Hiztegi Hirukoitza — T
A , interjeccion, ots tata , ots, ots , ta ta. Lat. O Heus , ohe. Lo miſmo es tate. ? raba, elhueſecillo. Menearlas tabas,or- poac arin erabilli., Lat. Celeritèr progredi. A. 311
Tomar la taba , en el hablar , hitzaldia artu. Lat. Sermonem arripere.
Tabaco , planta , tabacoa. Lat. Tabacum.
Tabaco en polvo , ſurrautſa , tabaco autſa. Lat. Tabaci pulvisculus.
Tabaco de hoja , tabaco belarra. Lat. Tabaci folium.
Tabalada, lo miſmo que tabanazo, veaſe.
Tabalario , lo miſmo que nalgas, veaſe.
Tabalear , atzaquin ſoñua eguin. Lat. Digitis crepitare.
Tabanazo , bofeton , matrallecoa. Lat. Colaphus , alapa.
Tabanco , atarico denda , alquia. Lat. Vulgaris caupona.
Tabano , belzuntza , habea , eultzarra. Lat. Tabanus , aſylus , æſtrum.
Tabaola , es de el Baſcuence bataola, que ſignifica lo miſmo , y ſe compone de olá oficina , ybata batatu, batir, vnir; y porque en eſſas oficinas es mucha la bulla , y ruido , por eſſo bataola , y en Romance traſtocadas las letras tabao- la el ruido de vozes deſcompaſadas. Lat. Strepitus inconditæ multitudinis.
Tabaque , canaſtillo de mimbres , jotſaſ- quia. Lat. Fiſcella.
Tabaques , clavos pequeños , mayores que tachuelas , iltze , ultze chiquiac. Lat. Parvuli clavi.
Tabaquera , tabaquera , tabaconcia. Lat. Tabaci capſula.
Taba queria , tabacoteguia. Lat. Tabac taberna.
Tabaquero , tabaco ſaltzallea. Lat. Ta- baci venditor.
Tabaquillo , tabaque pequeño , jotſaſ- quichoa. Lat. Parva fiscella.
Tabaquiſta , tabaquiſta , tabacaria. Lat. Tabaci avidus. Item tabaco zorroa.
Tabardete , lo miſmo que tabardillo.
Tabardillo, elgaiztula, tabardilloa. Lat. Febris tabida.
Tabardo , caſacon ancho , y largo , lu- conſaya. Lat. Chlamys, quædam amplior.
Tabelion , lo miſmo que Eſcriano.
Taberna , ardandeguia , chaya , arnote- guia, daferna , y ſi es de Sidra , ſagar- doteguia. Lat. Taberna vinaria.
Tabernacle , antiq tabernaculo.
Tabernaculo , tabernaclea. Lat. Taber- naculum.
Tabernero , tabernaria , dafernaria. Lat. Tabernarius.
Tabi , tela antigua , tabi. Lat. Tela ſeri- ca undulata.
Tabicar , mormatu. Lat. Cratitio parie- te claudere.
Tabicado , mormatua. Lat. Clauſus. Tabido. 3 A.
Tabido , uſtelá. Lat. Tabidus.
Tabique , morma , tabiquea. Lat. Crati- tius paries.
Tabla , olaá, taulá. Lat. Tabula.
Tabla y labrada , y pulida , olandua. Lat. Tabula polita.
Tabla , meſa , mapa , indice , telonio, veanſe.
Tablas , en el juego de damas , galza- quea , tablac. Lat. Victoria indeſinita.
Tablas , juego de tablas, taula jocoa. Lat. Scruporum ludus pernumeros alearumn.
Tabla de manteles , zamiaba , zabaua, Lat. Mappa.
Tabia de rio, ulaia, ugoalá. Lat. Equor. Eſſo es e tabla , oiturazcoa. Lat. Ex conſueludine eſt.
Tablachina , vn broquel de madera, olezco ezcutacaya. Lat. Ligneum lcu- tum.
Tablacho , lo miſmo que compuerta, veaſe.
Tablado , zabaya , ſeilarua. Lat. Tabu- latun.
Tblage , agregado de tablas , oltza. Lat. Tabularum congeries.
Tablage , lo miſmio que garito , veaſe.
Talage , provecnos de el garitero , gari- tararen ſaria. Lat Aleatorii ſtipen- dium.
Tablageria , vicio de jugar en los garitos, gariteria , jocozalea. Lat. Aleatorum v itium.
Tablageria , provechos de el garitero, caic garito.
Tablaero, lo miſæ o que garitero, veaſe. reer guilea , ſeilaruguillea. Lat. Tabulati artifex.
Talagero, lo miſmo que telonario, veaſe. ablaæ gero, lo miſmo que contador, veaſe. alar , tabla en las huertas , ò ſembra- dos , ſaill@i. Lat. Area.
Tablazo , go pe , olcadá. Lat. Tabulæ ictus.
Tablazon oltza , oltzagea. Lat. Tabu- larum congeries.
Tablear , hazet tablares , ſaildu , ſaillac eguin. Lat. In areas dividere.
Taleado , ſaildua. Lat. In areasdiviſus.
Tablero , olaua , olauba. Lat. Alveus lu- ſorius.
Tablero , caſa de juego , veaſe garito.
Tableta , olchoa. Lat. Tabella.
Tableta , tabletilla de maſa , omeiſcá. Lat. Maſſæ delicatæ , tabellæ ex ſac- charo. Eſar en tabletas , en duda , aſpeſan, za- lanzan egon. Lat. In incerto eſſe. r A.
Tableteado , ólen otſa , ólaquin egui- tendana. Lat. Tabularum ſtrepitus.
Tabletear , otſá olaquin eguin. La. Ta- bulis ſtrepere.
Tablilla , tablica , olchoa. Lat. Tabella.
Tablilla , lo miſmo que tableta , veaſe.
Tablilla de excomulgados , atolchá. Lat. abula excommunicatum denuntians.
Tablillas , en la meſa de trucos , olarteac, chularteac. Lat. Spatia inter foramina menſæ trudicularis. Por tablilla, olartez , chulartez. Lat. In- directè.
Tablon , oltzarra. Lat. Tabula craſsior.
Tabloza de pintor , lo miſmo que paleta.
Tabuco, chaola , echola. Lat. urguſtium.
Taburete , taurete , es de el Baſcuence daureta , que ſignifica lo miimo , de que haze mencion Suetonìo , y uſaba. Auguſto en los baños , y por eſſo ſe le diò el nombre daureta , de dauretaco, que quiere dezir es para las aguas , de da , y uretaco : y dize Suetonio , qu e es palabra Eſpañola dureta. Lat. Seile.
Taca , lo miſmo que mancha , veaſe.
Tacamaca , arbol , y ſu goma , tacamaca. Lat. Tacamacæ gummi , vel arbor.
Tacañear, dollorqueriaz, ta gaiztaque- riaz cerbait eguin. Lat. Verſutè agcere.
Tacañeria , picardia , tacaneria , dollor- queria. Lat. Verſutia , calliditas.
Tacañeria , miſeria , veaſe.
Tacaño , picaro , bellaco , tacañoa , do- llorra. Lat. Verſutus , caſlidus.
Tacaño , miſerable , eſcaſo , veaſe.
Tacar , ſeñalar manchando , ò de otra ſuerte de daño , èſte verbo , y la voz taca de donde viene , pudiceron tomarle de el Baſcuence taca , y tacadá de que uſamos para explicar algun golpe me- nor. Tacadaren bat eguin, eranſi. Lat. Macula afficere.
Taceta , olionci bat , oliocatillu bat. Lat. Vas olearium.
Tacha , falta , nota , tachá. Lat. Vitium, nota.
Tacha, clavico mayor que tachuela, iltze chiquia. Lat. Clavulus. Miren que tacha , orra tacha andia. Lat. Præclarum id vitium.
Tachar , poner tacha , tacbatu. Lat. No- tam inurere.
Tachado , tachatua. Lat. Notâ inuſtus.
Tachar , lo miſmo que borrar , veaſe.
Tachon , lo miſmo que borron , veaſe.
Tachon , el golpe de galon , cinta &c. ſobrepueſto para adorno de el veſtido, &c. edergainda. Lat. Faſciolæ pars ad ornatum ſuperaſſuta. Tachon, TA.
Tachon , tachuela grande , tachoya. Lat. Clavus umbellatus.
Tachonar , adornar veſtidos , &c. con tachones , edergaindu. Lat. Faſciolas aſ ornatum ſuiperaſſuere.
Tachonado aſsi , edergaindua. Lat. Faſ- ciolis ornatus.
Tachonar , clavetear , iltzeztu , iltzez- tatu , ultzeztatu , tachonatu. Lat. Um- bellatis clavis ornare, diſtinguere. Item ilchica , ulchicatu.
Tachoſo , tachatſua , tachatia , tacha- duna. Lat. Maculoſus.
Tachuela , ilchica , ulchica. Lat. Clavu- lus umbellatus.
Tacitamente , ſecretamente , iſillic , iſil- quiro. Lat. Tacitè.
Tacitamente , ſin expreſsion formal, iſil- pez. Lat. Tacitè.
Tacito , callado , iſilla. Lat. Tacitus.
Tacito no expreſſo , iſilpea. Lat. Ta- citus.
Taciturnidad , iſiltaſuna , iſilcoidea. Lat. Taciturnitas.
Taciturno , iſilcorra , iſilcoya. Lat. Taci- turnus.
Taco , tarugo , tacoa , zuntaquia. Lat. Subſcus , udis.
Taco de la carga de la eſcopeta , tacoa, eſcaya. Lat. tuppa pro ſtipandâ cata- pultâ.
Taco en los trucos , tacoa. Lat. Trudi- culus.
Taco , trago , voto , veaſe.
Tacon , zapata coſcoa, orpoilla. Lat. Sar- cimen calcei.
Taconear , orpoillatu , orpoildu, coſcoaz jo. Lat. Calceis crepitare.
Tactica, arte de poner las coſas en orden, equidraua. Lat. Tactica.
Tacto , vno de los cinco ſentidos , uqui- ña. Lat. Tactus.
Tacto , el acto de tocar , palpar , uqui- tzea. Lat. Tactus , tactio.
Tafallo , lo miſmo que chafallo , veaſe.
Tafanario , veaſe aſſentaderas.
Tafetan , tafetana. Lat. Serica tela ſub- tilior.
Tafilete , cuero bruñido , luſtroſo , larru me , ederra , tafiletea. Lat. Aluta , ex Tafileta.
Tafiletear los zapatos , larru me ederrez apaindu. Lat. Calceos alutâ ornare.
Tafileteado , tafiletez apaindua. Lat. Alu- tis ornatus.
Tafurca , embarcacion chata , y ſin qui- lla , alatzarra. Lat. Hippagium.
Tagarinos , Moriſcos que vivian entre Chriſtianos , Tagarinoac , Chriſtau r A. 31s artean bici ciraden Mairuac. Lat. Ta- garini.
Tagarninas lo miſmo que cardillos, veaſe.
Tagarote , ave , egazti arrapari bat, ta- garotea. Lat. Accipiter Africanus.
Tagarote , Eſcriviente de Eſcrivanos , eſ- cribari laſterra. Lat. Scriba dexter, ac velox.
Tagarote, hidalgo pore, que và à comèr donde puede , ſin coſtarle nada , main- tuſian dabillena. Lat. Sine ſymbolo conviva.
Tagarote , alto de cuerpo , zardaya. Lat. Corpore longnus.
Tagarotear , eſcribir con grey preſto. biciro eſcribitu. Lat. Citiſſimè. ſcri- bere.
Tahali , ſoinarra. Lat. Baltheus.
Taharal , ſitio de tarayes , taraitza , ta- raidia. Lat. Locus tamaricibus con- ſitus.
Taheño , bizargorria duena. Lat. Æno- barbus.
Tahona , idorrotá. Lat. Piſtrinum.
Tahonero , idorrotaria. Lat. Molendi- narius.
Tahulla, imia baten ereicaya. Lat. Terræ ſpatium modij capax.
Tahur , jocalari trebea. Lat. Aleator fa- moſus.
Tahurerìa , jocoechea. Lat. Aleatorium.
Taibique , lo miſmo que tabique, veaſe.
Taimado , betaquina. Lat. Callidus , ve- terator.
Taimonia , betaquinqueria. Lat. Cal- liditas.
Taita , es voz con que los niños llaman à ſus padres , y es Baſcongada , contrac- cion de la repeticion aitaita. Lat. Tata. Ajo taita , aurchoari beguira. Lat. Pue- rum agis.
Taja de albardas , baſtuztaya. Lat. Fuſtis clitellas complectens.
Taja , cortadura , epaira. Lat. Sectio.
Tajada , cerra , erraguetea. Lat. Seg mentum. Hazer el caldo tajadas , puſcatezquia puſcatu , ucitezquia ucitu. Lat Inſe- cabile ſecare.
Tajada , lo miſmo que ronquera, veaſe.
Te harè tajadas , laurguituco aut. Lat. In fruſta ſecabo te.
Tajadera , cuchilla de media luna , epa- caya. Lat. Lunatus culter.
Tajadera , lo miſmo que compuerta, veaſe.
Tajadero , lo miſmo que tajo en que ſe corta la carne , veaſe tajo. R r Taja A. 3
Tajadero , lo miſmo que plato , trinche- ro, veaſe, y taojador en la miſma ſigni- ficacion.
Tajador , el que taja , epallea , ebaquit- zallea , tajatzallea , tajalaria. Lat. Sector.
Tajadura , epairá. Lat. Sectio.
Tajamar de navio , utepaira. Lat. Proræ undas ſcindens tabnla.
Tajamiento , antiquado corte , tajo.
Tajar , cortar , epaqui , ebaqui. Lat. Se- care , ſcindere.
Tajado , epaquia. Lat. Sectus , ſciſſus.
Tajar plumas , plumac tajatu , preſtatu, maneatu. Lat. Calamos aptare , tem- perare.
Tajo de cocina , tajoa , zuntoya. Lat. Truncus. Y lo miſmo es tajon.
Tajuela , tajuelo , lau oinco alquichoa. Lat. Sedecula lignea.
