelgar , icoatu , icoitu , hildotu. Lat. Lirare.
Emendacion , veaſe emienda.
Emendador , utſucendaria , utſartezlea , onguitzallea , oba , obetzallea. Lat. Corrector.
Emendar , erratas , yerros , utſucendu , utſarteztu , utſac zucendu , arteztu. Lat. Emendare , corrigere.
Emendar la vida , coſtumbres , &c. on- guitu , obatu , obetu , zucendu , artez- tu. Lat. Frugi fieri.
Emergencia , ilquipena. Lat. Caſus ex re alia emergens , reſiliens.
Emergente , ilquidacoa. Lat. Emergens , tis.
Emerito , veaſe jubilado.
Emerſion , ilquida. Lat. Emerſio.
Emetico , veaſe vomitivo. Lat. Emeticus.
Emienda , emienda , emendioa , utſucen- dea , utſarteztea. Lat. Emendatio.
Emienda , ſatisfaccion , veaſe.
Emienda de la vida , vicitzaren ontzea , obetzea. Lat. Emendatio vitæ.
Emienda , en el Orden de Santiago , es el ſubſtituto de el Treze Ordea. Lat. Subſtitutus.
Emigracion , partida , veaſe.
Emina , medida , viene de el Baſcuence, imia , imiña , que aqui en Guipuzcoa es la quarta parte de vna fanega. Lat. Pars quarta medimni.
Eminencia , altura , elevacion , gaintza , gaindea, garait a. Lat. Altitudo.
Eminencia , titulo de Cardenales , Emi- nencia , gaindea. Lat. Eminentia.
Eminencial , gaintzarra , gaindarra , garaitarra. Lat. Eminentialis.
Eminente , gaintzatia , gaindetia , garai- tia , gaiña , gaina , garaya. Lat. Emi- nens , tis.
Eminentemente , gaintzaró , gaindiro , garaiquiro. Lat. Eminentèr.
Eminentiſsimo , chitez garaya , gaiña , gaintzaduna. Lat. Eminentiſsimus.
Eminentiſsimo , dictado de Cardenales , Eminentiſsimoa , chit garaya. Lat. E M.:::::309 Eminentiſsimus.
Emiſſario , menſagero , veaſe.
Emmaderamiento , zureztatzea , zur- tza , zuagetzea , zuagea. Lat. Con- tignatio.
Emmaderar , zureztatu , zurtzatu , zua- getu. Lat. Contignare.
Emmagrecer , auldu , argaldu. Lat. Ma- creſcere , extenuari.
Emmalecer , enfermar , gaizquitu , gai- ſotu , eritu. Lat. Infirmari.
Emmantar , buruſiaz eſtali. Lat. Stragulo cooperire.
Emmarañar , catrambillatu , nahaſi , naſ- tu. Lat. Implicare , confundere.
Emmarchitar , lo miſmo que marchitar , veaſe.
Emmaridarſe , caſarſe , ſenartu. Lat. Nu- bere.
Emmaromar , bagatu , ſocatu. Lat. Fune ligare.
Emmaromado , bagatua , ſocatua. Lat. Fune ligatus.
Emmaſcarar , muzorrotu. Lat. Larvà in- duere.
Emmaſcarado , muzorrotua. Lat. Larva- tus.
Emmechar , termino nautico , hazer vna punta à vn madero , viene de el Baſ- cuence mecho , que ſignifica adelgaza- dito , delgatito , y aſsi ſe encaxa juſto en otro.
Emmelar , eztitu. Lat. Melle perfundere.
Emmohecerſe , lizundu , el cobre , &c. erdoitu , ordoitu. Lat. Muceſcere , æru- gine obduci.
Emmohecido , lizundua , orditua. Lat. Mucidus , ærugine obductus.
Emmollecer , ablandar , ſuavizar , veanſe.
Emmondar , veaſe deſmotar.
Emmudecer , aobozatu , mututu , hizca- betu. Lat. Muteſcere , obmuteſcere.
Emmudecer , hazer callar , mutuerazo , mutuaraci , hizcabetaraci , mututu , hizcabetu , con terminaciones activas. Lat. Obmuteſcere facere.
Emoliente , gozagarria. Lat. Emolliens.
Emolumento , vtilidad , etontza. Lat. Emolumentum.
Empacar , encerrar en caxar , cueros , &c. zorrotu , zorroan bildu , lotu. Lat. Co- rio , vel arcâ includere.
Empachar , es de el Baſcuence empachua , y empachatu que han quedado en el dialecto Labortano , y ſignifica emba- razo , y embarazar , que es tambien lo que ſignifica en Caſtellano. Lat. Impe- dire , obſtare.
Empacharſe avergonzarſe , lotſatu , ahalcatu , 310E M. ahalcatu , empachatu. Lat. Pudore affici.
Empachado , ahito , igüitua , aſeeguia , betca. Lat. Oppletus.
Empacho , es Baicuence , ſignifica emba- razo , empachua. Lat. Impedimentum. Veaſe embarazo.
Empacho , verguenza , empachua , lotſa , ahalca. Lat. Pudor.
Empacho de eſtomago , igüita. Lat. Op- pletio.
Empachoſo , vergonzoſo, lotſatia , ahal- catia. Lat. Verecundus.
Empadronador , aitezarlea. Lat. Deſcrip- tor cenſus.
Empadronamiento aitezardea. Lat. Cenſus deſcriptio.
Empadronar , aitezarri. Lat. In cenſum referre.
Empadronado , aitezarria. Lat. In cen- ſum relatus.
Empalagar , gogoan jo , igüitu , aſpertu. Lat. aſtidire , faſtidio afficere.
Empalagado , gogoan joa , iguitua , aſ- pertea. Lat. Faſtidio affectus.
Empalago , gogoan jotzea , igüita , aſ- pertzea. Lat. Faſtidium , nauſea.
Empalar , agaiſartu. Lat. Per ſedem pa- lum adigere.
Empalado , agaiſartua. Lat. Cui palum per ſedem adactum eſt.
Empalizada , baldodura. Lat. Vallum.
Empalmadura , juntura de dos palos , &c. por los cabos , bibildea. Lat. Conjun- ctio.
Empalmar , juntar aſsi , bibildu. Lat. Con- jungere.
Empalmar , en lo antiguo herrar.
Empanada , ocorea. Lat. Artocreas , tis.
Empanadilla , ocorechoa. Lat. Artocreas parvum.
Empanar , ocoretu , oguiztatu. Lat. Panc obvolvere , incruſtare.
Empanado , apoſento , quarto , es el que eſta defendido , y cercado de otros.
Empandillarſe , diabillatu. Lat. Conſpi- rare in factionem.
Empantanar , llenar algun parage de pan- tanos , ainciratu , locartu , cínguira- tu. Lat. Cenoſos lacus inducere.
Empantanar , meter en pantano , v. g. co ches caballos , &c. ainciratu , locaz- tu , cinguiratu. Lat. Lacubus cænoſis inducere , immittere.
Empantanarſe , quedar empantanado , ainciratu , locaztu , ainciran , cingui- ran gueratu , con las terminaciones E M de el neutro. Lat. Hærere.
Empañar , à los niños , unatu , troſatu , oyaldu , emendatzaquitu. Lat. Panis involvere.
Empañar , obſcurecer , denigrar , átſa- botu. Lat. Obſcurare , denigrare.
Empañado , atſabotua. Lat. Obſcuratus , denigratus.
Empapar , ugartu , edartu. Lat. Imbuere.
Empaparſe , ugartu , edartu , con ter- minaciones de el neutro, Lat. Imbui , imbibere.
Empapado , ugartua , edartua. Lat. Im- butus.
Empapelar , papereztu , paperaz bildu. Lat. Papyro obvolvere.
Empapelado , papereztna. Lat. Papyro obvolutus.
Empapujar , beteeguitu. Lat. Replere.
Empaquetar , ropa , generos , veaſe em- pacar.
Emparamentar , es de el Baſcuence , pa- ramendu. Lat. Aulæis ornare , aut pe- riſtromatis.
Emparchar , poner parche à vna llaga , es de el Baſcuence , parchatu. Lat. Pitta- cium adhibere.
Emparchado , parchatua. Lat. Pittacio obductus.
Emparedamiento , ormaiſtea , ormeſtea. Lat. Intra parietes recluſio.
Emparedar , ormechi , ormechitu , ormer- ſi. Lat. Intra parietes recludere. Lugar , donde ſe empareda , ormaiſteguì. Lat. Ubi parietibus recluditur.
Emparedado , ormechitua. Lat. Parieti- bus recluſus.
Emparejar , igualar , berdindu , bardin- du , igoal du. Lat. Æquare.
Emparejar con otro , berdinquidatu. Lat. Parem ſe alteri facere.
Emparejar , puerta , ventana , &c. bultza- tu. Lat. Impellere.
Emparentar , aidetu. Lat. Conſaguinita- te, vel affinitate conjungere.
Emparentado , aidetua. Lat. Conſangui- nitate conjunctus.
Emparrado , trillapea. Lat. Pergula vi- tibus ſtructa.
Empaſtar , orbatu. Lat. Maſsâ obducere.
Empaſtado , orbatua. Lat. Maſsâ ob- ductus.
Empatar , viene de el Baſcuence amba- tatu , que ſignifica poner , y ponerſe iguales en numero , de ambat , tantos ambatetu , ambatatu , y de aqui am- batar , y deſpues empatar. Lat. Æqua- re in numero.
Empatado , ambatatua , ambatetua. Lat. E M. Lat. Æquatus in ntmero.
Empatar , detener , baratu , gueratu. Lat. Detinere.
Empate , ambatea. Lat. quatio in nu- mero
Empaveſada , eſtalſia. Lat. Textile ſeptum.
Empavelar , eſtalſitu. Lat. Textilibus ſeptis tegere.
Empecer , dañar , caltetu , calte eguin. Lat. Nocere , damnum inferre.
Empecible , caltegarria. Lat. Noxius.
Empedernirſe , empedernecerſe , goga- rritu. Lat. Lapideſcere.
Empedernido , gogarritua. Lat. Lapi- deus.
Empedrador , artaltzallea. Lat. Viarum lapidibus ſtrator.
Empedrar , artali. Lat. Viam lapidibus ſternere.
Empedrado , artalia. Lat. Lapidibus ſtratus.
Empegadura , piqueztá. Lat. Picatio.
Empegar , piqueztatu. Lat. Picare.
Empegado , piqueztatua. Lat. Picatus.
Empeine , de el vientre , ſaluzquia. Lat. Imus venter.
Empeine , de el pie , oimbitorra , oño- rracia. Lat. Pedis pars ſuprema.
Empeine , enfermedad , ſupitzaya. Lat. Impetigo , nis.
Empeinoſo , ſupizaitſua. Lat. Impetigi- noſus.
Empellar , veaſe empuar.
Empellejar , larruztatu , narruztatu. Lat. Pellibus cooperire.
Empellon , bulzada , butaira. Lat. Im- pulius.
A empellones , bulzaca , butaica. Lat. Repetitis impulſibus.
Empelotar , alterarſe , autſiabartzatu. Lat. Rixari.
Empenta , puntal , eſpecá , zuntoya. Lat. Fulcrum.
Empeñadamente , con esfuerzo , alairó , alaiquiró , alaraciró. Lat. Strenuè , ſortitèr.
Empeñar , dàr en prendas , iguiñartatu , cmpeñatu. Lat. pignerare.
Empeñado , iguiñartatua , empeñatua. Lat. Oppigneratus.
Empeñarſe , adeudarſe , veaſe.
Empeñarſe , obligarſe à algo , empeñatu , egocatu , alaraci. Lat. Se obſtringere.
Empeñado aſsi , empeñatua , egocatua , alaracia.
Ha empeñado ſu palabra , alaraci du be- re hitza. Lat. Fidem ſuam obſtrinxit.
Empeño , por la prenda , iguiñarta , em- peñoa. Lat. Oppigneratio. E M:::::311
Empeño , obligacion determinacion de hazer algo , empeñoa , alarazdea. Lat. Obſtrictio.
Empeño , conſtancia , esfuerzo , veanſe.
Empeños , valedores , artecoac , bitar- tecoac. Lat. Protectores.
Empeoramiento , gaiztagotzea , deun- gagotzea , gaitzagotzea , gaizquiago- tzea. Lat. Detrimentum.
Empeorar , gaizltagotu , gaitzagotu , deungagotu , gaizquiagotu. Lat. ln de- terius ruere.
Empeorado , gaiztagotua , &c. Lat. De- terior factus.
Empequeñecer , chiquertu , chiquitu , tipitu. Lat. Parvulum facere , minuere.
Emperador , Emperadorea , Aguinta- ria. Lat. Imperatot.
Emperadora , Enperatriz, Emperadorá. Lat. Imperatrix.
Emperchar , eſtirar el paño con la percha , oyalá edatu , luzatu. Lat. Protendere.
Emperdigar lo miſmo que perdigar , veaſe.
Emperegilarſe , apaindu. Lat. Ornari.
Emperezar , naguitu , gogabetu. Lat. Pi- greſcere , moras trahere.
Empero , lo miſmo que pero , veaſe.
Emperrarſe , chacurren guiſa amorra- tu , chacurtu. Lat. Ad inſtar canis ra- bia commoveri.
Emperrado , amorratua , chacurtua. Lat. In rabiem actus.
Empezar , veaſe comenzar.
Emphaſis , eſagueida. Lat. Emphaſis.
Emphaticamente , eſagueiro. Lat. Em- phaticè.
Emphatico , eſagueiuna. Lt. Emphba- ticus.
Emphiteoſis , emphitheuſis , beſtontza. Lat. Emphitheuſis.
Emphiteota , emphitheuta , beſtontzatua. Lat. Emphitheuta.
Emphitheutico , beſtontzacoa. Lat. Em phitheuticus.
Empicar , lo miſmo que ahercar , veaſe.
Empicotar , urcarritu , urcarrira gora- tu. Lat. Suſpendere.
Empicotado , urcarritua. Lat. Suſpenſus.
Empinar , Ievantar , jaſó , alchatu , ga- ratu. Lat. Attollere , elevare , erigere.
Empinarſe , jaſo , &c. con las termina- ciones de el neutro. Lat. Attolli , ele- vari , erigi.
Empinado , jaſoa , alchatua , goratua Lat. Erectus , elevatus.
Empino , jaſoera , alzutea , goratzea. Lat. Erectio , elevatio.
Empiolar, poner piguelas , veaſe piguelas. Empirico , 312E M.
Empirico , el que cura por ſola experien- cia , veaſe curandero.
Empizarrar , tiene raiz Baſcongada , pi- zarritu. Lat. Lapideis lamellis tegere.
Empizarrado , pizarritu. Lat. Lapideis lamellis tectus.
Emplaſtamiento , emplaſtadura , loizo- quitza. Lat. Emplaſtri impoſitio.
Emplaſtar , loizoquitu. Lat. Emplaſtrum adhibere.
Emplaſtado , loizoquitua. Lat. Emplaſtro fotus.
Emplaſto , puede venir de el Baſcuence plaſtá , plaſtacoa , coſa blanda , y que ſe eſtiende, à lo que llamamos tambien plaſtatu , loizoquia , emplaſtoa. Lat. Emplaſtrum.
Emplazador , emplazar , veaſe citar.
Emplear , gaſtàr dinero , comprando ha- zienda , &c. irabaſteco eroſi. Lat. In aliquo impendere.
Emplear , ocupar à vno en algo , jardu- raci , jarduerazo. Lat. Addicere , col- locare.
Emplear , el tiempo , la habilidad , &c. veaſe gaſtar , uſar.
Emplearſe en algo , ari , jardun. Lat. Ali- cui rei operam dare. Veanſe los irregu- lares de jardun en la palabra andar. Orretan diarduc ? en eſſo eſtàs em- pleado
Empleita , veaſe pleita.
Empleo , compra de hazienda , &c. eroſ- goa. Lat. Emptio.
Empleo , exercicio , en que vno ſe em- plea , jarduera. Lat. Officium.
Empleo , de el tiempo , &c. veaſe vaſo.
Emplomar , berundu , berunztatu. Lat. Plumbo tegere , plumbare.
Emplomado , berundua , berunztatua. Lat. Plumbatus , plumbo tectus.
Emplumar , lumaztu. Lat. Plumis ornare amicire.
Emplumado , lumaztua. Lat. Plumis ami- ctus.
Emplumar , emplumecer las aves , orol- du , lumernetu. Lat. Plumeſcere.
Empobrecer , eſcaitu , beartu , pobretu. Lat. In egeſtatem redigere.
Empobrecido , eſcaitua , beartua , pobre- tua. Lat. In egeſtatem redactus.
Empodrecer , uſteldu. Lat. Putrefacere.
Empodrecido , uſteldua. Lat. Putrefactus.
Empollar , arraultzac chitoerazo. Lat. Super ova incubare.
Empollado , chitoerazoa. Lat. Pulleſcens.
Empolvorar , empolvorizar , veaſe polvo- rear.
Emponzoñar , tiene raiz Baſcongada , po- E M. zoitu , pozoindu. Lat. Veneno inficere.
Emponzoñado , pozoitua , &c. Lat. Ve- neno infectus.
Emporcar , veaſe enſuciar.
Emporio , mercaturia. Lat. Emporium.
Empotrar , ezcolotu. Lat. Fulcris aliquid ſirmare.
Empotrado , ezcolotua. Lat. Fulcris fir- matus.
Empozar , putzuratu. Lat. In puteum conjicere.
Empozado , putzuratua. Lat. In puteum conjectus.
Emprender , mellatu , equigotu. Lat. Ag- gredi , adoriri.
Emprenſar , veaſe aprenſar.
Empreſſa , equigoa. Lat. Facinus.
Empreſſa , veaſe emblema.
Empreſtar , veaſe preſtar.
Empreſtido , empreſtito , mailleba , preſ- tamena , elcuztea. Lat. Mutuatio , mu- tuum.
Empreſtillador , empreſtillon , lo miſmo que petardiſta , veaſe.
Emprimar , veaſe imprimar.
Emprimerar , lenendu , aurrendu. Lat. Primas deferre.
Empringar , lo miſmo que pringar , veaſe.
Empriſionar , apriſionar , veaſe.
Empuchar , matazac liſiban ſartu. Lat. Metaxas lixivio immergere.
Empujamiento , bultzada , bulcada. Lat. Ipulſus.
Empujar , bultzatu, bulcatu. Lat. Impel- lere.
Empujon , bultzada. Lat. Impulſus.
A empujones , bultzaca. Lat. Repetitis impulſibus.
Empulgadura de balleſta , cuerda eda- tzea. Lat. Extendere , tendere.
Empulgar , edatu. Lat. Tendere.
Empulgado , edatua. Lat. Tenſus.
Empulgueras de balleſta chulertzac. Lat. Crenæ , arum.
Empulgueras , con que ſeapriſionan los de- dos pulgares , atz lodiaren locarriac , locaiac.Lat. Nexus pollicibus torquen- dis.
Empuñadura , guarnicion de la eſpada , euſcarria , bururtena. Lat. Capulum, i.
Empuñar , euſcarritu , bururtendic ar- tu , eldu. Lat. Enſem capulo tenere.
Empuñado , euſcarritua , bururtendic artua. Lat. Capulo tentus.
Empyreo , Cielo , Ceru goyena. Lat. Em- pyreum Cœlum.
Emulacion , yeloſgoá , leya , ihaquina , bezaguita. Lat. Emulatio.
Emulador , yeloſgaria , leyaria , ihaquin- daria , E M. daria , bezaguitaria. Lat. Æmulator.
Emular , yeloſgotu , bezaguitu , beyatu , ihaquindu. Lat. Æmulari.
Enulo , yeloſgotia , bezaguitſua , etſaya. Lat. Æmulus. E N. En , à eſta prepoſicion correſponden va- rias poſpoſiciones en Baſcuence. En , en los apelativos , que ſe acaban en conſonante , es ean , v. g. lur , bazter , lurrean , bazterrean. En los que ſe acaban en vocal , es an , v. g. eche , erri , campo , echean , errian , cam- poan. En , en los nombres proprios de lugares , ſi ſe acaban en conſonante , es en Ma- drid , Valladolid , Cadiz , Paris , Madriden' ', &c. Si en vocal , ſe aña- de n , Bilbao , Toledo , Sevilla , Bil- baon , Toledon , Sevillan. En , en los nombres proprios de perſo- nas , ſi ſe acaban en conſonante , es egan , Andrès , Martin , Andreſegan , ſartinegan. Si en vocal , es gan , Pe- dro , Antonio , Pedrogan , Antonio- gan. En , en los pronombres ſigue eſta vltima regla , ni , neu , nigan , neugan , gu , gueu , gugan, gueugan. En , para el plural de todos los nombres , es etan' ', erri , bazter , eché , errietan , bazterretan , echeetan. Lat. In. En , en los numerales , es tan , en dos , en tres , bitan , hirutan. En vno ba- tean. En , juntandoſe con infinitivo de algun verbo , pide el infinitivo declinable en ablativo, en comer , beber , andar , ja- tean , edatean , ibiltean. En , con los modos que llaman de eſtan- do , aviendo , ſe haze , añadiendo ez- quero , y los que correſponden à deſ- pues , en haziendo , en viendo eſto , au eguin ezquero , au icuſi ezquero. y tambien añadiendo ſola la conjun- cion ta , da , au eguin da , joango naiz , au icuſita. En , quando correſponde al in Latino , prepoſicion de acuſativo , y al apud , juntandoſe à perſonas , es gan , baitan , Jaincoagan , Jaincoa baitan , en Dios. Lat. In Deum , apud Deum.
En adelante , aurreracoan , aitzinera- coan , guerocoan. Lat. Poſt hac , in poſterum.
En quanto ? en tanto , cembatean ? amba- E N.:::::313 tean , onembeſtean. Lat. Quanti ? tanti.
Enaciado , antiquado , lo miſmo que tornadizo.
Enaguarchado , veaſe encharcado.
Enaguas, atorra , goteuna. Lat. Mulie- bris ſtola lintea.
Enaguazar , ureztatu , euriztatu , euri gueyeguiz beté. Lat. Nimijs imbribus humectare.
Enajenable , beſterengarria , barcerenga- rria. Lat. Quod poteſt alienari , alie- nabilis.
Enajenacion , enajenamiento , beſteren- tzea , bercerentzea. Lat. Alienatio.
Enajenamiento de ſentidos , corde baguea , cordebaguetzea. Lat. Senſuum alienatio.
Enajenar , beſterendu , bercerendu. Lat. Alienare , abalienare.
Enajenado , beſterendua , bercerendua. Lat. Alienatus.
Enajenarſe de ſentidos , cordebaguetu , arritu. Lat. Senſibus abalienari.
Enajenarſe de alguno , norbaitegandic deſelcartu , igues eguin. Lat. Abalienari.
Enalage , figura rhetorica , hitzaldaira. Lat. Enalage, es.
Enalbar el hierro, lo miſmo que caldear. veaſe.
Enalbaldar , lo miſmo que albardar. veaſe.
Enalienable , beſterengarria eztana. Lat. Quod alienari non poteſt , inaliena- biſis.
Enalmagrar , veaſæ almagrar.
Enamoradamente , amuruſquiro , amu- tſuro , maitaquiro , oneſquiró. Lat. Amantèr.
Enamoradizo , amuruſcorra , amaraz- corra , maiterazcorra , amuruſcoya &c. Lat. In amorem pronus.
Enamorador , amuruſcaria , amarci- tzallea , maiterazotzallea. Lat. Pro- cus , ad amorem alliciens , allector.
Enamoramiento , amorantia , amuruſ- tea , amaraztea. Lat. Ad amorem al- lectio.
Enamorar , amuruſtu , amaraci , maite- razo. Lat. In amorem allicere.
Enamorarſe , enamoricarſe , amuruſtu , &c. con las terminaciones de el neu- tro. Lat. Amore capi , afſici.
Enamorado , amuruſtua , amurutſua , amaracia , maiterazoa. Lat. Procus , amans , amore captus.
Enanchar , veaſe enſanchar.
Enano , nanoa , humaiſcá. Lat. Nanus.
Enano , pequeño , veaſe.
Enarbolar , jaſó , altzatu , goratu , goi- titu. Lat. Erigere. Rr:::::Enarbo 314E N.
Enarbolado, jaſoa, &c. Lat. Erectus.
Enarcar , lo miſmo que arquear, veaſe.
Enardecer , iracequi , eció , gartu , car- tu , ſutu. Lat. Inflammare.
Enardecido , iracequia , &c. Lat. Fla- grans.
Enarenar , ondarreztu , areaztu , onda- rrez , areaz beté. Lat. Arenâ replere.
Enarmonarſe , zutatu , zutindu , zutic , zutinic jarrì. Lat. Se attollere , eri- gere.
Enarmonado , zutatua , &c. Lat. Erec- tus.
Enarracion , veaſe relacion.
Enaſpar , lo miſmo que aſpar , veaſe.
En ayunas , barauric , baruric , jan za- rrean. Lat. Jejunus.
En balde , veaſe balde.
Encabalgamiento , antiquado , es cureña.
Encabalga r, veaſe cabalgar.
Encabellar , encabellecer , uletu , illetu. Lat. Comam nutrire.
Encabeſtrar , cabreſtatu, zalquitu. Lat. Capiſtro ducere.
Encabezamiento , empadronamiento , bu- rezardea. Lat. Cenſus deſcriptio.
Encabezar , hazer padron , burezarri. Lat. In cenſum deſcribere.
Encabezarſe , burezarri , con termina- ciones de el neutro. Lat. Vectigalia redimere.
Encabezado , burezarria. Lat. In cen- ſum deſcriptus.
Encabezonamiento , encabezonar , lo miſmo.
Encabriar , capiriotu. Lat. Contignatio- nem ſtruere.
Encachar , encaxar , clavar , veanſe.
Encadenamiento , encadenadura , catea- tzea , cateadura. Lat. Concatenatio , connexio.
Encadenar , cateatu. Lat. Catenis li- gare.
Encadenado , cateatua. Lat. Catena- tus.
Encaeſcer , antiquado , parir ; encaeſci- da , parida.
Encalabriar , encalabrinar , burua zora- biatu. Lat. Cerebrum obturbare.
Encalabriado , encalabrinado , zorabia- tua. Lat. Obturbatus cerebro.
Encaladura , careztatzea. Lat. Ineruſ- tatio ex calce.
Encalar , careztatu. Lat. Calce incruſ- tare.
Encalado , careztatua. Lat. Calce in cruſtatus.
Encalladero , ondar pilla , galareteguia. Lat. Vada , orum. E N.
Encallar , ontzia , ondartu ; galaretu. Lat. Vadis hærere. Item encallatu.
Encallado , ondartua , galaretua , enca- llatua. Lat. Vadis illiſus , hærens.
Encallecer , calloz bete , largotu. Lat. Occalleſcere.
Encallecido , calloz betea , largortua. Lat. Callis obduratus.
Encallejonado , veaſe encañonado.
Encalletrar , conocer , veaſe.
Encalmadura , en las beſtias , beroaz itotzea , itogarria. Lat. Suffocatio.
Encalmarſe , beroaz itotzer jarri. Lat. Suffocari æſtu.
Encalmado , por calmado , veaſe.
Encalvar , encalvecer, coroildu , bunar- tu , ille baguetu. Lat. Calveſcere.
Encamarar , gambaratu Lat. In horreum inferre.
Encamarſe , oatu , oeratu. Lat. In lec- tum ire.
Encamado , oatua , &c. Lat. Lecto ja- cens.
Eſtàr encamado , ſe dize de el achacoſo , que no ſe levanta de la cama , oatua egon. Lat. Lecto ægrum jacere.
Encambronar , eſilarrez eſitu. Lat. Rhamnis ſepire.
Encaminar , bideratu , bideztatu. Lat. In viam dirigere.
Encaminarſe , bideratu , &c. con las ter- minaciones de el neutro , bidea artu. Lat. Viam arripere.
Encaminado , bideratua. Lat. Directus in viam.
Encamiſada , atorraguda , atorradunen eraſoa. Lat. Induſiatorum militum ir- ruptio.
Encamiſarſe , giudaraco atorratu , ato- rrae janci. Lat. Induſijs ſuperindui.
Encamiſado , atorratua. Lat. Induſijs indutus.
Encampanado , cañon , ezquillatua. Lat. Tormenti fiſtula verſus igniarium are- tata.
Encanalar , canoitu , odiatu , errartetu. Lat. Per canales ducere.
Encanalado , canoitua , odiatua , errar- tetua. Lat. Per canales ductus.
Encanamento , antiquado, lo miſmo que canal.
Encanarſe , paſmarſe.
Encanaſtar , ſaſquiratu , otarreratu. Lat. In ca- niſtrum aliquid inferre.
Encanaſtado , ſaſquiratua. Lat. In ca- niſtrum illatus.
Encacerarſe , mijaletu , mijaldez , mim- biciaz joa , galdua , uſteldua. Lat. Cancro infici. Encance E N.
Encancerado , mijaletua , &c. Lat. Can- cro infectus.
Encandiladera , encandiladora , alcahue- ta , veaſe.
Encandilar , candutu , llilluratu , lulu- ratu. Lat. Lumine oculos perſtrin- gere.
Encandilado , candutua , &c. Lat. Lu- mine perſtrictus.
Encanecer , illea urdindu , churitu. Lat. Caneſcere.
Encanecido , urdindua , &c. Lat. Ca- nus , caneſcens.
Encanijamiento , erquicia , argaldea. Lat. Extenuatio.
Encanijarſe , ponerſe flaco , erquitu , ar- galdu. Lat. Extenuari.
Encanijado , erquitua , argaldua. Lat. Extenuatus.
Encantador , arritzallea , ſorguintza- llea. Lat. Præſtigiator, veneficus. En- cantadora , præſtigiatrix , venefica.
Encantador , que atrahe , y embeleſa , ſorguillea , arritzallea. Lat. Alli- ciens , allector.
Encantar , arritu , ſorguindu , ſorre- guin. Lat. Incantare.
Encantado , arritua , &c. Lat. Incan- tatus.
Encantar , embeleſando , arritu , ſorre- guin. Lat. Rapere.
Encantarar , luſullatu. Lat. In ſitulam , cantharum injicere.
Encantarado, luſullatua. Lat. In ſitulam injectus.
Encante , encanto , pregon para vender las coſas en almoneda.
Encanto , encantamiento , encantacion , arrizdea , ſorguindea , ſorguinque- ria. Lat. Incantamentum , præſtigiæ, arum.
Es vn encanto , arritzecoa da , ſorguite bat da. Lat. Mirabile viſu.
Encantuſar , engañar , veaſe.
Encañado , de agua , ur odia , ur joala. Lat. Aquæ ductus.
Encañado , enrejado de cañas en los jardines , quereta , canabereſia. Lat. Ex cannis ſeptum.
Encañadora , devanadora en cañas , aril- tzallea , arilguillea. Lat. Glomera- trix.
Encañar , con cañas los planteles , caña- beraz eſiac , queretac eguin. Lat. Can- nis ſepire.
Encañar , el agua , urá canoitu , odiatu. Lat. Aquam per tubos deducere.
Encañar la ſeda , devanarla , arildu. Lat. Cannis glomerare. E N.:::::315
Encañonar las aves , veaſe emplumar.
Encañonar vna baſquiña , &c. boilluza- tu. Lat. In cannas formare.
Encañonado , viento , aice iragacia , chorroiſtua. Lat. Ventus per anguſta trajectus.
Encañutar , formar en figura de cañuto , boilluzatu. Lat. In tubulos adaptare.
Encañutar , encañar los panes , gariac laſtotzera aſi. Lat. Segetes adoleſce- re in calamos.
Encapachadura , zumeſcaera. Lat. Spor- tulæ olearum maſsâ plenæ.
Encapachar, zumeſcatu. Lat. In ſportu- las immittere.
Encapachado , zumeſcatua. Lat. In ſpor- tulas immiſſus.
Encapirotarſe , burutontoitu. Lat. Ca- pitio faſtigiato tegi.
Encapirotado , burutontoitua. Lat. Ca- pitio faſtigiato tectus.
Encapotadura , encapotamiento , ceño , beltzuria , becoſcoa. Lat. Supercilium.
Encapotarſe , ponerſe ceñudo , beltzuri- tu , becoſcotu. Lat. Torvâ fronte ad- ſpicere.
Encapotarſe el Cielo , los montes , &c. goibeldu , odeitu. Lat. Nubibus ob- duci.
Encapricharſe , hiſitu , burujairatu , bu- rutaciñoa artu. Lat. Sententiæ per- vicaciter adhærere.
Encaramar , jaſó , alchatu , goratu. Lat. Attollere , elevare.
Encaramado , jaſoá , &c. Lat. Elevatus.
Encaramiento , veaſe encaro.
Encarar , aurqueztu , betaztu , aurquez aurque , betaz beta jarri , aurpeguiz aurpegui. Lat. Facie ad faciem adſpi- cere, contra intueri.
Encarado , aurqueztua. Lat. Contra in- tuens. Txantiloi:Sarreraencarado2Bien encarado , ederrá , aurpegui one- coa. Lat. Pulchrâ facie , venuſtus.
Mal encarado , itſuſia , aurpegui gaiſto- coa. Lat. Deformis.
Encaratulado , betzomorrotua , mozo- rrotua. Lat. Perſonatus , larvatus.
Encarbo , lo miſmo que encaro , veaſe.
Encarcavinar , llenar de mal olor , car- cabuſayez beté , lurrindu. Lat. Fœto- re afficere.
Encarcelar , arachi , carcelatu. Lat. In carcerem mittere.