Tal , alacoa , alangoa. Lat. Talis. No ay tal, ezta alacoric, alangoric, eztá orrelacoric , olangoric, orlacoric. Lat. Non ita eſt. Vn tal e ha dicho , alacoac eſan dit, alangoc eſan deuſt. Lat. Quidam id mi- hi dixit.
Tal qual , ahì te lo embio , dan ori , or bialtzen dizut. Lat. Qualecumque id ſit , mitto tibi.
Tal qual , tales quales ſe encuentran, ba- nacac , bacoitzac badira , arquitzen dira. Lat. Aliqui non nulli inve- niuntur.
Tal qual vez , noicean bein, banaquetan, @bacoitzean, bacoitzetan, noiz edo noiz iñoiz edo berriz. Lat. Aliquando , ali- quoties.
Tal para qual, nolacoari alacó. Lat. Dig- num patellà ope rculum. Por tal me tienes , te tengo , aintzat ain- tzacotzat naucazu , zauzcat. Lat. Ta- lem te reputas , ut talem te habeo. Con tal que , con tal que no , ba , ezpa, entre el infinitivo , y la terminacion de el verbo. Lat. Dum modo , modo ne. Con tal que me lo digas , eſaten badida- zu. Lat. Dum modo id mihi dixeris. Con tal que no ſe lo digas , eſaten ezpa- diozu. Lat. Modo ne id illi dixeris.
Tala , corta de arboles , deſde el tronco, baſó baten epaya , epaita. Lat. Arbo- rum cæſio.
Tala , ruina , aſſolacion , deſeigoa , ſoil- dera. Lat. Agrorum vaſtitas, vaſtatio. Juego de tala , ſe dixo de el. Baſcuence chala , que es palito menor , que tam- bien ſe llama churraca , chiriquilla. Lat. Puerorum ludus palo acuminato rA. utrimqne , qui altero projicitur.
Talabarte , guerricoa. Lat. Baltheus.
Taladrar , guimbaletatu , guimbalezta- yealata zolat. Lat. Tere-
Taladrado , guimbaletatua, &c. Lat. Te- rebratus.
Taladro , barrena , guimbaleta , zula- quia. Lat. Terebrum.
Talamera , arbol para matar palomas, poniendo ſeñuelo , uſeria. Lat. Arbor aucupio parata.
Talamo , eztoya. Lat. Thalamus.
Talanquera , aurcolá. Lat. Tabulati val- lum.
Talante , ardorea. Lat. Modus , vultus, animus. Eſtà de buen talante, ardore onecoa dago Lat. Placido , læto animo eſt.
Talar , ropa talar , ſoñeco lucea. Lat. Ta- laris.
Talares , alas de Mercurio en los talones, orpo-egoac. Lat. Talaria , ium.
Talar arruinar , ſoildu. Lat. tare.
Talado , epaquia , ſoildua. Lat. Devaſ- Cæſus, devaſtatus.
Talaſomeli, compoſicion medica, uguez tiquia. Lat. Thalaſomeli.
Talavera , loza fabricada en Talavera, talavera. Lat. Vaſa fictilia Talave- renſia. Vaſija de Talavera, Talaverazco ontzia. Lat. Vas Talaverenſe.
Talco , meortarria. Lat Lapis pelluci- dus , ſchiſti bractea.
Talega , ſonſaquea , zacua , talega. Lat. Mantica , cæ.
Talegazo , zacutada, talegada. Lat. Sac- ci referti ictus.
Talego , ſonſaquea , zacua. Lat. Sac- cus.
Talegon , zacutzarra. Lat. Saccus am- plus.
Taleguilla , zacuchoa. Lat. Sacculus.
Talento , moneda antigua , anciñaco diru balios bat , talentoa. Lat. Ta- lentum.
Talento , talentos , habilidad , prendas, ancia , alainzoa. Lat. Ingenium.
Talieſtro , planta , talietroa. Lat. Tha- lietrum.
Talion , pena , ambatequicoa. Lat. Ta- lio , nis.
Taliſman , figura , izarranza. Lat. Aſtra- lis imago. Talla, TA. Talla eſcultura , otallua , talla. Lat. Opus ſculptile. alla , cierto tributo, cotiz mota bat. Lat. Deſignatum vectigal.
Talla , lo miſmo que alcarraza , veaſe. Media talla , tallerdia , otallerdia. Lat. Hermæ , arum. A media talla , arretagabe aſyaletic. Lat. Perfunctoriè.
Talladura lo miſmo que entalladura, veaſe.
Tallar, tierra con las plantas, que yà han empezado à tallecer , garatoquia, oci- tza. Lat. Ager pullulans.
Tallar , lo miimo que entallar , veaſe.
Tallar , lo miſmo que cortar , veaſe. Bìen tallado , liraña , ederqui eguiña. Lat Corpore præſtans.
Tallarin , eipecie de maſſa , goſyorea. Lat. Tragemmata reſecta.
Tallazo , talle grande , talletzarra. Lat. Corporis magna elegantia.
Talle , es voz Baſcongada tallea , que ſignifica lo miſmo , y viene de tallua eſtatura , y de taua modo , forma. Lat. Corporis forma.
Tallecer lo miſmo que entallecer, veaſe.
Taller , Oficina , ecolá. Lat. Officina.
Taller de Canteros , arguindeguia. Lat. Oſficina lapidaria.
Taller de meſa , maitapala. Lat. Patella, apparatus pro menſa.
Talliſta , otallaria , talliſta. Lat. Sculp- tor.
Tallo , zortena , chortena , zurtoina. Lat. Scapus.
Talludo , zortenduna , zortentſua. Lat. Cauleſcens.
Tallo eu las lechugas, y otras hortalizas, que por crecidas vàn eſpigando , ocia, gará. Lat. Caulis.
Talludo aſsi , ocitua , garatua. Lat. Cau- leſcens.
Talmud , Libro de los Judios , Talmuda. Lat. Talmud. Talmudiſta , idem.
Talon , orpoa , indagora , oindagora, endagora. Lat. Talus , calx , cis.
Talonear , orpoac arin erabilli. Lat. Cal- ces agitare progrediendo.
Talparia , topinaria , tumor en el peri- craneo , ſatorrunea. Lat. Talparia.
Talque , barro de criſoles , arbelá. Lat. Taſconium.
Talvina , eſpecie de puches , aya mota bat. Lat. PFuls , pultis. T A. 315
Tamandoa, animal de Indias , tamandoa. Lat. Animal ſic dictum.
Tamañamente , aimbat , aimbeſte. Lat. Tantùm.
Tamañito , chiquichoa. Lat. Tantillus.
Tamaño , cantidad , grandor , erodea. Lat. Quantitas , magnitudo.
Tamaño , tamaña , alacoa , alangoa, aiñ andia. Lat. Tantus.
Tàmaras , datiles en razimo , datilmor- doa. Lat. Spadix icis.
Tamaras , el deſpojo de la leña grueſſa, arbazta, chuſaquea. Lat. Ligneæ quiſ- quiliæ.
Tamarindos , tamarindoa. Lat. Tama- rindus.
Tamariſco, tamariz, lo miſmo que tarai, veaſe.
Tamarrizquito , tamarruſquito, veaſe ta- maito.
Tambalear , dambaca , coloca ibilli. Lat. Nutare , vacillare.
Tambaleo , dambacada , colocada , dam- baca , coloca ibiltea. Lat. Nutatio.
Tamarillo , arquilla redonda, cuchoilla. Lat. Arcula rotunda.
Tambeſco lo miſmo que columpio, veaſe.
Tambie en los demâs modos, ere , bere poſpueſtos. Lat. Etiam , nec non , quo- que.
Tambien , quando ſe reſponde ſolitaria- mente , baita baita ori ere. Lat Etiam.
Tambo , lo miſmo que meſon , veaſe.
Tambor , atabala. Lat. Tympanum.
Tambor, el que le toca, tabalaria. Lat. Tympanotriba.
Tamborete , de el navio , tamboretea, goboilla. Lat. Ad mali caput rotundum tabulatum.
Tamboril , viene de el Baſcuence dambo- liña, que ſignifica lo miſmo, y ſe com- pone de bolina inſtrumento muſico , y dan , dan por Onomatopeya el ſonido que haze. Lat. Tympanum chorearum. Item tuntuna , damburinoa. r.
Tamborilear, tamboritear , damboliña jo. Lat. Tympanum tundere.
Tamborilear , en la Imprenta , es igualar las letras de el molde à golpecitos, iz- quirac berdindu , igoaldu. Lat. Typos ictibus , æquare. Rr a Tam TA. r6
Tamborilero , tamboritero, dambolinda- ria. Lat. Tympanotriba.
Tamborilete , en la Imprenta , es la tabli- ta quadrada , que ſirve para igualar los moldes , izquiren berdincaya. Lat. Ta- bula æquatoria typographica.
Tamborino , antiquado tamboril.
Tamiz , cedazo , ausbaya , tamizc. Lat. Incerniculum.
Tamo , gueuna , illa una. ſordes. Lat. Situs,
Tampoco , al principio de la clauſula, are ez , alaber ez , y la negacion ez ſe antepone à la terminacion de el verbo. Lat. Nec neque , etiam non.
Tampoco en los demàs modos ere ez, bere ez. Lat. Neque , nec.
Tampoco , reſpondiendo ſolitariamente , ezta , eztaſa. Lat. Ne id quidèm. Ni tmpoco, ez eta, eztaſa ere. Lat. Ne- quidem.
Tamujo, arbuſto eſpinoſo, erratz latza, iñuncilatza , iciarra. Lat. Arbuſtum ſpineum.
Tan , ain , aiñ. Lat. Tam. Tan bueno, tan hermoſo , aiñ ona , ai ederra.
Tan , ſiguiendoſe que , aiñ non, ain cein. Lat. Adeò ut.
Tan , ſiguiendoſe como , bezain , becain, poſpueſto. Lat. Taàm , quàm , æquè ac.
Tan blanco como la nieve, elurra bezain churia. Lat. Albus æquè ac nix.
Tan ſolamente, bacarric, utſic. Lat. Tan- tum , dundaxàt , ſolum.
Tanaceto , yerva Indiana , belar mota bat. Lat. Tanacetum.
Tanda , turno , viene de el Baſcuence chanda , que ſignifica lo miſmo , chan- da , ecaldia , aldia. Lat. Vices.
Tanda , lo miſmo que tarea , veaſe.
Tanganillo , colocaichoa. Lat. Fulcrum labile. En tanganillas , colocairo. Lat. Nutanter.
Tangano , colocaya. Lat. Oſea meta.
Tangible , uquigarria. Lat. Tangibilis.
Tangidera , vn cabo grueſſo de el navio, zutaya. Lat. Funis nauticus craſſior.
Tangir , antiquado tocar.
Tangente , uquitzallea. Lat. Tangens.
Tanteador , adindaria, becaindaria. Lat. Calculator , computator. FTantear , medir , proporcionar , adindu, becaindu. Lat. Commetiri , compu- tare.
Tantear , apuntar los tantos en el juego, adindu , becaindu. Lat. Calculis no- tare. Tantear , tomàr por el tanto , amba- tetu. Lat. Retrahere in licitatione , vel A. venditione.
Tanteo , adindea , becaindea. Lat. Com- putatio , commenſuratio.
Tanteo de el tomàr por el tanto , amba- tetzea , ambatean artzea. Lat. Retrac- tus , us.
Tantico , aimbacho aimbeſtecho. Lat. Tantillum.
Tanto , la cantidad de vna coſa , erodea. Lat. Quantitas. En ſu tanto , bere ero- dean. Vn tanto, onembeſte bat, hunam bat. Lat. Certa quantitas. En tanto mas , en tanto menos ſe vendio, onembeſte gueyagoau , onembeſte gui- chiagoan ſaldu zan. Lat. Tanto plu- ris , vel minoris venjit.
Tanto , tanta , aimbat , ambat, aimbeſte, ambeſte , amberce. Lat. Tantus , a , um. Otro tanto , beſte aimbeſte , berce aim- berce. Lat. Tantumdem.
Tanto , y medio , ambat terdi , ambat eta erdi. Lat. Seſquitantum.
Tanto por tanto, ambatean ambatez. Lat. Æqu compenſatione. Ni tanto ni tampoco , ez goi ta ez doi; ez aimbat , ez ain guichi ; ez ain gora ta ez ain beerá. Lat. Ne quid nimis.
Tantos à tantos , aimbatez ambat , aim- beſtez aimbeſte. Lat. Numero æquali. Al tanto , por el tanto , ambeſtean , aim- batean. Lat. Eodem pretio. Por el tanto , por la miſma razon , bera- gatic , berberagatic. Lat. Propterea.
Tanto como , adiña , laguiña, aimbeſte. Lat. Quantum. Sabe tanto como el , arc adiña daqui , arc aimbeſte. Lat. Scit quantum ille. Haſta tanto que , aliqueta , ahaliqueta. Lat. Quandiu , interea dum.
Tanto de alguna eſcritura , veaſe traſ- lado , exemplar.
Tanto monta , aimbatecoa. Lat. Equi- valens.
Tanto mas quanto , cembat eta ambat. Lat. Plus minusve.
Tanto , tantos en el juego , tantoa , tan- toac contarria , contarriac. Lat. Cal- culi. En tanto , entre tanto , artean , bitar- tean, bizquitartean. Lat. Itereà.,
Tañedor , jotzallea. Lat. Pulſator.
Tafer , jo. Lat. Pulſare. Quien las ſabe , las tañe , daquienac da- qui. Lat. Tractent fabrilia fabri.
Tañido, el ſon, ſoñua, jotera. Lat. Sonus. Tañi T A. añiimiento , antiq. lo miſmo que tacbo. lao , inſignia de los Comendadores de an Antonio Abad , es en forma de la thau , ò T mayuſcula. Taoa. Lat. Thau.
Tapa , es voz Baſcongada , tapa , tapea, y es contraccion de atapea, lo que eſtâ lebaxo de puerta , ò puerta , que tiene algo debaxo ; qual es la tapa en cofres, vaſos &c. tapa, eſtalquia. Lat. Oper- culum.
Tapa de los ſeſos , ò craneo , paltoa. Lat. Craneum.
Tapadera , tapadero , lo miſmo que tapa.
Tapaboca , aotapa , aotapaera , aoboza- era. Lat. lctus in os impactus.
Tapa dillo , en las que ſe cubren con el manto , eſtalichoa. Lat. Oris obvolutio.
Tapadizo , lo miſmo que cobertizo.
Tapador , el que tapa , eſtaltzallea , ta- palaria. Lat. Operiens , tegens.
Tapador , genero de tapa , tacaya, Lat. Obturamentum.
Tapafunda de piſtolas , tapafunda. Lat. Tegumentum fundarum equeſtrium.
Tàpanas , tapacas , lo miſmo que alca- parras.
Tapapies , lo miſmo que brial , veaſe.
Tapar , cs de el Baſcuence tapatu , que ſigniſica lo miſmo , eſtali, bozatu. Lat. Tegerè operire.
Tapado , tapatua &c. Lat. Tectus, oper- tus.
Taperujarſe , lo miſmo que taparſe.
Tapetujo , lo miſmo que tapon, tapador.
Tapetado , color prieto , beltza. Lat. Ni- gro colore obductus.
Tapete , eſtalpea , de donde puede venir el Romance , y el Latin tapes , etis ; y quiere dezir lo que cubre el ſuelo , ò lo baxo.
Tapiador , ormaguitlea, lutormaguillea. Lat. Parietis terrei artifex.
Tapial , ormola , ormacaya. Lat. Aſſerum forma ad terreos parietes.
Tapiar , ormaztu , ormeztatu , lutor- maz ichi. Lat. Pariete terreo claudere.
Tapiado , ormaztua &c Lat. Pariete clauſus.
Tapiceria , gaiſtalla , tapiceria. Lat. Au- læa , orum , periſtromata , um.
Tapicero, gaiſtallaquiña, tapiceroa. Lat. Aulæorum artifex.
Tapido , lo miſmo que tupido , veaſe. Es de el Baſcuence tapitua tupido, tapitu tupir.
Tapieria , ormatza, ormadia. Lat. Parie tes terrei. rA. 3r
Tapiuofis , figura Retorica, andurria. Lat. Tapinoſis.
Tapiz , gaiſtalla , tapiza. Lat. Aulæum periſtroma.
Tapizar , lo miſmo que entapizar , veaſe.
Tapon , tacaya , cipotza , taponcillo, ta- caichoa chipocha. Lat. Obturamentum. Al primer tapon zurrapas , cipotza bein quendu , ta orduan liac aguertu. Lat. In limine offendere.
Tapſia , planta , bermidorra. Lat. Tpſia. Fapujarſe , tapujo, veaſe embozarſe , em- bozo.
Taque , el ruido de cerrarſe vna puerta de golpe , damba Lat. Sonus portæ vi im- pellente clauſæ.
Taquin , lo miſmo que carnicol , veaſe.
Tara , en el peſo , lo que ſe rebaxa por ra- zon de la caxa , &c. gambilla. Lat.Su- per pondium. enos la tara, gambillaz campora, gam- billa guchiago.Lat. Detracto ſuperpon- dio.
Taracea , taracear , veaſe ataracea , ata- racear.
Tarangontia , lo miſmo que dragontea, veaſe.
Tarangana , morcilla , veaſe.
Tarando , animal, eſpecie de ciervo, oreiu mota bat , tarandoa. Lat. Tarandus.
Tarantela , tañido violento , tarantela- Lat. Sonus ad tripidium violentum. Dlòle la tarantela , aldiac emandio , ta- rantelac artu du. Lat. Repente com- motus eſt.
Tarantula , araña en taranto de la Pulla, cuya mordedura venenoſa cauſa raros efectos , tarantula , armiama taran- tarra. Lat. Tarantula , phalangium. Eſtà picado de la tarantula , tarantulac joa , orchicatua dago. Lat. Phalangio morſus eſt.
Tarara , toque de la trompeta , tarara, tururu. Lat. Taratantara , ſonus tubæ.
Tararira , tararira. Lat. Nugæ canoræ.
Taraſca , figura de Sierpe , que ſacan en la Proceſsion de Corpus , taraſca, ma- mua. Lat. Manducus. Earaſcada , utſicada , utſiqui , utſiquia. Lat. Morſus.
Taravilla , citola de molino , veaſe citola. Eſtàr hablando de tarabilla , calabriam egotea. TA. 8 egotea. Lat. Citeria loquatiorem eſfe.
Taray , millazquia. Lat. Myrica , tama- rix , icis.
Tarazana , tarazanal , tarazar , veaſe ata. Tz atta.
Tarazon , zatia , puſca, y ſi es de peſca- do , marſoya. Lat. Segmentum.
Tarbea , ſala grande , es voz Baſcongada, de que tenemos tambien apellido , y ſe compone de ate , ata puerta , y bea, lo que eſtai debaxo , y al cubierto , y techado llamamos atarbea. Lat. Aula.
Tardador , berancorra , belucorra. Lat. Cunctator , moram faciens.
Tardano , lo miſmo que tardio , veaſe.
Tardanza , berantza , beluntza. Lat. Mora , cunctatio , tarditas.
Tardar , beran , berandu , belutu , con las terminaciones de el neutro , vg. yo tardo , tardas , berantzen naiz , cera, belutzen naiz: y tambien de el activo, berantzen det, dezu &c. Lat. Morari, eunctari.
Tarde , la tarde , arratſaldea , arraſte- guia. Lar. Veſper veſpera veſperti- num tempus.
Tarde , adverb,. berandu , belu , berant. Lat. Serò , tardè. Se haze tarde, berantzen , berandutzen du , belutzen dau. Lat. Tempus fugit.
Tarde , mal , y nunca , beranduo , gaiz- qui , ta iñoiz ez , belú, dongueró , ta iñoiz ez. Lat. Tardè, & malè , & nun- quam. Mas vale tarde , que nunca , obe da noiz, ecen ez iñoiz. Lat. Nulla ad bonos mo- res ſera vita eſt.
Tardiamente , berandú, belu , beranqui- ro , beluquiro. Lat. Tardè , morosè.
Tardio , beracorra , belucorra. Lat. Se- rotinus.
Tardìio , pauſado , detenido, gueldia, za- barra , aſtitſua, betarra, betalea. Lat. Tardus , lentus , ignavus.
Tardo, lo miſmo que tardìo , gueldia &c.
Tardon , lo miſmo.
Tarea , muguequiña ſailla, tarea, ladoi- quia. Lat. Penſum.
Targum , libro de los Judios , targum. Lat. Targum , i.
Tarifa , lo miſmo que tabla , catalogo. veaſe.
Tarima , cerrolá, oloimpea. Lat. Suppe- daneum tabulis compactum.
Tarja , champoná. Lat. Cupreum dipon- ,a ao niaeo ean os, ea que æ r A. crænulis diſtinclus.
Tarja , eſcudo, rodela , veaſe.
Tarjar , ſeñalar en la tarja , acaſquitu, Lat. Crnulis ſieare palum.
Targeta , eſcudo pequeño, targeta. Lat. Parma , emblema.
Tarquin , cieno , lodo , veaſe.
Tarreñas , tejuelas , que metidas entre los dedos , tocan los muchachos , ar- chaluac. Lat. Crotalum.
Tarro , potea. Lat. Vas terreum.
Tarro de ordeñar , caicua , abatza. Lat. Muletra , æ. Cabeza detarro , buruandi. Lat. Capito, onis.
Tarta , lo miſmo que tortada , veaſe.
Trtago , planta , es de el Baſcuence tar- ticua , que ſignifica lo miſmo , aunque tiene tambien otro ſignificado. Lat. La- thyris.
Tirtago , fatalidad , zorigaitza. Lat. Jac- tura , detrimentum.
Tartajear , tartajoſo , veaſe tartamudear, tartamudo.
Tartalear, dardaratu. Lat. Titubare, va- cillare.
Tartamudear , motel hitzeguin. Lat. Bal- butire.
Tartamudo, motel. Lat. Balbus , blæſus. Hazerſe tartamudo , moteldu. Lat. Bal- bum fieri.
Tartana , embarcacion , tartaná. Lat. Linter.
Tartareo , ifernuarra.
Tartarizar , liardotu. Lat. Tartareus. Lat. Cremorem tartari admiſcere.
Tartarizado, liardotua. Lat. Tartari cre- more admixtus.
Tartaro , en las Boticas , liardoa. Lat. Vini arida fæx , tartarus.
Tartera , veaſe tortera.
Taruga , animal , indietaco baſardi chi- qui bat. Lat. Ovis parva Indica.
Tarugo , ultzura. Lat. Subſcus , dis.
Taſcar el lino , ò el cañamo , ſugaraſtu. Lat. Linum , aut canabem quatere, car- minare.
Taſcado aſsi , ſugaraſtua. Lat. Carmi- natus. El inſtrumento de taſcar , el taſcador, ſu- garatſa. Lat. Inſtrumentum carmi- nandi.
Taſcar la yerba, abereac ortzaquin bela- rra ebaquitzea. Lat. Herbam dentibus carpere.
Taſcar. el freno , frenoa taſcatu , taſcá. erabilli. r A. arabilli. Lat. Frænum mordere , man- dare. Taſcado de el lino , ſapia , erbatza. Lat. Lini purgamenta , tomentum. Taſconio , lo miſmo que talque, veaſe. laſquera , pendencia, auciabartza, jai- tea. Lat. Rixa.
Talla , ta ſſacion, taſa, taſacioa. Lat. Ta- xatio.
Taſla medida , taſa, neurria. Lat. Mo- dus.
Taſladamente , taſatuquiro. Lat. Parcè, reſtrictè.
Taſſador , taſatzallea , taſalaria. Lat. Taxator.
Taſſajo , ceceña puſca. Lat. Carnis ſa- litæ fruſtum.
Taſſar taſatu. Lat. Taxare æſti- mare.
Taſſado , taſatua. Lat. Taxatus , æſtima- tus.
Taſugo , animal , azconarra. Lat. Me- lis , is.
Taſtara , ſalvado grueſſo, zailarria. Lat. Furfur craſſior.
Tas , cillarguilleen tazpichoa , ingude- choa. Lat. Argentariæ officinæ incus.
Tataradeudo , pariente antepaſſado muy ntiguo , aide anciñacoa. Lat. Affinis antiquus. ataranieto , loiba erena , illoba erena, irugarrena. Lat. Trinepos , trineptis.
Tataravuelo , aitona erena, aſaba erena. Lat. Tritavus.
Tato , animal parecido al puerco , que ſe encoge como erizo , tatoa , cherritri- cua. lLat. Tatus.
Tato , lo mifmo que tartamudo , es Baſ- cuence.
Taumaturgo , mirariguillea. Lat. Thau- maturgus.
Taurete , voz que ſe acerca mas à ſu ori- gen lBalcongado , veaſe taburete.
Tauro , ſigno de el Zodiaco , Ceceniza- rra. Lat. Taurus.
Tautologia hitzingurua. Lat. Tauto- logia.
Taxia , lo miſmo que atauxia , veaſe.
Tav illad , marcado eon las ſeñales de la fabrica , oyal tabillatua. Lat. Pannus fabricæ ſignis notatus.
Taxativro, tacſativo, taſagarria. Lat. Ta- ativus. TA. 3 y Taz à taz , ſe dize quando ſe trueca ſim- plemente vna coſa por otra , utſic uts. Lat. Equâ permutatione. Taza , edoncia , taza , tacea. Lat. Pate- ra , æ.. Taza de fuente ugaſca. Lat. Crater, ris. Tacaña , lo miſmo que taraſca, veaſe. Tazmia, alzatia. Lat. Aſſignata decima- rum portio. Tazon , lo miſmo que taza de fuente. rE L Te , yerva , tea. Lat. Thea , eæ.
Tea , zucia , torchoa. Lat. Tæda , æ. Hazer tea de algun palo , zucitu , tor- chatu. Lat. Tædam facere. Teame , piedra , burrigueſa. Lat. Thea- mes.
Teatinos , los de San Cayetano , Teati- ñoac. Lat. Thieatini.
Teatral , biltoquiarra. Lat. Theatra- lis.
Teatro , biltoquia. Lat. Theatrum.
Teble , antiquado , lo miſmo que te- rrible.
Techar , cubrir de techo , ichagoitu, atarbetu , barrumbetu , tellaztu. Lat. Domun tege re.
Techado , ichagoitua , &c. Lat. Tectus, a , um.
Techo , techado , ichagoya , atarbea, barrumbea , tellatua. Lat. Tectum.
Techumbre , lo miſmo que techo.
Tecla , achola , tecla. Lat. Aſſula , pal- mula.
Teclado , acholdia , teclabilla. Lat. Aſ- ſularum ſeries.
Teclear , acholaritu , tecleatu , acholac erabilli. Lat. Palmulas pulſare , pre- mere.
Tediar , igiitu , iguindu. Lat. Tedet, tædebat.
Tedio , iguitua iguintza. Lat. Tæ- dium.
Tedioſo , igiicarria , iguingarria. Lat. Tædioſus.
Tegual tributo â manera de farda, veaſe.
Teja , arbol , veaſe tilo.
Teja , tellá. Lat. Tegula. Item teu- letá. A teja vana , tellutſean , ichagoi utſean. Tejar, r E. 2o
Tejar , oficina , telleria tellaguinde- guia. Lat. Tegularia figlina.
Tejar , cubrir de tejas , tellaztu, tellaz- tatu. Lat. Domum tegulis tegere , mu nire.
Tejado , techo tellatua. Lat. Tectum tegulaneum. Andar à ſombra de tejado, iſilpean ibilli. Lat. Latenter ambulare , agere. Quen tiene tejado de vidrio , no tire pie- dras al de ſu vezino , beira-tellatua badezu auzoari arrica ezteguiozu. Lat. Qui alium accuſat , à reprehenſio- ie abetſie debet.
Tejaroz , cubierto de tejas , tellapea. Lat. Tectum tegulaneum.
Tejvzo , golpe , tellada , tellacada. Tegulæ ictus.
Tejer , eoó , eotu , eaitu , cheitu. Texere. Lat Lat.
Teedor , eulea , eaillea , cheilea. Lat. Textor.