Encarcelado , carcelatua , arachia. Lat. In carcerem miſſus.
Encarecedor , exagerador , andizcaria , gueitizcaria. Lat. Amplificator, lau- dator. Rr 2:::::Enca 16E N.
Encarecer , exagerar , andizcatu , guei- tizcatu. Lat. Amplificare , nimium lau- dare.
Encarecido aſsi , andizcatua , &c. Lat. Amplificatus.
Encarecer , ſubir de precio , gareſtitu , goratu. Lat. Pretium augere.
Encarecido , gareſtitua , &c. Lat. Pre- tio auctus.
Encarecidamente , andizquiro , gueitiz- uiro. Lat. Nimium , impensè.
Encarecimiento , exageracion , andizca- da , gueitizcada. Lat. amplificatio, hyperbole.
Encarecimiento de precio , gareſtia , go- raeda. Lat. Pretij augmentum.
Encargar , encargatu , artatu , artura- tu. Lat. Commendare , injungere.
Encargarſe , encargatu , &c. con las ter- minaciones de el neutro. Lat. Rei cu- ram , vel onus ſuſcipere.
Encargado , encargatua , artatua , ar- turatua. Lat. Commendatus , injunc- tus.
Encargo , encargua , artapena , artura- pena. Lat. Onus , mandatum.
Encarinarſe , tiene raiz Baſcongada , ca- riñotu , ederretſi , oniritzi. Lat. Amo- re affici.
Encariñado , cariñotua, ederretſia , oni- ritzia. Lat. Amore affectus.
Encarnacion de el Verbo divino , Jain- coaren ſemearen araguitzea. Lat. Di- vini Verbi incarnatio.
Encarnacion para eſculturas , aralica , gozuria. Lat. Carnei coloris expreſſio.
Encarnado , color , gozuria. Lat. Carnei coloris , rubeus.
Encarnadura , aracaroa. Lat. Carnis temperies.
Encarnar , tomar carne , hazerſe carne , araguitu. Lat. Incarnare. ncarnado , araguitua. Lat. Incarnatus.
Encarnar , dàr de encarnacion , aralica- tu , gozuritu. Lat. Carnis colorem indere.
Encarnar vna herida , araguia artu , eguin. Lat. Carnem ingenerari.
Encarnar , entrar por la carne, araguian barrendu , barrutu. Lat. In carnem altè infigi.
Encarnativo , araguiguillea. Lat. Me- dicamentum carnis inductivum.
Encarnecer , tomar carnes , guicendu , loditu , araguiac artu. Lat. Craſſeſce- re , carnes inducere.
Encarnizarſe , arbazcatu. Lat. Carnes vorare.
Encarnizado , arbazcatua. Lat. Carnibus vesſens. E N.
Encarnizados ojos , begui odolduac , odo- leztatuac. Lat. Oculi ſanguine ſuf- fuſſi.
Encaro , aurqueztea , betaztea , aur- quez , betaz beta beguiratzea. Lat. Viſus directio.
Encarrilar , billartatu , zucendu , ar- teztu. Lat. Dirigere, ducere.
Encarrilado , billartatua. Lat. Direc- tus , ductus.
Encarroñar , es pudrirſe.
Encarrujarſe , lo milmo que retorcerſe.
Encartacion , lo miſmo que emipadrona- miento , veaſe.
Encartacion , pueblo , que toma algun Señor , y le paga algun tributo , jau- ria. Lat. Oppidum liòerè tributarium.
Encartaciones de Bizcaya , que partici- pan de ſus Fueros , y eiſenciones, Biz- caico Jauriac. Lat. Oppida Bizcayæ juribus vtentia.
Encartamiento , condenacion en rebel- dia , eripea. Lat. Proſcriptio.
Encartar , condenar aisi , eripetu. Lat. Proſcribere.
Encartado aſsi , eripetua. Lat. Proſcrip- tus.
Encartar , lo miſmo que empadronar , veaſe.
Encartar, incluir , ſartu , naſtu , nahaſi. Lat. Includere , accenſere.
Encaſamiento , nicho , veaſe.
Encaſamiento , reparo de caſas , eche ber- ritzea. Lat. Domuum inſtauratio.
Encaſar , veaſe encaxar.
Encaſcabelado , coſcabillatua , coſcara- billoz beteá. Lat. Crepitaculis onera- tus.
Encaſquetar el ſombrero , capela buruan ſturo , ertſiro ſartu , paratu. Lat. Galero caput obfirmare.
Encaſquetarſe , olſtinarſe , veaſe.
Encaſtillarſe , tiene raiz Baſcongada , gaz- telutu. Lat. Caſtello ſe munire.
Encaſtillado , gaztelutua. Lat. Caſtello munitus.
Encativar , antiquado, cautiar.
Encaxador , diſartzallea. Lat. Inſertor.
Encaxadura , diſarrera. Lat. Inſertio.
Encaxar , diſartu. Lat. Inſerere , inclu- dere.
Encaxado , diſartua. Lat. inſertus, in- cluſus.
Encaxar , engañar , veaſe.
Encaxarſe , diſartu. Lat. Se inſerere.
Encaxe , diſarrera , diſartzea. Lat. In- ſertio.
Encaxe , encaxes , puntas de randas , ci- tarizcá , ſaramea , encaxea , dante- lá. E N. lá. Lat. Reticulata ex filo ſubtili tela.
Encaxe , embutidos , taracea , veanſe.
Ley de el encaxe , legue bagueco iritzia. Lat. Sententia legibus non attempe- rata.
Encaxonar , cuchaldu , caxoitu. Lat. Ar- ci includere.
Encaxonado , cuchaldua , caxoitua. Lat. Arcâ. incluſus.
Encebadamiento , mal de beſtias , gara- gartzea. Lat. Morbus ex hordei opple- tione.
Encebadarſe , garagartu. Lat. Ex hor- dei oppletione morbum contrahere.
Enccbadado , garagartua. Lat. Ex hordei oppletione orbo laborans.
Enceollado , eſpecie de guiſado , tipu- laquia. Lat. Qpſonium cæpaceo con- dimento.
Encelar , antiquado , encubrir.
Encella , canaſtilla , zumitza , zumeſ- quia. Lat. Fiſcella.
Encellar , formar queſo en la encélla , zumitzatu , zumeſquitu. Lat. Fiſcellâ caſeum ſtringere.
Encenagamiento , loyan , locardan ira- biatzea. Lat. In cæno volutatio.
Encenagarſe , locardan irabiatu , igor- catu. Lat. In cæno volutari.
Encenagado , locardan irabiatua , &c. Lat. In cæno volutatus.
Encencerrado tiene raìz Baſcongada cincerridua. Lat. Crotalis inſtructus.
Encender , iracequi , ecio , cartú , gar- tu , ſutu , ſuztatu. Lat. Incendere.
Encendido , iracequia , &c. Lat. Incen- ſus.
Encendidamente , iracequiro , ecioró. Lat. Ferventer.
Encendimiento , ardor ardimiento , veanſe.
Encenizar , autſeztu , autſez bete. Lat. Cinere conſpergere.
Encenſar , encenſuar , dàr , ò tomar à cenſo.
Encentadura , encentamiento , daſtá , daſtaera. Lat. Libatio , deguſtatio.
Encentar , decentar , daſtatu , aſicatu. Lat. Libare , deguſtare.
Encentar , encentamiento , antiquado , es mutilar , mutilacion de miembro.
Encepar , metè r en el cepo , cepoan , zu- rartan ſartu. Lat. Cippo includere.
Encepar , echar raizes las plantas , ſuſ- traitu , errotu. Lat. Radices agere.
Encepado , ſuſtraitua , errotua. Lat. Ac- tis radicibus.
Encerar , ezcoztu , arguizaitu. Lat. Cerâ oblinere , incerare. E N.:::::317
Encerado , ezeoztua , arguicaitua. Lat. Inceratus , cerâ oblitus.
Encercar , lo miſmo que cercar.
Encerotar , picoraztu. Lat. Ceratâ pice oblinere.
Encerotado , picoraztua. Lat. Ceratâ pi- ce oblitus.
Encerrar , ichi , arachi , ertſi , encerra- tu. Lat. Claudere , includere.
Encerrado , ichia, arachia , ertſia , en- cerratua. Lat. Clauſus , incluius.
Encerramiento , encerradura , encerra- dero , encierro , ichigoa, ertſigoa. Lat. Clauſura.
Encerrar , contener , veaſe.
Encerrona , encierro voluntario.
Enceſtar , veaſe encanaſtar.
Enceſtar , en lo antiguo , engañar.
Encha , voz antiquada , emienda , ſati- faccion.
Enchancletar , chancletatu. Lat. Calceos ad modum crepidæ induere.
Enchapinado , chapindua. Lat. Ad mo- dum ſocci eſformatus.
Encharcarſe , iſtiliatu , iſtiliac eguin. Lat. Aquis exundare.
Encharcado , iſtiliatua. Lat. Aquis exun- dans.
Encharcarſe de agua , beberla en dema- sìa , urez bete , aſé. Lat. Aqua oppleri.
Enchicar , antiquado , veaſe achicar.
Encìas , oyac , oeac, obiac. Lat. Gingivæ.
Enciente , endenantes , antiquado , poco ha , poco antes , areſftian. Lat. Paulo ante.
Encierro , veaſe encerramiento.
Encima , gañean , ganean. Lat. Super, ſupra.
Encimar , gaindu , gañean ifini. Lat. Su- per imponere.
Encina , artea. Lat. Quercus, us ; ilex , cis.
Encinal , encinar , arteaga. Lat. Quer- cetum.
Encintar , cintatu , chingolatu , cintaz apaindu. Lat. Tænijs ornare.
Enclauſtrado , lauqueſitua. Lat. Inter clauſtra ſeptus.
Enclavar , veaſe clavar.
Enclavijar , trabar vna coſa con otra, di- ſartu. Lat. Conſerere.
Enclavijar vn inſtrumenro , cabillatu. Lat. Pinnis inſtruere.
Enclenque , erbala , erquitua. Lat. Cli- nicus.
Enclocarſe la gallina , olloa locatu. Lat. Gallinam glocitare.
Enclocada , gallina clueca , olla-loca. Lat. allina glocitans.
Eneluſa , veaſe eſcluſa. Encoba 318E N.
Encobador , antiquado , encubridor.
Encobertado , buruſitua , ſeyaldua. Lat. Stragulo coopertus.
Encobijar , veaſe cobijar.
Encoger, zuſpildu , chuſpildu. Lat. Con- trahere , retrahere.
Encogerſe , de hombros , de verguenza , cuiſcurtu. Lat. Animi demiſſione , aut pudore corripi.
Encogido , zuſpildua, &c. Lat. Contractus.
Encogido , de poco animo , cuiſcurra , cuiſcurtua. Lat. Puſillanimis.
Encogidamente , cuiſcurquiro. Lat. De- miſsè.
Encogimiento , zuſpildura. Lat. Contra- ctio.
Encogimiento , cortedad de animo , cuiſ- curura. Lat. Puſillanimitas , verecun- dia.
Encohetado , ſiſtumpatua , ſugoairatua. Lat. Pyrobolis oneratus.
Encolar , litſaquitu , colaztatu. Lat. Glutinare.
Encolado , litſaquitua , colaztatua. Lat. Glutinatus.
Encolerizarſe , ſupitatu, erracitatu. Lat. Excandeſcere.
Encolerizado , ſupitatua , &c. Lat. Ex- candeſcens.
Encomendar , zaitaztu , gomendatu , encomendatu. Lat. Comendare.
Encomendarſe , zaitaztu , y las termi- naciones relativas de el neutro , natza- yo , natzaca , &c. Lat. Commendare ſe.
Encomendado zaitaztua. Lat. Com- mendatus.
Encomendarſe , embiando memorias , go- rainciac eman , bialdu , egorri. Lat. Sa- lutem mittere.
Encomendero , à quien ſe encomiendan los negocios , zaigoraria. Lat.Curator.
Encomienda , el encargo , zaitaztea. Lat. Commendatio , mandatum.
Encomiendas , memorias , que ſe embian , gorainciac. Lat. Salutis miſſio.
Encomienda de ordenes militares , enco- mienda. Lat. Commenda , æ.
Encomio , lo miſmo que alabanza , veaſe.
Enconamiento , ſuantea , ſuandidea. Lat. Exulceratio.
Enconarſe , ſuantu , ſuanditu. Lat. Exul- cerare.
Enconado , ſuantua , &c. Lat. Exulce- ratus.
Encono , veaſe enconamiento.
Enconoſo , ſuantetſua. Lat. Exulcerativus.
Encontradamente , contrariró. Lat. Con- trariè.
Encontradizo , bidalcarraya.Lat. Obvius. E N.
Encontrar , topar vno con otro , bidal- cartu. Lat. Obviam ire , occurrere.
Encontrarſe aſsi , bidalcartu , y las ter- inaciones de el neutro. Lat. Obviam fieri.
Encontrar , hallar , arquitu , idoro , cau- ſitu. Lat. Invenire , reperire.
Encontrarſe , oponerſe , gopatu , gopa- tatu , contratu , contra ari. Lat. Adver- ſari , opponi.
Encontron , gopatá , veaſe encuentro.
Encorajado , ſupitatua. Lat. Excandeſ- cens.
Encorar , cubrir con cuero , larruztu , narruztu , narruz eſtali , bildu. Lat. Corio cooperire.
Encorado , larruztua , &c. Lat. Corio coopertus.
Encorar las llagas , criar cuero , larrua eguin , artu. Lat. Cutem obducere.
Encorazado , ſoiburnitua , ſoiburdindua. Lat. Thoracatus.
Encorchar los exambres , erieac eultza- tu , cofauatu , erlachetu. Lat. Apes al veario congregare.
Encordar , los inſtrumentos , cuerdaztu, cuerdac eranſi. Lat. Chordis inſtruere.
Encordado , cuerdaztua , cuerdac eraæ- ſia. Lat. Chordis inſtructus.
Encordelar , eſgarritu , cordeldu. Lat. Fune ſtringere , texere.
Encordonar , cordoiztu. Lat. Torulis inſ- truere.
Encorecer , veaſe encorar la llaga.
Encornijamiento , veaſe cornijamiento.
Encornudar , adartu. Lat. Cornua emit- tere , cornutum facere.
Encorozar , tiene raìz Baſcongada , buru- tontoi lotſagarrìz janci , burutontoi- tu. Lat. Infami cucullo tegere.
Encorrer , antiquado incurrir.
Encortamiento , antiquado acortamiento.
Encortinar , erreceldu , cortinaztu. Lat. Cortinis ornare.
Encorvada , encorvadura , encorvamien- to , macurgoá , macurrera. Lat. Incur- vatio.
Encorvar , macurtu , gubiatu , copatu , ſufiatu. Lat. Incurvare.
Encorvado , macurtua , &c. Lat. Incur- vatus.
Encoſtarſe , acercarſe à la coſta , coſtara- tu , coſtaldetu , baztertu. Lat. Ad lit- tus applicari.
Encoſtrar , lacaztu , zacartu. Lat. In- cruſtare.
Encovar , meter en cueva , lurruſpetu. Lat. In cryptam inducere.
Encoxar , encoxarſe , urgundu , errendu , maquiatu. E N. maquiatu. Lat. Claudum facere , fieri.
Encraſſar , loditu , guicendu. Lat. Ineraſ- ſare.
Encreſpar, quizcurtu ,izurtu. Lat. Criſ- pare.
Encreſpado , quizcurtua, &c. Lat. Criſ patus.
Encreſpador , con que ſe encreſpa , quiz- cur caya. Lat. Calamiſtrum.
Encreſpamiento , encreſpadura , encreſ- po , quizcurtea. Lat. Criſpatio.
Encreſtarſe , gandortu , cucuraſtatu. Lat. Criſtam erigere.
Encreſtado , gandortua, &c. Lat. Criſta- tus.
Encriſnejado , hecho trenza , adaſtua , chiricurdatua. Lat. Faſciolis crinali- bus ligatus.
Encrucijada , bibidá. Lat. Bivium.
Encrudecer , gordindu. Lat. Crudeſcere.
Encrudecer , ſignifica tambien à vezes.
Encruelezer , crueldu , odolguirotu. Lat. Sævitiam indere addere. Encruele- zerſe , ſævire.
Encluelecido , crueldua , odolguirotua. Lat.Sæviens.
Encubar , el vino , ſidra, &c. upeleratu , uperatu , duparatu , upelean , &c. ſar- tu. Lat. In cupa condere.
Encubado , upeleratua , upelean ſartua , gordea. Lat. In cupa conditus.
Encubertar eſtalgaindu. Lat. Aliquid tegere.
Encubertado , eſtalgaindua. Lat. Tectus.
Encubierta , engaño , eſtal gaña. Lat. Fal- lacia.
Encubiertamente , eſtaliro , eſtalquiro. Lat. Clam , occultè.
Encubredizo , eſtalcorra , eſtalcoya. Lat. Quod facilè celari poteſt.
Encubridor , eſtaltzallea. Lat. Celator, occultator.
Encubrimiento , eſtaldea , eſtalera. Lat. Oecultatio.
Encubrir , eſtali , eſtaldu. Lat. Celare, occultare.
Encubierto , eſtalia , eſtaldua. Lat. Cela-- tus occultatus.
Encuentro , en el camino , bidalcartea , encontrua. Lat. Occurſus , us.
Encnentro en que ſe halla algo , arqui- tea , idoropena. Lat. Iventio , repertio.
Encuentro , opoſicion , contra aidea. Lat. Oppoſitio.
Salir al encuentro , bidera irten. Lat. Oc- currere.
Enculpar , antiquado , veaſe culpar.
Encumbrar , erpindu , erpiñeratu , co- peteratu , gañera jaſo , goratu. Lat. E N.:::::319 Ad culmen extollere , evehere.
Encumbrado , erpindua , &c. Lat. Ad culmen evectus.
Encumbramiento , erpindera. Lat. In culmen evectio.
Encunado, antiquado , lo miſmo que lleno.
Encuñar , veaſe acuñar.
Encurtir , pepinos , pimientos , &c. oz- piñaz ondu. Lat. Aceto macerare.
Encyclopedia , ciencia vniverſal , oroja- quindea , gucijaquintza. Lat. Ency- clopedia.
Ende , ſignifica alli , por eſto , luego.
Endeble , ſegallá , auſcorra , ſingrea , ſinglea. Lat. Debilis , infirmus.
Endecagono , amaicaurquecoa. Lat. En- decagonus.
Endecaſylabo , de onze ſylabas , amaica gueibechiduna. Lat. Endecaſyllabus.
Endechas , canciones funebres , adiac , aldiac eroſtac. Lat. Næniæ , carmen fu- nebre.
Endechadera , plañidera , adiacaria , al- diaguillea , eroſtaria. Lat. Præfica , cæ.
Endechar , adiacatu , aldiacatu , eroſta- tu. Lat. Nænias. canere.
Endecha , metro , adiabiurſa, eroſtabiur- ſa. Lat. Carmen nænijs plangendis ap- tum.
Endelgadecer , antiquado , adelgazar.
Endemoniar , demoniatu , deabrutu , gaiz- quindu. Lat. Dæmonem inducere.
Endemoniado , demoniatua , deabrutua , demonioz , deabruz betea , joſia , gaiz- quindua , gaizquiñac dituena. Lat. Energumenus , dæmonio correptus.
Endentado , ortzatua , ortzeztua. Lat. Dentatus.
Endentar , termino nautico , diaſartu. Lat. Inſerere.
Endentecer , ortzac erne , agueri. Lat. Dentes emittere.
Enderezadamente , zucen , artez , zucen- quiro , artezquiro. Lat. Rectè , juſtè.
Enderezador , zucentaria , zucentza- llea , zucenguillea , arteztaria , ar- teztzallea , artezguillea. Lat. Direc- tor , inſtructor.
Enderezamiento , zucentzea , zucendea. arteztea , artezdea. Lat. Directio.
Enderezar , zucendu , arteztu. Lat. Di rigere.
Enderezado , zucendua , &c. Lat.Directus.
Endeudarſe , veaſe adeudarſe.
Endevotarſe , monjetara jayera artu , ja- yertu. Lat. Monialis amore teneri.
Endiablar , veaſe endemoniar.
Endibia , hierba , eſcarola , oſter churia. Lat. Intybus. Endico , 320E N.
Endico , lo miſmo que añil , veaſe.
Endilgar , veaſe inducir.
Endioſamiento , preſuncion , antuſtea , anduſtea. Lat. Elatio , ſuperbia.
Endioſamiento , plenitud de devocion , Jaincotzea , Jaincodea. Lat. In Deum refuſio.
Endioſar , Jaincotu , Jaincoztu. Lat. Dei- ficare.
Endioſado , Jaincotua , Jaincoztua. Lat. Deificatus.
Endioſarſe , erguirſe , antu , antuſtetu , anduſtetu. Lat. Superbia efferri.
Endioſarſe , de devocion , jaincotu , jain- coztu , y las terminaciones de el neu- tro. Lat. Pietate in Deum effundi.
Endolencia , antiquado , indulgencia.
Endonar , antiquado , dar , donar.
Endoſar , poner la contenta en las letras de cambio. Endoſo , traſpaſſo , que ſe haze de ellas , veaſe letra.
Endragonarſe , ſugulnatu , veaſe enfure- cerſe. Lat. Iraſci.
Endriago , dragon , ſugulna. Lat. Draco.
Endrina , eſpecie de ciruela , belcharana. Lat. Prunum nigrum. Endrino , prunus.
Endulzar , endulzorar , gozotu , eztitu , dulcetu. Lat. Dulcorare , dulce reddere.
Endurador , miſerable , zurra , zurcai- tza , cicoitza , cequena. Lat. Parcus , tenax.
A padre endurador , hijo gaſtador , aita zurrari ſemea gaſtari. Lat. Tenacem patrem filius excipit prodigus.
Endurar , vivìr parcamente , zurquiro bici. Lat. Tenui victu vivere.
Endurar , ſufrir , tolerar , veanſe.
Endurecer , endurar , gogortu , gogor eguin. Lat. Indurare , durum facere.
Endurecido , gogortua. Lat. Induratus.
Enea , hierba con vnas pajas como jun- cos , de que ſe hazen ſilletas , artiria. Lat. Panicula , æ.
Eneagono , de nueve lados , bederatzi aurquecoa. Lat. Eneagonus.
Enebral , licabradia , licabraga , ipu- ruaga. Lat. Locus juniperis conſitus.
Enebro , licabra , ipurua. Lat. Junipe- rus. Item ipurca.
Enechar , antiquado , veaſe echar.
Ene de palo , veaſe horca.
Eneldo , planta , ezamillua. Lat. Ane- thum , i.
Enemiga , veaſe enemiſtad.
Enemigadero , antiquado , enemigo.
Enemigamente , etſairó, etſaiquiro , are- rioró , arerioquiro. Lat. Inimicè, hoſ tilitèr.
Enemigo , etſaya , arerioa , erabea. Lat. E N. Inimicus , hoſtis.
Al enemigo , que huye , la puente de plata , etſaya igues badia , cillarrezco zulia. Lat. Fugientem hoſtem argenteo ponte mitte. Txantiloi:SarreaSer enemigo de eſto , ù lo otro , zale ez izan. Lat. Averſum eſſe.
Enemiſtad , etſaigoa , etſaitaſuna , are- riotaſuna , hudigoa. Lat. Inimicitia.
Enemiſtanza , antiquado , enemiſtad.
Enemiſtar , etſaitu , etſaierazo , arerio- tu , hudigaraci. Lat. Inimicitias parere.
Enemiſtarſe , etſaitu , areriotu , hudi- gotu , y las terminaciones de el neu- tro. Lat. Inimicitias gerere.
Energia , otſerrua. Lat. Energia , vis.
Energicamente , otſerruró. Lat. Energi- cè, vi ſingulari.
Energumeno , gaizquindua , gaizqui- ñac dituena. Lat. Energumenus.
Enerizarſe , veaſe erizarſe.
Enero , beltzilla , urtarilla. Lat. Janua- rius.
Enervar , cegozaindu , indarbaguetu. Lat. Enervare , debilitare.
Enervado , cegozaindua , &c. Lat. Ener- vatus.
Enexar , echar exes al carro , errodacha- tu. Lat. Axibus inſtruere.
Enfadar , enfadatu , adorgatu , muſturi- tu , beltzuritu. Lat. Moleſtia afficere.
Enfadado , enfadatua , beltzuritua , ador- gatua , &c. Lat. Moleſtiâ affectus.
Enfado , enfadoa , mnſturia , adorgo. beltzuria. Lat. Moleſtia.
Enfadoſamente , enfadatiró , muſturiró. Lat. Moleſte.
Enfadoſo , enfadatia , enfadatſua. Lat. Moleſtus.
Enfaldarſe , tiene raiz Baſcongada , ma- galac , altzoac acitu , guerriratu , jaſó.
Enfaldo , magaldatzea , magalac , alzo- ac jaſotzea. Lat. Veſtis præcinctio.
Enfardar , enfardelar, fardeldu , bilgotu , zorrotu. Lat. Sarcinas aptare.
Enfaſtiar , enfaſtidiar , veaſe enhaſtiar.
Enfear , veaſe afear.
Enfermar , eritu , gaizquitu , gaiſotu , gajotu. Lat. In morbum incidere , infir- mari.
Enfermedad , eria , eritaſuna , gaitzal- dia , gaiſotaſuna , erarzuna. Lat. In- firmitas , morbus.
Enfermerìa , eriteguia , gaiſoteguia. Lat. Valetudinarium.
Enfermero , eri zaya , eri zaina , gaiſo- zaya. Lat. Valetudinarij præfectus.
Enfermizo , ericorra , gaiſocorra , eri- coya , &c. erbala. Lat. Valetudinarius. Enfermo , E N.
Enfermo , eria , gaiſoa , gaizquitua. Lat. Infirmus, æger.
Enferozar , veaſe embravecer.
Enfervorizar , enfervorecer , alaitu , alaierazo , iracaraci. Lat. Animare, excitare.
Enfervorizado , alaitua , alaierazoa , iracaracia. Lat. Animatus , excitatus.
Enfeudar , dàr en feudo , mepondetu , feudatu. Lat. Feudum imponere.
Enfeudacion , mepondetzea , feudatzea. Lat. Feudi impoſitio.
Enfiar , antiquado , lo miſmo que con- fiar.
Enfilar , errondu , errondetu. Lat. In li- neâ continuare, dirigere.
Enfingir , antiquado , lo miſmo que fin- gir.
Enfinta , antiquado , fingimiento.
Enfiſtolarſe , veaſe afiſtolarſe.
Enfiuciarſe , antiquado , lo miſmo quecon-
Enflaquecer , flacatu . argaldu , erbal- du , ahuldu , erquindu. Lat. Attenua- ri , macreſcere.
Enflaquecido , ſlacatua , argaldua , &c. Lat. Attenuatus , macreſcens.
Enflautar , alcahuetear.
Enflorecer , loreztatu , loraz edertu , apaindu. Lat. Floribus ornare.
Enforca r, antiquado , ahorcar.
Enforrar , antiquado , aforrar.
Enfortalecer , enfortecer , antiquado , fortalecer.
Enfoſcarſe , ponerſe hoſco , veaſe enfa- darſe.
Enfotarſe , ſignifica confiarſe , veaſe.
Enfranquecer , antiquado , hazer franco , libre.
Enfraſcamiento , naſpilla , iſcambilla. Lat. Implicatio.
Enfraſcarſe , naſpildu. Lat. Implicari.
Enfrenador , brida zaia. Lat. Fræno mo- derator equorum.
Enfrenamiento , bridaera. Lat. Fræni injectio.
Enfrenar , bridatu. Lat. Frænare.
Enfrenado , bidratua. Lat. Frænatus.
Enfrente , veaſe frente.
Enfriadera , enfriador , otzi caya. Lat. Si- tula nivaria.
Enfriar , oztu , otzitu. Lat. Frigefacere.
Enfriarſe , oztu , otzitu , y las termina- ciones de el neutro. Lat. Frigeſcere.
Enfriado , oztua , otzitua. Lat. Frige- factus , frigidus.
Enfundadura , lecaotzea , azaltzea , le- caoan , azalean ſartzea. Lat. Farctio , refertio. E N.:::::321
Enfundar , lecaotu , azaldu , lecaoan , azalean ſartu. Lat. Fundæ immit- tere.
Enfuriarſe , antiquado , lo miſmo que
Enfurecerſe , ſumindu , fuliatu , con las terminaciones de el neutro. Lat. Fure- re , furore rapi.
Enfurecer , ſumindu , &c. Lat. In furo- rem agere.
Enfurecido , ſumindua , fuliatua. Lat. In furorem actus.
Enfurruñarſe , veaſe encolerizarſe.
Enfurtir , paños , ſombreros , trincatu , beteaz calcatu. Lat. Farcire.
Enfurtido , trincatua. Lat. Farctus.
Engace , veaſe engarce.
Engafar la balleſta , es armarla con las gafas , cacoaz preſtatu. Lat. Uncis præparare.
Engafado , cacoaz preſtatua. Lat. Uncis præparatus.
Engafecer , antiquado , llenarſe de le pra.
Engaitar , engañar , viene de el Baſcuen- ce , gaintá engaño , gaintatu. Lat. Decipere.
Engaitado , gaintatua. Lat. Deceptus.
Engaitador , gaintaria , gaintatzallea. Lat. Deceptor.
Engalanar , tiene raiz Baſcongada , ga- lantu , edertu , apaindu. Lat. Ornare.
Engalanado , galantua , &c. Lat. Or- natus.
Engallado , erguido , gandortua. Lat. Erectus , criſtatus.
Enganchar , agarrar con gancho , tiene raiz Baſcongada , cacoaz artu. Lat. Unco capere.
Engachado , cacoaz artua. Lat. Unco captus.
Enganchar , atraherle con arte , ecandu , balacuz eracarri. Lat. Allicere.
Enganchador , ecandaria , balacuz era- carlea. Lat. Allector.
Enganchamiento , ecanda , balacuz era- cartea. Lat. Allectio.
Engañadizo , engañacorra , atzipeco- rra , gaintacorra , bairacorra. Lat. Qui facilè decipitur.
Engañador , engañatzallea , atzipetza- llea , gaintatzallea , bairataria. Lat. Deceptor, veterator.
Engañamiento , antiquado , engaño.
Engañapaſtores , ave , veaſe zumaya.
Engañar , viene de el Baſcuence enga- ñatu , enganatu , gaintatu , atzipe- tu , bairatu , cilibocatu. Lat. Deci- pere.
Engaño , viene de el Baſcuence gañá , ganâ , 322E N. ganâ , gaintá , que ſignifica encima , ſobre , y el que engaña , quiere ſobre- ponerſe , y ſuplantar al engañado. Engañua , enganioa , gainta , atzi- pea , bairá , ciliboca. Lat. Fallacia , dolus.
Engañoſamente , engañu , enganioz , fi- neciaz , gaintáz , &c. engañatiro , ga- intatſuro , atzipetiró , bairatſuro , cilibocatiró. Lat. Doloſe , fallaciter , fraudulenter.
Engañoſo , engañatia , gaintatſua , atzi- petia , bairatſua , cilibocatia. Lat. Doloſus , fallax.
Engañifa , veaſe engaño.
Engarabatar , cacoatu , cacoaz atzitu. Lat. Unco apprehendere. Viene de el Baſcuence.
Engarabitarſe , ſubirſe à lo alto , tiene raiz Baſcongada , garaiteratu. Lat. In altum conſcendere.
Engarbarſe , tiene la miſma ſignificacion , y raiz Baſcongada.
Engarbullar , enredar , confundir , naſpi- llatu. Lat. Confundere , miſcere.
Engarce , viene de el Baſcuence gartzá , que ſignifica eslabon , gartzadea , en- gartzea. Lat. Nexus , connexio.
Engargantar , meter todo el pie en el eſ- tribo , irozoindu. Lat. Pedem in ſta- pedam altius inferre.
Engargantado , irozoindua. Lat. Pes in ſtapedan altius illatus.
Engaritar , veaſe engaitar.
Engarrafar , agarrar , tiene la miſma raiz Baſcongada , que agarrar , arrapatu , itſaſi. Lat. Arripere , prehendere.
Engarrotar , veaſe agarrotar.
Engarzar , viene de el Baſcuence gartza- tu , engartzatu. Veaſe engarce. Lat. Innectere , connectere.
Engarzado , gartzatua , &c. Lat. Inne- xus.
Engarzador , gartzaria , gartzaguillea. Lat. Innectens , connectens.
Engaſajar , antiquado, lo miſmo que aga- ſajar.
Engaſtar , viene de el Baſcuence gaſton- du , que ſignifica lo miſmo , y en lo antiguo ſe dezia engaſtonar. Lat. Ali- quid auro , aut argento includere.
Engaſtado , gaſtondua. Lat. Auro , aut argento incluſus.
Engaſte ,gaſtoná. Lat. In auro inclu- ſio.
Engatar , veaſe engaitar , y lo miſmo por engatuſar.
Engavillar , veaſe agavoillar.
Engazar , veaſe engarzar. E N.
Engendrable , emargarria , emarmega- rria. Lat. Generabilis.
Engendracion , antiquado , generacion.
Engendrador , emarcaria , emartza- llea , emarmetaria , emarmetzallea. Lat. enitor, generator.
Engendrar , emartu , emarmetu. Lat. e- nerare , gignere.
Engendrado , emartua , emarmetua. Lat. ìenitus , generatus.
Engendro , parto informe , erbuquezta. Lat. Embryo, nis.