Tejido eo &c. Lat. Textus , a , um.
Tejido , lo miſmo que tela , veaſe.
Tejedura eotzea , eoera. Lat. Tex- tura.
Tcjera , lo miſmo que tejar , oficina.
Tejero , tellaguiña. Lat. Tegularius figu- lus.
Tejo , pedazo de teja , tellápuſca. Lat. Fragmentum teſtaceum.
Tejo , para jugar , arboilla. Lat. Diſcus.
Te o de oro, pedazo en paſta , urropilla. Lat. Auri fragmentunm.
Tejo , tejon , arbol , aguin. Lat. Ta- xus. Donde los ay , aguinaga. Lat. Taxetum.
Tejon , animal , lo miſmo que taſugo, veaſe.
Tejoleta , tellapuſca. Lat. Fruſtum te- gulæ.
Tejuæla , tellachoa. Lat. Tegula parva.
Tejueio , tejo pequeño , arboilchoa. Lat. Lamella rotunda.
Tela , tela , euta. Lat. Tela.
Tela , para fieſtas , el ſitio, boilleſia, bil- toquia. Lat. Circus , palæſtra.
Tela , eeamen , juicio , controverſia, veaſe.
Tela , caſcara , &c. aiſala, ganchea. Lat. Pellicula , tunica.
Tela blanca , lienzo ordinario, euná. Lat. Telæ lineæ ſpecies.
Tela de araña , veaſe telaraña.
Telamones lo miſmo que atlantes, veaſe.
Telar , euteguia. Lat. Textrina.
Telarana , amama , amelauna. Lat. Ara neæ tela. r E.
Tener telarañas en los ojos , llilluratua egotea. Lat. Cecutire.
Teleigeto , onetſia , beſteen artean mai- teena. Lat. Prædilectus.
Telefio , yerva , eritſitona. Lat. Tele- phium.
Telera de arado, goldeuſquia. Lat. Clavus adſtrictorius in aratro.
Telera , de Andalucìa , pan bazo , veaſe.
Teleras de los afuſtes , ſendollac. Lat. Currus tormentorij tabulæ tranſverſæ.
Teleras de carro , gurdilanga. Lat. Tranſ- verſus palus in curribus.
Teleſcopio veaſe antojo de larga viſta.
Teleta , aquèl papel baſto que ſe pone, para que no ſe brre lo eſcrito , eda- leta. Lat. Lat. Charta bibula.
Teleta , en los molinos de papel, zurda- baya. Lat. Reticula.
Teleton , tela de ſeda, teletoya. Lat. Tela ſerica craſſior , & pellucida.
Telilla , euchoa , telachoa. Lat. Subtilis tela.
Telinas , lo miſmo que almejas , veaſe.
Telino , vnguento precioſo, e@zticolia. Lat. Telinum.
Telliz , cubierta de la ſilla de el caballo, ſilleſtalquia. Lat. Ephipii tegumen- tum.
Telliza , cubierta de cama , oyeſtalquia. Lat. Lecti tegumentum.
Telonio , aduana , veaſe. A manera de telonio , oquerca. Lat. Or- dine præpoſtero.
Tema de Sermon , diſcurſo, &c. eſacaya. Lat. Thema , tis.
Tema , porfia , ſetá , ſepa , leiya , bur- coitaſuna. Lat. Pertinacia cacia.
Tema , opoſicion contra alguno Lat. Pervicax obtrectatio. pervi- otiña. Cada loco con ſu tema , choroac oquer. edocein ayeér. Lat. Trahit ſua quemque voluptas.
Tema celeſte , diſpoſicion de la esfera, cerumanera. Lat. Thema celeſte.
Tematico , ſegun el tema , eſacaitarra. Lat. Quod ſecundum thema.
Tematico , temoſo , ſetaria , ſetacharra, leitia , burcoya. Lat. Contentioſus, pervicax.
Tembladera , pez , veaſe torpedo.
Tembladera , vaſo, dilidontzia. Lat. Sub- tilis crater argenteus , vel vitreus , &c.
Tembladera , lo miſmo que tembleque, veaſe.
Temblador , icaratia, lardazcaria. Lat. Tremens. Tem TE.
Temblar , lardazquitu , icaratu. Lat. Tremere.
Temblante , lo miſmo que tembleque.
Tembleque , adorno de la cabeza , áilda- llua. Lat Monile tremens.
Temblequear , lardazquitu icaratu. Lat. Tremere , contremiſcere.
Temblon , icaratia, bildurtia. Lat. Tre- m ens.
Temblor , lardazquia , icara. Lat. Tre- mor.
Tembloſo , lo miſmo que temblon.
Temedero , temedor , lo miſmo que temi- ble , veaſe.
Temer , bildur , beldur naiz , cera , da, &c. Lat. Timere. Ni teme , ni debe , ez zur, ta ez bildur. Lat. Omnia audet , conſilio præceps eſt.
Temiente , temedor , bildurtia. Lat. Ti- mens.
Temido , icaragarria. Lat. Formidan- dus.
Temerariamente , largoaiquiro. Lat. Te. merè.
Temerario largoaya. Lat. Temera- rius.
Temeridad largoaita. Lat. Teme- ritas.
Temeron , icarámallea. Lat. Propiæ vir- tutis blatero,
Temeroſamente bildurtiro. Lat. Ti- midè.
Temeroſo , que cauſa miedo , bildurga- rria , icaragarria. Lar. Metuendus.
Temeroſo , medroſo , bildurtia. Lat. Ti- midus.
Temible , icaragarria. Lat. Metuendus.
Temor , bildurra. Lat. Timor.
Temoſo , veaſe tematico.
Tempano, lo miſmo que timpano , veaſe.
Tempano , medio tocino , cherriquiaren alderdia. Lat. Suini corporis dimidium.
Tempano , en el pandero , zaldabayaren larrua. Lat. Tympanum.
Tempanos de cuba , aldolac. Lat. Tym- panum cuppæ.
Temperamento , naſaroa. Lat. Tempe- ramentum.
Temperancia , temperanza , veaſe tem- planza.
Temperar , veaſe templar.
Temperatura , lo miſmo que tempera- mento.
Temperie , naſaroa. Lat. Temperies.
Tempero , ſazon de la tierra para ſem- brar , aroa , guiroa , adina. Lat. Tem- peries.
Tempeſtad , tormenta , ecaitza , ecacha. r E. Lat. Tempeſtas , procella.
Tempeſtades , lotſagueriac. Lat. verba. 321 Dura
Tempeſtivo , lo miſmo que oportuno, veaſe.
Tempeſtuoſo, ecaiztuna, ecaiſduna. Lat. Procelloſus.
Templa de Pintores , uzurinquia. Lat. Temperatio pictorica.
Templadamente , moderaro , modera- quiro, gogurriro. Lat. Temperatè, mo- deratè.
Templador de afectos , apetito , &c. go- -
Templador de harpa, adincaya. Lat. Cla- vicula pro fidibus lyræ componendis.
Templadura, gogurritzea, goguirotzea, adintzea , naſarotzea. Lat. Tempe- ratio.
Templamiento , antiquado templanza.
Templanza virtud que modera el exce- ſſo de ſentidos y apetitos , gogurria, goguiroa , templanzá. Lat. Tempe- rantia.
Templanza , moderacion , moderá. Lat. Moderatio.
Templanza, lo miſmo que temple de aire, &c.
Templar apetitos , &c. gogurritu , go- guirotu, templatu. Lat. Temperare.
Templado aſsi, gogurritua, &c. Lat. Tem- peratus.
Templar , moderar , moderatu , adindu. Lat. Sedare.
Templar metales adindu. Lat. Tem- perare.
Templar inſtrumentos , adindu , templa- tu. Lat. Fides ad concentum compo- nere.
Templarſe , gogurritu , goguirotu , y las terminaciones de el neutro. Lat. Sibi in aliquo temperare.
Templarios , Orden de Caballeria , Tem- plarioac. Lat. Templarij.
Temple , ſazon , aroá , guiroá , adiná. Lat. Temperies.
Temple de humores , metales, &c. naſa- roa. Lat. Temperatura. Eſta de buen temple , onguiroa dago, go- zaldiaz dago. Lat. Soluto, atque hilari animo eſt. Eſtà de mal temple , gaizguiroa dago, gozacaitza , gozaguea dago. Lat. Male afſectus eſt.
Temple , Religion , veaſe Templarios.
Templo. Temploa, Eleizá L. Templum.
Temporas, gartac, garta-@temporac. Lat. Quatuor tempora. Ss Tem r E. 3
Temporada , eraldia. Lat. Certum tem- poris ſpatium. Viene à temporadas , eraldizca dator, Lat. Certis temporibus venit.
Temporal , coſa de tiempo , eratarra, deh@orarra. Lat. Temporalis.
Temporal , bueno , ò mal tiempo , egu- raldi ona, edo gaiztoa. Lat. Temperies temporanea.
Temporal , tempeſtad , ecachá, ecaitza, ecaiztea. Lat. Tempeſtas , procella.
Temporalidades , frutos de los Benefi- cios , y Prebendas, Eleizfrutuac. Lat. Commoda Eccleſiaſtica.
Temporalizar , eradindú. Lat. Tempo- ralem, temporarium facere, conſtituere.
Temporalmente , eraldiro. Lat. Ad tem- pus.
Temporaneo , eraldizcoa , eradinecoa. Lat. Temporaneus.
Temporizar , veaſe contemporizar.
Tempranal , goiztarra , laſtercoya. Lat. Terra præcox.
Tempranamente, goiz. Lat. Ante tempus.
Tempranillas ubas , mats goiztarrac. Lat. Uvæ præcoces.
Temprano , temprana , goiztarra , laſ- tercoya. Lat. Præmaturus , præcox.
Temprano, ader io, goiz, mugaitz. Lat. Ante tempus , prcproperè.
Temprano , y con ſol , goiz ta eguzqui, baita bearrere. Lat. Tempeſtivè qui- dèm.
Temulento, lo miſmo queborracho,veaſe.
Tenacear, lo miſmo que atenacear, veaſe.
Tenacidad, cicoizqueria. Lat. Tenacitas.
Teacidad , pertinacia , tema , veaſe.
Tenaciſſimamente, chit cicoizquiro. Lat. Tenaciſſimè.
Tenallon , en las fortificaciones , eſpecie de falſabraga , veaſe.
Tenaz , dificultoſo de ſepararſe , cicoit- za , itſaſia. Lat. Tenax.
Tenaz , temoſo , porfiado , veaſe.
Tenaz , avariento , cicoitza , cequená, Lat. Tenax.
Tenaza , currica , betzearra , tenaza. Lat. Forceps.
Tenazada curricada. Lat. Forcipum morſus.
Tenazmente, cicoizquiro, cequenquiro. Lat. Tenacitèr.
Tenazon, en la caza es el diſparo de gol- pe , y ſin apuntar, itſudamba. Lat. Præ- propera exploſio. Parar de tenazon , zaldia batbatetan gueldierazo. Lat. Equi curſum repente ſſtere.
Tenazuelas , tenacillas , veaſe pinzas.
Tenca , pez , tenca. Lat. Tinca.
Tencion , euquitzea , iduquitzea. Lat. Tentio. Fen con ten , doi doi, din diña. Lat. Equo modo , aptè.
Tendal , de barcas , &c. eſtalcaya, itzal- caya. Lat. Oppertorium linteum.
Tendales de carrera , veaſe limones.
Tendalero , tendedero , zabalteguia. Lat. Locus ad extendendum, diſtendendum.
Tendedor, zabaltzallea, ichecaria. Lat. Qui extendit.
Tendejon , eſtalcaya. Lat. Tentoriolum.
Tendel , cuerda para que ſuban iguales las paredes , ormaria. Lat. Funiculus ad dirigendos parietes.
Tendencia , doaira. Lat. Tendentia.
Tender , zabaldu , deſtoleſtu : tender la ropa para ſecarſe, itſequi, ichequi.Lat. Tendere , diſtendere.
Tender , en las Eſcuelas , doairatu. Lat. Tendere.
Tenderſe , etzin. Lat. Recubare.
Tenderla , es deſafiar.
Tender las redes , ſareac eda, edatu Lat, Retia tendere.
Tendido, zabaldua, etziña. Lat. Diſten- tus.
Tendido , lo miſmo que tablado , talan- quera , veaſe.
Tenderete , juego de naipes , tenderetea. Lat. Chartarum extenſarum ludus.
Tenderete, lo miſmo que tendelera, veaſe.
Tenderia , junta de tiendas , dendadia. Lat. Tabernarum multitudo , ſeries.
Tendero , dendazaya, dendazalea. Lat. Tabernarius.
Tendon , tendones , zaintulea. Lat. Ten- do , onis.
Tenebrario , el candelero triangular de Semana Santa , donaberaria. Lat. Te- nebrarium.
Tenebroſidad , illuntaſuna, airguea. Lat- Tenebræ
Tenebroſo , illuna , airguea. Lat. Tene- broſus.
Tenedor , euquitzallea , iduquitzallea, euslea. Lat. Tenens.
Tenedor , para comer, euslea , foreheta, achordea. Lat. Furcilla , fuſcinula.
Tenedor de caminos , antiq. ſalteador.
Tenedor de libros, baſtimentos, &c.euslea, zaya , zaina , zaitzallea. Lat. Curatot.
Tenencia , poſceſſion , veaſe.
Tenencia , antiquado hazie@nda.
Tenencia , Oficio de Teniente , or- daira , Tenencia. Lat. Vicarij munus.
Tenèr , aver vna coſa , izan , izandu, izatu. Lat. Tenere. Tener FE. Tener , aſida alguna coſa , iduqui, euqui. Lat. Tenere. Eſtos dos verbos tienen ſus irregulares, que ſon los ſiguientes. Siguiendoſe acuſativo ſingular. Indic. preſ. Tengo , tienes , tiene , det. dec , den , dezu , deu tenemos , te- neis , tienen , deſu , áezue , deue. ltem , otro dialect. dot , dozu , doc , don, dou , dau , dogu , dozue , doue, daue. Item , otro dialect. dut , duc , un , duzu, du , dugu , duzue, duzute , dute, due. Pret. imperf. Yo lo tenia &c. nuen , uen, cenduen , zuen , guenduen , cenduten, zuten , ceuen. Item , nuan , cenduan , zuan &c. Item , nevan , evan , eva , cenduan , ceuan, genduan , cenducen , ceuen. Eſtos milmos hazen al preſente, è imper- tecto de ſujuntivo ; pero el uſo es po- nerles antes el infinitivo, izan , euqui. Si yo lo tuviera , &c. baneu, banu ; ſitu, bacendu, bacenu ; ſiaquèl, baleu , balu; ſi nos , baguendu , baguenu ; ſi vòs, bacendute , bacenute ; ſi aquellos, ba- leue , balute. Indic. preſ. Yo lotengo &c. daucat, dau- cac , an , daucazu , dauca , daucagu, daucazute , daucate , dauquee. Item , daducat , daducazu, áaduca &c. Imperf. Yo lo tenia &c. neucan , ceneu- can , cenducazun , ceucan , gueneucan, guenucan , ceneucaten , cenducazu- ten , ceucatenm , ceuqueen. Item , neducan, ceneducan, ceducan &c. Optat. preſ. Que yo lo tenga &c. dau- cadalá , daucazulá , daucalá &c. Imperf. Que yo lo tuvieſſe , neucalá, ceneucalá , ceucal , gueneucalá , ce- neucatelá , ceucatelá , ceuqueelá. Eſtas terminaciones de el ſujuntivo ſe uſan en las oraciones de Eſtando, quan- do vienen ò con el quando , ò ſin èl, teniendolo en la mano , lo ando à buſ- car eſcuan daucadala , billa nabil. Si vo lo tuviera , baneuca , baceneuca, baleuca , bagueneuca , baceneucate, baleucate , baleuquee. Siguiendoſe acuſativo plural. Indic. preſ. Yo los tengo , &c. nic ditut, dituzu , diru. Item dodaz, dozuz, di- tuz &c. y las terminaciones de el indi- cativo , que eſtân en la ſegunda conju- gacion abſoluta. Inſicat. preſ. Yo los tengo &c dauzcat, rE. 323 @dauzcac , an , dauzcatzu , dauzca, dauzcagu , dauzcatzute dauzcate, dauzquee. Item , daduzcat , daduzcatz u , daduz- ca &c. Item yo los tengo , daucadaz , daucazuz, daucaz , daucaguz , dauca zuez , dau- quez. Item , yo los tengo , dauze@atzit , dauz- catzic , in , dauzcatzitzu , dauzcatzi, dauzcatzigu, dauzcatzitzute , dauz- catzite. mperf. Yo los tenia , neuzcan , ceneuz- can , ceuzcail , gueneuzcan , ceneuzca- ten , ceuzcaten , cezqueen. Item , neduzcan , ceneduzcan , ceduz- can @c. Item, neuzcat@zien , ceneuzcatzien , ceuz- catzien &c. Optat. preſ. Que yo los tenga , dauzca- dala &e. Item , daucadazala &c. dauzcatzada- la &c. Imperf. Que yo los tuviera , neuzcalá, ceneuzcalá , ceuzcalá &c. Item , neuzcatziela , ceneuzcatziela &c. Si vyo los tuviera , banecaz , baceneu- caz , baleucaz , bagueneucaz , bac- neuzcate , baleuzcate. Item , baneuzcatzi , baceneuzcatzi, ba- leuzcatzi , bagueneuzcatz, baceneuz- catzite , baleuzcatzite. Tienen tambien irregulares tranſitiros, qlos dexo, porno tenerlos preſentes.
Tèn ahì , eutſi or.
Tèn buen animo , en vn dialecto ſe dize auc, aun, auzu biotz on, ened, auzue. Tengalo , biu.
Teniente , el que tiene , deuana , duena, dauena. Lat. Tenens.
Teniente , ſubſtituto , oñordea , ordela- ria. Lat. Vicarius, vicem gerens, tenens.
Teniente de oìdo , algo ſordo, gorscotea. Lat. Surdaſter.
Teniente , miſerable , eſcaſo , veaſe.
Tenido , iáuquia , euquia. Lat. Tentus.
Tenudo , ſea tenudo , antiq ſea obligado.
Teneria , narrola , larruquinteguia. Lat. Ofificina coriaria.
Tenesmos , enfermedad , veaſe pujosr.
Tenor , orden , forma , inderá. Lat. Te- nor , oris.
Tenor , voz , tenorea. Lat. Vox media, mediocris.
Tenor , muſico , tenorea. Lat. Cantor medius.
Tenſion, erstirá, eſtirá. Lat. Tenſio, onis. Ss enta i L.
Tentacion , ciraiquia , tentacioa, tentu- cionea. Lat. Tentatio.
Tentador , ciraiquilaria , ciraiquitza- llea , tentatzallea , tentagarria. Lat. Tentator. entar , induciendo , ciraiquitu , ten- tatu. Lat. Tentare.
Tentado aſsi, ciraiquitua, tentatua. Lat. Tentatus.
Tentar , palpando, tocando con la mano, aztamucatu , atzeztatu. Lat. Ten- tare.
Tentado aſsi , aztamucatua. Lat. Ten- tatus.
Tentar , probar , examinar , tentatu, den- datu. Lat. Tentare.
Tentativa , tentaldia, dendaera. Lat. Ex- perimentum , periclitatio.
Tentebonete , beber à tente bonete, haſta rire.
Tentenmozo , veaſe puntal.
Tenuamente, urri, urrir, guichi, gui- chicho.
Tenue , mea , mearra , ſuflea. Lat. Te- nuis.
Tenuidad , meetaſuna, meartaſuna , ſu- ftetaſuna. Lat. Tenuitas.
Tenuta , poſſeſsion de algo haſta la deciſ- ſion de el pleyto , eucaldia, iducaldia. Lat. Vindiciæ , arum.
Tenutario , eucaldiarra , iducaldiarra. Lat. Ad vindicias pertinens.
Teñir , gambuſi , gambuſitu , coranſitu. Lat. Tingere.
Teñido, gambuſia, coranſitua. Lat. Tin- ctus , a , um.
Teologal , Teologico , Teologo , Jain- eoquindarra , Jaincoquindecoa. Lat. Tfeologalis , Theologicus.
Teologia , Jaincoquindea, Teologia. Lat. Theologia. Jaincojaquindea.
Teologicamente , Jaincoquindarquiro. Lat. Theologicè.
Teologizar , Jaincoquindetu. Lat. Theo- logizare.
Teologo , Jaincoquindaria , Teologoa. Lat. Theologus.
Teorema , nolerá. Lat. Theorema , tis.
Teorica , Teoria , bearretá. Lat. Theo- rica.
Teorico , bearretaria. Lat. Theoricus.
Teoſo , zuciduna. Lat. Tædifer.
Teoſofia , lo miſmo que Teologia.
Tepe , lo miſmo que ceſped, veaſe.
Terapeutica , medicina practica , ſenda- quinde equieracoa. Lat. Therapeutica.
Terceramente , irugarrenean , hiruga- r E. vreneanm , ernean. Lat. Fertio.
Terceria , mediacion , artequeta. Lat. Le- nocinium.
Tercerilla de verſos , irudunchoa. Lat. Compoſitio metrica tribus conſtans pe- dibus.
Tercero , tercer , en orden , irugarrena, hirurgarrena , erena , erenecoa. Lat. Tertius.
Tercera vez , irugarrenean , irugarren aldian , erenci , eren aldian. Lat. Ter- tio , tertium.
Tercero , que media , arteco, bitartecoa. Lat. Internuntius , leno , lena.
Tercero , de San Franciſco, Terceroa. Lat. Tertiarius S. Franciſci.
Tercero , el que recoge los Diezmos, amarrenen biltzallea. Lat. Decimarum ſequeſter.
Tercero en diſcordia , deſeraquidau ar- tecoa , biren deſongundean irugarre- na. Lat. Tertius arbiter.
Tercerol , en el navio, lo miſmo que ter- cero.
Tercerola , carabina mas corta , veaſe ca- rabina.
Terceto , de verſos , iruduna. Lat. Car- men tribus verſibus conſtans.
Tercia , vna de tres partes, irurquia. Lat. Tertia pars.
Tercia , vna de las horas , tercia, iruga- rren ordua. Lat. Hora tertia.
Tercias , de los Diezmos Ecleſiaſticos, amarrenen irurquiac. Lat. Tertiæ, arum.
Tercia , la Caſa en que ſe depoſitan los Diezmos , amarrendeguia. Lat. Deci- marum horreum.
Terciana , elguerena , irurteria , ter- ciana. Lat. RFebris tertiana.
Tercianario , elguerenduna , irurteri- duna, tercianatia. Lat. Tertianâ febri laborans.
Tercianela , tela como el tafetan , pero mas doble, tercianela. Lat. Tela ſerica craſſior.
Terciar la capa , la lanza , &c gaibeni, gaibenitu. Lat. Tranſversè , vel obli- què collocare , aptare.
Terciada capa , &c. gaibenia , &c. Lat. Sic aptatus.
Terciar , cumplir el numero tercero, iru- garrendu. Lat. Ternarium complere.
Terciar , mediando , artetu , bitartetu. Lat. Se interponere.
Terciar , en la Agricultura , irugarren goldea , aitzurra , boſtortza ematea. Lat. Tertio arare.
Terciar la cara, cortarla cruzarla, veaſe. Terciar r E.
Terciar , la carga, igoaldu. Lat. Sareinam æxuilibrare.
Terciado , eſpada corta , y ancha , cha- laurrá. Lat. Enſis brevior , & latior.
Terciarios , arcos que cruzan en las bo- bedas arcuerrac. Lat. Arcus ter- tiarij.
Tercio , lo miſmo que tercero , veaſe.
Tercio , vn tercio , irurquia. Lat. Ter- tia pars.
Tercio de carga , irurquia , tercioa. Lat. Sarcinæ pars æqua.
Tercio , lo miſmo que oy legimiento de Infanteria. Hazer buen , ò mal tercio, lo miſmo que favorecer , ò embarazar , veaſe.
Terciopelo , tela , irulleta , terciopeloa. Lat. Villoſum ſericum.
Terciopelero , irullequiña. Lat. Villoſi ſerici opifex.
Terco , burcoya , leicorra. Lat. Contu- max ; veaſe contutaz , duro.
Terebintina , goma del terebinto, ganauſ- quiarev licurta. L. Reſina terebinthina.
Terebinto , lo miſmo que man liquido.
Terete , lo miſmo que rollizo , veaſe.
Tergivrerſacion , iuguraria. Lat. Tergi- verſatio.
Tergiverſar , ingurariz ibilli. Lat. Ter- gverſari.
Tericia , miñoria. Lat. Regius morbus.
Terliz , tela , terliza , eutarrá. Lat. Tri- lix , cis.
Termas , baño de agua caliente, uberote- guia. Lat. Thermæ , arum.
Terminacion , acaballa , acabanza , bucá, bucaera , uzcuya. Lat. Terminatio.
Terminal , mugarricoa. Lat. Terminalis.
Terminar , acabatu , bucatu , uzcuitu. Lat. Terminare , finire.
Terminado , acabatua , &c. Lat. Ter- minatus.
Terminante hitzeracoa. Lat. Termi- ans.
Termino , fin , veaſe terminacion. Lat. Terminus.
Termino , mojon , mugá , mugarria, chcdarria , cozc , marrá. Lat. Ter- minus , limes.
Termino , modo , moldea , modua. Lat. Modus , ratio.
Termino , diſtrito , barrutia. Lat. Terri- torium.
Termino. , tiempo determinado , epea, burua. Lat. Dies , præfinitum tempus.
Termino , voz , palabra , hitza , hitze- ra , abotſa. Lat. Terminus , vox , voca- bulum.
Termino perentorio , epondea. Lat. Ter E. 3s minus peremptorius. En terminos habiles , eguin ditequeanez. Lat. Si fieri id poteſt. Vn medio termino , bidarte bat , bidar- teco bat. Lat. Ratio quædam medium tenens.
Terminote , terminajo , hitzarroa. Lat. Vocabulum inſolens.
Termometro , para conocer los grados de calor , y frio en el aire , beroneurria. Lat. Thermometrum.
Terna , y ternas , irurpilla. Lat. Terna- rium.
Ternario irurpilla. Lat. Ternarius, a , um.
Ternecico , ſamurchoa. Lat. Tenellus.
Ternero , chala , arechea , cecorra , che- corra.
Ternera , urruiſa , urruza , bigainchea, beigaya. Lat. Vitulus , vitula.
Ternera , muerta , chalquia , areiſquia, cecorquia. Lat. Caro vitulina.
Terneron , ternejon , el que mucho ſe en- ternece , ſamurcorra. Lat. Tenero ſen- ſui obnoxius.
Terneruela , ternerilla , chalchoa , &e. Lat. Vitula.
Ternera , blandura , biguintaſuna , ſa- murtaſuna. Lat. tudo. Teneritas , teneri-
Terneza , de aſecto , cariño , gogabera. Lat. Tener amor.
Ternezuelo , lo miſmo que ternecico, veaſe.
Ternilla , mamizurra. Lat. Cartilago, inis.
Ternilloſo , mamizurduna. Lat. Cartila- ginoſus.
Terniſſimamente , gogaberaquiro. Lat. Tenerrimè.
Terniſſimo , de afecto , gogaberatia. Lat. Tenerrimus.
Terno irurquia. Lat. Ternarium.
Terno de Miſſa , ternoa , mezirurquia. Lat. Trium ſacrum peragentium veſti- menta.
Ternura , lo miſmo que terneza, veaſe.
Terquedad , burcoitaſuna. Lat. Obſtina- tio. Veaſe obſtinacion , contumacia.
Terqueria , terqueza , lo miſmo que ter- quedad.
Terrado , lagoya. Lat. Tectum terreum. Item , ſabaya , ſapai lurrezcoa.
Terrage , lo miſmo que terrazgo , veafe.
Terral , erricoa , lurrecoa. Lat. Ter- reſtris.
Terraplen , lubeta. Lat. Agger , ris.