Mal engendro , muchacho avieſſo , men- tu gaiſtoa , ſetá deunguea. Lat. Malæ indolis.
Englandado , en el Blaſon , ezcurtua , ezcurrez betea. Lat. landibus onuſ- tus.
Engolado , en el Blaſon , iretſia. Lat. Deglutitus.
Engolfarſe , itſas-barrendu , itſas-ba- rrutu. Lat. In altum provehi.
Engolfado , itſas-barrendua. Lat. In al- tum provectus.
Engolillado , engolado , golillatua. Lat. Tenſo collari indutus.
Engolletado , engreido , veaſe ; icherpo- tua. Lat. Elatus , erectus.
Engolondrinarſe , engreirſe , enadatu. Lat. Efferri , inflari.
Engoloſinar , zalerazo , zaletu. Lat. Ineſcare.
Engoloſinarſe , zaletu , ederretſi. Lat. Ineſcari.
Engoloſinado , zaletua , ederretſia. Lat. Ineſcatus.
Engomadero , licurtaquizuna , licale- quizuna , licurtagarria , licalega- rria. Lat. Quod gummi linire poteſt.
Engomadura , licurtatzea , licaletzea. Lat. Gummi litio , gummitio.
Engomar , licurtatu , licaletu. Lat. Gum- mi linire.
Engomado , licurtatua , &c. Lat. Gum- mi litus.
Engorar , veaſe enhuerar.
Engordar , guicendu , loditu. Lat. Pin- gueſcere ; y à otro , impinguare.
Engordecer , antiquado , engordar.
Engordecido , engordado , guicendua. Lat. Pinguis , impinguatus.
Engorra , antiquado , itſaſtea. Lat. Pre- henſio.
Engorrar , veaſe embarazar , engorro , embarazo. Engorrar , antiquado tar- dar.
Engoznar , poner goznes , contzatu , elgontzatu , elgonzac paratu. Lat. Compagibus nectere. Engoz E N.
Engoznado , elgontzatua. Lat. Nexus.
Engraciar , antiquado , agradar.
Engrandecer , anditu , aunditu , guei- tu. Lat. Ampliare , auger e, magnifi- care.
Engrandecido , anditua , &c. Lat. Auc- tus.
Engrandecimiento , anditzea , gueitzea. Lat. Ampliatio , magnificatio.
Engraſſar , hazer pingüe , guicendu. Lat. Impinguare , incraſſare.
Engraſſar , pringando , coipaztu. Lat. Perungere , ſordidare.
Engravedar , el roſtro , grauetu , muſe- rortu. Lat. Vultus ſeveritatem affec- tare.
Engreimiento , altivez , viene de el Baſ- cuence garaimentua , garaituſtea , que ſignifica lomiſmo , dixoſe engarimien- to' ', y deſpues caſi con la miſma pro- nunciacion engreimiento. Lat. Infla- tio , elatio.
Engreirſe , viene de el Baſcuence garai- tze , como ſi dixera engarairſe. Ga- rai , ſignifica el que eſta ſuperior , en alto , y vencedor , y es lo que procura el que ſe engrie. Garaituſte , garai- tzea , ollartzea , con las terminacio- nes de el neutro. Lat. Efferri , infiari.
Engreido , ollartua , garaituſtetua. Lat. Elatus.
Engrifarſe , veaſe encreſparſe.
Engroſſa r, loditu , gueitu , anditu. Lat. Augere.
Engrudar , uraitu , irlicatu. Lat. Gluti- nare.
Engrudado , uraitua , &c. Lat. Gluti- natus.
Engrudador , uraitzallea , irlicatze- llea. Lat. Glutinator.
Engrudo , uraya , irlica. Lat. Gluten , glutinum.
Egualdrapar , anqueſtaldea ezarri. Lat. Stragulo tegere.
Enguantado , achorrotua. Lat. Chirote- cis indutus
Enguedejado , veaſe guedejar.
Enguijarrar , veaſe empedrar. Y tiene origen Baſcongado.
Enguirnaldado , guirlandatua. Lat. Flo- ribus redimitus. Veaſe gnirnalda , que tiene raiz Baſcongada.
Enguizgar , incitar , viene de el Baſcuen- ce eguizu gaur , que ſignifica haz- lo , executalo oy cuyo ſincope pa- tece enguizgar. Ciricatu. Lat. Stimu- lare.
Engullir , irechi , iretſi , irunci. Lat. De- glutire. E N.:::::323
Engullidor , ireslea , irunzlea , veaſe tragon. Lat. Helluo , nis.
Engurria , antiquado , arruga : engurria- do , arrugado: engurrio , triſteza.
Engurruñarſe , maſcaldu , traſquildu. Lat. Squallore teneri.
Enhambrecer , goſetu. Lat. Fame labo- rare.
Enharinar , iriñeztatu , iriñez auſtu , beté. Lat. Farinâ aſpergere.
Enharinado , iriñeztatua , &c. Lat. Fa- rinâ aſperſus.
Enhaſtar , fixar el hierro en el haſta , la- nagatu , lanagan ſartu. Lat. Ferrum haſtæ dptare.
Enhaſtado , lanagatua. Lat. Haſtæ apta- tus.
Enhaſtiar , nazcatu , nagatu , igüitu , gogoan jo. Lat. Faſtidire , nauſeam mo- vere.
Enhaſtiado , nazcatua, &c. Lat. Faſti- dio captus.
Enhaſtio , antiquado , baſtio enhaſtio- io , enfadoſo.
Enhebrar , albiñotu. Lat. Filum per fo- amen acus inſerere.
Enhebrado , albiñotua. Lat. Acui inſer- tus.
Enhebrar , enſartar , engarzar , veanſe.
Enhechizar , lo miſmo que hechizar.
Enhenar , cubrir con heno , laſtoz , bela- rrez eſtali. Lat. Fœno involvere.
Enherbolar , envenenar , veaſe.
Enheſtar , zutatu , zutindu. Lat. Eri- gere.
Enhieſto , zutatua , zutindua. La.. Erectus.
No aver lanza enhieſta , no quedar lan- za enhieſta , es aver vencido , y que no ay reſiſtencia.
Enhetramiento , enhetrar , antiquado , enredar , enmaraiar, veanſe.
Enhilar , ariztu , ariztatu , aria ſartu. arian ſartu. Lat. Per foranen filum. mittere.
Enhilar , enſartar , veaſe.
Enhocar , lo miſmo que ahuecar , veaſe.
Enhorabuena , congratulacion , zoriona , pozeraſquida. Lat. Congratulatio.
Enhorabuena ſea , biz ordu onean.Lat. Sit , vel fiat fauſte ac fœliciter. Anda en hora mala , zoaz ordu gaiſtoa. Lat. Abi in malam rem.
Enhorcar , veaſe ahorcar.
Enhornar , laberatu , labean ſartu , la- banditu. Lat. In furnum inferre.
Enhornado , labanditua , laberatua. Lat. In furnum illatus.
Al enhornar ſe tuerce el pan , labean ſar- Ss 2:::::tzen 324E N. tzen oguia da oquertzen. Lat. Prinel- pijs obſta.
Enhuerar , arraultzac utſaraci. Lat. Ova ſubventanea efficere.
Enhuerado , utſaraceia , utſa , uſtua. Lat. Subventaneus.
Enigma , itanaſia. Lat. Ænigma , tis.
Enigmatico , itanaſicoa. Lat. Ænigma- ticus.
Enjaezar , endrezutu , zaldiari zalpai- nac ifiñi , zalpaindu. Lat. Phaleris e quum ſternere.
Enjaezado , endrezutua , zalpaindua. Lat. Phaleratus.
Enjabelgar , churiztatu , careztatu. Lat. Dealbare.
Enjalbegado , churiztatua. Lat. Deal- batus.
Enjaular , cabiatu , cabiratu , cabian , abian ſartu. Lat. Cavea includere.
Enjaulado , cabiatua , &c. Lat. Cavea in cluſus.
Enjordanar , veaſe remozar.
Enjorguinarſe , tiene raiz Baſcongada , como ſi dixera enſorguinarſe , de ſor- guindu , ſorguintzea , que es embru- jarſe , ò hazerſe bruja , y ſorguina , ſorguiña es bruja. Y como eſtas di- zen , que ſalen por las chimineas , por eſſo ſe dixo enſorguinarſe , por teñir- ſe de ollin , aludiendo à lo primero. Lat. Fuligine tingi , veaſe embrujarſe.
Enjoyar , artiſtetu. Lat. Monilibus , ac pretioſis lapidibus ornare.
Enjoyado , artiſtetua. Lat. Pretioſis la- pidibus ornatus.
Enjuagar , aoa garbitu. Lat. Os colluere.
Enjuagadura , aoa garbitzea. Lat. Oris collutio.
Enjuague , aoa garbitzecoa. Lat. Vinum aut aqua ori colluendo.
Enjuagues , de quita , y pon , paraque- nac. Lat. Inconſiderata mutatio.
Enjuncar , atar con ramales de junco , iya ſocaz lotu. Lat. Juncis nectere.
Enjunque , cargas mas peſadas , que ſe ponen en el navio , bilgo piſuena , aſ- tunena. Lat. Onus grave.
Enlabiar , hitzez norbait llilluratu , cho- ratu. Lat. Verbis allicere.
Enlabio , hitzez choratzea , hitzen cho- , ramena. Lat. Verborum lenocinium.
Enlace , ichequera , itſaſdea. Lat. Ne- xus.
Enladrillador , adrillaria , buztiñerta- ria. Lat. Laterum ſtrator.
Enladrillar , adrillatu , buztiñertu. Lat. Lateribus ſternere.
Enladrillado , adrillatua. Lat. Stratus. E N.
Enlamar , cubrir de lama las tierras , co- mo lo hazen las inundaciones , loitu , loyez beté , eſtali. Lat. Limum indu- cere.
Enlardar , lo miſmo que lardear , veaſe.
Enlazable , ichecarria , itſaſgarria. Lat. Quod necti poteſt.
Enlazamiento , enlazadura , veaſe enlace.
Enlazar con lazos , chibiſtatu , juntar , trabar de otra manera , ichequerazo , itſatſierazo. Lat. Connectere.
Enlazado , chibiſtatua , ichequerazoa. Lat. Connexus.
Enligarſe , biſcatu. Lat. Viſco teneri.
Enlizar , eutorracetu. Lat. Licia addere.
Enlizado , eutorracetua. Lat. Liciis auctus
Enllenar , veaſe llenar.
Enlodar , loitu. Lat. Luto fœdare.
Enlodado , loitua. Lat. Luto fœdatus.
Enloquecer , zoratu , choratu , erotu. Lat. Dementare.
Enloquecer , hazerſe loco , zoratu , ero- tu , con las terminaciones de el neu- tro. Lat. Dementari , inſanire.
Enloquecido , zoratua , &c. Lat. De- mentatus.
Enloſar , arlauztu , loſatu. Lat. Lapidi- bus quadris ſternere.
Enloſado, arlauztua. Lat. Stratus.
Enlozanarſe , mizquetu , malaſtu , gu- rentatu. Lat. Ob elegantiam ſuperbire.
Enlucir , blanquear las paredes , veaſe blanquear.
Enluſtrecer , diſtiaraci , tiſtierazo. Lat. Illuſtrare.
Enlutar , dolgaindu. Lat. Funebri veſte induere.
Enlutado , dolgaiudua. Lat. Atratus.
Ennegrecer , beztu , baztu , balcitu. Lat. Denigrare.
Ennegrecido , beztua, &c. Lat. Deni- gratus.
Ennoblecimiento , leñarguitea , noble- ciera. Lat. Gloria , ſplendor.
Ennoblecer , leñarguitu , nobletu , no- blecitu. Lat. Noilitare , illuſtrare.
Ennoblecido , leñarguitua , &c. Lat. No- bilitatus.
Ennoviar , ezconberritu. Lat. Uxorem ducere.
Ennudecer , lo miſmo que anudar , veaſe.
Enodrida , gallina que yà no pone , errauſtua. Lat. Gallina effæta.
Enojadizo , aſſerrecorra , becaizcorra , ſumincorra , quejacoya , empachacoya , enoyacorra. Lat. Ad iram pronus.
Enojar , tiene raiz Baſcongada , enoya- tu , adorgatu , aſſerretu , becaiztu , quejatu , empachatu , ſumindu. Lat. Irritare. E N. Irritare , exarcebare.
Enojarſe , aſſerretu , &c. con las termi- naciones de el neutro. Lat. Iraſci , ſuccenſere.
Enojo , viene de el Baſcuence enoyua , que en vn dialecto ſignifica fatiga , can- ſancio , que es el que ſiente , quien ſe enoja , y el que cauſa , quien enoja. Y enoyua pudo dezirſe de aunoyua , que es el quebranto ocaſionado de el can- ſancio. Item pudo dezirſe enojo de au- nojo , que ſignifica golpe de la fatiga , y canſancio , de auno fatiga , y jo pegar , golpear. Enoyua , aſſerrera , becaiz- coa , becaitza , queja , empachua. Lat. Iracundia , ſtomachus.
Enojoſamente , enoyuquiro , aſerreró , becaizquiró , becaiztó , quejaquiró. Lat. Moleſtè , gravitèr , ægrè.
Enojoſo , enoyutia , aſerretia , becaiz- tia , quejatia. Item enoyutſua , aſe- rretſua , &c. Lat. Moleſtus , gravis.
Enorme , neurcaitza , eſquerguea. Lat. Enormis , e.
Enormemente , neurcaizquiro , neur- caiztó , eſquerguero. Lat. Enormitèr , immodicè.
Enormidad , neurcaizdea , eſquergadea. Lat. Enormitas.
Enquadernacion , laurbatzea. Lat. Libri compactio.
Enquadernador , laurbatzallea. Lat. Bi- bliopegus.
Enquadernar , laurbatu. Lat. Compin- gere.
Enquadernado , laurbatua. Lat. Com- pactus.
Enquiciado , orpotua , opatua. Lat. Car- dine firmatus.
Enquillotarſe , termino ruſtico , que ſig- nifica mudarſe. Puede vernir de el Baſ- cuence quillola , cierta embarcacion , ò bote como de vna pieza , muy eſtre- cha , y ligera , que con el mas leve im- pulſo ſe mueve , y muda. De aquì en- quillolarſe , y luego enquillotrarſe , al- datu , beſtetu , bercetu. Lat. Immutari.
Enquina , gorrotoa. Lat. Odium , averſio.
Enramada , choza de ramos , orrichola. Lat. Caſa ex ramis confecta.
Enramar , adarreztatu , tantaitu , ada- rrez , tantayez janci , eſtali. Lat. Ra- mos obducere , ramis ornare.
Enramado , adarreztatua , &c. Lat. Ra- mis ornatus.
Enranciarſe , el tocino , cardamutu , ga- rriotu ; otras coſas , gartingatu. Lat. Rancidum fieri.
Enrarecer , artziatu , meaſtu. Lat. Rare- facere. E N.:::::325
Enrarecido , artziatua , &c. Lat. Rare- factus.
Enraſar , poner raſa alguna coſa , bermu- ritu. Lat. Æquare.
Enraſado , bermuritua. Lat. Æquatus.
Enraſar , enraſarſe algun veſtido , ò tela por averſe gaſtado , ïetzi. Lat. Rare- fieri.
Enraſado aſsi , ïetzia , ïetzitua. Lat. Ra- refactus.
Enrayar , poner rayos à vna rueda , beſa- c
Enrayado , beſagaztua. Lat. Radijs infi- Xxus.
Enredar , meter en la red à alguno , ſa- reztatu , ſarean ſartu. Lat. Irretire.
Enredar , trabando , enlazando , &c. ca- trambillatu , equiñaſpillatu , naſtu , naaſi. Lat. Implicare , illaqueare.
Enredar , traveſeando , joſtaritu. Lat. Læ- tiori inquietudine agi.
Enredador aſsi , joſtaria. Lat. Hilariter inquietus.
Enredador , mezclando , &c. naſcaria , nahatſalea.
Enredador , chiſmoſo , embuſtero , veanſe.
Enredo , tracaderia , naſpilla , catram- billa , equiñaſpilla. Lat. Intricatio, implicatio.
Enredoſo , naſpilſua , naſpilduna. Lat. Implicatus , perplexus.
Enrehojar la cera , que aun eſtà en ojas , ò tiras , es moverla , ezcoaren liſtor- riac erabilli. Lat. Folliaceam ceram permovere.
Enrejar , poner rejas , ſareac , queretac ifiñi , ſareztatu, quereztatu. Lat. Cla- thrare.
Enrejado aſsi , ſareztatua , quereztatua. Lat. Clathratus.
Enrejar , poner reja al arado , goldea or- tzatu , goldeari ortza paratu. Lat. Vo- mere aratrum inſtruere.
Enrejado aſsi , ortzatua. Lat. Vomere inſtructus.
Enrejado , ſubſtantivo , ſarea , quereta. Lat. Clathrum , cancelli.
Enriar , el lino , es meterlo en agua , par que ſe ablande , liña ſortac urtan ſar- tu. Lat. Linum aquis immergere.
Enridar , antiquado , azomar , veaſe.
Enriquecer , ondiatu , aberaſtu , ondaſ- quitu. Lat. Ditare , locupletare.
Enriquecido , ondiatua , &c. Lat. Ditatus.
Enriſcamiento , arcaiztea , murcaiztea.
Enriſcar , arcaiztu , murcaiztu , ar- caiz , murcaiz gañean ifiñi. Lat. Su- pra. 326E N. pra juga montium collocare.
Enriſcarſe , meterſe en los riſcos , arca- iztu , &c. con las terminaciones de el neutro. Lat. Ad juga montium confu- gere.
Enriſcado , lleno de riſcos , arcaiztia , murcaiztia , arcaiztuna , murcaiztu- na. Lat. Arduus , præceps rupibus.
Enriſtrar , poner la lanza en riſtre , lancia etſayaganonz jaſo , zucendu. Lat. Haſ- tam protendere.
Enriſtrado , jaſoa , zucendua. Lat. Pro- tenſus.
Enrizado , nombre , quizcurra , quiz- curtea, galbarra. Lat. Criſpatio.
Enrizar , quizcurtu , galbartu. Lat. Criſpare.
Enrizado , quizcurtua , &c. Lat. Criſ- patus.
Enrizar , antiquado , azuzar , veaſe.
Enrocar, en el juego de axedrez, tiene raiz Baſcongada , arrocatu. Lat. In la- trunculorum ludo regem turribus mu- nire.
Enrodar , caſtigar con pena de muerte en la rueda de navajas , gurpildu. Lat. Rotæ pænâ mulctare.
Enrodado , gurpildua. Lat. Rotæ pænâ mulctatus.
Enrodrigonar , vides , arboles recientes , &c. ayendu , irozgarritu , baldeſtu. Lat. Fulcimenta. vitibus apponere.
Enromar , camuztu. Lat. Obtundere.
Enronquecer, ponerſe ronco , marran- gatu , marrantatu , erlaſtu. Lat. Rau- ceſcere.
Enronquecido , marrangatua , marran- tatua , erlaſtua. Lat. Raucus.
Enronquecimiento , marrangá , mar- rantá , erlaſdurá. Lat. Raucitas , rau- cedo.
Enroſar , arroſatu. Lat. Rubricare.
Enroſcr , bollaquindu. Lat. In orbem complicare.
Enroſcado , bollaquindua. Lat. In orbem complicatus.
Enroxar el fierro , burnia goritu. Lat. Candefacere.
Enroxado fierro , goritua. Lat. Cande- ſactus.
Enroxar , enroxecer , enrubiar , gorritu , gorriztatu. Lat. Iubore ſuftundere.
Enruedecer , ezaquetu. Lat. Hebetem , tardum facere.
Enſabanar , maindiretu , izaratu , main- direan , izarean bildu. Lat. Sindone involvere.
Enſabanado , maidiretua , &c. Lat. Sine done involutus , E N.
Enſabanada , veaſe encamiſada.
Enſalada , bedaſpilla , enſalada. Lat. Acetarium.
Enſalma , lo miſmo que enxalma , veaſe.
Enſalmador , enſalmadera , que curan con enſalmos , ſurmurguillea. Lat. Incantator , incantatrix.
Enſalmar , curar con enſalmos , ſurmu- rrez oſatu , ſendatu. Lat. Carminibus mederi.
Enſalmar , coſer enxalmas , colchones : ſolo ſe vſa en eſta locucion , aguja de enſalmar ; chalmac joſtea , chalmo- rratza. Lat. Sagmata aſſuere.
Enſalmo , ſurmurra. Lat. Carmen , in- cantatio.
Enſalvajar , veaſe embrutecer.
Enſalzador , goitaltzaria , goitalcharia , Lat. Exaltator , laudator.
Enſalzamiento , goitaltzaera. Lat. Exal- tatio , laudatio.
Enſalzar , tiene raiz Baſcongada , la miſ- ma que alzar , goitaltz atu , goital- chatu. Lat. Exaltare , laudare.
Enialzarſe , goitaltzatu , &c. y las ter- minaciones de el neutro. Lat. Exaltari.
Enſambenitar , deſoregarriro charteſtu , chartes deshonragarriz janci. Lat. In- fami ſago amicire.
Enſambenitado , deſoragarriro charteſ- tua. Lat. Infami ſago amictus.
Enſamblador , benuceroa , benuzaria. Lat. Sculptorum coagmentator.
Enſambladura , enſamblage , benuza- tzea. Lat. Junctura , ſculptorum coag- mentatio.
Enſamblar , benuzatu. Lat. Sclupta co- agmentare.
Enſancha , enſanche , zabaldea , zabal- taſuna. Lat. Amplificatio , dilatatio.
Enſanchas , en el veſtido , laſaigarric , zabalgarriac. Lat. Laxamenta.
Enſanchamiento , enſancha.
Enſanchador , zabaltzallea , zabalta- ria. Lat. Amplificator.
Enſanchar , tiene raiz Baſcongada , la miſma que ancho , zabaldu. Lat. Am- pliſicare , dilatare.
Enſanchado , zabaldua. Lat. Amplifi- catus.
Enſandecer , enloquecer , veaſe.
Enſangoſtar , lo miſmo que angoſtar, y tiene raiz Baſcongada.
Enſangrentamiento , odoldea. Lat. Cruen- tatio.
Enſangrentar , odoldu , odolztatu , odoz- tatu. Lat. Cruentare.
Enſangrentado , odoldua. Lat. Cruen- tatus. Enſan. E N.
Enſanguſtiado , antiquado , anguſtiado.
Enſañar , embravecer' ', enojar , veanſe.
Enſartar , viene de el Baſcuence , ſar , ſartu , que ſignifica meter , ſartatu , enſartatu. Lat. Filo inſerere.
Enſartado , ſartatua. Lat. Filo inſertus.
Enſayar , viene de el Baſcuence ſayatu , que ſignifica probar, examinar, enſa- yar. Lat. Examinare , experiri.
Eſayado , ſayatua. Lat. Examinatus.
Eniayador , ſayatzallea. Lat. Exami- nator.
Enſay , enſaye , enſayo , ſayaquera. Lat. Examen , probatio.
Enſenada de mar , baiduria. Lat. Sinus.
Enſeña , enſeñar , y los derivados tienen origen Baſcongado , en la voz ſeña , veaſe all'i.
Enſeña , eſtandarte, veaſe.
Enſeñadero , docil , veaſe.
Enſeñador , iracaſtuna , eracaslea. Lat. Doctor , instructor.
Enſeñanza , enſeñamiento , eracaſdea , iracaſquera. Lat. Doctrina , docu- mentum.
Enſeñar , eracaſi, iracaſi , icaſaraci , icaſerazo. Lat. Docere , inſtruere.
Enſeñar , moſtrar, veaſe.
Enſeñado , eracaſia , icaſaracia. Lat. Doctus , inſtructus.
Enſeñarſe , oitu. Lat. Aſſueſcere.
Enſeñado aſsi , oitua. Lat. Aſſuefactus.
Enſeñado , docto , ſabio , veanſe.
Enſeño , enſeñanza , veaſe.
Enſeño , coſtumbre , oitura. Lat. Mos , ris.
Enſeñoreador , enſeñorear , veaſe domi- nar.
Enſevar , cioatu , bicorſtatu , ſebatu. Lat. Sevare , ſevo illinere.
Enſevado , cioatua , &c. Lat. Sevatus.
Enſilar los granos , tiene raiz Baſconga- da , veaſe ſilo , ſiloratu , lurpean gor- de. Lat. Frumentum ſyrijs inferre.
Enſilado , ciloratua. Lat. Syrijs illatus.
Enſilladura , cerraolqui gaya. Lat. Ephip- pij in equo apta ſubſeſſio.
Eiſiillar el caballo , cerralquitu. Lat. Equum ſternere ephippio.
Enſillado , cerralquitua. Lat. Stratus.
Enſoberbecer , antuaraci , anduſterazo , goitiaraci , gainearaci. Lat. Super- bum, tumidum reddere.
Enſoberbecerſe , antu , anduſtetu , goi- tiatu , gaineatu. Lat. Superbire , in- tumeſcere.
Enſoberbecido , antua , anduſtetua , &c. Lat. Superbiâ elatus.
Enſogar , tiene raiz Baſcongada , ſocaz- tatu , ſocaz lotu , bildu. Lat. Reſte col- ligare. E N.:::::327
Enſogado , ſocaztatua. Lat. Reſte col- ligatus.
Enſolver , incluir , reducir , iſtorri. Lat. Includere , reducere.
Enſolverſe , iſtorri , con las terminacio- nes de el neutro. Lat. Redu i, includi.
Enſoñar , veaſe ſoñar.
Enſopar , zopatu , de donde viene. Lat. Offam efficere.
Enſordamiento , gorrera , gortzea. Lat. Surditas.
Enſordar , enſordecer , gortu. Lat. Ob- ſurdare.
Enſordecer, neutro , gortu , con ſus ter- minaciones. Lat. Surdeſcere.
Enſordecido , gortua , gorra. Lat. Sur- dus , obſurdatus.
Enſortijar el cabello , quizcurtu. Lat. Criſpare.
Enſortijado , quizcurtua. Lat. Criſpatus.
Enſotarſe , tiene raiz Baſcongada , meter- ſe en el ſoto , baſoratu , baſora ſartu. Lat. In nemus ſe abdere.
Enſuciamiento , ciquintzea , liquiſ- tea , loitzea. Lat. Contaminatio , conſ- purcatio.
Enſuciar , tiene raiz Baſcongada , ciquin- du , liquiſtu , ſatſatu , loitu , baſitu , urdetu. Lat. Conſpurcare , fœdare, contaminare.
Enſuciado , ſatſatua , ciquindua , &c. Lat. Conſpurcatus.
Enſueño , lo miſmo que ſueño' ', veaſe.
Enſuyar , antiquado , emprender.
Entablacion , regiſtro de memorias , ca- pellanìas , olciadea. La Tabula.
Entablado , nombre , oldurá. Lat. Ta- bulatum.
Entablamento , oldeſtalquia. Lat. Con- tabulatio.
Entablar , cubrir con tablas , oldeſtali , oleztu , oleztatu. Lat. Contabulare.
Entablado , oldeſtalia, &c. Lat. Conta- bulatus.
Entablar , diſponer , veaſe.
Entalamado , cubierto , eſtalia. Lat. Co- opertus.
Entalegar , meter en talega , ſonſacatu , ſonſaquean ſartu. Lat. Sacculo re- condere.
Entalegado , ſonſacatua. Lat. Sacculo re- conditus.
Entalingar , amarrar el ancora , aingura lotu , eſtutu. Lat. Anchoram conſ- tringere.
Entallador , otalluguillea. Lat. Sculp- tor.
Entalladura , otallera , otallua. Lat. Sculptura. Entallar , 328E N.
Entallar , tiene raiz Baſcongada , otallu- tu. Lat. Sculpere.
Entallado , otallutua. Lat. Sculptus.
Entalle , entallamiento , entalludura.
Entallecer , zortendu , chortendu , zur- toindu. Lat. Caules emittere.
Entallecido , zortendua. Lat. Cauleſcens.
Entallecer , echando eſpigas las lechu- gas , y otras hortalizas , y plantas , oci- tú , garatu. Lat. Caules emittere.
Entapizar , gaiſtaldu. Lat. Aulæis or- nare.
Entapizado , gaiſtaldua. Lat. Aulæis or- natus.
Entarimar , cerroldu , oloimpetu. Lat. Supedaneis tabulis tegere.
Entarimado , cerroldua , oloimpetua. Lat. Suppedaneis tabulis tectus.
Entarquinar , enſuciar , veaſe.
Ente , lo que tiene ſer , danquia. Lat. Ens , entis.
Entecado , elbarritua. Lat. Mancus , debilis.
Entejado , tella guiſara ifiñia. Lat. In tegularum modum diſpoſitus.
Entelerido , deſpavorido , veaſe.
Entena , veaſe antena.
Entenado , veaſe alnado.
Entenciar , antiquado , alborotar.
Entendederas , adiurrea. Lat. Modus intelligendi.
Entendedor , aditzallea , enzunlea. Lat. Intelligens , audiens.
Al buen entendedor pocas palabras , adi- tzalle onarí , hizquetac urri. Lat. In- telligenti pauca.
Entender , aditu , goſartu , ardietſi. Lat. Intelligere.
Entendido , aditua , goſartua. Lat. In- tellectus.
Entender , oir , enzun. Lat. Audire , per- cipere.
Hazer entender , adiaraci , adierazo , goſataraci , adieraguin , Lat. Facere vt intelligat.
Entender en algo , eſtàr empleado , ocu- pado en algo , jardun , ari. Lat. Agere. En què eſtà entendiendo ? certan diar- du ? certan ari da ?
Entenderſele à vno algo , aditu , con las terminaciones relativas de el neu- tro. Lat. Circa aliquid parum , aut multum intelligere. A fulano algo ſe le entiende de eſſo , ur- liari cerbait aditzen zayo.
A mi entender , nere iritzian , nere uz- tez. Lat. Meâ ſententiâ. No entiendo de eſſo , ez niri orrelacoric , olangoric ez neuri. Lat. Minimè hoc faciam. E N. No lo entiendo , eztet aditzen. Lat. Ve- re non capio. Eſſo no ſe entiende conmigo , ezta hori nerequin aditzen , hori eztagoquit niri. Lat. Id è re mea non eſt.
Yà nos darà en que entender , lanic aſ- co emango digu. Lat. Negotium nobis faceſſet.
Entendido , ſabio , aditua , goſartua , jaquiña , icaſia , ſayatua. Lat. Sa- piens , doctus.
Entendidamente , adiquiro , goſarquiro , jaquinquiro, icaſquiro. Lat. Scienter.
Entendimiento , aditza , adimentua , adiera , adiquiña , adiaira , centzua. Lat. Intellectus.
Entendimiento , ſentido , explicacion , veanſe.
Entenebrecer , illundu , arguibaguetu. Lat. Obſcurare.
Entenzon , antiquado , contienda.
Enteramente , oſoró , guciró , oſoquiro. Lat. Integrè , omninò.
Enterar , oſatu , cabaldu. Lat. Integrare.
Enterado , oſatua , &c. Lat. Integratus.
Enterar , informar , inſtruir , veanſe.
Entereza , oſaera , oſataſuna , cabaldea. Lat. Integritas.
Enternecer , beraatu , biguindu , ſamur- tu , uſtertu , ninicatu. Lat. Emollire.
Enternecido , beraatua, &c. Lat. Emol- litus.
Enternecerſe de cariño ,gogaberatu. Lat. Amoris teneritudine affici.
Enternecimiento , beraatze , biguintze , ſamurtze , uſtertze , ninicatzea Lat. Emollitio , teneritudo.
Entero , oſoa , cabalá. Lat. Integer.
Entero , ſano , robuſto , ſendoa. Lat. Ro- buſtus.
Entero , no caſtrado , chiquiratu baguea. Lat. Non caſtratus.
Por enter o, oſoro , oſo ta oro. Lat. Integrè.
Enterrador , ehorzlea , obiratzallea , beatzallea , zuloguillea. Lat. Veſpil- lo, nis.
Enterramiento , ſepultura, veaſe.
Enterramiento , entierro, veaſe.
Enterrar , poner baxo de tierra , lurpetu , lurperatu , lurpean ſartu. Lat. In ter- ram defodere.
Enterrado aſsi , lurpetua. Lat. In terram defoſſus.
Enterrar los difuntos , obiratu , obian ſartu , ehortzi , beatu. Lat. Sepelire.
Enterrado , obiratua , ehortzia. Lat. Se- pultus.
Enteſadamente , tieſoro , indarſuro. Lat. Intensè , viriliter. Enteſar , E N.
Enteſar , tieſotu , indartu. Lat. Inten- dere.
Enthimema , bautarrecoa. Lat. Enthi- mema.
Enthronizacion , jargoitza. Lat. Ad thronum evectio , elevatio.
Enthronizar , enthronar , jargoitu. Lat. Ad thronum evehere , elevare.
Enthronizado , jargoitua. Lat. Ad thro- num evectus.
Enthuſiaſmo , furor , otſarea. Lat. En- thuſiaſmus.
Entibar , lo miſmo que eſtribar , veaſe.
Entibar , apuntalar las minas , para que no ſe deſmoronen , viene de el Baſ- cuence eſtibatu , que ſignifica lo miſ- mo , de eſtiba , puntal , eſtribo. Lat. Trabibus ſuffulcire.
Entibado , eſtibatua. Lat. Trabibus ſuf- fultus.
Entibiar , epeldu , beraſtu. Lat. Tepefa- cere.
Entibiado , epeldua. Lat. Tepefactus.