Terraplenar , lubetatu. Lat. Aggere mu- nire. Terra TE. z
Terraplenado lubetatua. Lat. Aggere muntus.
Terraqu o , ulacarr. Lat. Terraqueus.
Terrazz , arra de dos aias , lucharroa. Lat. Urceus.
Terrzgo , pedazo de tierra por ſembrar. liutzia. Lat. rvum.
Terræzgo , lo qae ie pga al dueño de la tierra, luſaria. Lat. Cenius arvi.
Terrazo , antiquado , jarro.
Terrazuela , terrazuelo , lo que terraza.
Terrear, verſe la tierra en los ſembrados, ereiñean utſuneac aguiri. Lat. Sato- rum terram percipi.
Terregoſo , lleuo de terrones , zocortia, ſoquiltia. Lat. Gleboſus.
Terremoto , ludardara , lurricara. Lat. Terræ motus , tremor.
Terrenal , lutarra , lurtarra. Lat. Ter- renus.
Terrenidad, lutegoquia. Lat. Terræ na- tura.
Terreno , terrena , lutarra. Lat. Ter- renus.
Terreno , eſpacio de tierra , lutartea. Lat. Terre ſpatium , terra , terre conditio.
Terreo , larrezcoa. Lat. Terreus.
Terrera , pela zo de tierra elcarpada , lu- taldatſa. Lat. Clivus terreus.
Terrera , pa aro bidariſca. Lat. Avis quædam.
Terrera , antiuado terror.
Terrero , lo uirmro que terrado , veaſe.
Terrero , monton de tierra , lupilla. Lat- gger , tcrræ acervus.
Terrero , à que ſe tira , jomuga. Lat. Sco- pus.
Terrero , lo rmiſimo que terreno , veaſe.
Terreſtre , lutarra. Lat. Terreſtris.
Terreſtridad , veaſe terrenidad.
Terretremo , lo miſmo que terremoto.
Terribilidad , terribleza , icaragarria, izugarria. Lat. Fcrocia
Terrible , icaragarria , izugarria. Terribilis.
Terrilenente , icaragarriro , &c. Lat. Lat. Territtirèr.
Terricola , lutarra lurrean bici dana. Lat. Terricola.
Teririfico, icaratzallea. Lat. Terrificui.
Terrigeno lurrctic jayoa. Lat. Ter- rigena.
Terrin , lo miſmo que Faiſano, veaſ.
Terrino , lurrezcoa. Lat. Terreus.
Territorio, lutartea, barrutia. Lat. Ter- ritorium.
Terromontero, lo miſmo que teſo, veaſe.
Terron , zocorra , ſoqiilla. Lat. Gle- ba , z. rE.
Terrontera , quebrada de tierra en algun monte , veaſe quebrada.
Terror , icia , icialdura , izua , izualdi Lat. Terror.
Terroſidad , lo miſmo que terrenidad, veaſe.
Terroſo , lurrezcoa. Lat. Terreus.
Terruño , terruzo , lutartea , luquiroa. Lat. Terræ condirio.
Terlar , leutiſtu , leutiſtatu. Lat. Perpo- lire , terſum reddere.
Terſo , leutiſt. Lat. Terſus perpolitus.
Terſura , leutiſtaſuna. Lat. Perpolitio.
Tertil , dcrecho en la ſeda , ſeda-cotiza. Lat. ectial pro ſerico.
Tertulia ballera. Lat. Hominum con- greſus.
Tertulio , tertuliano, balleracoa. Lat. Fa- miliaris congreſſus ſocius.
Teruvela , antiquado polilla.
Teſaurizar , veaſe ateſorar.
Teſis , veaſe Concluſuon. esbique , texbique , lo miſmo que tabi- que , veaſe.
Teſo , lo miſmo que tieſo , veaſe.
Teſo , collado , munoa , muntoa, murua. Lat. Moles , collis.
Teſon. ſendarciá. Lat.Contentio, firmitas.
Teſorar , veaſe ateſorar.
Teſorerìa , gordairuria, gordairuteguia. Lat. AErarium quæſtorium.
Teſorero , gordairuzaya, teſoreroa. Lat. Prefectus ærarij.
Teſoro , gordairua , teſoroa , urruchoa. Lat. Theſaurus.
Teſta , lo miſmo quecabeza, veaſe.
Teſtador , atzenailaria. Lat. Teſtator, reſtatrix. teſtadura, lo miſmo que borradura, veaſe.
Teſtamentaria , atzenaiquindea , teſta- mentaria. Lat. Teſtamenti exequutio.
Teſtamentario , atzenaiquiña , teſta- mentarioa. Lat. Executor teſtamenta- rius.
Teſtamento , atzenaya , teſtamentua, teſtamenta. Lat. Teſtamentum.
Teſtar , atzenaitu , atzenaya eguin. Lat. Teſtari , teſtamentum condere.
Teſtar , teſtado , lo miſmo que borrar, borrado.
Teſtarudo , burcoya , hiſitia. Lat. Cere- broſus.
Teſtera , aurquea , aurreco aldea, aitz@i- na. Lat. Pars anterior , frons. Lo miſ- mo es teſtero.
Teſterada , teſtarada , veaſe mochada.
Teſterada, terquedad, burcoitaſuna. Lat. Obſtinatio.
Teſtero , lo miſmo que teſtera , veaſe. Teſticulo, r E.
Teſticulo , barrabilla. Lat. Teſticulus. eſtificacion , daquiraſtea , talazdea, veaſe teſtimonia. Lat. Teſtificatio.
Teſtificado , daquiraſia , &c. Lat. Teſti- monio dictus , a , um.
Teſtificativo , daquiraslaria , talaſdet- zallea , cinoldatzallea. Lat. Teſtifi- cans.
Teſtigo , daquiraſá , talaztá , cinollea, lecucoa , teſtigua , Teſtis.
Teſtigos conteſtes, daquiraſquideac. Lat. Qui eadem teſtantur.
Teſtigo de viſta , icuſitaco, icuſiazco teſ- tigua , daquiraſa. Lat. Teſtis ocula- tus.
Teſtigo de oìdas , aditutaco , adituazco teſtigua. Lat. Teſtis auritus.
Teſtiguar , antiquado ateſtiguar.
Teſtimonia , antiquado teſtigo.
Teſtimonial , daquiraſgarria , talazga- rria, cinolgarria. Lat. Teſtimonialis.
Teſtimoniales de Obiſpo , daquiraſga- rriac. Lat. Literæ teſtimoniales.
Teſtimoniar , veaſe ateſtiguar teſti- ficar.
Teſtmonio , daquiraſa , talazdea , ta- lazta , cinola , lecucotaſuna , teſtimo- nioa. Lat. Teſtimonium.
Teſtimonio falſo, penſacallua, belcinola, falſo teſtimonioa. Lat. Crimen com- mentitium , calumnia , falſum teſtimo- nium.
Teſtimoñero , teſtimoniero , belcinola- ria, falſo teſtimonioen erauzlea, jaſo- tzallea. Lat. Calumniator. Veaſe ca- luminia.
Teſtimoñero , lo miſmo que hazañero, veaſe.
Tellon , moneda , que tiene gravada vna cabeza, burutirua. Lat. Moneta ab inſ- cuipto capite ſic dicta.
Teſtulo , maquina bellica antigua , gor- á@ca , ez cutapea. Lat. Teſtudo.
Teſtz teſtuzo veaſe cogote , colo- drillo.
Tei. , veaſe tiſu. lceura , dureza , gogorra , zailla. Lat. Drities.
Teusr , gravedad afectada, goitaldia. Lat. iElata everitas.
Ter.a , viene de el Baſcuence , titia , di- tia , que ſigniſica lo miſmo , ugatſa. Lat. Mamma.
Tetas de vaca , veaſe ubre ; errapea. a de vaca , ubas , maluiſac. Lat. Uvæ ſic dictæ.
Tetar , lo miſmo que atetar. @ v T E.
Tetilla , titichoa. Lat. Mammilla. 37
Tetona , tetuda , tititſua , ugatſua , ti- tiandia. Lat. Mammoſa mulier.
Tetracordio lauroſquia. Lat. Tetra- chordon.
Tetraedro , aurquelaugoya. Lat. Tetra- edron.
Tetragono lauraurca. Lat. Tetrago- nuim.
Tetragramaton , izquilaura. Lat. Tetra- grammaton.
Tetrarcha , menelaura. Lat. Tetrarcha.
Tetrarchia , menelauquia. Lat. Tetrar- chia.
Tetrico , triſtea. Lat. Tetricus.
Tetro , lo miſmo que negro , manchado, veaſe.
Teucrio , yerva , veaſe vetonica.
Teulogia , veaſe teologia.
Texto , beretitza tetoa. Lat. Tex- tus.
Textorio , euteguicoa. Lat. Textorius.
Textual , beretizcoa. Lat. Textualis.
Textualiſta , beretiztzalea. Lat. Textui addictus.
Textura , euquera. Lat. Textura.
Teytral , adorno de la cabeza de el ca- ballo , es antiquado.
Tez , larranza. Lat. Oris ſuperficies.
Tezado , lo miſmo que atezado , veaſe. T1 L Veanſe en Ta , Te, Ti , To , las vozes ſiguientes , y otras.
Thalamo , thalieſtro , thaumaturgo, the, theatro , thema , Theologia, theorema, Theorica , therma , theſoro , &c. r
Tia , iceba , icecoa. Lat. Amita , mater- tera.
Tiara , ornamento de la cabeza , tiara, buruqauia. Lat. Tiara , æ.
Tibiamente , epelauiro , beraſquiro. Lat. Tepide , remiſè.
Tibieza , epeltaſuna , epeldea , beraſtec. Lat. Tepor.
Tinio , epeli, beraſia. Lat. Tepidus.
Tibor , vaſo grande de China, lutouci Cbi- nacoa. Lat. Dolium Sinicum.
Tiborna , eſpecie de ſopa , veaſe toſton. Tibu . 8
Tiburon , pez terrible , ichas -otſo mota bat. Lat. Lupi marini ſpecies.
Tiempo , duracion ſucceſiva de las coſas, era , dembora. Lat. Tempus. Era ba- tean , en vn tiempo , en algnn tiempo. Ez nere eran , no en mi tiempo. ure eran boſt orrelaco eguina zaude, en tu tiempo hartas coſas has executado de eſſas.
Tiempo determinado , para hazer algo, epea , burua , veaſe termino.
Tiempo temporal, eguraldia. Lat. Tem- peſtas. A buen tiempo , mugonez. Lat. Oppor- tunè tempeſtivè tempore oppor- tuno. A mal tiempo , mugaitzez. Lat. Alieno tempore. A tiempo , ſin tiempo , fuera de tiempo, mugonez , mugaitzez, mugonean , mu- gaitzean , eraz , erazaque. Lat. Op- portunè , importunè. A vn tiempo , beingoan , batetan. Simul. Lat.
Tiempo tras tiempo viene , erac era oi dacar. Lat. Tempora temporibus ſuc- cedunt. Cada coſa en ſu tiempo , gauza oró era oró. Lat. Omnia tempus habent.
Tiempo paſado baſtantemente largo , aſ- paldia. Lat. Tempus diu præteri- tum.
Tiempo que pasò poco ha , poco antes, areſitia. Lat. Tempus mox præteri- tum. Aſpaldian icuſi eztet , mucho ha , que no le he. viſto. reſtian emen zan, poco ha , que eſtaba aqui.
Tiempo , eſpacio , lugar , beta , aſtia, mugua , artea , aicina. No tengo tiem- po , betaric eztet , muguric , aſtiric arteric, aicinaric eztet. Lat. Non mi- hi vacat.
Tienda de campaña , campicheca. Lat. Tentorium.
Tienda de embarcacion, carro, &c. veaſe tendal.
Tienda, donde ſe venden generos, denda, botic. Lat. Taberna. Quien tiene tienda , que atienda , dendá badezu , zuc zaitu beardezu , ezpe- ren galduco dezu. Lat. Tuum tu nego- tium gere.
Tienda de Cirujano , dendaiſca. Lat. Spe- cillum vulnerarium.
Tiento , lo miſmo que tacto , cequitzea. .ral. at.r- lus cæci. r .
Tiento , miramiento , arreta , arta. Lat. Attentio. Con el æayor tiento , dan gueldienez. Lat. Majori , qua poteſt , attentione. Con tiento , gueldi , gueldi. Lat. Pede- tentim.
Tiento de los Volatines , el palo con que ſe equilibran, berdagaya. Lat. Palus li- bratorius funambulorum.
Tiento , lo miſmo que golpe , veaſe. A tientas , lo miſmo que @ tiento , veaſe. A tiento , azca , aztamuca , itſumuca. Lat. Tactu , tentamine , tentabundè.
Tiernamente , con amor , gogaberaquiro. Lat. Tenerè , medullitus.
Tierno , cariñoſo , gogaberatia. Lat. Te- ner , blandus.
Tierno , blando , ſamurra , uſterra , bi- guinña, ninicatua. Lat. Tener , ra, rum.
Tierra , elemento , lurrá. Lat. Terra.
Tierra, patria , region , erria. Lat. Patria, natale ſolum. Somos de vna miſma tierra , erri bate- coac guera , erritarrac guera. Lat. Conterranei ſumus, unum eſt nobis na- tale ſolum. Eierra à tierra , lurrez lurr , bazterrez bazter. Lat. Propè terram , juxta ri- pam.
Tierra firme , lo miſmo que continente, lutuguea. Lat. Continens.
Tierra inculta , luquiteza. Lat. Ager in- cultus.
Tieſamente , tieſoro , ſendoro. Lat. For- titèr.
Tieſo , duro , tieſoa , gogorra , zailla. Lat. Durus , validus , fortis.
Tieſo , meſurado , grave , tieſoa , zuta. ria. Lat. ligidus , gravis.
Tieſo que tieſo, uco ta buco. Lat. Pertina- citèr.
Tenerſelas tieſas , jaroerazo. Lat. Firml- ter obſiſtere.