Entibo , eſtiba , zuntoya. Lat. Fulcrum.
Entidad , danquidea. Lat. Entitas.
Entierro , obiratza , ehortza. Lat. Fu- nus , humatio.
Entigrecerſe , catamotzaren guiſa ſupi- tatu , arrabiatu. Lat. Irâ excandeſcere.
Entintar , tintatu , tintaz beztu , baltzi- tu. Lat. Atramento tingere.
Entintado , tintaz beztua. Lat. Tinctus.
Entiznar , veaſe tiznar.
Entoldar , itzalcaitu. Lat. Velis obum- brare.
Entoldado , itzalcaitua. Lat. Velis obum- bratus.
Entoldarſe el Cielo , goibeldu , itzalcai- tu. Lat. Obnubilari.
Entomeſtido , entomeſtimiento , antiqua- do , entumecido , entumecimiento.
Entomizar , liar las tablas con tomiza , para que pegue el yeſſo , chocartu , chocarrez lotu. Lat. Tomice ligare.
Entomizado , chocartua. Lat. Tomice ligatus.
Entonacion , entonamiento de la voz , ocaſtea. Lat. Tonus.
Entonacion de fuelles , auſpoac jaſo- tzea. Lat. Follium levatio.
Entonacion , erguimiento , ſoberbia , veanſe.
Entonador , de la voz , ocaslea. Lat. Præ- centor , cantus ductor.
Entonador de fuelles , auſpoen jaſotza- llea. Lat. Qui folles extollit.
Entonar las vozes , ocaſi. Lat. Sono præire.
Entonado aſsi , ocaſiá. Lat. Sono præiens. E N.:::::329
Entonar fuelles , es levantarlos , auſpoac jaſó , alchatu. Lat. Folles extollere.
Entonado aſsi , jaſoa. Lat. Elatus.
Entonarſe , engreirſe , veaſe.
Entonces , orduán. Lat. Tunc.
Deſde entonces , arrezquero , azquero , orduan danic. Lat. Extunc.
Txantiloi:Sarrea:Deſde aora para entonces , oraindanic orduco , orduraco. Lat. Ex hoc in illud tempus.
Entono de voz , veaſe entonacion.
Entono , arrogancia , engreimiento , veanſe.
Entontecerſe , veaſe atontarſe.
Entorchado , vn cordoncillo de bordado- res , con que garnecen el dibuxo , er- ciamartea. Lat. Funiculi contorti.
Entorchados , bordoncillos de hilo de plata para inſtrumentos muſicos , ci- llarrarizco bordoyac. Lat. Graves chordæ argenteo filo implicatæ.
Entorchar , biurtuaz eguin. Lat. Intor- quere.
Entorchado , biurtuaz eguiña. Lat. In- tortus.
Entorcijado , lo miſmo que enſortijado.
Entormecimiento , veaſe entorpecimiento
Entornar , giratu , girerazo. Lat. Vertere.
Entornado , giratua. Lat. Verſus.
Entorno , veaſe torno.
Entorpecer , ſortatu , ſorreguiñ. Lat. Torpore afficere.
Entorpecido , ſortatua , ſorreguiña. Lat. Torpore aſfectus.
Entorpecimiento , ſorrera. Lat. Torpor , ſtupor.
Entortadura , oquertzea. Lat. Obliquitas.
Entortar , oquertu. Lat. Intorquere , obli- quum facere : en los ojos eluſcare.
Entoſsigar , lo miſmo que atoſcigar , veaſe.
Entrada , ſarrera , ſarcunza , ſarbidea , ſarrilguia , ſartzea , barrutea , ba- rrendea. Lat. Aditus , ingreſſus.
Entradero , ſarlecua. Lat. Aditus anguſtus
Entradilla , ſarrerachoa. Lat. Aditus le- vis , auguſtus.
Entrambas , entrambos , veaſe ambos.
Entrampar , coger , meter en la trampa. trampan atzitu , ſartu. Lat. Decipu- lâ capere.
Entrampado , trampán atzitua. Lat. Decipulâ captus.
Entrampar , embrollar, veaſe.
Entrampar la hazienda , es adeudarla, veaſe.
Entrañable , entrañal , erraicoya , ba- rrencoya. Lat. Intimus.
Entrañablemente , erraicoro , barrenco- Tt:::::ro , 330E N ro. Lat. Intimè , medullitus.
Entrañar , errayetan ſartu. Lat. Viſce- ribus inferre , excipere.
Entrañas , errayac , halſarrac , entra- ñac. Lat. Viſcera , præcordia , exta.
Entrapada , paño carmeſi baſto , oyal go- rri bat. Lat. Rudioris notæ pannus carmeſius.
Entrapajar , atar con trapos , zatartu , ſorquitu , zatarrez , ſorquiz lotu. Lat. Vilibus pannis involvere.
Entraparſe , llenarſe de polvo , autſeztu , autſeztatu , autſez bete. Lat. Pulvere imbui.
Entrar , ſar , ſartu , barrutu , barrendu. Lat. Intrare , introire , ingredi.
Entrado , ſartua , &c. Lat. Intratus , in- greſſus.
Entrante , y ſaliente , ſartzen , ta irteten dana. Lat. Ingrediens , & egrediens.
Entre , arte , artean. Lat. Inter.
Entre año , urtean. Lat. Per annum.
Entre dia , egunean. Lat. Per diem , in- terdiu.
Entre dientes , ortz artean. Lat. Muſſi- tando.
Entre dos aguas , ur biren artean , za- lanzan. Lat. Hærens , dubius.
Entre dos luzes , oztarguian. Lat. Cre- puſculo.
Entre manos , eſcu artean. Lat. Præ ma- nibus.
Entre renglones , lerroartean. Lat. In- terlineas.
Entre ſenana , aſte artean , con cuyo nombre ſe llama tambien el Martes en vn dialecto. Lat. Intra hebdomadam.
Entre tanto , artean , bitartean , bizqui- tartean. Lat. Intereà.
Entreabrir , erdi diqui. Lat. Parùm aperire.
Entreabierto , erdi diquia. Lat. Parum apertus.
Entrecano , erdi urdindua. Lat. Incanus.
Entrecejo , becintartea. Lat. Intercilium.
Entrecejo , ceño , veaſe.
Entrecoger , artatzitu. Lat. Intercapere.
Entrecogido , artatzitua. Lat. Interceptus
Entrecortar , artepaqui. Lat. Intercidere.
Entrecortado , artepaquia. Lat. Inter- ciſſus.
Entrecubiertas , entrepuentes , zubar- teac , oldurarteac. Lat. Intertabulata , orum.
Entrecueſto , lo miſmo que eſpinazo , veaſe.
Entredezir , vedar , debecatu , eſertatu. Lat. Interdicere , vetare.
Entredicho , debecatua , eſartetua. Lat. Interdictus , vetatus. E N.
Entredicho , ſubſtantivo , eſartea. Lat. Interdictum.
Entredoble , biſetartecoa. Lat. Spiſſioris texturæ multitium.
Entrefino , fiñartecoa. Lat. Mediocris.
Entregar , eſcumatu , entregatu , eſcura eman. Lat. Tradere.
Entregado , eſcumatua , &c. Lat. Traditus.
Entrega , entrego , eſcumaitza , entrega , entreguea , eſcura ematea. Lat. Traditio.
Entregador , eſcumatzallea , entrega- tzallea. Lat. Traditor.
Entrejuntar , ondartetu , juntartetu. Lat. Coagmentare.
Entrelazar , ichecartetu. Lat. Connectere.
Entrelucir , erdiarguitu. Lat. Interlucere.
Entremedias , bitarte onetan. Lat. Intereà.
Entremes , pozitzartea. Lat. Ludicrum inter actus intermedium.
Entremeſado , pozitzartetua. Lat. Lu- dicrum intermedium referens.
Entremeſiſta , pozitzarteguillea. Lat. Ludicrorum intermediorum actor.
Entremeter , artetu , bitartetu , ſarrar- tetu. Lat. Interponere.
Entremeterſe , artetu , &c. y las termina- ciones de el neutro. Lat. Se ingerere.
Entremetido , artetua , &c. Lat. Inter- poſitus.
Entremetido , el que entra donde no le llaman , artecoya , ſarcorra , tracadá. Lat. Ardelio.
Entremetimiento , artetzea , ſarrarte- tzea. Lat. Intruſio : donde no le lla- man , tracaderia.
Entremezclar , naſartetu. Lat. Intermiſ- cere.
Entremezclado , naſartetua. Lat. Inter- miſtus.
Entremiſo , banco largo , en que hazen los queſos , gaztaquintzaco maya , al- quia. Lat. Caſearia menſa.
Entreoir , erdi aditu , erdi enzun , adi- tartetu , enzun artetu. Lat. Subaudire.
Entreordinario , begoiartecoa. Lat. Me- dius inter bonum , & malum , inſerius , & ſuperius.
Entrepalmadura , enfermedad de beſtias , azcazalartecoa. Lat. Equorum mor- bus interungularis.
Entrepañado , lauroldatua. Lat. va- dris tabulis compactus.
Entrepaño , de puertas , &c. lauroldá. Lat. Quadra tabula.
Entre parecerſe , inſartetu. Lat. Obſcurè videri.
Entrepiernas , iſtartea. Lat. Interſemi- neum.
Entrepiernas , en los calzones iſtate- coac , E N. coac. Lat. Inter femoralia.
Entreponer , lo miſmo que interponer , veaſe.
Entreromper , veaſe interrumpir.
Entreſaca , de arboles en los montes , meatſunea , bacantartea , ſacartea. Lat. Interlucatio.
Entreſacar , en los montes , meatſunetu , bacandu , bacantartetu , ſacartetu. Lat. Interlucare.
Entreſacar , de otra manera , iracurtza- tu , bereci , bereiſtu , beregandu. Lat. Excerpere.
Entreſijo , meſenterio , ariquerea. Lat. Meſenterium.
Entreſuelo , baztardá. Lat. Intermedium habitaculum.
Entretalladura , tiene raiz Baſcongada , otallartea. Lat. Sculptura.
Entretallar , otallartetu. Lat. Sculpere.
Entretallado , otallartetua. Lat. Sculp- tus.
Entretelar , joſartetu. Lat. Interponere telam.
Entretelado , joſartetua. Lat. Auctus , firmatus telâ interpoſitâ.
Entretela , joſartea , joſartecoa. Lat. In- termedia tela.
Entretener , dilatando , deteniendo , guel- dartetu , guerartetu. Lat. Moras ali- cui afferre.
Entretener , divirtiendo , pozartetu. Lat. Oblectare.
Entretenerſe , joſtatu , doſtatu , pozarte- tu , atſeguin artu. Lat. Ludendo oble- ctari , recreari.
Entretenido , feſtivo , joſtallua. Lat. Feſ- tivus.
Entretenido , detenido , gueldartetua. Lat. Spe alicujus rei detentus.
Entretenimiento , dilacion , gueldartea , guerartea. Lat. Moræ , arum , dilatio.
Entretenimiento , diverſion , joſtaqueta , joſtaera , pozaldia. Lat Recreatio.
Entretenimiento , ayuda de coſta , ſuel- do , veaſe.
Entretexer , eartetu. Lat. Intexere , in- tertexere.
Entretexido , eartetua. Lat. Intertextus.
Entretiempo , erartea. Lat. Tempus me- dium.
Entrevalo , antiquado , intervalo.
Entrevenarſe , zañartetu. Lat. Diffundi.
Entrevenir , antiquado, intervenir.
Entreverar , naſartetu. Lat. Interſerere.
Entrexerir , lo miſmo que entreverar.
Entricamiento , naſpilla. Lat. Implica- tio.
Entricar , catrambillatu , veaſe enredar. E N.:::::331
Entripado , ſabeleco miña. Lat. Dolor inteſtinus.
Entriſtecer , damurriatu , odoliatu , triſ- tetu , atſecabetu , damutu , goibeldu. Lat. Merore afficere. Veaſe melan- cholizar.
Entriſtecerſe , triſtetu , &c. con las ter- minaciones de el neutro. Lat. Mæ- rore affici.
Entriſtecido , triſtetua , &c. Lat. Mæ- rore affectus.
Entroido , antiquado , Carneſtolendas.
Entrometer , veaſe entremeter.
Entroncar , mentutu , aidetu. Lat. Stir- pi adhærere.
Entroncad o, mentutua , &c. Lat. Stirpi adhærens.
Entronerar , eguichulotu. Lat. In feneſ- tellam includere.
Entronerado , eguichulotua. Lat. In fe- neſtellam incluſus.
Entronizar , veaſe enthronizar , aunque en Caſtellano ſe debe eſcrivir ſin h.
Entropezar , antiquado , tropezar.
Entroxar , alteguitu , ſolairutu , alte- guian ſartu. Lat. In horreum con- gregare , condere.
Entroxado , alteguitua. Lat. Horreo conditus.
Entruchada , gordequintza. Lat. Opus clandeſtinum.
Entruejo , iñoteria , veaſe Carneſtolen- das.
Entuertos , dolores de vientre deſpues de parir , erdi ondoco ſomiñac. Lat. Dolores , vel tormina poſt partum.
Entullecer , lo miſmo que tullirſe , veaſe.
Entumecer , ſortu , ſortatu. Lat. Tor- pore afficere.
Entumecido , ſortua , ſortatua. Lat. Torpore affectus.
Entumecimiento , ſorrera. Lat. Tor- por, ris.
Entupir , lo miſmo que entorpecer, veaſe.
Enturbiar , las aguas , arretu , loitu. Lat. Turbare , contundere.
Enturbiado , arretua. Lat. Turbatus.
Entuſiaſmo , veaſe enthuſiaſmo.
Enumeracion , veaſe induccion.
Enunciacion , eſaldea , arpeztea. Lat. Enuntiatio
Enuncia r, eſaldu , arpeztu. Lat. Enun tiare.
Enunciado , eſaldua , &c. Lat. Enun- tiatus.
Envainar , maguiratu , maguian ſartu. Lat. In vaginam mittere.
Envainado , maguiratua. Lat. In vagi- nam miſſus. Tt 2:::::Envaine 323 E N
Envaine vſted , zaude paquean' ', zago paquean. Lat. Conquieſce.
Envanecer , antu , antuſtetu , burutſitu. Lat. Vanitate afficere.
Envanecido , antua , &c. Lat. Vauitate aſfectus.
Envaramiento , latera , ſorrera. Lat. Membrorum rigor : veaſe embararſe.
Envararſe , latu , ſortu. Lat. Membra rigeſcere , torpore aſffici.
Envarado , latua. Lat. Rigidus , torpo- re affectus.
Envaronar , guizondu. Lat. In virum creſce re.
Envaſador , ſarruritzallea. Lat. Infun- dens.
Envaſador , embudo, veaſe.
Envalar , ſarruritu , ſarruri. Lat. In- fundere.
Envaſado , ſarruria. Lat. Infuſus.
Envaſar à vno la eſpada , es meterſela haſta el puño. Lat. Confodere.
Envaſar , beber con exceſſo , gueyegui , larregui edan. Lat. Nimium potare.
Envedijarſe , hazerſe vedijas , naſillatu. Lat. In villos ſe convolvere.
Envedijado , naſillatua. Lat. In villos convolutus.
Envejecer , zartu. Lat. Veterem red- dere.
Envejecer , hazerſe viejo , zartu. Lat. Veteraſcere.
Envejecer , hazerſe viejo el hombre , aguretu , la muger atſotu. Lat. Se- neſcere.
Envejecido , zartua , aguretua , atſo- tua. Veteraſcens , ſeneſcens.
Envenenador , pozoindaria. Lat. Vene- no inficiens.
Envenenar , pozoitu , pozoindu. Lat. Ve- neno inficere.
Envenenado , pozoitua. Lat. Veneno in- fectus.
Enverdecer , veaſe reverdecer.
Envergar las velas , atarlas à la vergas , velac lotu. Lat. Funiculis vela ligare.
Envergonzarſe , antiquado , avergon- zarſe.
Envergonzante , vergonzante.
Enverguès , vela locarriac. Lat. Funicu- li , quibus velum alligatur.
Envès , atzea , oſtea. Lat. Tergum.
Enveſtidura , de feudo , Señorìo , &c. janciorea. Lat. Inveſtitura , juris , aut honoris conceſſio.
Enveſtir , confiriendo feudo , &c. jancio- ratu. Lat. Inveſtire , jus conferre.
Enveſtido aſsi , jancioratua. Lat. Inveſ- titus , jure donatus. E N.
Enveſtir , llenar , y veſtir de luz, argui tu , arguiz bete. Lat. Luce perfun- dere.
Enveſtirſe , veſtirſe , reveſtirſe , veaſe.
Enviada , mision , veaſe.
Enviar , bialdu , bidaldu , egorri , irion, iriondu. Lat. Mittere.
Enviado , bialdua , egorria. Lat. Miſſus.
Enviciarſe , dañarſe , galdu , goaſtatu. Lat. Infici , corrumpi , veaſe vic iar.
Enviciarſe , aficionarſe demaſiado , zale- tu , ederretſi. Lat. Cupiditate ferri.
Envidador , ordagotzallea. Lat. Invi- tator.
Envidar , ordagotu , envidatu. Lat. In- vitare, pro vocare.
Envidar el reſto , ordagotu dan gucia. Lat. Totâ pecunia provocare.
Envidado , ordagotua. Lat. Invitatus , provocatus.
Envidia , becaitza, becaizcoa , ondamua. Lat. Invidia.
Envidiar , becaiztu , becaizcotu , onda- mutu. Lat. Invidere.
Envidiar , apetecer , deſear , veanſe.
Envidiado , becaiztua , &c. Lat. Inviſus.
Envidioſo , becaiztia , ondamutia. Lat. Invidus.
Envilecer , apocar , guchitu , gutitu , urritu. Lat. Deprimere , abjicere.
Envilecido aſsi , guchitua , &c. Lat. Ab- jectus.
Envilecerſe , billuztu , aſur undu. Lat. Vileſcere, degenerare.
Envilecido , billuztua , &c. Lat. Vileſ- cens , vilis.
Envinar , el agua , ardoztu , ardautu , arnoztu. Lat. Aquam vino tem perare.
Envinado , ardoztua , &c. Lat. Vino temperatus.
Enviſcar , viene de el Baſcuence biſcá , liga , biſcatu. Lat. Viſco linire.
Enviſo , antiquado , ſagaz , advoertido.
Envite , en el juego , ordagoa. Lat. Invi- tatio.
Envite , ofrecimiento , emaſcañia. Lat. Obatio.
Enviudar , alargundu. Lat. Viduari.
Enviudado , alargundua. Lat. Viduatus.
Envolcado , antiquado , revolcado.
Envoltorio , bilgoa , bilduma. Lat. Invo- lucrum, faſciculus.
Envolturas de niños , troſac , bilgarreac. Lat. Panni inſantiles.
Envolver , bildu , bilgotu , boildu. Lat. Involvere , obvolvere.
Envuelto , bildua , &c. Lat. Involuts.
Enxabonar , lo miſmo que xabonar , veaſe.
Enxalma , veaſe calma , que es voz. Baſ- congada.:::::Enxam. E N.
Enxambrar , erlabatu , erleace eultzatu. Lat. Examina condere.
Enxambre , erlabilla , erlabatza , erla- dia. Lat. Examen apum.
Enxebrar los paños , oyalac gobadatu. Lat. Lixiviò pannos macerare.
Enxebe , colada de paños , oyal gobada. Lat. Lixivium pro pannis macerandis.
Enxeco , antiquado , deſcomodidad.
Enxergar vn negocio , es empezarlo , aſi. Lat. Rem ordiri.
Enxeridor , chertatzallea , eztitzallea , edaentzallea. Lat. Inſertor.
Enxerimiento , chertatzea , eztitzea , edaentzea. Lat. Inſitio.
Enxerir , chertatu , eztitu , edaen , eda- endu. Lat. Inſerere.
Enxerido , chertatua , eztitua , edaen- dua. Lat. Inſertus.
Enxerto , chertoa. Lat. Arbor inſita.
Enxugador , veaſe azufrador.
Enxugar , tiene raiz Baſcongada , ò de chuca , chucatu , ſacar el agua , y de enchucar , ſe dixo enxugar : ò de an- tzu anzutu , deſecar , que principal- mente ſe dize de lo animado , y de en- zutar , ſe dixo enxugar. ldortu , leor- tu , chucatu , antzutu. Lat. Exſiccare.
Enxugado , enxuto , idortua , &c. Lat. Exſiccatus.
A pie enxuto , oiñ idorrez. Lat. Sicco pede.
Enxundia , gantzá. Lat. Adeps , pin- guedo.
Enyeſadura , ielſatzea , iyelſatzea. Lat. Incruſtatio ex gypſo.
Enyeſſar , ielſotu , iyelſotu. Lat. Gypſo incruſtare.
Enyeſſado , ielſotua , iyelſotua. Lat. Gypſo incruſtatus.
Enzamarrado , ardilarruz jancia. Lat. Ovinâ pelle indutus.
Enzarzar , poniendo diſſenſiones , aſſe- rrerazo , aſſerraraci. Lat. Rixis im- plicare.
Enzarzado , aſſerrerazoa. Lat. Rixis implicatus.
Enzarzarſe , meterſe entre las zarzas , ſa- ſietan ſartu. Lat. Rubis implicari.
Enzurdecer , hazerſe zurdo , ezquerdo- tu , ezquertitu. Lat. Siniſtrum effici. E O.
Eolipila , vna como calabaza , ò pera de metal , que llena de agua , y pueſta al fuego , ſopla mucho , puzpilla , pu- tzontzia. Lat. Æolipila.
Epacta , urtegueicoa. Lat. Epacta.
Epanalepſis , figura rhetorica , oſteritza , oſtitza. Lat. Epanalepſis.
Epanaphora , otra figura , hizbatea. Lat. Epanaphora.
Epanaſtrophe , otra figura , hizbatalda. Lat. Epanaſtrophe.
Epentheſis , otra figura , hitzeraſquiña. Lat. Epentheſis.
Ephemerides , orogundeac. Lat. Ephe- merides.
Ephemero , yerba , meliriá. Lat. Ephe- merum.
Ephimera , ſubatuna. Lat. Ephemera.
Epicedio , eroſtotſa , aldiotſa. Lat. Epi- cedium.
Epiceno , emarrú. Lat. Promiſcuus.
Epicheya , legaditz. Lat. Epicheia.
Epico , verſo heroico, veaſe.
Epicreſis , figura rhetorica , ſendotſa. Lat. Epicreſis.
Epicyclo , bercingurua. Lat. Epicyclum.
Epidemia , eldea , eldeerea , ſaleria. Lat. Epidemia.
Epidemico , epidemial , eldatſua , ſale- ritſua. Lat. Epidemicus.
Epiglotis , es el gallillo , veaſe.
Epigrama , biurſurria. Lat. Epigramma.
Epigramatiſta , biurſurriquiña. Lat. Epi- grammatum auctor.
Epigraphe , veaſe inſcripcion , titulo.
Epilepſia , lo miſmo que gota coral , veaſe.
Epilogar , hitzaburtu. Lat. In compen- dium reducere , redigere.
Epilogado , hitz ahurtua. Lat. In com- pendium redactus.
Epilogo , hitz ahurrá. Lat. Epilogus.
Epimedio , yerba , azuntzá. Lat. Epi- medium.
Epinome , figura rhetorica , berriz joa. Lat. Repetitio.
Epiphania , aguertzea. Lat. Epiphania.
Epiphonema , figura rhetorica , egoiun- dia. Lat. Epiphonema.
Epiſcopal , Aſpezpicuarena , ipizticuare- na , arzaurrearena. Lat. Epiſcopalis.
Epiſcopologio , catalogo de Obiſpos. pezpicuen cequidorá. Lat. Epiſco- pologium.
Epiſodio , lo miſmo que digreſcion , veaſe.
Epiſtola , carta miſsiva , veaſe carta.
Epiſtolar , perteneciente à carta , gutu- necoa. Lat. Epiſtolaris , epiſtolicus.
Epiſtolario , gutunbilgoa. Lat. Epiſtola- rium. Epiſto 334E P.
Epiſtolero , antiuado , Subdiacono.
Epiſtolico , veaſe epiſtolar.
Epitaphio , obizdea. Lat. Epitaphium.
Epithalamio , eztaicantá. Lat. Epitha- lamium.
Epitheto , oſanſia. Lat. Epithetum.
Epithyma , ſendedaria. Lat. Epithyma.
Epithymbra , acitrailora. Lat. Epithym- bra.
Epithymo , chortorria. Lat. Epithymum.
Epitomar , laburtu , hitzaburtu. Lat. In compendium redigere.
Epitome , laburtza , hitzaburrá. Lat. Epitome.
Epitrope , figura rhetorica , naiztea. Lat. Permiſſio, epitrope.
Epocha , eraſtea. Lat. Epocha, æ.
Epoda , biurtzaſená. Lat. Epoda.
Epodo , biurſalcarra. Lat. Epodus.
Epopeya , verſo heroico , veaſe. E Q.
Equable, berdingarria. Lat. Equabilis.
Equacion , berdindea. Lat. AEquatio.
Equador, en la eſphera, inguru berdin- tzallea. Lat. AEquator.
Equanimidad , arimaren berdindea. Lat. Aquanimitas.
Equeſtre , zaldundeco. Lat. Equeſter, is.
Equiangulo , chocaberdiña. Lat. Equian- gulus.
Equidad , ondagoquia. Lat. Equitas.
Equidico , verſo , eſaberdiña. Lat. Æqui- dicus.
Equidiſtar , berdin bidaſtitu. Lat. Æqui- diſtare.
Equidistante, berdin bidaſticoa. Lat. Æqualiter diſtans.
Equilatero , berdiñ aldea. Lat. AEquila- terus.
Equilibrar , aimbaſtundu. Lat. Librare ad æqualitatem.
Equilibrado , aimbaſtundua. Lat. Libra- tus.
Equilibres , aimbaſtunecoac. Lat. Æqui- libris.
Equilibrio aimbaſtuna. Lat. quili- brium.
Equinoccial , gauberdintzacoa. Lat. Æquinoctialis.
Equinoccio , gauberdintza. Lat. Æqui- noctium.
Equipage , presbearra. Lat. Viæ appa- ratus.
Equipar , pres beartu , ornitu. Lat. Ne- ceſſarijs inſtruere.
Equipado , presbeartua. Lat. Inſtructus. E Q.
Equiparacion , equiparar , veaſe compa- racion , comparar.
Equiponderar , veaſe equilibrar.
Equivalencia , aimbatea. Lat. Equiva- lentia.
Equivalente , aimbatecoa. Lat. Equiva- lens.
Equivalentemente , aimbatequiro. Lat. Æquivalentèr.
Equivaler , aimbatetu. Lat. Æquivalere.
Equivocacion , beguitacioa , beguitaci- noa. Lat. AEquivocatio , deceptio.
Equivocadamente beguitacioró. Lat. Falsè.
Equivocamente, bidaurquiró. Lat. Equi- vocè.
Equivocarſe , beguitandu. Lat. Decipi.
Equivocado , beguitandua. Lat. Decep- tus.
Equivocarſe vna coſa con otra , irudin , y ſus irregulares. Lat. Similem valde eſſe.
Equivoco , bidaurquea. Lat. Equivocum.
Equivoco , equivoocacion , veaſe.
Equivoco , adjetivo , bidaurquecoa. Lat. Æquivocus , a , um. E R.
Era de Ceſar , ſiendo eſta voz Baſconga- da ſin controverſia , ſe le han dado mu- chas interpretaciones , y etymologias eſtrañas. Unos de el Latino es eris otros de hera ae : otros de el Griego eranos , &c. y todos por no aver ſabi- do el Baſcuence. En eſta lengua la voz era , tiene varias ſignificaciones. La principal es , ſignificar tiempo , era batean en vn tiempo , en algun tiempo , beſte era batean eguingo degu , hare- moslo en otro tiempo. Y la era de Ce- ſar , es el tiempo que empieza à con- tarſe deſde Ceſar. Era , ſignifica tam- bien modo , forma , guſto, y aſsi dezi- mos nere erara nago , eſtoy à mi guſ- to , à mi modo , eznago erará , no eſtoy bien , no eſtoy à guſto. Y la era de Ceſar es la cuenta , y tiempo al modo , y guſto de Ceſar, ò activè porque aſsi lo quiſo elmiſmo , ò paſſivè porque aſsi lo quiſieron otros por hazerle guſto , honor. Era, poſponiendolo à los ver- bales , ſignifica el modo de accion , ibi- llera modo de andar , ſarrera , modo de entrar, òandanza, entrada, &c. Lat. Æra , æ.
Era , de trillar , larraña. Lat. Area.
Eras , larrañaga. Lat. Arearum locus. Era , E R.
Era , de lechugas , coles , freſas , &c. ſai- lla. Lat. Areola.
Eral , lo miſmo que añojo , veaſe.
Erar, hazer eras en el huerto , ſaildu , ſai- llac eguin. Lat. Areolas formare.
Erario , diru gordairua. Lat. Ærarium.
Erario , pechero , veaſe.
Ereccion , gorandea , alchatea. Lat. Ere- ctio.
Erector , gorataria , alchatzallea. Lat. Erector.
Eremita , veaſe Ermitaño.
Eremitico , eremucoa , bacardadecoa. Lat. Eremiticus.
Erguir , zutatu , zutindu. Lat. Erigere.
Erguido , zutatua , zutindua. Lat. Ere- ctus.
Erguido , engreido , zutá , zutina , goi- tia. Lat. Elatus.
Erial , es de el Baſcuence eria deſperdi- cio , malbaratamiento , y eriatu , mal- baratar.
Erial , eriazo , otadia. Lat. Ager incultus.
Erigir , goratu , goititu , alchatu , jaſo. Lat. Erigere.
Erigido , goratua , &c. Lat. Erectus.
Erizar , laztu. Lat. Erigere.
Erizado , laztua. Lat. Erectus.
Erizo , animal , tricua , quiriquioa , ſa- garroya. Lat. Herinaceus , echinus.
Erizo de caſtaña , morcotza , morcola , lacatza , carloa. Lat. Echinus.
Ermar , antiquado , aſolar , ermador , aſſolador , ermadura , ermamiento , aſſolamiento.
Ermita , tiene origen Baſcongado , de ere- mua , ermua , ſoledad muy deſierta , de donde el Griego. Eleizacho , eleiz- choa. Lat. Sacellum.
Ermitaño , que cuida de la Ermita , Er- mitañoa , Eleizchoaren zaitzallea. Lat. Sacelli cuſtos.
Ermitaño , el que vive en ſoledad , ere- mutarra , mortuarra , bacartarra. Lat. Eremita.
Ermitorio , lo miſmo que Ermita.
Erogar , dàr , diſtribuir , veanſe.
Erotico , perteneciente à amòr , eroga- rria , zoragarria , choragarria. Lat. Amatorius.
Erotiſmo , paſſion fuerte de amor , vienen eſtas dos vozes , con la Griega heros , de el Baſcuence ero , erotu , perder el juicio que tambien dezimos zoratu , y es lo que haze el amòr. Erogarria , zoragarria. Lat. Vehemens amor.
Errabundo , erradizo , betabilla , eciñe- gona. Lat. Errabundus , erraticus.
Erradamente , utſeguiró. Lat. Erroneè. E R.:::::335
Erranza , antiquado , error.
Errar , utſeguin. Lat. Errare.
Errado , utſeguiña. Lat. Erratus.
Errata , utſa , utſeguiña. Lat. Erratum , mendum.
Erratico , veaſe errabundo.
Erroneamente , veaſe erradamente.
Erroneo , uſtuna , uſtia. Lat. Erroneus.
Error , utſa , utſeguiña , uſguita. Lat. Error.
Erubeſcencia , veaſe verguenza.
Eructo , eructar veaſe regoldar , re- gueldo.
Erudicion , iracaſdea , jaquintza , ja- quindea. Lat. Eruditio.
Eruditamente , iracaſtiró , jaquintiro , jaquintſuro. Lat. Eruditè.
Erudito , iracaſtia , jaqnintia , jaquin- tſua. Lat. Eruditus.
Eryſipela , ſuazala. Lat. Eryſipelas , tis.
Eryſipelarſe , ſuazaldu. Lat. Eryſipelate corripi.
Eryſipelado , ſuazaldua. Lat. Eryſipelate correptus.
Erythreo , lo miſmo que bermejo , veaſe. E S.
Esbatimiento , ſombra en la pintura , gue- reiza , itzalá. Lat. Obumbratio.
Esbelteza , eſtatura bien deſcollada , li- raintaſuna. Lat. Proceritas elegans.
Esbelto , liraiña. Lat. Eleganter procerus.
Esbirro , lo miſmo que alguacil , veaſe.
Esbozo , lo miſmo que boſquejo , veaſe.
Eſcabechar , eſcabechatu. Lat. Muriâ, ſalſamento condire.
Eſcabechado , eſcabechatua. Lat. Muriâ conditus.
Eſcabeche , es voz Baſcongada , eſcabe- chea , de eſca eſcatu , pedir lo que es meneſter y de chea , hecho trozos , deſmenuzado que es como ſe eſcabe- chan los peſcados. Lat. Muria , ſalſa- mentum.
Eſcabèl , oñalquia. Lat. Scabellum.
Eſcabioſa , yerva , atzbelarra. Lat. Sca- bioſa.
Eſcabro , roña , enfermedad en las ove- jas , y cortezas de arboles , ugalatza. Lat. Scabies.
Eſcabroſidad , laztaſuna. Lat. Aſperitas.
Eſcabroſo , latza. Lat. Aſper.
Eſcabullirſe , ieſ eguin , igues joan. Lat. Elabi , effugere de el Baſcuence eſcu- bulla.
Eſcacado , veaſe eſcaqueado.
Eſcala , zurubia , eſcalá , eſcalera. Lat. Scala. Comun 336:E S. Comunmente eſcala ſe llama la eſcale- ra de mano , y aſsi el Latin , y Caſte- llano , lo tomarìan de el Baſcuence eſcala , de eſcu ala , poder , facultad de la mano.
Eſcala , puerto , bayá , cayá. Lat. Portus.
Eſcalada , eſcaladá. Lat. Scalis muros conſcendere.
Eſcalador , eſcalatzallea. Lat. Conſcen- ſor.
Eſcalamiento , veaſe eſcalada.
Eſcalamo , eſtaquilla à que ſe ata el remo , toletá , arraumpeca. Lat. Scalmus.
Eſcalar , eſcalatu. Lat. Scalis admotis conſcendere.
Eſcalado , eſcalatua. Lat. Scalis admoris occupatus.
Eſcaldar , tiene raìz Baſcongada , ugal- datu. Lat. Ferventi aquâ urere.
Eſcaldado , ugaldatua. Lat. Ferventi aquâ uſtus.
Eſcaldada , muger de mal vivìr , goria. Lat. Meretrix.
El gato eſcaldado, de la agua fria ha mie- do , catu ugaldatua , ur otzaren bel- dur da. Lat. Catus aquâ ferventi uſtus , & frigidam timet.
Eſcalentador , antiquado , calentador.
Eſcalera , zurubia , eſcalera , eſcallera. Lat. Scala , vel ſcalæ , arum.
De eſcalera abaxo , veaſe criado.
Eſcalfador de barberos , uberontzia. Lat. Calefactorium.
Eſcalfador , braſerillo de tres pies , cho- fetá. Lat. Parvum prunarium.
Eſcalfar , huevos , ugoſi. Lat. Ova co- quere.
Eſcalfados huevos , arraultz ugoſiac. Lat. Ova cocta.
Eſcalfado pan , ogui quiſcaldua , erree- guia. Lat. Panis nimium excoctus.
Eſcalfarotes , botines , henchidos de he- no , &c. para abrigar las piernas , ber- naüal berogarriac. Lat. Ocreæ calefa- ctoriæ.
Eſcalofrio , veaſe calofrio.
Eſcalòn , mallá , eſcala-malla. Lat. Gra- dus.
Eſcama , ezcatá. Lat. Squamma , æ.
Eſcamadura , ezcatatzea. Lat. Deſquam- matio.
Eſcamar , ezcatatu. Lat. Deſquammare.
Eſcamado , ezcatatua. Lat. Deſquamma- tus.
Eſcamocho , lo que ſobra de carne en los platos ; es palabra Baſcongada eſcamo- ha , porque el eſcamocho es lo que eſ- peran , y piden los ſirvientes , y otros , de eſca , eſcatu , pedir , y eſperar , y E S. mocha , roido , raido, y mondado , que es lo que tienen los hueſos de el eſca- mocho. Eſcamocha , cutſua , empara- gua. Lat. lnutilia reſidua.
Eſcamondar los arboles , garbitu. Lat. Purgare.
Eſcamonea , yerva , lorotarcha. Lat. Scam- monea , æ.
Eſcamoneado , lorotarchatua. Lat. Scam- moneus.
Eſcamonearſe , rehuſando hazer algo , iguindu. Lat. Concitari.
Eſcamoſo , ezcatatſua , ezcatatia , ez- cataduna. Lat. Squammeus , ſquammo- ſus.
Eſcampado , lo miſmo que deſcampado , veaſe.
Eſcampar , ateri , aterri , atertu. Lat. Plu- viam ceſſare.
Eſcampada , aterrunea , aterraldia. Lat. Aquæ pluviæ brevis ceſſatio.
Eſcampo , campora igueſdea. Lat. Evaſio.
Eſcamujar , podar los olivos , oliboac iñau- tſi , garbitu. Lat. Olivas purgare.
Eſcamujo , rama cortada de el olivo , oli- badarra. Lat. Ramus diſſectus olivæ.
Eſcancia , antiquado , ſaloilla , veaſe. Eſta voz eſcancia , es Baſcongada , y viene de eſcuoncia , que ſignifica vaſo , ò copa miniſtrable à la mano , de eſcua mano , y oncia vaſo , vaſija , copa , &c.
Eſcanciador , eſcanciante , eſcanciano , eſcanzaria. Lat. Pincerna. Veaſe cope- ro.
Eſcanciar , miniſtrar el vino en los com- bites , eſcanciatu. Lat. Vinum miniſ- trare.
Eſcanda , eſcandia , eſcaña , eſpecie de trigo , galchuria , gari zuria. Lat. Ador , ris.
Eſcandalizador , gaizbidaria , gaizbide- tia , gaizcartaria , trebucaria. Lat Scandalum præbens.
Eſcandalizar , gaitzbidatu , gaizcartu , trebucatu. Lat. Scandalum præbere , ſcandalo eſſe.
Eſcandalizado , gaizbidatua , gaizcar- tua , trebucatua. Lat. Scandalo offen- ſus.
Eſcandallo , lo miſmo que ſonda , veaſe.
Eſcandalo , gaitzbidea , gaizcarra , tre- bucá. Lat. Scandalum. Me eſcandalizas , me eres eſcandalo , em- pachu atzait. Lat. Scandalum es mihi.
Eſcandaloſamente , gaitzbidetiró , gaiz- cartiró , trebucatiró , gaizcartſuró , trebucatſuró. Lat. Improbè , procaci- ter.
Eſcandaloſo , gaitzbidetia , gaizcartia , gaizcar- E S. gaizcartſua , trebucatia , trebuca- tſua. Lat. Scandalum præbens , im- probus.
Eſcandecer , encolerizar, enojar, veaſe.
Eſcandelar , vna camara en la galera , gambara. Lat. Cameratio.
Eſcandelarete , gambarachoa. Lat. Ca- meratiuncula.
Eſcandice , planta ſemejante al ſahuco , ciorria , mauſa. Lat. Scandix.
Eſcandir , medir los verſos , biurſac ne- urtu. Lat. Scandere.
Eſcaño , trueſá , ſiſilua , cicellua. Lat. Scamnum , i.
Eſcapada , ïtzurea , igueſdea , ïeſdea. Lat. Fuga.
Eſcapada , eſcapada , eſcapaitza , eſca- pea.
Eſcapar , itzuri , ïeſ eguin , igueſi. Lat. Fugere.
Eſcapar , es de el Baſcuence , eſcapatu , veaſe eſcape.
Eſcapar , librar , itzuraci , ïeſerazo. Lat. Eripere.
Eſcapado , itzuria , itzuracia. Lat. Elap- ſus , ereptus.
Eſcaparate , es voz Baſcongada , eſcapara- tea , de eſcuparatzea , eſcuz paratzea , que es lo miſmo que eſcuz ifintea , pueſto , colocado à mano , como ſon los dixes , y buxerias , que ſe guardan , y ponen en los eſcaparates. Lat. Ex- quiſitius ſcrinium.
Eſcapatoria , chircua , itzurpidea , ïeſ- bidea' ', itzuringurua. Lat. Effugium.
Eſcape , veaſe eſcapada. De eſcape ſe hi- zo eſcapar , y es Baſcongada la voz de eſcape, que ſignifica el que pide lo ba- xo , oculto, infimo , ò de eſcupe , que ſignifica baxo de mano , que es como ſe eſconden, y ſe deſaparecen muchas coſas , y de aqui al eſconderſe, y deſa- parecer huyendo , ſe aplicò el eſcupe , eſcape, y eſcapar.
Eſcapo , veaſe eſtipite.
Eſcapulario , eſcapularioa. Lat. Scapu- lare.
Eſcaques , caſitas quadradas de el axe- drez, damas, &c. viene de el Baſcuen- ce echaquia , ſincope de echachiquia , caſa pequeña , y de echaqui echaque , y mudada la pronunciacion eſcaque. Lat. Teſſela.
Eſcaqueado , echaquiatua. Lat. Teſſella- tus.
Eſcara, coſtrilla de las llaga s, quando ſe vàn ſecando , chaurala. Lat. Cruſ- tula.
Eſcarabajear , andar de aquì para allì , E S.:::::337 orronz ononz ibilli. Lat. Itrequietè curſare.
Eſcarabajo , cacalardoa , caramarroa. Lat. Scarabeus.
Eſcarabajos en el interior de los caño- nes , utſuneac. Lat. Vacuitates.
Eſcaramujo , mata , y ſu fruto roxo , ſa- pallarra luiſalea . Lat. Cynosbatus.
Eſcaramuza, gudaurrea. Lat. Velitatio,
Eſcaramuzar , gudaurretu , gudaitzin- du. Lat. Velitari.
Eſcarapela , antiguamente eſcarapulla , atelá , aſſerraldia. Lat. Rixa , jur- gium.
Eſcarapela de el ſombrero , naſchingo- lua. Lat. Militaris teſſera coloribus diſ- tincta.
Eſcarapelarſe , reñir , aſſerratu. Lat. Ri- xarì.
Eſcarba , junta de quilla , de cintas , ò de rodas , eſcarbea , de donde el Caſtella- no ; y eſcarbea de elcarbea , que ſigni- ca juntos , y à vna en lo baxo , infe- rior. Lat. Coagmentatio.
Eſcarcela , bolſa arga , que ſe traia ſo- bre el muslo , y oy el bolſillo de el cinto , viene de el Baſcuence iſtarce- llua , ſincope de iſter , iſtar , arce- llua , que ſignifica bolſa de el muslo , y de iſtarcellua, ſe dixo eſcarcela. Lat. Paſceolus , i.
Eſcarcela , armadura de el muslo , iſtar. cellua. Lat. Ferreum fœmoris tegu- mentum.
Eſcarceos , inguru billac. Lat. Circum- volutiones.
Eſcarcha , viene de el Baſcuence ecaehea. que ſignifica lluvia menuda , de ecai tza , ecachá , tempeſtad de agua , y chea , menuda , qual es el rocio helado de la noche. Eſcarcha , ecachea , bi- tſuria. Lat. Pruina.
Eſcarcha mas grueſſa , que prendiendo en los arboles , parece que ha nevado , lanzurda.
Eſcarcha caſi imperceptible , y ſe vè en las hojas de los arboles , inciarrá.
Eſcarchar , eſcarchatu , eſcarcheatu , bi- tſurritu. Lat. Pruinam decidere.
Eſcarchar , encreſpar , veaſe.
Eſcarcho , pez , arran gorria. Lat. Piſcis ruber.
Eſcarcina , eſpada corta , y corva , eſcar- cina. Lat. Gladins recurvus.
Eſcarcinazo , eſcarcincada. Lat. ctus gladij recurvi.
Eſcarda , eſcardadura , jorra , jorratea. Lat. Sarritio. Vv:::::Eſcar 338E S.
Eſcardador , jorratzallea , jorraria. Lat. Sarritor , y ella ſarritrix.
Eſcardar , jorratu , jorraitu. Lat. Sar- rire.
Eſcardado , jorratua , jorraitua. Lat. Sarritus.
Eſcardillo , jorraya. Lat. Sarculum.
Eſcarizar , chaurala garbitu. Lat. Cruſ- tulas purgare.
Eſcarlata , beſuteoa , eſcarlatá. Lat. Pur- pura , pannus coccineus.
Eſcarlatin , beſuteoquina , eſcarlatina. Lat. Ignobilior purpura.
Eſcarmenador , veaſe eſcarpidor.
Eſcarmenar , lo miſmo que deſenredar , veaſe.
Eſcarmentar , caltartu , ajolautſi. Suo vel alieno periculo edoceri , capere do- cumentum.
Eſcarmentado , caltartua , ajolautſia. Lat. Edoctus ſuo , vel alieno peri- culo.
Eſcarmiento , caltartea , ajiolauſtea. Lat. Cautio , documentum.
Eſcarnecedor , iſecaria , iñaquintaria. Lat. Deriſor , ſubſannator.
Eſcarnecer , iſecatu , iñaquindu. Lat. Deridere, ſubſannare.
Eſcarnecido , iſecatua , &c. Lat. Deriſus.
Eſcarnir , lo miſmo que eſcarnecer.
Eſcarnio , iſeca , iñaquina , trufa. Lat. Irriſio.
Eſcaro , pez , artarraya. Lat. Scarus.
Eſcarola , oſterchuria , eſcarola. Lat. In- tybus.
Eſcarola , valona alechugada , oſterchu- ria , eſcarola. Lat. Colli criſpatum or- namentum.
Eſcarolado , oſter churitua , eſcarolatua. Lat. Criſpatus.
Eſcarpa , zupaldatſa. Lat. Declivitas.
Eſcarpado , zupaldaſtua. Lat. Declivis.
Eſcarpia , iltzacotia. Lat. Clavus adun- cus.
Eſcarpiar , iltzacotitu. Lat. Clavis affi- gere.
Eſcarpidor , orrace laſaya. Lat. Laxior pecten.
Eſcarpin , zurichala. Lat. Vdo, nis.
Eſcarbadero de jabalies , idoya. Lat. Lo- cus quo ſe apri recipiunt.
Eſcarvadientes , veaſe mondadientes.
Eſcarvaorejas , belarri chaulea. Lat. Auriſcalpium.
Eſcarvar , achapartu. Lat. Unguibus ex- cavare.
Eſcarza , herida en el caſco de las caba- llerias , azalpecoa. Lat. In animalium vngue vſque ad carnem læſſio. E S.
Eſcarzador, antiquado , diſparador , ti- rador.
Eſcaſamente , eſcas , urri , eſcaſquiro , urriró. Lat. Parcè.
Eſcaſamente , en la medida de los liqui- dos , murri , murriró. Lat. Haud plenè.
Eſcaſear , es voz Baſcongada , eſcaſea- tu , y viene de eſcas , y eſcaſez , pala- bras Baſcongadas , que ſignifican eſtar pidiendo mas , de eſquea , eſcatu : y lo que ſe eſcaſea , eſtà pidiendo mas. Eſcaſeatu , eſcas , eſcaſcho eman. Lat. Parcè dare.
Eſcaſez , eſcaſeza , vozes Baſcongadas. eſcaſezá , urritaſuna , urrialdia : y en los liquores , murritaſuna. Lat. Par- citas , parſimonia.
Eſcaſo , es de el Baſcuence eſcaſá , urria , y en las medidas no muy llenas mu- rria. Lat. Modicus , parcus , haud plenus.
Eſcatima , voz antiquada , ſignifica enga- ño , y ofenſa con daño , y agravio. Es voz Baſcongada puramente , que ſe conſerva en el dialecto Labortano , y ſignifica diſenſion , y diſcordia. Viene de eſcateman , que ſignifica dares , y tomares , y ſon cauſa de diſcordias , engaños , y agravios. Significa tam- bien diſputa.
Eſcatimar , eſcaſear , tiene la miſma raiz Baſcongada , de eſcatu , pedir , y de eman , dar. Eſcatimatu , urritu. Lat. Minuere.
Eſcatimado , eſcatimatua , urritua. Lat. Minutus.
Eſcatimoſamente , eſcatimaró. Lat. Pra- vè.
Eſcaupil , ſayo de algodon colchado para reſiſtir las flechas , eſcaupilá. Lat. Sa- gum goſſipio fartum.
Eſceleſto , lo miſmo que malado , veaſe.
Eſcena , iruditeguia. Lat. Scena , æ.
Eſcenico , iruditeguicoa. Lat. Scenicus.
Eſcenographia , guciamartea. Lat. Sce- nographia, æ.
Eſcenopegia , fieſta de los Hebreos en el campo entre enramadas , itzal jaya. Lat. Scenopegia.
Eſcepticos , ſecta de Filoſofos , Eſcepti- coac. Lat. Sceptici.
Eſchela , veaſe eſquela.
Eſcible , jaquingarria , jaquinquizuna. Lat. Scibilis.
Eſciente , jaquinduna. Lat. Sciens.
Eſcientiſico , veaſe cientifico.
Eſcinco , lagartico pequeño , ſurangui- llea. Lat. Scincus. Eſciſma E S.
Eſciſmatico , veaſe ciſmatico.
Eſciſo , lo miſmo que cortado , veaſe.
Eſcitale , ſerpiente como la amphisbena , bi buruco ſugue navar bat. Lat. Scy- tale.
Eſclarecer , amanecer, veaſe.
Eſclarecer , iluminar , arguitu , arguie- razo. Lat. Illuminare.
Eſclarecido , arguitua. Lat. Illuminatus.
Eſclarecido , noble , iluſtre , veanſe.
Eſclarecidamente , arguituró. Lat. Splen- dide.
Eſclarecimiento , arguiera , arguidea. Lat. Claritas.
Eſclavina , veſtidura larga de peregrinos , luzoncá , janſurtua. Lat. Penula.
Eſclavina , menor como muceta , ſonboi- llá. Lat. Peregrinorum collare.
Eſlavitud , quitaguea , mempea , lote- quintza. Lat. Servitus.
Eſclavo , lotequia , quitaguea , mempe- coa. Lat. Mancipium.
Eſclavonia , eſclavitud.
Eſclirotica , tunica cornea de los ojos , aiſalcorra. Lat. Cornea.
Eſcluſa , ugoaria. Lat. Moles pro aqua- rum alveis elevandis.
Eſcoba , es voz Baſcongada , de que la tomò el Caſtellano , como el Latin ſcopæ , eſcoba , eſcobea , y ſe dixo de eſcubea , ezcuzbea , que ſignifica con la mano lo baxo , ù el ſuelo. Dàſe eſte nombre comunmente à las de palma. Lat. Scopæ , arum.
Eſcoba , hecha de otras matas , erratzá , iſatſá , izuzquia , iuncia , iguncia. Lat. Scopæ, arum.
Eſcobada , eſcobada , erratzada , &c. Lat. Levis abſterſio.
Eſcobajo , errazcharra. Lat. Scopæ de- tritæ.
Eſcobar , ſitio , erratzaga , iſatſaga. Lat. Locus ſcoparum.
Eſcobar , barrer , eſcobaz , erratzaz , &c. garbitu.
Eſcobenes , cabalteac. Lat. Rudentum foramina.
Eſcobilla , eſcobilla , zurdapilla. Lat. Scopula.
Eſcobilla , el polvo de las oficinas de plata , ù oro , urraquintzaco autſa. Lat. Pulviſculus auri, aut argenti ra- mentis miſtus.
Eſcobilla de ambar , flor , navar lorá. Lat. Succineus flos.
Eſcobos , matorrales , erratzac. Lat. Virgulta.
Eſcocer , erramindu , errreſomindu , ſu- mindu , Lat. Acri dolore pungere. E N.:::::339
Eſcocido , erramindua , &c. Lat. Dolo- re punctus.
Eſcocia , cierta moldura , moldodia. Lat. Stria.
Eſcocimiento , eſcozor , erramiña , erre- ſomiña. Lat. Acris dolor.
Eſcoda , es voz Baſcongada , eſcoda , eſ- codea. Lat. Excuſſorium.
Eſcodar , eſcodatu , eſcodaz landu. Lat. Excutere.
Eſcofia , eſcofieta , cofia. Lat. Calantica.
Eſcofina de Entalladores , limola. Lat. Scobina, æ.
Eſcofinar , limoldu. Lat. Scobinâ expo- lire.
Eſcofinado , limoldua. Lat. Scobinâ ex- politus.
Eſcogencia , antiquado , eſcogimiento.
Eſcoger , autetſi , autatu , iracurri , be- reiſtu. Lat. Eligere , ſeligere.
Eſcogido , autatua , &c. Lat. Electus.
Eſcogidamente , autaturo , anteſqui , autatuquiro , iracurriró, &c. Lat. Selectè.
Eſcogimiento, auta, auquera, iracur- tza , bereiſta. Lat. Electio , ſelectio.
Eſcolar , eſtudiante , jaquitarra. Lat. Scholaris.
Eſcolarſe , veaſe eſcabullirſe.
Eſcolaſticamente , jaquitarquiró. Lat. Scholaſticè.
Eſcolaſtico , eſcolar , jaquitarcoa. Lat. Scholaſticus.
Eſcoliador , laſterguitzallea. Lat. Scho- liaſtes.
Eſcoliar , laſterguitu. Lat. Scholia an- nectere.
Eſcolio , laſterguia. Lat. Scholium.
Eſcollo , ugarria. Lat. Scopulus.
Eſcolopendra , cientopies , veaſe.
Eſcolopendra , doradilla , veaſe.
Eſcolta , goaita. Lat. Cuſtodia.
Eſcoltar , goaitatu. Lat. Cuſtodire iter- agentem.
Eſcombrar , deſembarazar , veaſe.
Eſcombro , broza , veaſe.
Eſcombro , haleche, pez , veaſe.
Eſcomearſe , padecer, eſtangurria , veaſe.
Eſcomenzar , antiquado , comenzar.
Eſcomerſe , irſe gaſtando poco à poco lo que eſtà ſolido , piſcatu. Lat. Exedi.
Eſcomeſa , antiquado , acometimiento.
Eſconce , viene de el Baſcuence contzá , que ſignifica quicio , viſagra , y hazen angulos. Contzá , choquia. Lat. An gulus.
Eſcondedero , eſcondedijo , eſcondrijo , gordartea , ezcuta toquia , ezcutate- guia. Lat. Latibulum , latebræ. Vv 2:::::Eſcon 340E S.
Eſconder , ezcutatu , eſtalì , eſtaldu , gordartetu. Lat. Abſcondere , occu- lere.
Eſcondido , ezcutatua. Lat. Abſcondi- tus.
Eſcondidamente , à eſcondidas , en eſ- condido , ezcutuan , ezcutur. Lat. Clam latenter. Item chircuca.
Eſcondimiento , ezcutatzea. Lat. Oc- cultatio.
Eſcondite , eſcondedero , veaſe.
Juego de el eſcondite , quiriquetan ibi- lli , chircuca ari. Lat. Ludicra puero- rum occultatio.
Eſconzado , que tiene eſconces, contza- tua , choquitua. Lat. Angulis ſtruc- tus.
Eſcopeta , eſcopeta , de donde lo tomò el Caſtellano , y viene de eſcupetic , con la mano de de la parte inferior , ò de eutſipetic , aſirlo , tenerlo por la parte inferior , como es meneſter para diiparar bien la eſcopeta , y de eſcipctic , eſcupeta , eſcopeta. Lat. Sclopus , ſclopetum.
Eſcopetazo , eſcopetada. Lat. Sclopi ictus.
Eſcopetearſe , eſcopetatu. Lat. Sclopis ſe mutuò impetere.
Eſcopeteria , eſcopetoeria. Lat. Sclopeta- ria militia.
Eſcopetero , eſcopetaria. Lat. Sclopeta- rius.
Eſcoplo , leuncia , eſcoploa. Lat. Scal- prum.
Eſcop o, blanco , ù objecto , veaſe.
Eſcorar , aſſegurar , veaſe.
Eſcorchiado , larrutua , larridiquia. Lat. Excoriatus.
Eſcorchapin , eſpecie de embarcacion , ontzimota bat. Lat. Cymba , navicula.
Eſcordio , yerba , bacaiſmiña. Lat. Scor- dium.
Eſcoria , cepá , cidarra , ſarrá. Lat. Scoria.
Eſcorial , cepatza , cidartza , ſarrau- tza , ſarraoa. Lat. Locus ſcorijs ple- nus.
Eſcorpina , eſcorpion marino , pezes , ili- ſatſa. Lat. Scorpio marinus.
Eſcorpion , alacràn , arrabioa , lupua. Lat. Scorpius.
Eſcorpion , planta , lupu belarra. Lat. Scorpio.
Eſcorpion , ſigno celeſte , lupu izartia. Lat. Scorpius.
Eſcorpiones , eſpecie de azote, lupuüa- la. Lat. Scorpio.
Eſcorrecho , antiquado prevenido. E S.
Eſcorrozo , veaſe regodeo.
Eſcorzado , en la pintura , eſcorzo , an- diquena. Lat Contractio , catagra- phe , es.
Eſcorzar , andiquendu. Lat. Contrahere.
Eſcorzado , andiquendua. Lat. Contrac- tus.
Eſcorzonera, yerva , ſendapoquia. Lat. Herba viperina.
Eſcorzuelo , en los parpados , becachua , bechindorra , bitorra. Lat. Hordo- lum.
Eſcoſcarſe , raſcarſe , veaſe.
Eſcorbuto , oicuſteldea. Lat. Gingibarum tabes.
Eſcota , es voz Baſcongada , y ſe dixo de eſcuta , porque ſiempre ſe ha de llevar en la mano , eſpecialmete en lanchas , y barcos.
Eſcota , cuerda para govierno de las ve- las , eſcota , euſgarria. Lat. Verſoria , æ.
Eſcotadura , golaburta. Lat. Decurtatio , decollatio.
Eſcotadura en los tablados de comedias , olduratea. Lat. Tabulati maior valva.
Eſcotar el veſtido , &c. golaburtu. Lat. Decurtare.
Eſcotado aſsi , golaburtua. Lat. Decurta- tus.
Eſcotar , pro rata , aimbandu. Lat. Sym- bolum dare.
Eſcotado aſsi , aimbandua. Lat. Symbo- lum datum.
Eſcotar , en la nautica , urá chucatu. Lat. Aquam eè navi expellere.
Eſcotado , trage , golaburtza. Lat. Veſtis decollata.
Eſcote de veſtido , golaburtza. Lat. De- curtatio , decollatio.
Eſcote , pro rata , aimbandea. Lat. Sym- bolum , i.
Eſcoteras , eſcoten chirritac. Lat. Tro- chleæ verſorijs inſervientes.
Eſcotero , deſembarazado , veaſe.
Eſcotilla , y eſcotillon , tienen raiz de el Baſcuence , que ſe pueda vèr en la voz eſcutas.
Eſcotilla , ezcuta , atapea. Lat. Valvula , æ.
Eſcotillon , en los tablados de comedias , olduratea. Lat. Tabulati minor valva.
Eſcotines , eſcotinac. Lat. Rudentes ma- lo alligati.
Eſcotomia , zorabia. Lat. Scotoma.
Eſcozor , ſumiña , erramiña , erreſomi- ña , ſumina , &c. Lat. Acris dolor.
Eſcramo , antiquado , azcona.
Eſcrebidor , antiquado , eſcritor.
Eſcriba , entre los Hebreos , eracuſca- ria. Lat. Scriba. Eſcri E S.
Eſcribanìa , oficio , eſcribauquintza , eſ- cribania. Lat. Tabularium.
Eſcribanìa , donde eſta , eſcribateguia. Lat. Tabularij cubiculum.
Eſcribanìa , eſcritorio , veaſe.
Eſcribanìa , todo el recado de eſcribir, eſcritoncia. Lat. Atramentarium.
Eſcribano , eſcribaüa. Lat. Scriba.
Eſcribiente , eſcribaria , eſcu ordea. Lat. Amanuenſis.
Eſcribir , eſcribatu, izcribatu. Lat. Scri- bere. El Latin , y Caſtellano , viene de el Baſcuence izcribatu , de que dezimos deſpues eſcribatu , y contiene vna di- finicion de el eſcribir ; porque izcriba- tu , es ſincope de izquirac batu , y ſig- nifica juntar las letras , y al deletrear , dezimos izcribatu.
Eſcrito , eſcribatua , izcribatua. Lat. Scriptus.
Eſcriño , laſtotarra. Lat. Corbis.
Eſcritor , eſcribaria , izcribatzallea. Lat. Scriptor.
Eſcritorio , leocadia. Lat. Scrinium.
Eſcritura , accion de eſcribir , eſcriba- tzea , izcribatzea. Lat. Scriptio.
Eſcritura , ante Eſcribano , aguer' caya , eſcritura. Lat. Tabulæ arum , ſyngra- pha.
Eſcritura Sagrada , Eſcritura Donatia. Lat. Sacræ Litteræ.
Eſcriturario , eſcritura donatien azalda- ria. Lat. Sacrarum litterarum interpres.
Eſcrocon , antiquado , cota de armas.
Eſcrofula , veaſe landre , glandula.
Eſcrupulizar , eſcrupulear , artuquitu. Lat. Scrupulis tangi , angi.
Eſcrupulo , artuquitza , eſcrupuloa. Lat. Scrupulus , religio.
Eſcrupulo , en el peſo , ocalea. Lat. Scru- pulus.
Eſcrupuloſamente , artuquituro , artu- quizquiro. Lat. Scrupulose , religiosè.
Eſcrupuloſo , artuquitua , artuquiztia , artuquiztuna. Lat. Scrupuloſus.
Eſcrutinio , billaquindea. Lat. Scruti- nium.
Eſcrutiñador , billaquindaria. Lat. Scru- tator.
Eſcucha , ſignificaba centinela , veaſe.
Eſcucha , en los locutorios , mingarria. Lat. Cuſtos auſcultatrix.
Eſcuchador , entzunlea. Lat. Auſcultator.
Eſcuchar , entzun , aditu. Lat. Auſcul- tare.
Eſcuchadol , enzuná , aditua. Lat. Audi- tus.
Eſcuchante , entzunle , aditzallea. Lat. Auſcultans. E S.:::::341
Eſcudar , viene de eſcudo , y eſte de el Baſcuence , veaſe : eſcudatu , ezcudatu. Lat. Clypeo tegere.
Eſcudado , eſcudatua , &c. Lat. Clypeo tectus.
Eſcuderage , eſcuderìa , eſcuderea. Lat. Famulatus.
Eſcuderear , viene de eſcuderea , modo de eſcudero , y eſcuderear ſervir como eſcudero , eſcuderatu , eſcudereatu. Lat. Famulari.
Eſcuderìl , ezcutariena. Lat. Famularis.
Eſcuderilmente , ezcutariró. Lat. Famu- lorum more.
Eſcudero , ezcutaria. Lat. Scutarius.
Eſcudero , Caballero , hidalgo noble , ezcutaria. Lat. Nobilis.
Eſcudero , de Señoras , eſcudaria. Lat. Anteambulo , nis.
Eſcudete de cerradura , ezcutagarria. Lat. Siculum ſeræ.
Eſcudilla , catillua. Lat. Scutella , æ.
Eſcudillar , echar en las eſcudillas , cati- lluratu. Lat. Jus in ſcutellaminfundere.
Eſcudillar , chucharear , chucharetear , veaſe.
Eſcudo , arma defenſiva , viene de el Baſ- cuence ezcuta , ezcutatu , cubierta , cubrir , encubrir , y ezcutua lo que en- cubre , y defiende, como lo haze eleſ- cudo , ezcutarma. Lat. Scutum.
Eſcudo , moneda , ezcutua. Lat. Num- mus argenteus , vel aureus.
Eſcudriñador , billaquindaria. Lat. Scru- tator.
Eſcudriñamiento billaquindea. Lat. Scrutatio.
Eſcudriñar , billaquindu , billaquindetu. Lat. Scrutari.
Eſcuela de niños , viene de el Baſcuence eſcolá , como tambien el Latin ſchola , y eſcola de icaſola , que ſignifica ofici- na de aprender , ò de ecola taller , de equin , y ola. Lat. Ludus litterarius.
Eſcuelas , icaſolac , eſcolac. Lat. Scholæ , academia , æ.
Eſcuerzo , zapoa , apoa. Lat. Bufo , nis.
Eſcueto , utſá. Lat. Vacuus.
Eſculca , antiquado , eſpia.
Eſculcar , eſpiar , inquirir , veanſe.
Eſcullirſe , veaſe eſcabullirſe.
Eſculpidor , antiquado , eſcultor.
Eſculpir , otallutu. Lat. Sculpere.
Eſculpido , otallutua. Lat. Sculptus.
Eſcultor , otalluguillea , otallaria. Lat. Sculptor.
Eſcultura , obra , otallua. Lat. Scultura.
Eſcultura , arte , otalluquintza. Lat. Ars ſculpendi.
Eſcupetina , antiquado, eſcupidura. Eſcupi 342:E S. .
Eſcupidera , tuſtoncia, iſtuoncia. Lat. Sa- livarium.
Eſcupidero , tuſtoquia , errutoquia. Lat. Locus ſalivarius.
Eſcupidor , tuſtaguillea , iſtuguillea , iſtu- jarioa , erruſtaria. Lat. Sputator.
Eſcupidura , ſaliva , tuſta , iſtua , errua. Lat. Sputum , ſaliva.
Eſcupidura , poſtilla , veaſe.
Eſcupir , erruſatu , tuſtatu , iſtu' eguin , bota. Lat. Spuere , ſputum egerere , ex- puere.
Eſcupir , brotar , veaſe.
Eſcurar el paño , limpiarlo de el azeyte antes de batanarlo, oyala garbitu. Lat. Pannum purgare.
Eſcurecer , eſcuridad , veaſe obſcurecer.
Eſcurribanda , eſcapatoria , y tambien deſconcierto , veanſe.
Eſcurribanda , zurribanda , veaſe.
Eſcurredizo , labaincorra, limuricorra , limburcorra. Lat. Labilis.
Eſcurriduras , condarrac , ondaquinac. Lat. Fæces.
Eſcurrir , chucatu , aitu. Lat. Exhaurire.
Eſcurrir , eſcurrirſe , deslizarſe , veanſe.
Eſcurrirſe gota à gota , chortaca , tanta- ca , iſuri , joan. Lat. Guttatim deci- dere.
Eſcuſalin , veaſe delantal.
Eſcuſar , aſsi ſe debe eſcribir , veaſe ex- cuſar.