Tieſto , antiquado , lo miſmo que tieſo. Tieſto , para flores, yervas, &c. luloral- da. Lat. Vas teſtaceum. Tigre , catamotza. Lat. Tigris , idis. Tifon , lo miſmo que torbellino , veaſe. Tijeras , guraiceac , artaciac , aizturrac. Lat. Forfices , cum. Tijera , en las tierras humedas , la zanja para deſaguarlas , erretena. Lat. In- cile. eleos , abala La. Tijera , en los coches , muitugalac. Lat. In rhædis corrigiæ decuſſatæ. Tijeretada, tijerada , guraiceen, &c. epai- tea. Lat. Forficis inciſſio. Tije r .
Tiieretas de la vid , lopiurrac. Lat. Cla- viculi , capreoli. ieretas han de ſer , eſanari ichequi, equin. Lat. Mordicus aliquid tenere.
Tijeretear , guraiceaz , &c. epaqui. Lat. orcipibus incidere.
Tillar , borrar , teſtar , tiene origen Baſ- congado , tildatu. Lat. Delere , obli- terare.
Tildar à algun ſujeto , tildatu. Lat. No. tare.
Tildado , tildatua. Lat. Deletus , nota- tus.
Tilde , es voz Baſcongada tildea, y es de ildea , ilda , y ſu raiz es , ò de ildera modo dè matar , y la tilde , con que ſe tilda , y borra , dà muerte à la letra, ò nombre que ſe borra ; ò de il@da mu- riò , ha muerto , y es la miſma analo- gia ; ò de ille da , es vn pelo , y la til- ude ſe le aſemeja. Lat. Literæ apex.
Tildon , tildetzarra. Lat. Obliteratio. illa , lo miſimo que crucia , veaſe. ilo , arbol , aſtigarra. Lat. Tilia , æ. Arboleda de ellos , aſtagarraga, aſtigar- dia. Lat. Locus tilijs conſitus.
Timbal , lo miſmo que atabal , timbalá. Lat. Tympanum.
Timbalero , timbalaria. Lat. niſtes. Tympa-
Timbre de el Eſcudo de Armas , es de el Baſcuence dimbrea , que ſignifica lo miſmo , y es contraccion de din, y be- rea , y quiere dezir lo que juſtamente es ſuyo , de berea ſuyo , y din , diña, cabal, y juſto , y es lo que haze el tim- bre , diſtinguiendo , y dando à enten- der los grados de nobleza de cada vno. Lat. lnſigne in caſſide.
Timbre , qualquiera otra ſeñal de noble- za , y liſtre , dimbrea. Lat. Inſigne.
Tirmidamente , beldurrez , bildurquiro. Lat, Timide.
Timidez , bildurra. Lat. Timor , me- tus.
Timido , bildurtia. Lat. Timidus. imon de el navio , lema , eraquilla, timoya. Lat. Temo , onis.
Timonear , lemaztatu , eraquildu. Lat. Clavum ducere.
Timonera , lemateguia , eraquildeguia. Lat. Clavi capſa , clavi ſitus.
Timonero , timonel , lemaria , eraquil- daria , lemazaina , eraquilzaya. Lat. Clavi ductor , nauclerus.
Timpano , lo miſmo que atabal , veaſe.
Timpano , timpanillo de el oìdo , enzu- quiaren frintza. Lat. Auris tympa- num. 329
Timpano en la Maquinaria veaſe eee
Timorato , Jaincoac bildurtua. Lat. Dei timore afſectus.
Tina , es de el Baſcuence tinia , que ſig- nifica lo miſmo , y eſpecialmente la, en que cae de el lagar la ſidra tinia, tulumbioa. Lat Tina , æ.
Tinada , monton de leña, egurpilla. Lat. lL ignorum ſtrues.
Tinada , tinado , tinador , cobertizo para ganados , ſalechea , leorpea. Lat. Ru- rale tectum.
Tinaja , lupoilla , luſuilla. Lat. Dolium, cadus.
Tinajero , el que las haze , lupoiqui- ña, lupoilguillea. Lat. Doliorum opi- fex.
Tinajero , tinageria , donde ſe ponen , ò empotran lupoilteguia. Lat. Dolio- rum locus.
Tinea , lo miſmo que carcoma , veaſe.
Tinelero , charuelazaya , echarguela- zaina. Lat. Cænaculi famulorum cu- rator.
Tinelo , donde come la familia de Cria- dos , charguela , echarguela. Lat. Fa- mulorum cænaculum.
Tinieblas , illuná, illuntaſuna, airguea. Lat. Tenebræ , arum.
Tino , ſoma , trebayoa , ſen&. Lat. Peri- tia in agendo , collimando , &c.
Tinta , tintá , coranſia. Lat. Atramen- um.
Tntar , lo miſimo que teñir , veaſe.
Tinte , con que ſe tiñe , tintea , coranſia, gambuſia. Lat. Color , tinctura.
Tintero , tintoncia , tinteroa. Lat. Atra- mentarium.
Tintillo, ardabelcha. Lat. Vinum nigreſ- cens.
Tinto , lo miſmo que tenido , veaſe.
Tinto , vino , ardogorria. Lat. Vinum atrum. r
Tintorero , tintor , tintelaria , gam- buſquiña , coranſquiña. Lat. Infec- tor , tinctor.
Tintura , tintura, gambuſtea, coranſtea. Lat. Tinctura.
Tinturar , lo miſmo que teñir , veaſe. Tiña, t 3 o r. iña , ezcabia burquena. Lat. Tinea capitis.
Tñoſo , ezcabitſua , burquentſua. Lat. inci capitis laborans.
Tio , oſabá. Lat. Patruus , avunculus.
Tiorba , inſtrumento muſico , tiorba, tiorbea. Lat. Chelis , cytharæ ſpecies.
Tiple , voz , ochorra , tiple. Lat. Vox acuta.
Tiple Cantor , ochorlaria , tiplea. Lat. Acutus cantor.
Tiple , vihuela nenor , tiplea. Lat. Cy- thara acutior.
Tipo , lo miſmo que molde , veaſe.
Tipographia , veaſe lmprenta.
Tipographo , veaſe lmpreor.
Tira , pedazo de tela , ccrrenda tira. Lat. Tenia , vitta , faſcia.
Tiras , derechos en las Eſcrivanias por pleytos que vàn en apelaciones , auzi ſariac. Lat. Stipendia pro comportatio- ne cauſarum.
Tirabraguero , veaſe braguero.
Tirabunon , tirabuzon , tirachipocha. Lat. Obturamenti extractorium.
Tiracuello , tiracol , veaſe tahali.
Tirada , accion de tirar , tirad , tira- tzea , aurdiguia. Lat. Jactus , us.
Tirada , diſtancia , bidaldia. Lat. Diſ. tantia. De vna tirada , bidaldi batez. Lat. Non intermiſſo progreſſu.
Tiradera , eſpecie de flecha, que uſan los Indios , tiracaya. Lat. Jaculum.
Tiradera cuerda , o correa en varios inſtrumentos, tiracaya. Lat. Funiculus.
Tirador , el que tira , tiratz allea , aur- diguitzallea. Lat. Jaculator, jactor.
Tirador en las Herrerias grandes , aro- tzá , en las peqeñas , chiquitzallea. Lat. Ferri domitor.
Tirador de oro , urremearia. Lat. Auri in fila deductor.
Tiramira , camino largo , y angoſto , y ſerie de coſas , bidarpiña , errencada. Lat. Longa via , ſeries rerum.
Tiramollar , termino nautico laſaitu, naſaitu Lat. Funem laxare.
Tiranamente , bidagueraro , bidaguera- quiro. Lat. Tyrannicè.
Tirania , bidaguera , bidaguerayoa. Lat. Tyrannis , idis.
Tiranicamente , veaſe tiranamente.
Tiranizar , bidagueratu. Lat. Fyranni- dem exercere.
Tiranizado , bidagueratua. Lat. Tyran- nide oppreſſus.
Tirano , bidaguea. Lat. Tyrannus.
Tirano , tiranico , bidaguea , bidaguera- r. coa. Lat. Fyrannus , tyrannicus.
Tirantez , tirander , luzandera. Lat. Longitudo.
Tirapie de zapateros , oinguala. Lat. Faſ- cia coriacea ſutoris.
Tirar , arrojar , tiratu , iraitzi , aurdi- gui , aurdiguitu. Lat. Jacere , jaculari.
Tirar , parecerſe , irudin , antza izan, eman. Lat. Imitari , referre.
Tirar , atraher , tiratu , eracarri. Lat. Atrahere.
Tirar , diſparar , tiratu. Lat. Explodere.
Tirar,adquirir, ganar, devengar, veanſe.
Tirar , eſtirar , tiratu. Lat. Diſtendere.
Tirar , en lo antiguo , era quitar , veaſe.
Tirar , antiquado , lo miſmo que ſacar, librar. A tira mas tira , alic gueyena. Lat. Ad ſummum.
Tirante , vn quarton mas delgado, meda- gaoya. Lat. Lignum anguſtum, ac longum.
Tirante , muy eſtirado tirerſia. Lat. Contortus.
Tirantes de coche, tiracayac. Lat. Funes, vel corrigiæ rhedam trahentes. Andar algo muy apretado , gauzaren bat urri , eſcaſcho ibiltea. Lat. Rarò in- veniri.
Tirela , tela liſtada, tirela. Lat. Tela vir- gata.
Tireta , en Aragòn , agujeta , veaſe.
Tiricia , lo miſmo que tericia , veaſe.
Tirilla de camiſa tirilla. Lat. Taænia collaris induſij.
Tiritaña , tiritaina , tela de ſeda tiri- taña. Lat. Nebula ſerica.
Tiritaina , frusleria , tiritaina , ecerez- quia. Lat. Res futilis.
Tiritar , otzicara egon. Lat. Frigore tre- mere.
Tiritona, otzicara. Lat. Corporis tremor.
Tiro , accion de tirar , tiroa, aurdiguia, cualdia , beſarrá , iraitzia. Lat. Jac- tus , us.
Tiro , cañon , ſutumpa. Lat. Tormentum bellicum.
Tiro , cantidad de municion , tiroa , ti- raldia , iraitzaldia. Lat. Pulveris ac plumb apta portio pro ſclopetis , &c.
Tiro , hurto , daño , chaſco , veanſe.
Tiro de mulas , caballos , juego entero de ſeis , ſeitaldia. Lat. Sex mule , vel equi ad rhædam.
Tiros , de que cuelga la eſpada, eſecayac. Lat. Subcingulum balthei.
Tiros de coche , veaſe tirantes.
Tiro, entre Saſtres , y Coſtureras , aurre- co ſoiñartea. Lat. umerorum diſtan- tia anterior. Tiro Tirocinio , veaſe noviciado. Tiron , veaſe biſoño , noicio. iron , lo miſmo que eſtiron , veaſe.
Tiron , el tirar , tiratzea. Lat. Attrac- tio.
Tiron , lo miſmo que vez , veaſe. o lo hallaras à dos , tres tirones , ezte- zu erraz arquituco. Lat. Haud facile inv enies.
Tirria , mania , tema , tirria. Lat. Inſana oppoſitio.
Tiſua , garagarquia. Lat. Ptiſana.
Tiſico , biriteria. Lat. Ptiſis.
Tiſico , biriteria. Lat. Ptiſicus.
Tiſù , tiſua. Lat. Tela auro , vel argento cntæxta.
Titere , figurilla de paſta , &c. bien veſti. da, titerea, anyerea. Lat. Simulachrum parvum ſcenicum.
Titi , mico muy pequeño, tipia. Lat. Par- vulus cercopithnecus.
Titilacion , quilaria. Lat. Titillatio.
Tiriritero , titerero , titeriſta , titirita ria. Lat. Simulachrorum ſcenicorum nagiſter.
Tir legumbre , illarra. Lat. Phaſeo- lus.
Tito , lo miſmo que bacin , veaſe.
Titubear titubar , colocatu. Lat. Ti- tubare.
Titubeante coloca dagoana. Lat. Ti- tubans.
Titular , adjetivo , gaicendarra. Lat. Ti- tularis.
Titular verbo , gaicendatu. Lat. Titulo inſignire
Titulado, gaicendatna. Lat. Titulo inſig- nitus.
Titulo , inſcripcion , gaicenda. Lat. Ti- tulus.
Titulo , razon eracaya. Lat. Titulus , ratio. itulo , de Conde, &c. Tituloa. Lat. Ti- tulus honorarius. ixera , veae tijera. iza , ateria para tiznar , bezcaya, bal icaya. Lat. Res ad denigrandum.
Tiznar , beztu , balcitu , quedarreztu. Lat. Fuligine fædare. liznado , beztna , &c. Lat. Fuligine fæ- datus.
Tizne , hollin , quedarra. Lat. Fuligo.
Tiznon , belſuſia balſuſfia. Lat. Fæda acula.
Tizo , ilincha. Lat. Carbo ſemiuſtus.
Tizon , ilintia illetia. Lat. Titio, torris, o
Tizon, tizoncillo , vicio en el trigo, veaſe roya. T . 331 Tizona , eſpada , veaſe. Tizonazo , ilincada, illeticada. Lat. Ti- tionis ictus. Tizonera ilinchateguia. Lat. Fornax carbonaria ex ſemiuſtis lignis. TO.
To , voz , con que ſe llama al perro , es Baſcongada , y ſignifica toma ; pero hablando en modo infimo y deſcor- tes a vn criado, muchacho , y tambien al perro : y ſi es muchacha, ſe dize no. Lat. To.
Toalla , tohalla , puede venir de el Baſ- cuence dafailla , que ſignifica mantel, y tambien toalla. Longera , toallea, dafailla , leocaya. Lat. Mantile ad ter- gendas manus.
Toalleta , longerachoa , leocaichoa , toa- llachoa. Lat. Parvum mantile.
Toba , piedra , arbela , loitarria, utſun- darra. Lat. Lapis ex luto concretus, tophus.
Toba , la caña de el cardo ſilveſtre, laſta- rroa. Lat. Cardui ſvylveſtris caulis.
Toba , el ſarro amarillo de los dientes, ſarraoa. Lat. Scabrities.
Tobaja , toballa , toaja , veaſe toalla.
Tobera , es voz Baſcongada , y ſignifica el cañon de cobre de los barquines , y fuelles grandes de herreria , de tubera ſincope de eſtubera , apretado , y eſtre- cho en la punta inferior. Lat. Follium fiſtula cuprea.