Eſcutas , eſcutillas , en el navìo , ſon las puertas , por donde ſe baxa de vna eſ- tancia à otra , es voz Baſcongada de ezcuta , ezcutatu , eſconder , y las eſcutas eſconden lo que ay debaxo , atapeac , ezcutac. Lat. Valvulæ.
Eſcytale , veaſe eſcitale.
Eſdruxulo , laſtercoya. Lat. Dactilica di- ctio.
E forrocinos , ondachirmenduac. Lat. Palmites focanei.
Eoforzadamente , indarquiró , alairó , alaiquiró , eſportzuro. Lat. Fortiter , ſrenuè.
Eforzamiento , veaſe esfuerzo.
Eforzar , viene de el Baſcuence , eſpor- tzatu , que ſignifica lo miſmo , indar- tu , alaitu , quemendu , bermatu , ban- datu. Lat. Animos addere , erigere , con- firmare.
Eſfuerzo , es de el Baſcuence , eſportza , quemena , bermanza, alaidea , indar- tea , bandá. Lat. Virtus , robur , for- titudo.
Eſgambete , veaſe gambeta.
Eſgrima , iſquilimia. Lat. Ludus gladia- torius. E S.
Eſgrimidor , iſquilimaria. Lat. Gladia- tor.
Eſgrimir , iſquilimatu. Lat. Digladiari.
Eſguazable , ondaogarria. Lat. Vadabi- lis.
Eſguazar , ondajotu. Lat. Vadare , vadum trajicere.
Eſguazado , ondajotua. Lat. Vadatus.
Eſguazo , ondajodea. Lat. Vadi tranſitus.
Eſguince , viene de el Baſcuence , ezguin- tza , ezeguintza , que ſignifica oſicio , arte , ocupacion de no hazer nada , que pertenece mucho à los melindres , y deſdenes , ezguintza , ezguintzea. Lat. Deſpectio.
Eſgucio , lo miſmo que bocel en la archi- tectura , veaſe , bocel.
Eſguizaro , vn pobre eſguizaro , guiza- charra. Lat. Vilis homo.
Eslabòn , gartzá. Lat. Annulus ferreus.
Eslabòn , para ſacàr fuego ſugartza. Lat. Ferrum , quo elicitur ignis.
Eslabonar, gartzatu. Lat. Connectere.
Eslabonado , gartzatua. Lat. Conne- xus.
Eslador , esleidor , antiquado elector.
Esleir , antiquado , elegir.
Eslinga, termino nautico , eſgarria. Lat. Funis nauticus.
Eslora , esloria , termino nautico , on- tziaren lucetaſuna. Lat. Navis longi- tudo.
Eſmalta r, nauturretu. Lat. Encauſto de- pingere , cælare.
Eſmaltado , nauturretua. Lat. Encauſto depictus , cælatus.
Eſmalte , nauturrea. Lat. Cælatura , ver- miculata ſigillatio.
Eſmalte, en la pintura, urdiña. Lat. Ce- ruleum encauſtum.
Eſmarchazo , veaſe guapo.
Eſmeralda , bertiſtea , ferdatiſtea. Lat. Smaragdus.
Eſmerar , pulir , landu , politu. Lat. Per polire.
Eſmerarſe , aleguin' ', aleguindu. Lat. Im- pensè eſſe intentum.
Eſmerado , aleguiña , aleguindua. Lat. Intentus.
Eſmerejon , eſpecie de halcon , miruſca. Lat. Nſus , i.
Eſmerìl de Lapidarios , policarria. Lat. Smyris , dis.
Eſmerìl , cierta pieza de artilleria , ſu- tumpa ez aundia. Lat. Tormentum bellicum brevius.
Eſmerilado , policarritua. Lat. Smyro politus.
Eſmero , aleguiña. Lat. Omnis diligentia. Eſophago , E S.
Eſophago , tragadero , cintzurra , ireſ- bidea. Lat. Oeſophagus.
Eſpabiladeras , eſpabilar , veaſe deſpabi- lar.
Eſpaciamiento , antiquado , dilatacion , eſparcimiento.
Eſpaciarſe , dilatarſe , tocartetu, zabal- du. Lat. Dilatari , diſfundi.
Eſpaciarſe , recrearſe andando , eguraſ- tu , tocartetu , zabaldu. Lat. Spatiari.
Eſpacico , antiquado , aziago.
Eſpacio , de lugar , tocartea , artea. Lat. Spatium.
Eſpacio , de tiempo , erartea , ártea. Lat. Spatium , intervallum.
De eſpacio , veaſe deſpacio.
Eſpacio , lentitud, flema , aſtia , betamu- gua. Lat. Mora. Veaſe tiempo.
En èl eſpacio de quatro años , lau urte- ren buruan , epean , artean , erartean.
Eſpacioſo , ancho , tocartetia , tocarte- tſua , zabala. Lat. Spatioſus , amplus.
Eſpacioſo , tardo , aſtitſua , gueldia , malſoa , zabarra , betatſua , mugutia. Lat. Lentus , tardus.
Eſpada , el Caſtellano, y el Latin barba- ro , y el Griego mas moderno lo toma- ron de el Baſcuence ezpatá , que ſigni- fica lo miſmo. Dixoſe de ezpaitá con- troverſia , diſputa , pendencia , que ſue- len emprenderſe , ò terminarſe por la eſpada. Lat. Enſis , gladius.
Eſpada , pez , arraizpata. Lat. Xiphias , æ.
Eſpadachin , jaitezalea. Lat. Sicarius.
Eſpadada , ezpatada. Lat. Ictus gladij.
Eſpadaña , es voz Baſcongada , de ezpa- taiña , ſincope de ezpatadiña' ' , que ſig- nifica como la eſpada , ò tanto como la eſpada , ezpataiña , eſpadaña. Lat. Gladiolus paluſtris.
Eſpadañada , eſpadañada, egozcada , bo- tacada. Lat. Jactus , emiſſio.
Eſpadar el lino , ezpatatu. Lat. Linum carminare.
Eſpaderìa , ezpatateguia , ezpatola. Lat. Enſium officina.
Eſpadero , ezpataquiña , ezpataguillea. Lat. Enſium fabricator.
Eſpadilla , ezpatachoa. Lat. Gladiolus.
Eſpadillar , lo miſmo que eſpadar , veaſe.
Eſpadin , ezpadiña. Lat. Gladiolus.
Eſpadòn ezpatatzarra. Lat. Magnus gladius.
Eſpadòn , caſtrado , capon , veaſe.
Eſpadrapo , chirazoquia. Lat. Emplaſtri- ca tela.
Eſpaladinar , antiquado , declarar. E S.:::::343
Eſpalda , es voz Boſcongada , de atzal- da, atzaldea , que ſignifica lado opueſ- to al delantero. Eſpalda , bizcarra. Lat. Tergum , dorſum.
Eſpaldas , detràs de , guibelean , oſtean , atzean , detràs de la Igleſia , à eſpal- das , Eliz guibelean , Eliz oſtean , at- zean. Lat. Ad poſteriora.
Eſpaldar , reſpaldar , lo miſmo que reſ- paldo , veaſe.
Eſpaldar , armadura , eſpalda burnia. Lat. Tergi ferreum munimen.
Eſpaldarazo , ezpatada. Lat. Enſis ictus.
Eſpalder , arraundaria. Lat. Remex, gis.
Eſpaldilla, beſonda. Lat. Armus , ſcapula.
Eſpalditendido , auzcoz , auzcora , ara- tinez. Lat. Supinus.
Eſpaldudamente , bizcartſuro. Lat. Ruſ- ticè.
Eſpaldudo , bizcartſua , bizcarrandia. Lat. Latis humeris , amplo tergo.
Eſpalmar , veaſe deſpalmar.
Eſpalto , color , illungoiſoa. Lat. Spal- tum.
Eſpancimiento , extenſion: eſpancirſe , ertenderſe , veanſe.
Eſpantable , eſpantagarria , icaraga- rria , icigarria , izugarria , bildur- garria , arrigarria. Lat. Horribilis , terribilis.
Eſpantablemente , eſpantagarriro , ica- ragarriro , &c. Lat. Terribiliter.
Eſpantadizo , eſpantacorra , icaracorra , icicorra , izucorra , bildurcorra , zu- curuzcorra , y tambien eſpantacoya , &c. Lat. Timidus , facilis terreri.
Eſpantajo de niños , veaſe coco.
Eſpantajo de huertas , ſembrados , cho- rimaloa , icaragarria. Lat. Terricu- lamentum.
Eſpantalobos , arbuſto , putzoſta. Lat. Co- lutea.
Eſpantar , tiene raiz Baſcongada , eſpan- tatu , icaratu , icitu , izutu , beldur- tu , bildurtu , zucuruſtu. Lat. Terrere ,
Eſpanto , es de el Baſcuence , eſpantua , icara , icia , izua , bildurra , zucuru- tza. Lat. Terror.
Eſpantoſamente , veaſe eſpantablemente.
Eſpantoſo , veaſe eſpantable.
Eſpañol , Eſpañarra. Lat. Hiſpanus. Tie ne origen Baſcongado.
Eſpañolizar , Eſpañar guiſara hitz e- guin. Lat. Hiſpanizare.
Eſpañolizarſe , Eſpañarren guiſara bici , erara ibilli. Lat. Se ad mores Hiſpa- niæ accomódare. Eſpar. 344E S.
Eſpar , licurta mota bat. Lat. Quædam aromatis ſpecies.
Eſparavan , ave , miruſca mota bat. Lat. Ardeola ſpuria.
Eſparavanes , enfermedad de beſtias , ſor- tanditſuac. Lat. Tumor ſuffraginis equinæ.
Eſparavèl , eſpecie de red , es de el Baſ- cuence eſparbela , que ſignifica vna red redonda , como vergela , la quadrada. Lat. Rete.
Eſparcidamente , banaró , bacan , bacan- quira , barrayaquiro. Lat. Sparſim , diſpersè.
Eſparcimiento , banatzea , bacantzea , barrayatzea. Lat. Diſperſio , diffu- ſio.
Eſparcir , banatu , bacandue , barreyatu , barrayatu. Lat. Spargere.
Eſparcirſe , diertirſe , veaſe.
Eſparcido , banatua , &c. Lat. Sparſus.
Eſpargànio , yerva , bolligoya. Lat. Spar- ganium.
Eſparrago , eſparragoa. Lat. Aſparagus.
Eſparraguer , eſparragodia. Lat. Aſpa- ragis conſitus locus.
Eſparrancarſe , iſterrac zabaldu. Lat. Crura divaricare.
Eſparrancado , iſter zabaldua. Lat. Di- varicatus.
Eiparſion , veaſe eſparcimiento.
Eſpartenero , ezpartzucoa. Lat. Sparteus.
Eſparteña , viene de el Baſcuence eſpar- tzoña , que ſignifica pie de eſparto. Lat. pateum calceamentum.
Eſprterìa , ezpartariteguia. Lat. Spar- tariorum vicus.
Eſpartero , ezpartaria , ezpartzuquiña. Lat. Spartarius.
Eſpartizal , ezpartzuaga , ezpartzute- guia. Lat. Spartarium.
Eſparto , ezpartzua , de donde el Latin , y Caſtellano , y ſe llamò aſsi , porque haziendoſe trenzas de eſta yerva , ſe hazen ſogas , eſteras , &c. y à la tren- za llama el Baſcuence entre otros nom- bres , ezpartzua. Lat. Spartum.
Eſpaſmar , eſpaſmo , veaſe paſmar.
Eſpatula , de Boticarios , erchauala. Lat. Spatula.
Eſpaviento , veaſe aſpavoiento.
Eſpeceria , jaquicaiteguia. Lat. Aroma- tum ta erna.
Eſpecias , eſpeceria , jaquicaya. Lat. Aro- maticæ ſpecies.
Eſpeeial , banatia , berecia , beregain- quia. Lat. peculiaris , ſingularis.
En ceſpecial , eſpecialmente , batezere , beregainqui , banatiro , bereciro , be- E S. reciqui. Lat. Speciatim , præcipue , ſingulariter.
Eſpecialidad , batezcoa , banatidea , be- recidea. Lat. Singularitas , peculiaris ratio.
Eſpecie , motá , mueta. Lat. Species.
Eſpecie , que embia el objeto , berordea. Lat. Species.
Eſpecies Sacramentales , Sacramentuco berordeac. Lat. Species Sacramentales.
Eſpeciero , jaquicaizalea. Lat. Aroma- topola.
Eſpecificacion , banatidea , berecidea. Lat. Expreſſio , diſtinctio.
Eſpecificamente , veaſe en eſpecial.
Eſpecificar , banatitu , berecitu. Lat. Ex- primere , ſigillatim diſtinguere.
Eſpecificativo , banatitzallea , bereci- tzallea. Lat. Specificativus.
Eſpecifico , banaticoa , berecicoa. Lat. Specificus.
Eſpecimen , veaſe mueſtra.
Eſpecioſo , ederra , manea. Lat. Specio- ſus.
Eſpecioſo en la aparieneia aguederra. Lat. Specioſus. Veaſe viſtoſo.
Eſpectable , digno de ſer mirado ; y viſto , beagarria , icuſgarria. Lat. Spectabi- lis , veaſe viſtoſo.
Eſpectaculo , ecuſcaria, icuſgarria. Lat. Spectaculum.
Eſpectator , icuſtzallea. Lat. Spectator.
Eſpectro , izugoa. Lat. Spectrum.
Eſpeculacion , bearretea. Lat. Speculatio.
Eſpeculador , bearretaria. Lat. pecula- tor.
Eſpecular , bearretatu. Lat. Speculari.
Eſpeculativa , bearretaquiña. Lat. Facul- tas ſpeculatrix.
Eſpeculativamente , bearretaró , bearre- taquiro. Lat. Speculativè.
Eſpeculativo , be arretaduna. Lat. Spe- culativus.
Eſpejar , eſpillutu. Lat. Perpolire.
Eſpejado , eſpillutua. Lat. Nitidus, dilu- cidus.
Eſpejo , eſpillua , iſpillua , mirallá. Lat. Speculum.
Eſpejuelo , eſpillucoa. Lat. Specillum.
Eſpejuelo , yeſo , iſpillarria. Lat. Lapis Specularis.
Eſpelta , eſpecie de trigo , gari mota bat. Lat. Spelta.
Eſpelunca , veaſe cueva.
Eſpeluzar , veaſe deſpeluzarſe.
Eſpeque , eſpecie de palanca , es voz Baſ- congada , eſpecá , y ſignifica palanca de madera , y eſtaca redonda. Lat. Lig- neus vectis. Eſpera. E S.
Eſpera , zaidea , echedena. Lat. Expec- tatio.
Eſperable , echendegarria , iguricarria. Lat. Sperabilis.
Eſperanza , eſperanza , echedendea , igu- riquea. Lat. Spes.
Eſperanzar , eſperanzatu , echedenera- zo , iguricaraci. Lat. Spem facere ali- cui.
Eſperar , echeden , ichedon , iguriqui. Lat. Sperare.
Eſperar en Dios , &c. eſperatu. Lat. Spe- rare. N O T A. Eſte verbo ichedon , echeden , tiene vnos irregulares en el imperativo.
Eſperate , ichoc , ichon , ichozu , iguri- cazu.
Eſperaos , ichozue , ichozute , igurica- zue.
Eſperar , aguardar , zai egon , uſtean egon. Lat. Expectare. No le eſperabamos tan preſto , uſte ez guenduen ain laſter.
Andar con la eſperanza de algo , cerbai- ten , uſian , uſtean ibilli.
Eſperezarſe , veaſe deſperezarſe.
Eſpergeſia , figura , hitz apaindea. Lat. Lat. Exornatio.
Eſperido , erquitua. Lat. Attenuatus.
Eſperiega , urtebiſagarra. Lat. Malum diuturne durans.
Eſperma , acia. Lat. Sperma, tis , ſemen.
Eſperma ceti , balearen munac. Lat. Sper- ma ceti.
Eſpermatico , acigoquia. Lat. Spermati- cus.
Eſpernada , remate de la cadena , gartzi- ria. Lat. Catenæ poſtremus annulus.
Eſperon , termino nautico , ontzurra. Lat. Proræ cuſpis.
Eſpeſſar , galcairatu , loditu. Lat. Den- ſare , ſpiſſare.
Eſpeſſo , galcaira , ordongoa , lodia. Lat. Denſus, ſpiſſus.
Eſpeſſo , ſucio, veaſe.
Eſpeſſor , eſpeſſura , galcaira , loditaſu- na. Lat. Denſitas , ſpiſſitudo.
Eſpeſſura de monte , ichia , erſia. Lat. Svlva denſa.
Eſpeſſura , porqueria, veaſe.
Eſpetar , ciaſartu. Lat. Transfodere.
Eſpetado , ciaſartua. Lat. Transfoſſus.
Eſpetarſe , ponerſe tieſſo , zutatu, zutin- du. Lat. Arrigi.
Eſetado aſsi , zuta , zutaria , zutatua , utina , zutindua. Lat. Arrectus. E S.:::::345
Eſpetera , ciaſar caya. Lat. Uncinata ta- bula.
Eſpeto , lo miſmo que aſſador.
Eſpeton , ciaſarquia. Lat. Vericulum.
Eſphera , boilloſa. Lat. Sphæra.
Eſphera , calidad , condicion , veaſe.
Eſpherico , boilloſtuna. Lat. Sphricus.
Eſpheriſta , boilloſiſta. Lat. Aſtronomus.
Eſphinge , chimupua. Lat. Sphinx , gis.
Eſpia , eſpiador , eſpia , ſalaria , celata- ria. Lat. Explorator.
Eſpiar , eſpiatu, de donde viene eſpiar , y eſpia , y eſpiatu de ezpiatu , ez fia- tu , no fiarſe , y porque no ſe fia , ſe eſ- pia. Lat. Explorare.
Eſpiado , eſpiatua , celatatua. Lat. Ex- ploratus.
Eſpibio , eſpibion , eſtibia , enfermedad de beſtias , lepacurculla. Lat. Occipi- tij, aut cervicis luxatio.
Eſpicanardi , acarerroa. Lat. Spica nar di.
Eſpichar , veaſe eſpetar.
Eſpiche , ciaſarquia. Lat. Spiculum cu|- pidatum.
Eſpiga , buruſcá , buruca , burua. Lat. Spica.
Eſpigadera , eſpigadora , burubiltzallea , Lat. Spicilega. Veaſe reſpigar.
Eſpigar los panes , &c. burutu. Lat. In ſpicas erumpere.
Eſpigar , coger eſpigas , buruſcac bildu. Lat. Spicas colligere.
Eſpigado , crecido , alto , acia , lucea , anditua. Lat. Excreſcens , procerus.
Eſpigar las lechugas , y otras legumbres , ocitu , garatu.
Eſpigo de argolla , gartziria. Lat. An- nuli ferrei ſtylus.
Eſpigon , cicá , cia , cichoa , ciria. Lat. Spiculum.
Eſpilorcheria , miſeria , veaſe.
Eſpin , puerco eſpin , aranzerria. Lat. Hiſtrix.
Eſpina , aranzá , larrá. Lat. Spina , ve- pres.
Eſpinaca, ciacerba. Lat. Spinaceum.
Eſpinal , bizcarrezurrecoa. Ad dorſi ſpi- nam pertinens.
Eſpinápe , antiquado , labor eſquinada.
Eſpinar , eſpinal , elorriaga , larraga , aranzaga , aranzadia , larradia. Lat. Spinetum.
Eſinar , punzar , aranzatu , zulatu. Lat. Pungere.
Eſpinado , arazantua , &c. Lat. Punc- tus.
Eſpinazo , bizcarrezurra. Lat. Spina dorſi. Xx:::::Eſpinel , 346E S.
Eſpinel , de peſcar Congrios , &c. amuac. Lat Hamatus funis.
Eſpinela , veaſe decima.
Eſpineo , elorricoa , aranzezcoa , la- rrezcoa. Lat. Spineus.
Eſpineta , clavicordio pequeño , eſpine- ta. Lat. Fidiculare organum minus.
Eſpingarda , ſutumpa ez andia. Lat. Tor- mentum bellicum minus.
Eſpingarda , arcabuz muy grande , al- cabuz andia. Lat. Sclopetum magnum.
Eſpinilla , bernazurra. Lat. Cruris ti- bia.
Eſpino , elorria. Lat. Spinus.
Eſpinar , de eſpinos , elorrieta , elorrie- ga. Lat. Spinetum.
Eſpinoſo , aranzduna , larduna , aran- tzia , lartia. Lat. Spinoſus.
Eſpion , veaſe eſpia.
Eſpiote , veaſe eſpiche.
Eſpira , marboilla , inguru billa. Lat. Spii- rabilis linea.
Eſpirable , atseguigarria. Lat. Spirabi- lis.
Eſpiracion , veaſe reſpiracion.
Eſpiracion , vltimo aliento , atſ azquena. Lat. Efflatio animæ.
Eſpiraculo , veaſe reſpiradero.
Eſpiraculo , aliento, veaſe.
Eſpiral , morboillacoa. Lat. Spiralis.
Eſpirar , lo miſmo que reſpirar , veaſe.
Eſpirar , morir , atſazquena eman. Lat. Emittere ſpiritum.
Eſpirativo , eſpirante , atſeguillea. Lat. Spirans.
Eſpiritarſe , gaizquiñatu , gaizquindu. Lat. A dæmone poſſideri.
Eſpiritoſamente , alairó , alaiquiro , erruz. Lat. Alacriter , fortiter.
Eſpiritoſo , animoſo , alaya , errutia. Lat. Fortis , animoſus.
Eſpiritu , ſubſtancia incorporea , mego- pea , iſpiritua. Lat. Spiritus.
Eſpiritu , anima racional , veaſe.
Eſpiritu de , doaiña , emaitza. Lat. Spi- ritus.
Eſpiritu vital , bici caya. Lat. Spiritus vi- talis.
Eſpiritu , valor , alaidea. Lat. Virtus.
Eſpiritus , gaizquiñac. Lat. Dæmones.
Eſpiritus , vapores , efluvios ſutiles , que- meac , que mearrac. Lat. Spiritus.
Eſpiritu Santo , Eſpiritu Santua. Lat. Spiritus Sanctus.
Eſpiritual , megopearra. Lat. Spiritualis.
Eſpiritual hombre , jaincotia. Lat. Vir aſceticus.
Eſiritualidad , megopera. Lat. Spiritua- litas. E S.
Eſpiritualizar , conſtituir en grado eſpi- ritual , megopetu. Lat. Reddere ſpiri- tualem.
Eſpiritualizar , llenar de devocion , ja- incotu , jaincotitu. Lat. Pietate re- plere.
Eſpiritualmente , jaincotiro. Lat. Spiri- tualiter.
Eſpirituoſo , lo miſmo que eſpiritoſo , veaſe.
Eſpita , upachocha. Lat. Fiſtula , epiſto- mium.
Eſplendente , veaſe reſplandeciente.
Eſplendidamente , naroro , ugari , ïo- ri , andiro. Lat. Lautè , ſplendidè , magnificè.
Eſplendidez , narodea , ugaridea , ïori- dea , narotaſuna , &c. Lat. Lautitia.
Eſplendido, naroa , ugaria , ïoria. Lat. Lautus , ſplendidus , magnificus.
Eſplendor , berreguinza , arguiera. Lat. Splendor.
Eſplenico , barecoa. Lat. Splenicus, a , um.
Eſpliego , viene de el Baſcuence eſplicá , iſpilicua , belachetá , que vale lo miſ- mo. Lat. Spica nardi.
Eſpodio , ceniza que ſe halla en las or- nazas de el cobre , coberrautſa. Lat. Spo dium.
Eſpolada , eſpolazo , eſproincada , orpi- zarcada. Lat. Calcaris ictus.
Eſpoleadura , eſproin zauria , orpizar zauria. Lat. Vulnus ex admotis calca- ribus inflictum.
Eſpolear , eſproinaz cicatu , orpizarrez uquitu. Lat. Calcaria admovere.
Eſpoleta , eſpiga , de pegar ſueo à la bomba , ſuodia , ſucanoya. Lat. Fiſtula incendiaria.
Eſpolin , lanzadera pequeña , anezque- choa. Lat. Anguſtus radius textorum.
Eſpolin , tela de ſeda con flores , loreu- ta. Lat. Serica tela floribus ſupertexta.
Eſpolinado , loreutua. Lat. Floribus ſu- pertextus.
Eſpolio , onutzia. Lat. Spolium.
Eſpoliſta , que arrienda los eſpolios , onu- tzi zaya. Lat. Spoliorum conductor.
Eſpolon de puente , ur epaya. Lat. Ful- crum angulare pontis.
Eſpolon de galera , ur epaya. Lat. Roſ- trum.
Eſpolon , ſabañon, veaſe.
Eſpolonada , antiquado , arremetida.
Efſpondeo , gueldicoya. Lat. Spondæus.
Eſpondilio , yerva , ubitacia. Lat. pon- dilium. Spondyl. E S.
Eſpodyl , nudo de el eſpinazo , ciazu- rra. Lat. Spondylus.
Eſponja , eſpongia , arroquia , beloguia. ezpoiñia. Lat. Spongia.
Eſponjar , arrotu , arroquitu , beloguitu. Lat. Tumefacere.
Eſponjarſe , arrotu , y las terminaciones de el neutro. Lat. Inflari.
Eſponjado , arrotua. Lat. Inflatus.
Eſponjoſo , arrotſua. Lat. Spongioſus.
Eſponſales , ſedaſteac , eſpoſayac. Lat. Sponſalia.
Eſpontaneamente , naitaz , gurataz. Lat. Spontaneè.
Eſpontaneo , naitacoa , guratacoa. Lat. Spontaneus.
Eſponton , melancia. Lat. Longa haſta.
Eſportear , echar tierra con eſpuertas , zu- meſcatu. Lat. Sportulis traducere.
Eſportilla , zumeſcachoa. Lat. Sportula.
Eſportillero , veaſe ganapan.
Eſpoſas , loteſtac. Lat. Manicæ , arum.
Eſpoſayas , antiquado , eſponſales: es Baſcuence.
Eſpoſo , eſpoſa , fedaslea , ezcontitza- tua. Lat. Sponſus , ſponſa.
Eſpoſo , eſpoſa , marido , y muger , veanſe.
Eſpotatico , arbitrario , naiuſtecoa. Lat. Voluntarius.
Eſpuela , ezproya , eſproina , orpizarra. Lat. Calcar, ris.
Calzar las eſpuelas , ezproitu , eſproin- du , orpizartu. Lat. Calcaria aptare.
Mozo de eſpuela , oñezco morroya. Lat. Famulus à pedibus.
Eſpuerta , zumeſcá. Lat. Sporta.
Eſpulgadero , arcacuſoen , ardien , cucu- tſen , eizaga , garbiteguia : ta aimbat da zorriena. Lat. Locus venandis pe- diculis aptus.
Eſpulgador , zorrien , arcacuſoen , &c. eiſtaria , billatzallea , quentzallea. Lat. Pediculorum venator.
Eſpulgar , zorriac , &c. billatu , quendu. Lat. Pediculos venari.
Eſpulgo , zorri biltzea , quentzea , zo- rriqueta , arcacuſoqueta. Lat. Pedi- culorum venatio.
Eſpuma , aparra , bitſa , pitſa , abuina , haguna. Lat. Spuma.
Eſpumadera , aparqueñá , biſquetacoa. Lat. Spatula ſpumatoria.
Eſpumajo , eſpumarajo , ao pitſa , hagu- na. Lat. Spumatus , us.
Eſpumar , aparra , bitsa quendu. Lat. Deſpumare.
Eſpumoſo , apartſua, bitſuia. Lat. Spu- moſus.
Eſpundia, llaga de beftias , zauria. Lat. Ulcus. E S.:::::347
Eſpurio , bortá. Lat. Spurius.
Eſputo , ſalia , gargaja , veanſe.
Eſquadra , regla , es palabra Baſcongada. eſcuadra , eſcuadrea, que ſignifica re- gla de mano , de. eſcu , mano , y adra. adrea' ', regla. Lat. Norma.
Eſquadra de Soldados , eſcuadra. Lat. Turma, æ.
Caboeſquadra , es Baſcuence ; veaſe ofi- cial.
Eſquadra de mar , ontzien ſcuadra. Lat. Aliquot naves.
Eſquadrar , eſcuadratu. Lat. Formare ad normam.
Eſuadria , eſcuadria. Lat. Diſpoſitio ad normam.
Eſquadron , tiene la miſma raiz Baſcon- gada , eſcuadroya. Lat. Cohors , tur- ma.
Eſcuadonar , eſcuadroitu. Lat. In tur- mas diſponere.
Eſquela , tira de papel , es voz Baſconga- da , y viene de eſcalea , eſquelea, que ſignifica el pedidor , ò el que pide y las eſquelas comunmente ſon para al- go de eſſo. Eſquela , chartelá. Lat. Scheda.
Eſqueleto , viene de el Baſcuence eſque- lea , que ſignifica pobre , mendigo , pe- digueño , y el eſqueleto es pobre de carnes , y las eſtà pidiendo. Eſquele- toa , ezur ,azurrutſa. Lat. Oſſea cor- poris fabrica.
Eſquero , bolſa de cuero al cinto , viene de el Baſcuence eſquea , que ſignifica peticion , y eſpecialmente de limoſna , y el eſquero guarda el dinero para deſ- pachar pordioferos. Lat. Crumena.
Eſquiciar , eſquicio , veaſe dibuxar , di- buxo.
Eſquifada , chanelaldia. Lat. Scaphæ por- tatio.
Eſquifar , arraunez , ta arraundariz or- nitu. Lat. Remis , remigibuſque navem inſtruere.
Eſquife , chanela. Lat. Scapha , æ.
Eſquila , es de el Baſcuence ezquilla , que ſignifica campana , chincherria , chi- lincha. Lat. Tintinnabulum.
Eſquilador , mochallea , moztaria. Lat. Tonſor.
Eſquilar , tiene raiz Baſcongad a, moztu. moiſtu. Lat. Tondere.
Eſquileo , viene de el Baſcuence eſcu ulea , eſcu ilea , que ſignifica pelo , y lana de mano , que es con la que ſe corta , y eſquila. Mozquintza. Lat. Tonſio.
Eſquilmar , tiene raiz Baſcongada , reco- Xx 2:::::ger 348E S. ger el fruto de las haziendas ,muſquil- du , bildu , batu. Lat. Fructus colligere.
Eſquilmado , muſquildua , &c. Lat. Col- lectus.
Eſquilmo , es de el Baſcuence muſquilla , que ſiguifiea lo milmio. Lat. Fructuum collectio.
Eſquilo , lo miſmo que eſquileo.
Eſqilon , veaſe eſquila.
Eſquina , es voz Baſcongada , eſquina , eſquiña , y ſignifica lo que aprieta , y junta , que es lo queihaze la eſquina , ò el angulo , de ers erſi , ò es eſtu' ', apre- tar , juntar , y quina , quiña , que es terminacion ſignificativa de el exerci- cio , y accion de el determinado , co- mo en oquiña , icazquiña , &c. Eſqui- ña , eguiya , cantoya , cantoina. Lat. Angulus.
Eſquinado , eſquinatua , eſquiñatua , eguiyatua, cantoitua , cantoindua. Lat. Angulatus.
Eſquinela , defenſa de la pierna , y ſu ca- nilla , bernezeuta. Lat. Tibiæ tegmen.
Eſquinencia , eſquinancia , es voz Baſcon- gada , y ſignifica punta , que punza co- mo las de las eſquinas , y es lo que ha- ze la eſquinencia , de cia , punta agu da , y eſquinen , genitivo de plural , de las eſquinas. Eſquinencia , eztar ſu- miña. Lat. Angina, æ.
Eſquipar , lo miſmo que eſquifar , veaſe.
Eſquivar , huir , rehuſar , viene de el Baſ- cuence eſquibatu' ', que ſignifica lo miſ- m o, y eſquibatu , de eſcui , mano , y en vn dialecto mano derecha , y de ba- tu , cerrar, recoger : y como la mano abierta es ſymbolo de el dàr , y conce- der , aſsi la cerrada lo es de el negar , y no dàr , que es lo que ſe haze eſqui- vando. Lat. Renuere.
Eſquivarſe , eſquibatu , y las terminacio- nes de el neutro : veaſe deſdeñarſe. Lat. Dedignari.
Eſquivez , eſquiveza , eſquividad , eſqui- bera , eſquiibezá. Lat. Dedignatio.
Eſquivo , eſquiboa , gozaguea. Lat. De- dignas.
Eſſe , eſſo , hori , horrec , orixe , orrechec. Lat. Is , ea , id.
Eſſe miſmo , eſſo miſmo , hori bera , hori berori. Lat. Idem ipſe , idem ipſum.
Eſſencia , izana , izaira , izaitea , iza- tea. Lat. Eſſentia.
Quinta eſſencia , picaina , izan gorena , izan chauena. Lat. Quinta eſſencia , defecatiſſimi ſpiritus.
Eſſencial , izanezcoa , izairazcoa , iza- tezcoa. Lat. Eſſentialis. E S.
Eſſencialmente , izanezquiró , izairaz- quiro , izatezquiro. Lat. Eſſentialiter.
Eſſento , eſſentar , veaſe exento , exen- tar.
Eſſotro , beſte hori , berce hori. Lat. Iſte alius.
Eſtabilidad , iraupena , iraundea. Lat. Stabilitas.
Eſtable , irauncorra , irauncoya. Lat. Stabilis.
Eſtablecedor , bitezarlea. Lat. Inſtitutor.
Eſtablecer , bitezarri. Lat. Stabilire , inſ- tituere.
Eſtablecido , bitezarria. Lat. Stabilitas.
Eſtablecimiento , bitezardea. Lat. Sta- tutum.
Eſtablemente , iraunquiró. Lat. Firmiter.
Eſtablero , eſtablerizo , eſtalbi zaya. Lat. Stabula rius.
Eſtablia , antiquado , es voz Baſcongada , eſtablo.
Eſtablo , viene de el Baſcuence eſtalbia , que ſignifſica lo miſmo , y eſtaloia , de eſtalbea , eſtalpea , cubierta inferior, de eſtali , cubrir , y bea , pea , inferior- Lat. Sabulum.
Eſtaca , es voz Baſcongada , de eſiataca. que ſigniſica embarazo , y defenſa de el vallado. Eſtacá , eſola : y ſiendo eſ- taca mayor , baldoa. Lat. Stipes , pa- lus , ſudes.
Eſtacas , en la nautica , eſcalamos , veaſe.
Eſtacada , eſtacada , eſtacadura , eſola- dura , baldadura. Lat. Vallu m.
Eſtacada , palenque , eſtacada. Lat. Pa- læſtra.
Eſtacàr , eſtacan , eſtacari lotu. Lat. Li- gare ad pa lum.
Eſacazo , eſtacazcoa , eſolcada. Lat. Fuſ- tis ictus.
Eſtacha , cuerda de el harpon , es voz Baſcongada , eſtachá , eſtarcha , eſtar- chea , y ſignifica apretador , agarrador de el harpon , de es eſtu , apretar , ò eus eutſi , agarrar , tenèr , y de archa , archea , harpon. Lat. Spiculi hamati funis.
Eſtachy , veaſe eſtaqui.
Eſtacte , ſtacte , liquor oloroſo , mirra- lica. Lat. Stacte.
Eſtacion , egoitza. Lat. Status.
En la eſtacion preſente , era onetan , al- dia onetan. Lat. Hoc tempore hac tempeſtate.
Eſtacion de Templos , &c. egoitaldia. Lat. Pia ſtatio.
Eſtada , egoná , egotea. Lat. Manſio.
Eſtadal , medida de vn hombre , de pies à cabeza , guizadiña. Lat. Hexapeda. Eſtadio , E S.
Eſtadio , en que ſe corre , arindeta. Lat. Stadium.
Eſtadio , eſpacio , de 125 paſſos , bidar- tea. Lat. Stadium.
Eſtadiſta , veaſe politico.
Eſtado , egoitza , heiña. Lat. Status.
Eſtado , condicion , modo de vivir , bici- bidea , bicimodua. Lat. Status , condi- tio. Veaſe carrera.
Eſtado , medida , guizadiña. Lat. Hexa- eda.
Eſtado , paìs , dominio , mempea , barru- tia. Lat. Ditio.
Eſtados de el Reyno , Erreñuco batiz- tunac. Lat. Ordines regni.
Materia de eſtado , egoitza gaya. Lat. Res ad Regni ſtatum pertinens.
Tomar eſtado , zuzembidea , bici bidea.
Eſtafa , viene de el Baſcuence oſtapa , oſ- tapea , que ſignifica lo miſmo , y oſta- pea es hurto debaxo , por debaxo , ocul- tamente , y es con propiedad la eſtafa. Lat. Doloſus defraudator.
Eſtafar , oſtapatu , oſtapetu , de oſtu hur- tar , y pea debaxo. Lat. Dolo pecuniam fraudare.
Eſtafermo , zutegolea. Lat. Verſatilis hip- podromi ſtatua.
Eſtafero , criado de apie , ointaria. Lat. Pediſequus.
Eſtafeta , el correo , poſtacaria. Lat. Ta- bellarius.
Eſtafeta , à donde llega ,poſtacarien echea. Lat. Tabellariorum ſtatio.
Eſtafetero , gutun zaya , carta zaya. Lat. Litterarum collector.
Eſtala , veaſe eſtablo : Es de el Baſcuence eſtalia cubierto.
Eſtalacion , es lo miſmo que claſſe , veaſe.
Eſtallar , zartatu , zart eguin. Lat. Cre- are.
Eſallido , zartada. Lat. Crepitus , fra- cor.
Eſtambor , chocoilla. Lat. Rota puppis.
Eſambre , ari irazquia. Lat. Stamen , nis.
Eſtamenara , ontziaren zur bearren bat. Lat. Navis lignum è precipuis.
Eſtameña , eſtameiña. Lat. Tela ſtaminea.
Eſtamento , Corter de el Reyno , veaſe.
Eſtamiento , antiquado , eſtado.
Eſtampa , Imagen es voz. Baſcongada. de eſtuan y pea , que ſigniſica baxo de l apretado que es como ſe ſacan las Eſtampas , y de eſtuanpea , eſtam- ce , eſtapa , Ezanzá. Lat. Imago effigies. E S.349
Eſtampa , lmprenta , veaſe.
Eſtampa , huella , veaſe.
Eſtampar , eſtampatu , eſtampetu. Lat. Imprimere , excudere.
Eſtampado , eſtampatua , eſtampetua. Lat. Impteſſus , excuſſus.
Eſtampero , eſtamparia. Lat. Excuſſor , vel venditor imaginum.
Eſtampido , tumpadacoa. Lat. Fragor.
Eſtampilla , eſtampachoa. Lat. Icuncula.
Eſtampilla , de firmar , icengarria. Lat. Chirographum cælatum.
Eſtancar las aguas , aintziratu , langotu. Lat. Aquas ſtagnare.
Eſtancar , detener , gueratu , guelditu. Lat. Detinere.
Eſtancar , los generos , ſaltzecoac itſaz- pitu. Lat. Vetare merces alibi vendere.
Eſtancia , egoitza , egontza. Lat. Habi- tatio.
Eſtancia , apoſento , guela etzauntza. Lat. Cubiculum.
Eſtancia , en los verſos , bereiſta. Lat. Di- viſio cantus.
Eſtanco , de generos , itſazpita. Lat. Mer- cium prollibitio.
Eſtanco , la caſa, itſazpiteguia. Lat. Mer- cium vetitartm locus.
Eſtandarte , es voz Baſcongada , ò de eſ- tuanda arte ,que ſignifica eſtà en aprie- to haſta tanto , ò entre tanto , y aſsi lo eſtàn los enemigos mientras no vèn abatido el eſtandarte contrario : ò de eztanda arte , que fignifica haſta re- bentar , y con tal teſon le han de ſeguir los Soldados , y mantener el Alferez. Eſtandartea. Lat. Vexillum , labarum.
Eſtangurria , eſta voz es Baſcongada , y aſsi la tomò de el Baſcuence el Griegom, y Latin , como tambien la voz dyſuria , que ſignifica lo miſmo. Viene de eſtuan urria , y quiere dezir lo poco , y eſca- ſo eſtà en aprieto , de urria poco , eſcaſo , y eſtuan en aprieto , y aſsi ſu- cede en los que padecen dificultad en la orina. Tambien llamamos angurria à la ſandìa , ò melon de agua que reme- da la vegiga , y por eſta analogia eſtan- gurria es apretura de la vegiga.
Eſtangurria , eſtangurria , uri ſuria. Lat. Stranguria.
Eſtanque , aintzira , langoa , ugoitza. Lat. Stagnum.
Eſtanquero , itſazpitaria. Lat. Monopo- la , æ.
Eſtantal , eſtribo de pared , irozarria. Lat. Fulcrum.
Eſtante , aracea, toquia, lecua. Lat. Plu teus , loculi. Eſtantes. 350E S.
Etantes , en el navìo , lo cayac. Lat. Lig- na ſtantia.
Eſtanterol , en el navìo , boillabea. Lat. Rotundum , & medium innavi lignum.
Eſtantigua , mamua , izugarria. Lat. Spe- ctrum.
Eſtantio , aintziratua , langotua. Lat. Stagnans.
Etantio , pauſado , &c. aſtitſua , guel- ditſua , gueldia. Lat. Deſidioſus.
Eſtanza , lo miſmo que eſtancia , veaſe.
Bien eſtanza , mal eſtanza , antiquado , bien obrar , mal obrar ; y tambien ſe dezìa bien andanza , mal andanza.
Eſtañador , cirraidaria , eſtañutaria. Lat. Stanno oblinens.
Eſtañar , cirraidatu , eſtañutu. Lat. Stan- no oblinere.
Eſtaño, cirraida , eſtañua. Lat. Stannum.
Etaño , por eſtanque , veaſe.
Eſtaqui , yerva , batanitza. Lat. Stachys.
Eſtaquillar los tacones paracoſerlos , zu- rultzatu. Lat. Soleas paxilis affigere. ſtar , ego , egondu , egotu. Lat. Eſſe.
Eſtar que eſtaràs , egon ta egon. Lat. Tar- dare. Irreglares. Eſtoy , eſtâs , eſtà , nago , ago , zagoz , zaude , dago. Eſtamos , eſtais , eſtàn , gagot , gaude , zaute , zaudete , da- goz , daude. Eſfaba , eſtabas , eſtaba , nengoan , en- goan , cegozan , ceunden , egoan , ce- goan. Eſtabamos , eſtabais , eſtaban , guengozan , gueunden , cengozaten , ceunten , ceundeten , cegozan , ceunden. Eſtate , ago , zagoz , zaude : eſteſe , bego : eſtaos , zagozte , zaute : eſtenſe , be- goz , beude. Que yo eſtè, que eſtès, que eſtè , nagoa- la , zagozala , zaudela , dagoala , &c. Que yo eſtumieſſe , eſtuvieſſes , &c. nen- goala , cengozala, ceundela , &c. Si yo eſtuviera , eſtuvieras , eſtuviera , banengo , bacengoz , baceunde , balego. Si eſtuvieramos , eſtuvierais , eſtuvie- ran , baguengoz , bagueunde , bacen- gozte , baceundete, balegoz , baleude. Ya yo pudiera eſtàr , banengoque , pudie- ras eſtàr , baceundeque , bacengozque. &c. N O T A. De el verbo , egon ſe deriva otro , que es egoqui , y ſignifica eſtar relativa- mente , y tiene ſus irregulares , que ſe E S. vſan mas que los regulares. Relacion à mi , niri , neuri. Preſ. indic. Tu me eſtàs , aquèl me eſtà , hi agoquit , zu zagozquit , hura da- goquit. Me eſtais , me eſtàn , zagoz- quitet , dagozquit. Imperf. Tu me eſtabas , aquèl me eſtaba , hi engoquidan , zu cengozquidan , hu- ra cegoquidan. Me eſtabais , me eſta- ban , cengozquidaten , cegozquidan. Item preſ. Agot, zagozt , dagot , tu. aquèl me eſta : zagozt , dagozt, voſo- tros , aquellos me eſtan. Imperf. Engotan , cengoztan , cegotan , tu , aquèl me eſtaba : cengoztaten , ce- goztaten , cegoztan , me eſtabais , me eſtaban. Eſtos dos tiempos ſirven en el preſente , y imperfſecto de ſubjuntivo , de eſta ſuerte. Que tu me eſtès , agoquidala , zagozqui- dala , que aquèl me eſte , dagoquida- la , &c. Que tu me eſtuvieſſes , engoquidala , cen- gozquidala ; que aquel me eſtuvieſſe , cegoquidala. Si tu me eſtuvieras , baengoquit , bacen- gozquit , ſi aquel me eſtuviera , balego- quit. Si voſotros me eſtuvierais , a- cengozquitet ; ſi aquellos me eſtuvie- ran , balegozquit. Relacion à ti , hiri , euri. Preſ. ind. To te eſtoy , te eſta , nagoqic , dagoquic ; te eſtàmos , te eſtan , gagoz- quic , dagozquic. Aſsi al hombre ; pe- ro à la muger , nagoquin , &c . Imperf. Neugoquian , cegoquian , yo te eſtaba , aquel te eſtaba : guengocquian , cegozquian , te eſtabamos , te eſtaban. Optat. preſ. Que yo te eſtè , que aquèl , nagoquiala , dagoquiala , &c. Imperf. Que yo te eſtuieſſe , que aquèl , nengoquiala , cegoquiala , &c. Si yo te eſtuviera , ſi aquèl , banengoquic , banengoquin , balegoquic , balegoquin. Si te eſtuvieramos , ſi eſtuvieran , ba- guengozquic , in , balegozquic , in. Relacion à ti, zuri, zeuri. Indic. preſ. Te eſtoy , te eſta , nagoquizu dagoquizu : te eſtàmos , te eſtàn , ga- gozquizu , dagozquizu. Imperf. Nengoquizun , cegoquizun , yo te eſtaba , aquèl te eſtaba : guengoz- quizun" , E S. quizun , cegozquizun , te eſtabamos , te eſtaban. Optat. preſ. Nagoquizula , dagoquizu- la , que yo te eſte , que aquèl te eſte, &c. Imperf. lengoquizula , que yo te eſtu- vieſſe , &c. Si yo te eſtuviera , ſi aquèl , banengoqui- zu , balegoquizu : ſi noſotros te eſtu- vieramos , ſi aquellos , baguengozqui- zu , balegozquizu. Eſte miſmo irregular , ſe haze ſincopado aſsi. Yo te eſtoy , te eſtà , nagotzu , dagotzu , &c. Yo te eſtaba , nengotzun , &c. Relacion à el , ari. Indic. preſ. Yo le eſtoy , le eſtas , le eſtà , nagoquio , zagozquio , dagoquio : le eſtamos , eſtais , eſtàn , gagozquio , za- gozquiote , dagozquio. Item. Nagoca , zagozca , dagoca, le eſtoy , le eſtaàs , le eſta : gagozca , zagozcate , dagozca. Imperf. Nengoquion , zengozquion , ce- goquion , yo le eſtaba , le eſtabas , le eſtaba : guengozquion , cengozquioten , cegozquion , le eſtabamos , eſtabais , eſtaban. Item. Nengocan , cengozcan , cegocan , yo le eſtaba , le eſtabas , le eſtaba , guen- gozcan , cengozcaten , cegozcan , le eſtabamos , le eſtabais , le eſtaban. Optat. preſ. Nagoquiola , nagocala , &c. que yo le eſte , &c. Imperft. Nengoquiola , nengocala , que yo le eſtuvieſſe &c. Si yo le eſtuviera , ſi tu , ſi aquèl , banen- goquio , bacengozquio , balegoquio. Item banengoca , bacengozca , balego- ca. Si le eſtuvieramos , eſtubierais , eſtu- vieran , baguengozquio , bacengozquio- te , balegozquio. Item , baguengozca , bacengozcate , balegozca. Relacion à noſotros , guri , gueuri. Indic. preſ. Tu nos eſtàs , aquèl nos eſtà , hi agoquigu , zagozquigu , dagoquigu : nos eſtais , nos eſtan , zagozquigute , dagozquigu. Item , agocu , zagozcu , dagocu , nos eſtas , nos eſtà : zagozcu- te , dagozcu , nos eſtais , nos eſtàn. Imperf. Tu nos eſtabas , aquèl , engoqui- gun , cengozquigun , cegoquigun : nos ES.:::::351 eſtabais , nos eſtaban , cengozquigu- ten , cegozquigun. Item , engocun , cen- gozcun , cegocun , nos eſtabas , eſtaba , cengozcuten , cegozcun , nos eſtabais , eſtaban. Optat. preſ. Agoquigula , zagozquigula. dagoquiula , cue nos eſes , eſte , &c. Imperf. Engoquigula , cengozquigula , cegoquigula , que nos eſtutvieſſes , eſtu- vieſſe , &c. Si tu nos eſtuvieras , ſi aquèl , baengoqui- gu , bacengozquigu , balegoquigu : ſi nos eſtuvierais , eſtuvieran, bacengoz- quigute , balegozquigute. Relacion à voſotros , zúei , zeuei. Indic. preſ. Yo os eſtoy , aquèl os eſtà , nagoquizute , dagoquizute os eſta- mos , eſtàn , gagozquizute , dagozqui- ute. Item , nagoquizue, dagoquizue , &c. Item ſincopado , nagotzute , da- gotzute , nagotzue , dagotzue. Imperf. Yo os eſtaba , aquèl , nengoqui- zuten , cegozquizuten : os eſtabamos , eſtaban , guengozquizuten , cegozqui- zuten. Optat. preſ. Nagoquizutela , que yo os eſte , &c. Imperf. Nengoquizutela, que yo os eſtu- vieſſe , &c. Si yo os eſtuviera , ſi aquèl , banengoqui- zute , balegoquizute. Item banengo- tzute , balegotzute. Si es eſtuviera- mos , eſtuvieran , baguengozquizute , balegozquizute. Relacion , à ellos , ayei , aei. Indic. preſ. Yo les eſtoy , eſtàs , eſtà , na- te , zagozquiote , dagozquiote. Item , Nagocate , zagozcate , dagocate' ', &c. yo les eſtoy eſtas , eſtà. Imperf. Yo les eſtaba , tu , aquèl nengo- quioten cengozquioten , cegoquioten : les eſtabamos , eſtabais , eſtaban , guen- gozquioten , cengozquioten , cegoz- quioten. Item , nengocaten , cengozca- ten , cegocaten , &c. Optat. preſ. Que yo les eſtè , nagoquio- tela , &c. y tambien nagocatela. Imperf. Que yo les eſtuvieſſe , neno- quiotela, y tambien nengocatela , &c. Si yo les eſtuviera , ſi tu, ſi aquèl , banen- goquiote , bacengozquiote , balegoquio- te : ſi les eſtuvieramos , eſtuvierais , eſtuvieran , baguengozquiote , bacen- gozquiote , 352E S. gozquiote , balegozquiote, Eſtarle , bien , decirle bien , caerle bien, egoqui , y entonces entran los irregu- lares pueſtos. Le eſtà bien , ondo dagoca , no le eſtà , eztagoca.
Eſtar haiendo algo , en el ſentido de an- dar haziendo algo , veaſe andar.
Eſtante dagoana. Lat. Stans.
Eſtareir , termino de pintura , igortzi. Lat. Perfricare.
Eſtatera , balanza , veaſe.
Eſtatica , ciencia , piſuquindea. Lat. Sta- tíca.
Eſtatua , tallua , tallunza. Lat. Statua.
Eſtatuaria , talluquintza. Lat. Statuaria.
Eſtatuario , talluguillea , talluquiña. Lat. Statuarius.
Eſtatuir , veaſe eſtablecer , ordenar.
Eſtatura , tallua , taillua. Lat. Statura.
Eſtatuto , bitezardea. Lat. Statutum.
Eſtay , vn cabo grueſo en el navio , viene de el Baſcuence eſcaya , que ſignifica lo miſmo , y generalmente lo que es oportuno para atar , y apretar , de es , eſtu , apretar , y caya , gaya , oportu- no , apropoſito. Lat. Rudens , tis.
Eſte , viento de Oriente , Sorteguico ai- eca. Lat. Ventus oriens.
Eſte , eſto , au , auc , onec , auxe , one- chec. Lat. Iſte , iſta , iſtud. Veaſe por.
Eſtos , oyec , oec aüec , oneec , hauc. Lat. Iſti.
En eſto , onetan , ontan. Lat. Intereà.
Eſteba , ſteba, yerva, umancelorria. Lat. Stæbe.
Eſtelaria , veaſe eſtrellada.
Eſtela , ſeñal , que el navìo dexa en el aga , quando paſſa , urildoa. Lat. Na- vis veſtigium.
Eſtelifero , izar eramallea. Lat. Stellifer.
Eſtelion , inſecto lo miſmo que ſalaman- queſa , veaſe.
Eſtelionato , delito , gaizcutá. Lat. Stel- lionatus.
Eſtentorio , toria , ſe dize de la voz alta , y corpulenta , Eſtentor guiſacoa. Lat. Stentorea vox.
Eſtepa , mata muy poblada de ojas , es voz Baſcongada , eſtepa , y ſe dixo de oſtepa , oſtapea , que ſignifica baxo , de las ojas , por las muchas con que ſe cu- bre. Lat. Ciſtus , i.
Eſtera , es voz Baſcongada , eſtera , que ſignifica juntar , y apretar, goacen eſte- ra , eſſutzcera , ò es ſincope de eſtu- era , eſtu erea , que ſignifica modo de juntar , y apretar , y es como ſe hazen las eſteras. Eſrera , cerria. Lat. Sto- rea, æ. tzea , baſaratzea. Lat. Stercoratio.
Eſtercolar , goroztu , gorotzatu , goroz- tatu , cimaurtu , ciſmaurtu , iñaur- quindu , baſaratu. Lat. Stercorare.
Eſtercolado , goroztua , &c. Lat. Sterco- ratus.
Eſtercolero , el que ſaca , y lleva eſtiercol , goroztzaya, &c. Lat. Coprophorus.
Eſtercolero , el lugar , gorozteguia , &c Lat. Sterquilinium.
Eſtereograſia , gorputz ſendarren ciazal- dea. Lat. Stereographia.
Eſtereografico , gorputz ſendarren zia- zaldecoa. Lat. Stereographicus.
Eſtereometrìa , gorputz ſendarren neur- quintza. Lat. Stereometria
Eſterero , eſteraguillea , cerriguillea. Lat. Extorearum factor.
Eſteril , ſoillá , faua , fauna. Lat. Sterilis.
Eſterilidad , ſoiltaſuna , fautaſuna , fa- untaſuna. Lat. Sterilitas.
Eſterilizar , ſoildu , fautu , faundu. Lat. Sterilem reddere.
Eſterilla , eſterachoa. Lat Parva ſtorean.
Eſternon , hueſſo , bularrezurra. Lat. Pe- ctoris os , oſſis.
Eſtero, , en el rio , oſinchoa , las beguia. Lat. Fluminis pars ſtagnans.
Eſterquero , veaſe eſtercolero.
Eſterquilinio , gorozteguia. Lat. Sterqui- linium.
Eſteva , de el arado , goldaſpeca. Lat. Stiva.
Eſtevado , berna oquerra. Lat. Varus.
Eſtiar , pararſe , viene de el Baſcuence iſ- tia , iſtiatu, eque ſignifica retirarſe azia atràs , y es termino de boyerizos. Lat. Stare.
Eſtibia , veaſe eſpibio.
Eſtibio , veaſe alcohol.
Eſtiercol , gorotza , cimaurra , ciſmau- rra , iñaurquina , baſara , baſá. Lat. Stercus.
Eſtilar , vſar , uſatzea , uſatu. Lat. Uti. Las oraciones, que correſponden à eſte verbo mejor ſe hazen con los modos , que correſponden al verbo ſuelo y ſueles. Yo eſtilo hazer eſto , eguin oi det au : no ſe eſtila , ez oi da egin , &c.
Eſtilicidio , itoitia , ito zura. Lat. Stilli- cidium.
Eſtilo , à manera de punzon , eztená. Lat. Stylus.
Eſtilo , gnomon , veaſe.
Eſtilo , en el hablar , ò eſcribir , hitz era. mintzoera. E S. mintzoera. Lat. Dicendi genus.
Eſtilo , uſo , coſtumbre, veanſe.
Eſtima, eſtimacion , aprecio , onesbedea , eſtimacioa. Lat. Exiſtimatio.
Eſtimabilidad , onesbedegarria , eſtima- garria. Lat. Eſtimabilitas.
Eſtimable , onesbedegarria , eſtimaga- rria. Lat. Æſtimabilis.
Eſtimacion , precio , valor , veaſe.
Eſtimar , onesbedatu , eſtimatu. Lat. In pretio habere, gratiam habere.
Eſtimado , onesbedatua , eſtimatua. Lat. In pretio habitus.
Eſtimativa , en los hombres , uſtequida- ria. Lat. Judicandi facultas.
Eſtimativa , en los brutos , inſtinto , goga- quidaria. Lat. Inſtinctus , us.
Eſtimular , ciacatu , ciricatu. Lat. Sti- mulare.
Eſtimulado , ciacatua , &c. Lat. Stimu- latus.
Eſtimulo , ciacá , ciricá. Lat. Stimulus.
Eſtinco , eſcinco , eſpecie de lagarto , muſquer mota bat. Lat. Scincus.
Eſtinia , enfermedad en las beſtias , lepoco min bat. Lat. Nervorum compreſſio.
Eſtinto , antiquado , inſtinto.
Eſtio , udá. Lat. Æſtas.
Eſtiontenado , en la Cirugia , guciz uſtel- dua. Lat. Putrefactus.
Eſtiomeno , uſtel andiena. Lat. Carnis putredo.
Eſtipendiario , ſariduna , ſariartzallea. Lat. Stipendiarius.
Eſtipendiario , antiquado , pechero.
Eſtipendio , ſaria , aloguera. Lat. Sti- pendium.
Eſtipite , en la Arquitectura , eſolboilla. Lat. Stipes , tis.
Eſtipticidad , eſtuquiera , eſtuquitaſuna , idorſtura , leoſtura. Lat. Stipticitas.
Eſtiptico , eſtitico , eſtucorra , erſicorra , idorſcoya , leoſcoya. Lat. Adſtringens.
Eſtiptico , eſtreñido , idorſia , leoſtua , ſabelerſia. Lat. Stipticus.
Eſtipulacion , eraſqueinda , arauſcain- dea. Lat. Stipulatio.
Eſtipular , eraſqueñi , arauſcañi. Lat. Stipulare.
Eſtipulado , eraſqueñia , arauſcañia. Lat. Stipulatus.
Eſtirar , eſtiratu , luzatu. Lat. Diſten- dere. Viene de el Baſcuence erſtiratu , eſtiratu , que es tirar con apretura, y fuerza.
Eſtirado , eſtiratua , erſtiratua , luzatua. Lat. Diſtentus.
Eſtiron , eſtiraijon , eſtirijon , eſtirá , eſti- rada. Lat. Diſtentio. E S.:::::353
Eſtirpe , erroa , leiñua. Lat. Stirps , origo.
Eſtitico , veaſe eſtiptico.
Eſtival , udacoa , udarra. Lat. Eſtivus.
Eſtivar , apretar , eſtutu , erſi , erſitu. Lat. Stipare.
Eſtocada , es de el Baſcuence , y ſe tomò de iſtocada , que ſignifica ſaetazo , ſae- tada de iſtoa ſaeta , iſtoca à ſaetas , iſto- cada ſaetada. De iſtoca ſe hizo eſto- que, que hiere de punta como la ſaeta.
Eſtocada , eſtocada. Lat. Enſis ictus pun- ctim inflictus.
Eſtocada por cornada , eſtocadari adar- cada. Lat. Punctim , cæſſimque con- gredi.
Eſtocar , veaſe eſtoquear.
Eſtofa , labor de bordadura , à manera de colchado , esbeta. Lat. Fartum quod- dam opere phrygio.
Eſtofa , calidad , esbeta. Lat. Conditio.
Eſtofar , aquel modo de colchado , esbe- tatu. Lat. Arte farcire.
Eſtofar , entre pintores , urre gañean an zeſtu. Lat. In auro pingere.
Eſtofar , entre cocineros , iraquiñez itó. Lat. Carnem olla occluſâ excoquere.
Eſtola , es voz Baſcongada , de quien la tomò el Griego ſtole , y el Latin ſtola , y tiene en Baſcuence la razon de ſu ſignificado. Es compueſta de eſtu , y tolea , y ſignifica dobladura , plegadura apretada. Tolea dezimos à la dobladu- dura , y tambien toleſa , toleſta , y de aqui toleſtu , toleſtatu doblar , y beſto- lea , la ſangradura de el brazo por don- de ſe dobla. Eſtu , eſtutua , es apretado. Y con nombre de eſtola ſe ſignifica ge- neralmente el veſtido , que le aprieta , y dobla en varias maneras.
Eſtola, eſtola. Lat. Stola.
Eſtolidez , brutalidad , veaſe.
Eſtolon , eſtola andia. Lat. Stola amplior.
Eſtomacal , egoſtoquicoa , eſtomagocoa , urdallecoa. Lat. Stomachalis.
Eſtomago , egoſtoquia , eſtomagoa , urda- lla. Lat. Stomachus.
Eſtomatical , lo miſmo que eſtomacal.
Eſtomaticon , egoſtoquiraco loizoquia. Lat. Emplaſtrum ſtomachale.
Eſtonce , eſtonces , antiquado , entonces.
Eſtopa , mulloa , muloa , amelua. Lat. Stupa.
Eſtopada , mullaſtina , mulachapena. Lat. Stupæ penſun.
Eſtopeño , mullozcoa , mulozcoa , ame- luzcoa. Lat. Stupeus.
Eſtoperoles , voz nautica , iltze , ultze buru chabalac. Lat. Clavi capitati. Yy:::::Eſtopilla , 354E S.
Eſtopilla , lino fino diſpueſto para h- larſe , amucoa , amocoa. Lat. Defæca- tior ſtupa.
Eſtopilla , tela , eumea. Lat. Subtilis tela ſtupea.
Eſtopoſo , mullozcoa , &c. Lat. Stupeus.
Eſtoque , es voz Baſcongada , y veaſe ſu origen en la voz eſtocada.
Eſtoque , eſtoquea. Lat. Verutum , gla- dius.
Eſtoqueador , eſtoqueatzallea. Lat. Ve- ruto percutiens.
Eſtoquear , eſtoqueatu eſtocatu. Lat. Ve- ruto percutere.
Eſtoqueo , eſtoqueoa. Lat. Percuſſio ve- ruto facta.
Eſtoraque , arbol , eſtoraquea. Lat. Sty- rax , cis.
Eſtoraque , goma , eſtoraquea. Lat. Styra- ceum gummi.
Eſtorbar , eragotzi , veaſe embarazar. Lat. Impedire.
Eſtorbo , eragozqueta. Lat. Impedimen- tum.
Eſtorcer , antiquado , librarſe.
Eſtormento , antiquado , inſtrumento.
Eſtornija , anillo que eſta al exe de el car- ro , gurbilleuſquia. Lat. Sufflamen , nis.
Eſtornino , paxaro , zozabarra. Lat. Stur- nus.
Eſtornudar , urcindú , echun eguin , uſaiñ eguin , echujatu. Lat. Sternutare. Eſtà eſtornudando , uſainca , echunca echujaca dago , urcinzaz dago.
Eſtornudo , urcinzá , echun , uſaiña echuja. Lat. Sternutamentum.
Eſtotro , beſte au , berce haur. Lat. Alter.
Eſtrada , viene de el Baſcuence eſtrata , eſtratea , que en varios dialectos ſig- nifica calle , camino , y camino entre vallados. Su primera ſignificacion es camino entre vallados , à que ſe entra por vna puerta , de es , eſia vallado , y ata , atea , puerta. Lat. Strata via.
Eſtrada encubierta , eſtrata eſtalia. Lat. Tecta via.
Eſtrado , eſtradua. Lat. Pulvinaria , orum ſtratum.
Eſtrados ; ſalas de los Conſejos , eſtra- duac. Lat. Subfellia, orum.
Eſtrafalario , veaſe deſaliñado.
Eſtragadamente , gaizqui , deungaro , de- ſoigoro. Lat. Perditè, malè.
Eſtragar , deſeigotu , arraſatu , galdu. Lat. Deſtruere , damnum inferre.
Eſtragado , deſeigotua, &c. Lat. Deſtruc- tus , perditus.
Eſtrago , deſeigoa , arraſá , galquera. Lat. Strages , elades. E S.
Eſtramboſidad , que haze bizcos , ezque- la , biſquitaſuna. Lat. Straboſitas.
Eſtrambote , copla añadida à alguna com- poſicion , azquenean eranſiricaco bi- urſa. Lat. Ad calcem cantus adjunctio verſus.
Eſtrambotico , eſtravagante, veaſe.
Eſtrangero , veaſe extrangero.
Eſtrangol , inflamacion de lengua en las beſtias , miaren ſuandigoa. Lat. Lin- guæ in beſtis inflammatio.
Eſtrangul , la cañita de el baxon , que ſe mete en la boca para tocarlo , chirrica ya. Lat. Decumanæ tibiæ ſiphunculus
Eſtrañar , veaſe extrañar.
Eſtrapajado , veaſe entrapajado.
Eſtrapazar , burlarſe , veaſe.
Eſtratagema , gudantea. Lat. Stratage- ma , tis.
Eſtrave , capion de proa , macuilla. Lat. Rota proræ.
Eſtraza , edoceiñ zatar. Lat. Res empo- retica.
Papel de eſtraza , paper zatarra. Lat. Charta emporetica.
Eſtrazar , deſpedazar , eſtrazo , pedazo de veſtido , que ſe rompre , veanſe.
Eſtrechamente, eſturo , eſtuquiro , erſi- ro , erſiquiro , chidorquiro. Lat. Arc- tè , ſtrictè.
Eſtrechamente , parcamente , urriró. Lat. Parcè, miſerè.
Eſtrechar , tiene raiz Baſcongada , de eſ- tu , y cheatu , que ſigniſica apretar , y hazerlo menor , y es lo que e halla en el eſtrechar. Eſtutu , erſi , erſitu , chi- dortu. Lat. Arctare.
Eſtrecharſe , eſtutu, &c. con las termina- ciones de el neutro. Lat. Arctari.
Eſtrechez , eſtrechura , eſtutaſuna , erſi- taſuna , chidortaſuna. Lat. Anguſtiæ , arum.
Eſtrecho , eſtua , erſia , chidorra. Lat. Anguſtus, arctus.
Eſtrecho de mar , itſas eſtua , chidorra. Lat. Fretum.
Eſtregadera , igor caya , veaſe cepillo. Lat. Strigilis , lis.
Eſtregadero , igor toquia. Lat. Locus ſtri- gilis.
Eſtregar , igortzi , ichucatu , ferecatu. Lat. Fricare, refricare.
Eſtregado , igortzia, &c. Lat. Frictus.
Eſtreſla , izarra. Lat. Stella
Eſtrella de el Norte , veaſe Norte.
Eſtrellas errantes , izar colocac. Lat. Sy- dera errantia.
Eſtrellas fixas , izar gueldiac. Lat. Sellæ fixæ. Tener E S.
Tener buena eſtrella, patu onecoa. Lat. Fortunatum eſſe.
Eſtrellada , planta , izar bellarra. Lat. Anguinaria. Llamaſe tambien alchimilla.
Eſtrellado , izartua , izarduna. Lat. Stel- latus.
Huevos eſtrellados , arraultz olio izar- tuac. Lat. Ova frixa ſtellata.
Eſtrellamar , planta , izar belar ecea. Lat. Stellamaris.
Eſtrellamiento , antiquado , Cielo eſtre- llado.
Eſtrellar à vno , erayo. Lat. Allidere. Te eſtrellarè contra vna pared , paretea- ri erayoco aut. Lat. Alidam te parieti.
Eſtrelleria , eſtrellero , antiquado , aſtro- logia , aſtrologo.
Eſtrellita , izarchoa. Lat. Stellula.
Eſtrellon , izartzarra. Lat. Grandis ſtella.
Eſtrema , veaſe etrema.
Eſtremecer , icarerazo , izuaraci , bil- durerazo. Lat. Tremefacere.
Eſtremecerſe , icaratu , &c. Lat. Tre- mere.
Eſtremecido , icarerazoa , icaratua , &c. Lat. Tremefactus.
Eſtremecimiento , icara , icia , bildurra. Lat. Tremor.
Eſtremezo , eſtremecimiento.
Eſtremuloſo , veaſe temeroſo.
Eſtrena , eſtrenas , urcoroillac , emaitzac , pozdoaya , veaſe aguinaldo. Lat. Stre- næ , arum.
Eſtrena , eſtreno , principio , primer vſo de algo , lenguſua. Lat. Rei primus vſus.
Eſtrenar , lenguſatu , urcoroillatú. Lat. Primum re aliqua vti.
Eſtrenado , lenguſatua. Lat. Primo vſu acceptus.
Eſtrenque , amarra de eſparto , ezpar- tzuzco locaya. Lat. Sparteum rudens.
Eſtrenuo , veaſe esforzado.
Eſtreñir , idorſitu , leoſtu. Lat. Stringere.
Eſtreñido, idorſitua , leoſtua. Lat. Stric- tus.
Eſtrepito , veaſe eſtruendo.
Eſtrias , boillutſac , abodiac. Lat. Striæ , arum.
Eſtriar , boilluſtu , abodiatu. Lat. Striare.
Eſtriado , boilluſtua , &c. Lat. Striatus.
Eſtribar , euſcaritu. Lat. Innitor , in- cumbo.
Eſtribado , euſcaritua. Lat. Innixus.
Eſtribera , antiquado , eſtribo.
Eſtriberia , oñeuſcariteguia. Lat. Stape- darium.
Eſtribillo , euſcarichoa , cantaſtea. Lat. Intercalaris verſus. E S.:::::355
Eſtribo , de pared , &c. euſcaria , irozga- rria. Lat. Fulcrum.
Eſtribo , de los pies , oñeuſcaria , eſtri- bua. Lat. Stapeda.
Eſtribord , alde eſcuya. Lat. Dextrum latus.
Eſtricote , al eſtricote , galquiro , galqui- ro , gaizqui , deungaró. Lat. Deipicatè.
Eſtrictamente , erſquiro. Lat. Strictè.
Eſtridor , ruido, veaſe.
Eſtriges , gauchori ſorguiñac. Lat. Stri- ges.
Eſtrigiles , llamaban los Eſpañoles en lo antiguo à los pedacitos de oro , y pla- ta , que ſe encontraban en las minas. Llamaban tambien palacras , y pala- cranas , veaſe palacra.
Eſtropajear , zatarraz garbitu. Lat. Sco- pula tergere.
Eſtropajo , zatarra , ſorquia. Lat. Sco- pula, ſcrutum.
Eſtropajoſo , zatarduna , zatartſua , ſorquitſua. Lat. Scrutoſus , vilis.
Eſtropear , elbarritu , macaldú. Lat. Ve- xare , peſſumdare.
Eſtropeado , elbarritua , macaldua. Lat. Vexatus , &c.
Eſtropezar , antiquado , tropezar , veaſe.
Eſtropha , biurcea , berecia. Lat. Diviſio cantls.
Eſtropiezo , veaſe tropiezo.
Eſtrovo , termino nautico , locai bat. Lat. Funis quidam.
Eſtructura, fabrica, equida, equidandea. Lat. Structura.
Eſtructura , orden , equidaraua. Lat. Me- thodus.
Eſtruendo , dumbotſa. Lat. Strepitus.
Eſtruendoſamente , dumboſquiro. Lat. Magno ſtrepitu.
Eſtruendoſo , dumboſguillea. Lat. Stre- pitum edens.
Eſtruxar , maſtricatu , lerdatu. Lat. Com- primere.
Eſtruxado , maſtricatua. Lat.Compreſſus.
Eſtruxon , atzeneco maſtrica. Lat. Ulti- ma compreſſio.
Eſtuario , goi beteguia. Lat. Eſtuarium.
Eſtuche , es voz Baſcongada , eſtuchea , de eſtu , apretar , y chea , pieza , ò co- ſa menuda , quales ſon las herramien- tas , que contiene. Lat. Theca , capſula.
Eſtuco , naſarrea Lat. Fictitium marmor.
Eſtudiante , jaquitarra , jaquinaya , eſ- colarra , eſtudiantea. Lat. Scholaſticus.
Eſtudiar , articaſi , eſtudiatu. Lat. Stu- dere. Txantiloi:SarreaEſtudiado , articaſia, eſtudiatua. Lat. Studio acquiſitus, Yy 2:::::Eſtudio , 356E S.
Eſtudio , arnicaſdea , eſtudioa. Lat. Sui dium.
Eſtudioſo , articaſtuna. Lat. Studioſus.
Eſtufa , bero caya , beroguela. Lat. Cubi- culüm vaporarium.
Eſtufar , berotu. Lat. Calefacere.
Eſtufilla , berocaichoa. Lat. Prunarium.
Eſtulticia , necedad, veaſe.
Eſtuoſo , ardiente , veaſe.
Eſtupendamente , ederqui chit , arriga- rriro.
Eſtupendo , arrigarria , miragarria. Lat. Mirus mirabilis.
Eſtupido , inſenſato , veaſe.
Eſtupo r, entorpecimiento , veaſe.
Eſtupor , admiracion , aſſombro, veanſe.
Eſtuprador , batortzaria. Lat. Stuprator.
Eſtuprar , batortzatu. Lat. Stuprare.
Eſtupro , batortza. Lat. Stuprum.
Eſtuque , lo miſmo que eſtuco , veaſe.
Eſturar , quiſcaldu , chiſcaldu. Lat. Uſ- tulare.
Eſturion , peſcado , goizcata. Lat. Stu- rio , nis. E T.
Et , antiquado , y , conjuncion.
Etcetera , eta gañeracoa.
Etele ,ara bera. Lat. Ecce illum , eccum.
Etele que , ara non. Lat. Et en.
Eternamente , eternalmente , beti , beti- ró , betiraundez , betiraunquiro. Lat. In æternum.
Eternidad , betiraundea , beticoera. Lat. AEternitas.
Eternizar , betiraundu , beticoeratu , beti iraunerazo. Eternum facere.
Eterno , betirauna , beticoa , beti diraue- na. Lat. Eternus.
Ether , ſugoya. Lat. Æther , ris.
Ethereo , fugoitarra. Lat. Ethereus.
Etheſios , vientos , aldiſcaiceac. Lat. Etheſiæ , arum.
Ethica , philoſophia moral , oitaquindea. Lat. Ethica.
Ethiopide , yerba , erbezgorra. Lat. Æthiopis.
Ethnico , veaſe gentil.
Etica , enfermedad , veaſe hetica.
Etiqueta , etiqueta. Lat. Ceremoniale.
Etites , piedra de el Aguila , izarria , arrano arria. Lat. Æ ites.
Etymologia , hitzen jayotza , ſortzea. Lat. Etimologi a, origo.
Etymologico , hitz jayotzari dagocana. Lat. Etimologicus. E U.
Eubolia , virtud , hitz egoquia. Lat. Eu- bolia.
Euchariſtia , accion de gracias , eſquer- guita , eſquerrac , eſquerr-emaitea , eſquerrac emotea. Lat. Gratiarum ac- tſo.
Euxhariſtia , Sacramento , Eſquerrema- teco ezcutapea , Sacramentua. Lat. Euchariſtiæ Sacramentum.
Euchariſtico , eſquerguitacoa. Lat. Eu- chariſticus.
Eunucho , veaſe caſtrado , capon.
Eupatorio , yerva , veaſe agrimonia.
Euphorbio , arbol , ciurſa. Lat. Euphor- bium.
Euphraſia , yerva , ſendicuſa. Lat. Eu- phragia.
Euro , viento , levante , urtaiza. Lat. Eurus.
Europeo , Europarra , Europacoa. Lat. Europeus.
Eutrapelia , chanzerea. Lat. Eutrapelia. E V.
Evacuacion , uſtutzea , utſitutzea. Lat. Evacuatio.
Evacuacion , diarrhea , camaras , veanſe.
Evacuar , uſtu , utſitu. Lat. Evacuare.
Evacuado , uſtua , &c. Lat. Evacuatus.
Evad , antiquado , mirad.
Evadir , evadirſe , ïeſi , igueſi joan , eguin , itzuri. Lat. Evadere , effugere.
Evagacion , gogabiltea. Lat. Evagatio.
Evanecer , veaſe deſaparecer.
Evangelico , evangelioari dagocana. Lat. Evangelicus.
Evangelio , ſignifica buena nueva , be- rriona. Lat. Bonum nuntium.
Evangelio , ſagrada Eſcritura , Evange- lioa. Lat. Evangelium.
Evangeliſta , Evangeliſta. Lat. Evange liſta.
Evangelizar , evangelioa adierazo , en- zunerazo. Lat. Evangelizare.
Evaporacion , celauſtea , quemeartzea. Lat. Evaporatio.
Evaporar , celauſtu , quemeartu. Lat.Eva- porare, exhalare.
Evaſion , itzurpidea. Lat. Evaſio.
Evenir , antiquado , ſuceder.
Evento , guertaera. Lat. Eventus.
Everſion , deſtruccion , veaſe.
Eviccion , ſaneamiento, ontzatea. Lat. Evictio. Evidencia , E V.
Evidencia , beguerria. Lat. Evidentia.
Evidenciar , beguertu. Lat. Evidens fa- cere.
Evidente , beguerria. Lat. Evidens.
Evidentemente , beguerriró. Lat. Eviden- ter.
Evitable , Ïtzurgarria. Lat. Evitabilis.
Evitacion , itzurtea. Lat. Evitatio.
Evitar , itzuri. Lat. Vitare , devitare.
Eviterno , irauncorra. Lat. Æviternus.
Evocacion , evocar , veaſe llamar. E X.
Exabrupto , bat batetan , deſtapoan.
Exaccion , de rentas , &c. eſcaterá. Lat. Exactio.
Exacerbar , garraztu, ſumindu. Lat. Exa- cerbare.
Exactamente , equinairó , bearguiroró , arauquiro , chirrituqui. Lat. Exactè , accuratè.
Exactitud , exaccion , equinaya , bear- guiroa , araudea. Lat. Cura , diligentia.
Exacto , equinaya , bearguiroa , arau- detia , chirritua. Lat. Diligens , accu- ratus.
Exactor , de rentas , &c. eſcateratza- llea. Lat. Exactor.
Exageracion , veaſe encarecimiento: exa- gerar , encarecer.
Exaltacion , exaltar , veaſe elevacion , elevar.
Examen , billerſia , billaquindea , icar- tza , examina. Lat. Examen.
Examinador , billerſaria , billaquinda- ria , icartzalea, ecaminatzallea. Lat. Examinator.
Examinar, billerſi , billerſitu , billaquin- du , icartú , examinatu. Lat. Exami- nare.
Examinado , eaminatua , billerſitua , &c. Lat. Examinatus.
Exangue , odol baguea , odolutſitua. Lat. Exanguis.
Exanime , deſmayado , veaſe.
Exarar , eſculpir , veaſe.
Exarchado , Exarcoaren barrutia, mem- pea. Lat. Exarchatus , us.
Exarcho , eſan nai du , aguintari andie- na. Lat. Exarchus.
Exaſperar , veaſe exacerbar.
Excavar , uſtu , utſitu , utſunetu. Lat. Ex- cavare.
Exceder , gueidiatu , gandiatu. Lat. Ex- cedere.
Excelencia , bitoranza , gueidia , gain- dia. Lat. Excellentia. E X.:::::357
Excelencia , tratamiento , excelencia , gaindia. Lat. Excellentia.
Excelente , bitorea , gueidiatia , gandia- tia. Lat. Excellens.
Excelentemente , bitorequiró , gueidia- roe , gandiaró. Lat. Magnifice , lucu- lentèr.
Excelentiſsimo, chit gueidiatia. Lat. Ex- cellentiſſimus.
Excelentiſsimo , tratamiento, eccelenti- ſcimoa , chit gueidiatia. Lat. Excelen- tiſſimus.
Excelſo , veaſe ecelente , &e.
Excentricamente , erdiyo camporo, erte- gui camporó. Lat. Excentricè.
Excentricidad , erdiyo campoa , ertegui- campoa. Lat. Excentricitas.
Excentrico , erdiyo campocoa , ertegui- campocoa. Lat. Excentricus.
Excepcion , ezaudea , ſalbutea. Lat. Ex- ceptio.
Excepto , exceptuando eſto , ò lo otro , ezautá au , edo hori , ſalbu haur edo bori , lecat au edo hori. Lat. Hoc vel illo excepto.
Eceptuar , viene de el Baſcuenece , ezau- tu , que ſignifica excluir , exceptuar , de ez no , y au eſto : y mejor viene eſta ſignificacion , aſsi , que de el Latino ex- cipere. Ezautu , ſalbutu , camporatu. Lat. Excipere.
Exceptuado , ezautua , &c. Lat. Excep- tus.
Exceſſivamente , gueidiaro , gandiaró , gueyegui , larregui. Lat. Immodicè.
Exceſſivo , ſoberatia , gueidiatia , gan- diatia , gueyeguia , larreguia. Lat. Im- modicus , excedens.
Exceſſo , ſoberá , gueidia , gandia. Lat. Exceſſus , us.
Excitar , eſnatu , ernetu, erazarri , piſ- tu , piſtu erazo , jaiquiraci. Lat. Ex- citare.
Excitado , eſnatua , &c. Lat. Excitatus.
Exclamacion , deadarra , otſamboa. Lat. Exclamatio , vociferatio.
Exclamar , deadar , otſambo eguin , dea- darca , otſamboca aſi. Lat. Exclamare.
Excluir , ezautu , camporatu. Lat. Ex- cludere.
Excluido , excluſo , ezautua , &c. Lat. Excluſus.
Excluſion , excluſiva , ezaudea , campo- ratzea. Lat. Excluſſio.
Excogitable , berruſtegarria. Lat. Eco- gitabilis.
Excogitar , berruſte , berruſtetu. Lat. Ex- cogitare.
Excomulgador , eſcumicatzallea , cebal- dernaria , 358E X. dernaria. Lat. Excommunicator.
Excomulgar , eſcuicatn , cebalderna- tu. Lat. Excommunicare.
Excomulgado , eſcumicatua , &e. Lat. Ex- communicatus.
Excomunion , eſcumicua , cebalderua. Lat. Excommunicatio.
Excoriacion , carramicha. Lat. Excoria- tio.
Excrecencia , goracidea. Lat. Excreſcen- tia.
Excrementar , caqueguin , jacondatu. Lat. Excrementum emittere. Item ci- llatu.
Excrementicio , cacatſua , jacondatſua. Lat. Excrementitius.
Excremento , cacá , jacondá. Lat. Ex- crementum.
Excurſion , de bienes , ondaſunen conta- quida. Lat. Computatio.
Excurſion , correrìa , irtaldia. Lat. Ex- curſio.
Excurſo , digreſion , veaſe.
Excuſa , aitzaquia , achaquia , eſcuſa. Lat. Excuſatio.
A excuſa , a eſcuſas , à eſcuſo , iſilic , ez- cutuan. Lat. Clam , in abſcondito.
Excuſabaraja , otarricha. Lat. Caniſtrum clauſum.
Excuſable , aitzaquigarria , eſcuſaga- rria. Lat. Excuſabilis.
Ecuſacion , lo miſmo que eſcuſa.
Excuſadamente , ez bearrez. Lat. Super- fluè.
Excuſado , cierto ſubſidio , amarren eſ- cuſatua. Lat. Tributum cleri Regi ſe- gtegatum.
Excunar , eſcuſar , viene de el Baſcuence eſcuſartu , eſcuſatu , y ſignifica pri- mitivamente , metèr la mano , y es lo que ſe haze para eſcuſar algo. Eſcuſa- tu , aitzaquiatu , eſcuſac , aitzaquiac eman. Lat. Excuſationem afferre.
Excuſano , antiquado , encubierto.
Excuſar , eximir , libertar , veanſe.
Excuſarſe , eſcuſatu , y las terminaciones de el neutro. Lat. Purgare ſe.
Excuſado , inutil , bearrezá. Lat. Super- fluus.
Excuſo , antiquado , eſcondido.
Exe , achá, de la rueda , errodacha. Lat. Axis , is.
Exea , lo miſmo que explorador , veaſe.
Execracion , execrar , veaſe abominar.
Execucion , oſequia. Lat. Executio.
Executable , oſequigarria. Lat. Quod perfici poteſt.
Executar , oſequitu. Lat. Exequi , perfi- cere. E X.
Executado , oſequitua. Lat. Exequutioni mandatus.
Executivamente , oſequiro , bereala , ber- tati. Lat. Illicò , inſtantèr.
Executivo , executor , oſequitaria. Lat. Inſtans, urgens.
Executor , oſequitaria. Lat. Executor.
Executoria , ſentencia , oſequitaria. Lat. Litteræ exequutoriæ.
Executoriales , lo miſmo que executoria.
Executoriar , oſequitaritu. Lat. Senten- tiam litteris exequutorijs firmare.
Executoriado , oſequitaritua. Lat. Fir- matus.
Exedra , biltoquia. Lat. Exedra.
Exegetico , guilleſandacoa. Lat. Exege- ticus.
Exemplar , araudea , bezucendea. Lat. Exemplar.
Hombre exemplar , araudetia , bezucen- detia. Lat. Probatæ virtutis homo.
Exemplarmente , araudetiro , bezucen- detiro. Lat. Piè , rectè.
Exemplificar , guertaldiztu. Lat. Exem- plis monſtrare.
Exemplificado , guertaldiztua. Lat. Exemplis monſtratus.
Exemplo , guertaldia , exemploa. Lat. Exemplum.
Por exemplo, verbigratia , guertaldizat. Lat. Exempli gratia.
Exemplo , lo miſmo que exemplar , veaſe.
Exencion , locabea , aſcabia , cepeda. Lat. Exemptio.
Exentar , veaſe eximir.
Exento , cepedatua, locabetua, aſcabia- tua. Lat. Exemptus.
Exento , deſembarazado , veaſe.
Exequial , ilorecoa , progucoa. Lat. Exe- quialis.
Exequias , iloreac , progua. Lat. Exequiæ.
Exequible , veaſe executable.
Exercer , exercitar , viene de el Baſcuen- ce equerſi , equerſitu , que ſignifica lo miſmo , y equerſi , viene de equin obrar. hazer , continuar haziendo , y de erſi apretado , y con ahinco.
Exercer , equerſi , equerſitu , ibilcatu. Lat. Exercere.
Exercicio , equerſia , ibilcaira. Lat. Exer- citium , actio.
Exercitarſe , equerſitu , y las terminacio- nes de el neutro. Lat. Se exercere.
Exercitante , equerſitaria. Lat. Exerci- tator.
Exercitado , equerſitua. Lat. Exercitus , tatus.
Exercito , equérſitua diandea. Lat. Exer- citus. Exha E X.
Exhalacion , que mea , que mearra. Lat. Exhalatio.
Exhalar , quemeatu , quemeartu. Lat. Ex- halare.
Exhalado , que'meatua , &c. Lat. Exha- latus.
Exhauſto , aitua , bucatua. Lat. Exhauſtus.
Exhibicion , icuſ aurrea. Lat. Exhibitio.
Exhibir , icuſaurretu. Lat. Exhibere.
Exhortacion , eaquindea. Lat. Exhorta- tio.
Exhortador , eaquindaria. Lat. Axhar- tator.
Exhortar , eaquindu. Lat. Hortor , ex- hortor.
Exhortatorio , eaquindaria. Lat. Exhor- tatorius.
Exhorto , eaquindea. Lat. Exhortatio , admonitio.
Exhumar , deſenterrar , veaſe.
Exido , eſicabea. Lat. Ager communis.
Exigencia , grinaya. Lat. Exigentia.
Exigir , grinaitu. Lat. Exigere.
Exigido , grinaitua. Lat. Exactus.
Exiguo , pequeño , veaſe.
Exilio , deſtierro , veaſe.
Eximiamente , autaturo , gueidiaro. Lat. Eximiè.
Eximio , autatua, gueidia. Lat. Eximius.
Eximir , locabetu , aſcabiatu , cepedatu. Lat. Eximere.
Eximido , cepedatua , &c. Lat. Exemptus.
Exir , antiquado , ſalir.
Exiſtencia , izatea. Lat. Exiſtentia. Exiſtere.
Exiſtir , izan , izandu , izatu. Veanſe ſus irregulares en la palabra ſer. Lat. Exiſtere.
Exiſtente , dana , dena. Lat. Exiſtens. Todo lo que exiſte , dan gucia, den guz- tia.
Exiſtentes , diranac , direnac.
Exito , irteera , urteera. Lat. Exitus , us.
Exodo , Libro de la Eſcritura , Exodoa. Lat. Exodus.
Exoneracion , exonerar , veaſe deſcar- gar.
Exorable , otoizgarria. Lat. Exorabilis.
Exorbitancia , deſaraudea , gueyeguia , larreguia. Lat. Immoderatio.
Exorbitante , deſaraudezcoa , gueyeguia , larrceguia. Lat. Immodicus, exorbitans.
Exorcìſmo , biraumena. Lat. Exorciſmus.
Exorciſta , biraumenaria. Lat. Exorciſta.
Exorcizar, biraumendu. Lat. Exorcizare, adjurare.
Exordio , eſaſtea. Lat. Exordium.
Exornacion , apaindea , edertzea. Lat. Exornatio.
Exornar , apaindu , edertu. Lat. Exornare. E X.:::::359
Exotico , atzea , atzerricoa , erbeſte. coa. Lat. Exoticus.
Expaveſeerſe , veaſe eſpantarſe.
Expectable , digno de atencion , y mira- miento , veaſe eſpectable.
Expectable , eſperable , veaſe.
Expectacion , ereſia , uſtecaria. Lat. Ex- pectatio.
Expectativa, lo miſmo que expectacion.
Expedicion , empreſſa de guerra , veaſe.
Expedicion , deſtreza , veaſe.
Expedicion , facilidad , deſembarazo , veanſe.
Expediente , dependencia , beargai erra- za. Lat. Negotium expeditum.
Expediente , deſembarazo , facilidad , veanſe.
Expediente , adjetivo conveniente , veaſe.
Expedir , deſpachar , laſter eguin. Lat. Expedire.
Expedido , laſter eguiña. Lat. Expeditus.
Expeditamente , biciró , laſter , laſter- quiro. Lat. Expedite , celeriter.
Expedito , expedido , bicia , laſterra. Lat. Facilis , promptus.
Expelèr , botatu , veaſe arrojar. Lat. Ex- peſere.
Expender , oncaldu , veaſe gaſtar. Lat. Expendere.
Expendido , oncaldua. Lat. Expenſus.
Expenſas , oncalda. Lat. Expenſa , æ.
Experiencia , oitaquina , froganza. Lat. Experientia.
Experimentado , experto , oitaquindua. Lat. Expertus.
Experimental , practico , oitaquintia , oi- taquintſua. Lat. Experimentalis.
Experimentar , oitaquindu , frogatu , fo.- rogatu. Lat. Experiri.
Experimento , oitaquiña , froga , foro- gantza. Lat. Experimentum.
Expiacion , garbitzea , chautzea. Lat. Expiatio.
Expiar , garbitu , chautu. Lat. Epiar.
Explanacion , erplanar , veaſe explicar.
Explanada , gozaldatſa. Lat. quata pla- nities.
Explayar , zabaldu, edatu. Lat. Dilatare , extendere.
Eplicacion , azaldea , azalgueta , ar- peztea , erabaquera. Lat. Explicatio.
Explicaderas , azaldera , &c. Lat. Mo- dus explicandi.
Explicar , azaldu , arpeztu , erabaqui. Lat. Explicare.
Explicitamente , aguerriró , azalduro , arpezturo. Lat. Explicitè.
Explicito , azaldua , aguerria , ar- peztua. 360E X. peztua. Lat. Eplicitus.
Exploracion , billaquiña , billaquindea. Lat. Exploratio.
Explorador , billaquiñaria , billaquin- daria. Lat. Explorator.
Explorador , eſpia , veaſe.
Explorar , billaquindu. Lat. Explorare.
Expoliacion , veaſe deſpojo.
Exponedor , expoſitor , veaſe.
Exponer , aurbeni. Lat. Exponere.
Expueſto , aurbenia. Lat. Expoſitus.
Exponer , explicar, veaſe.
Expoſicion , urbendea , azaldea. Lat. Expoſitio.
Expoſitos , niños , aurbeniac. Lat. Expo- ſiti.
Expoſitor , aurbentaria , aurbentzallea , azaldaria , arpeztaria. Lat. Expoſi- tor , interpres.
Expremijo , arteſa larga , en que ſe expri- men los queſos , gazteſia. Lat. Lignum caſearium excavatum.
Expreſſamente , aguirian , aguerrian , aguerriro , arpezquiro. Lat. Expreſsè, apertè.
Expreſſar , azaldu, arpeztu , aguerrian eſan. Lat. Palam , apertè dicere.
Expreſſion , explicacion , eſanza , erran- za. Lat. Vox , cis.
Expreſſion , de zumo , &c. eſtatera , er- ſatera. Lat. Epreſſio.
Expreſſivo, eſaguerlea. Lat. Epreſivus.
Expreſſo , claro , icuſia , aguiria , jaqui- ña , azaldua. Lat. Epreſſus , apertus.
Expreſſo , correo , veaſe.
Exprimidera , eſtatera caya, erſatera ca- ya. Lat. Vas exprimendo aptum.
Exprimir , ſacàr zumo , &c. eſtateratu , erſateratu. Lat. Exprimere.
Eprimido, eſtateratua , &c. Lat. Expreſſus
Exprimir , explicar , veaſe.
Exprimido , flaco , erquitua. Lat. Exte- nuatus.
Exprobracion , veaſe reprehenſion.
Expugnacion , irarpa , irarpatzea. Lat Expugnatio.
Expugnador , irarparia , irarpatzallea. Lat. Epugnator.
Expugnar , irarpatu. Lat. Expugnare.
Epugnado , irarpatua. Lat. Expugnatus.
Expulſion , botatzea , iraiztea. Lat. Ex- pulſio.
Epulſo , botatua , veaſe arrojado. Lat. Expulſus.
Expulſivo , botacaria , iraiztzallea. Lat. Expulſivus.
Expurgacion , garbitzea , chautzea. Lat. Expurgatio.
Expurgar , garbitu, chautu. Lat. Expurgare. E X.
Expurgatorio , liburu garbigarria. Lat. Index expurgatorius.
Exquiſitamente , bacandiró , goibaliró. Lat. Erquiſitè.
Exquiſito , bacandia , goibalia. Lat. Ex- quiſitus , ſingularis.
Extaſis , etatico , veaſe , arrobamiento , arrobado.
Extemporal , era baguea , beta baguea. Lat. Extemporalis.
Extemporaneamente , era bagué , beat ba- gué, era bagueró , &c. Lat. Extempore.
Etender , zabaldu , edatu, luzatu. Lat. Extendere.
Extendido , zabaldua, &c. Lat. Etenſus.
Etendidamente , zabal , zabalquiro , ederó, edaquiro. Lat. Extenſe.
Extendimiento , luzaera , edéá , edaera. Lat. Extenſio.
Etenſamente , eſtendidamente , veaſe.
Etenſion , extendimiento , edea , eda- mena.
Etenſivo , edagarria , luzagarria. Lat. Extenſione capax.
Extenſo , extendido , edatua.
Extenuacion , erquitzea , meartzea , ar- galtzea. Lat. Extenuatio.
Extenuar , erquitu , argaldu , meatu. Lat. Extenuare.
Extenuado , erquitua , &c. Lat. Exte- nuatus.
Exterior , ſubſtantivo , campoa, buen ex- terior , campo ederra. Lat. Forma ex- terior.
Exterior , coſa de fuera , campocoa. Lat. Exterior.
Exterioridad, campoera , aguirudia. Lat. Species exterior.
Exteriormente , campocoro , aguirudiro. Lat. Externè.
Exterminador, mugatitzallea. Lat. Ex- terminador.
Exterminar , mugatitu. Lat. Exterminare.
Exterminado , mugatitua. Lat. Extermi- natus.
Exterminio , mugatitza. Lat. Extermi- nium.
Externo , exterior , veaſe.
Extinguir , apagar , veaſe.
Extirpacion , errotitzea, errotitza, ſuſ- traititzea , ſuſtraititza. Lat. Etir- patio.
Extirpar , errotitu, ſuſtraititu. Lat. Ex- tirpare.
Extorſion , caltetſia. Lat. Extorſio , vea- tio.
Etra de eſſo , fuera de eſſo , orrez ga- ñera , orrez campora. Lat. Præterea.
Extraccion , ſaca , camporatzea , atera- tzea. E X. tzea. Lat. Extractio.
Extracto , reſumen, gutiſtea. Lat. Sum- ma.
Extraher , camporatu , ateratu. Lat. Ex- trahere.
Extrahido , camporatua. Lat. Extractus.
Extrajudicial , araudez campocoa. Lat. Extrajudicialis.
Extrajudicialmente , araudez campora. Lat. Extrajudicialiter.
Extra-muros , murruz campora. Lat. Extra-muros.
Extrangeria , atzeera , atzerriera , er- beſteera , arrotzera , erdaldunera. Lat. Alienigenæ conditio.
Extrangero , atzea , atzecoa , atzerri- coa , arrotza , erbeſtecoa , erdalduna. Lat. Advena , extraneus.
Extrañamente , guciz. Lat. Mirè.
Extrañamiento , atzedea , atzerritzea , erbeſtetzea , arrotzatzea. Lat. Rejec- tio.
Extrañar , echando fuera , atzetu , atze rritu , erbeſtetu, arrotzatu. Lat. Re- jicere , relegare.
Extrañado aſsi , atzetua , atzerritua , &c. Lat. Rejectus , relegatus.
Extrañar , haziendole novedad , miretſi. Lat. Mirari.
Extrañado aſsi , miretſia. Lat. Miratus.
Extrañero , antiquado , foraſtero.
Extrañez , extrañeza , ſingularidad , icuſ- garria. Lat. Novitas , ſingularitas.
Extrañeza , deſpego , veaſe.
Extraño , eſtrangero , veaſe.
Extraño , raro , icuſgarria , miraga- rria. Lat. Res inaudita , nova , mi- randa.
Extraordinariamente , oi ez bezala , oi ez leguez. Lat. Præter ordinem.
Extraordinario , oi ez bezalacoa , oi ez la- coa. Lat. Præter ordinem.
Extravagancia , deſaraudea. Lat. Inor- dinatio.
Extravagante , deſaraudetia , araude- baguecoa. Lat. Inordinatus , exoti- cus.
Extravenarſe , zañetitu , zañetatic irten iſuri. Lat. Extra vaſa diffundi.
Extravenado , zañetitua. Lat. Difuſſuſ.
Extraviar , bidetitu , bidetic atera. Lat. Extra viam deducere.
Extraviado , bidetitua. Lat. Extra viam deductus.
Extravio , bidetitzea. Lat. A via defle- xio.
Extremadamente , perfectamente , chit ondo , ongui. Lat. Perfectè.
Extremamente , exceſsivamente , gueye- E X.:::::361 gui , larregui. Lat. Nimium.
Extremar , acabar , veaſe.
Extremar , antiquado , apartar.
Exttemarſe , eſmerarſe , veaſe.
Extremado , cabal , perfecto , veanſe.
Extrema-uncion , oliadura , azquen un- cioa. Lat. Extrema vnctio.
Extremidad , extremo , urrana , eſtura , bucondoa. Lat. Etremum , finis.
Extremo , eceſto , veaſe.
Con extremo , en extremo , por extre- mo , guciz , gucizcoa. Lat. valdèſum- mè-
Extrema neceſsidad , azqueneco premia premiaric eſtuena , erſiena. Lat. Ex- trema inopia.
Extrinſecamente , campocoro , aguirudi- ro. Lat. Extrinſecè , extrinſecus.
Extrinſeco , campocoa. Lat. Externus.
Exturbar , veaſe arrojar.
Exuberancia , veaſe abundancia.
Exulcerar , veaſe enconar.
Comments
Loading comments…