Tobera , entre Plateros , el agujerillo de aaa Lat. Foe
Toberero , el que fabrica toberas , tobe- raria , toberaguillea. Lat. Fiſtularum cuprearum pro follibus opifex.
Tobillo , churmioa , orgatilla , oinda- gora , iſuriña. Lat. Talus.
Toca , adorno de la cabeza , eſtalquia,
Toca mas delicada , que en el Paìs de el Baſcuence ſe uſa , y la de las Monjas, ibiquiac. Lat. Capitis velum comp- tius.
Toca , tela eſpecie de beatilla , miiſa, meatilla , ſupleuta. Lat. Tela ſubtilis.
Tocado de muger, apandillea. Lat. Capil- lorum ornatus.
Tocador el que toca , jotzallea , uquit- zallea. Lat. Tangens , pulſans. Toca- Tt T o. 33
Tocador, para rodear, y cubrir la cabeza, eſtalquia. Lat. Calantica.
Tocador , la caja curioſa , en que eſtàn los adornos , y bujerias , apaindilleta. Lat. Mundi muliebris repoſitorium.
Tocador , el retrete donde ſe peinan, apainguela. Lat. Cubile ad caput or- nandum.
Tocador lo miſmo que templador, veaſe.
Tocamiento , la accion de tocar , uquit- zea , nquitza , aztatzea , uquiera, aztaera. Lat. Tactus , tactio.
Tocar palpando , ò ſin aſir , uquitu, un- quitu , ucutu, icutu , aztatu. Lat. Tan- gere , palpare.
Tocar, inſtrumento , jo, azcatu. Lat. Pul- ſare. Y lo miſmo tocar campanas , que ſe dize jo.
Tocar , pertenecer , egoqui , y ſus irre- galares que eſtn en la palabra perte- nerer Tambien eiſta en uſo, tocatu. Lat. Attinere.
Tocar , tocarſe la cabeza , , apaindilletu. Lat. Caput ornare.
Tocante à eſſo , orri dagocanez. Lat. Qucd ad illud attinet.
Tocante à mi , por lo que â mi toca , por lo que a ti , niri dagotanez , dagoqui- danez , &c. Lat. Quod ad me atti- net.
Tocado de algo , v g de el mal , de gu- ſano , de peſte , gatzac joa , arrac joa, izurriac joa , y tambien gaitzaz , ar- raz , izurriaz. Lat. Infectus.
Tocayo , colombroño , es voz Baſcon- gada tocayoa, icenquidea. Lat. Cogno- mines.
Tochedad , groſeriv , es de el Baſcuence redondo , y tocho el palo, eſto en Ara- gòn.
Tocho , inculto , viene de el Baſcuence tochoa , cuya primera ſignificacion , es de la maſſa informe , que ſaliendo de la fragua ſe amolda la primera vez ; para que a la ſegunda ſe puedan tirar barras; y de aqui por lo bronco y toſco ſe aplica el nombre à los necios. Tambien puede ſer tocho ſincope de aſtocho, que es borriquito. Lat. Rudis, ruſticus , imperitus.
Tocinero , urdai ſaltzallea, urdaitaria. Lat. Carnis porcinæ venditor.
Tocino , urdaya , chingarra. Lat. Caro porcina.
Tocon , lo que queda cortado el tronco, rvrna. Lat trunea re To.
Todavìa , con todo eſſo , alaere , alam- bere. Lat. Tamen , nihilominus.
Todavìa , aun , haſta aora , oraindic, oraindican , oraindio , orandio , oran- diocoan , oraño. Lat. Adhuc , etiam nunc.
Todo , gucia , guztia. Lat. Omnis, totus, cunctus. En todo , y por todo , guciz , ta guci- tan. Lat. Omninò , penitus.
Toeſa , lo miſmo que exapeda , veaſe.
Toga , veſtidura talar , que trahen oy los Miniſtros , becoralda , toga. Lat. Toga.
Togado , becoralduna , togaduna. Lat. Togatus.
Toiſon , veaſe tuſon.
Tolanos , mal de beſtias en las encias., oitalcha. Lat. ingivarum tumor in beſtijs.
Toldar , lo mlſmo que entoldar , veaſe.
Toldero , el que vende ſal, es voz de An- dalucſa , gatzaren ſaltzallea. Lat. Salis venditor.
Toldo , itzalcaya , toldoa. Lat. Sipa- rium.
Toldo , pompa , vanidad, veaſe.
Toldo, en Andalucia , tienda de ſal, gatz ſalteguia. Lat. Salis taberna.
Tulerable , tolerancia , veaſe ſufrible, ſufrimiento.
Tolerar , veaſe ſufrir.
Toletes , en la Nautica , es voz Baſcon- toletac. Lat Scalmus.
Tollecer, antiquado, lo mifmo que tullir, veaſe.
Toller , antiquado , lo miſmo que qui- tar.
Tollido , lo miſmo qne quitado.
Tollo pez , catuarraya. Lat. Squal- lus.
Tollo , hoyo en que ſe eſconden los Ca- zadores , eiſtarien ezcutagaya. Lat. Ca- vea , in qua venatores absconduntur.
Tollo , lo miſmo que atolladero , veaſe.
Tolondro , tolondron , bulto , chichon, que ſe levanta de algun golpe, truncu- lloa. Lat. Tuber , contuſio.
Tolondro , tolondron , deſatinado, deſa- tento , abraſma. Lat. Temerarius. A topa tolondro, abraſmaquiro. Lat. Te- merè.
Tolones , lo miſmo que tolanos , veaſe.
Tolva de molino , donde eſtà el trigo , y de donde cae à la muela , picabatza. Lat. Infundibulum.
Tolvanera, remolino de polvo en el aire, ausboilcaria. Lat. Pulveris trbo. Toma Toma de Plaza nacion. To. ,Ciudad , veaſe epug- Toma, tomadero, en el cauce, ò azequia, es la abertura para tomar agua , arte- paira. Lat. Canalis oſtium.
Tomada , lo miſmo que toma.
Tomadero , la parte por donde ſe toma lguna coſa , euſcarria. Lat. Pars , qua res capitur.
Tomado , eſpecie de alforza en los veſti- dos , de que ſe uſaba en lo antiguo, izu- rra , aloza. Lat. Veſtium plicatura ad Ornatum.
Tomador artzallea. Lat. Capiens, ac- ceptor.
Tomadnra , artualdia. Lat. Sumptio.
Tomajon , el que toma con facilidad , y deſcaro , arcorra , arcoya, artuzalea. Lat. Facilis acceptor.
Tomar vna Ciudad , &c. veaſe expug- nar.
Tomarſe de orin , &c. erdoitu , ordoitu. Lat. Ferrugine obtegi.
Tonado , artua , itſiquia. Lat. Captus, acceptus.
Tomate eſſa , arrezac ori , or dec ori. Lat. Hoc habe.
Toma , tomalo , en modo infimo , al mu- chacho to , à la muchacha no : à ambos en modo mas cortes , ori , orizu. Lat. Cape , accipe.
Tomalos , al muchacho, totzic, à la mu- chacha notzin. Lat. Accipe.
Tomadlo , orizute , orizue ; tomadlos oritzute. Lat. Accipite.
Tomelo Vm. arbeza , arbez , arbegui. Lat. Accipe.
Tomite , mata , y fruta , tomatea. Lat. omiteram onm ola-
Tomento , tomiento , mulazcarra. Lat. Tomentum.
Toillar , ſitio de tomillos , ezcaidia, tomilludia. Lat. Thvymetum.
Tomillo , ezcaya , tomillua. Lat. Thy- mus.
Tomin , tercera parte de vn adarme de el
Tominejo , pajrillo de el Perù del tama- io de vna abiſpa , tominchoa. Lat. Paſ- ſerculus lPeruanus.
Tomiza , ſoguilla de eſparto , chocarra. lLat. Tormex , icis , funiculus ſparteus.
To o el grueſſo , y bulto de alguna coſa, lodcra. Lat Tomus , moles. De tomo , y lomo , loderazcoa. Lat. La- certolus.
Totmo , volumen , tomoa. Lat. Tomus. r O. 3
Tomon , lo miſmo que tomajon , veaſe.
Ton , à que ton , ò a que ſon , ceri dago- cala. Lat. Ad quid. Sin ton , ni ſon , eceri eztagocala. Lat. cie de qualquier liquido , veaſe ſuper- ficie.
Tonada , veaſe tono.
Tonar , lo miſmo que tronar , veaſe.
Tonante , turmoiguillea. Lat. Tonans.
Tondino, cierta moldura de coluna, colo- maren moldura bat. Lat. Aſtragali modulus.
Tonel , tonela. Lat. Amplum dolium lig- neum.
Tonelada , medida de el ſitio , en que ca- ben dos toneles , toneladá. Lat. Duo- rum doliorum capacitas in navi.
Toneleria tonelquintza. Lat. Ars do- liaria.
Tonelero , tonelguillea, tonelguiña. Lat. Doliarius.
Tonelete , arma defenſiva antigua que eran vnas faldetas haſta la rodilla, aſſe- guradas en la cintura , toneletea. Lat. Armatura à renibus ad genua pendens.
Tono , ſonido , otſá. Lat. Tonus , ſonus.
Tono , modo , manera , veanſe.
Tono , tonada , ocaſta , tonua , tonada. Lat. Cantio , modulatio.
Tonſura , el cortar de el pelo ù lana, moztea. Lat. Tonſura.
Tonſura Clerical , tonſura, apaizgayera. Lat. Tonſura Eccleſiaſtica.
Tonſurat , cortar el pelo , moztu. Lat. Tondere.
Tonſurar , dàr la primera tonſura , apaiz- gaitu. Lat. Tonſurà initiare.
Tonſurado , apaizgaitua. Lat. Tonſurâ initiatus.
Tontear , tonteriac eſan eguin. Lat. Stultè loqui.
Tonteria , tontada , tontedad , tonteria, narqueria , eralguea. Lat. Stultitia. Item , eraucimendua , erogoa.
Tontillo , guardainfante , uztaya, aram- bruztaya, tontilloa. Lat. Turgida palla.
Tonto , tontoa , narra , eraucia. Lat. Stultus.
Toñina , atun freſcoa. Lat. Thynnus.
Topa , garrucha con que ſe ſuben las ve- las , c@hirrita. Lat. Trochlea ad vela levanda.
Topacio , piedra precioſa , bertoria. Lat. Topazius.
Topada , veaſe topetada.
Topadizo , lo miſmo que encontradizo, veaſe. Topa TO. 33
Topador , talcaria. Lat Cornupeta.
Topador , en el juego , iduquitzallea. Lat., Sponſionis in ludo acceptator.
Top miento , antiquado , encunentro.
Topar , llegar tocar vna coſa con otra , veale tocar.
Tcpar , hallar , topatu , arquitu , idoro. Lat Invenire.
Topar , lo miſmo que conſiſtir , veaſe.
Topar , lo miſmo que topetar , veaſe.
Topar, en el juego , iduquitu. Lat. Spon- ſionem in ludo acceptare.
Toparchia, ſeñorio de vn Lugar , bamem- pea. Lat. Toparchia.
Tope , la parte ſuperior, goyarea , galyu- rra , ganuquia. Lat. Summitas.
Tope , el golpe de vna coſa con otra , ta- quetada , taquetacoa. Lat. Colliſio.
Tope , el punto , en que conſiſte algo, ganuquia. Lat. Summum rei.
Tope , riña , ayertopa. Lat. Rixa , con- tentio. Al tope , junto , y ſin vnion, onduquian. Lat. Contiguè. Haſta el tope , tontorreraño. Lat. Ad ſummun ſque.
Topetada , de carnero, &c. talcada. Lat. rietatio. oetar , talcatu. Lat. Arietare.
T peton , golpe veale tope.
T petudo , talcaria. Lat. Cornupeta. opico , lo que pertenece à determinado lugar , batagocuna. Lat. Topicus.
Topinaria , veaſe talparia.
Topo , animal , ſatorra , ſatſuria. Lat. Talpa.
Topographia , deſcripcion de vn lugar, bat iazaldea. Lat. Topographia.
Topograhico , batziazaldecoa. Lat. To- pographicus.
Topographo , batziazaldaria. Lat. To- pographus.
Toque , tacto , uquitzea , unquitzea. Lat. Tactus , tactio.
Toque de campanas , jotzea. Lat. Pul- ſatio.
Toque , prueba que hazen los Plateros, menaſtarrien dendatzea. Lat. Ad ly- dium lapidem probatio.
Toque , punto , en que algo eſtriba , veaſe tope.
Toquero , que haze tocas , ibiquiguillea. Lat. Velorum opifex.
Toquilla , lo miſmo que toca , veaſe.
Torada , cecendia, cecentaldea. Lat. Tau- rorum grex. Toral , lo que tiene mas vigor en qual- quier eſpecie , ſendoena. Lat. Firmior, & firmius. O.
Torbellino , chirimolia , giraboilqu iña Lat. Turbo. Item , aice buhumba, aice bumbada.
Torce , eslabon , y collar , veanſe.
Torcecuello , ave , lepichulia. Lat. Tor- quilla.
Torcedero , biurcaya. Lat. Inſtrumen- tum ad torquendum.
Torcedero , antiquado torcedor.
Torcedor , el que tuerce , biurtzallea. Lat. Qui torquet.
Torcedor , que cauſa diſguſto, &c quez- cá. Lat. Animum torquens.
Torcedor , huſo grande de torcer la hila- za , malardatza , ar biurcaria. Lat. Fuſus ad filum torquendum.
Torcedura , biurtza , biurtzea , biur- queta. Lat. Torſio.
Torcedura , aguapie, que ſe ſaca de el la- gar , cutſardoa. Lat. Lora.
Torcer , dando bueltas, biurtu. Lat. Tor- quere.
Torcido aſsi , biurtua. Lat. Tortus. Hilo no bien torcido , ari ezcoa. Lat. Fi- lum non benè tortum. Demaſiadamente torcido chisbiurtua. Lat. Nimis tortum.
Torcer , doblando , ceartu , macurtu. Lat. Flectere.
Torcido aſsi , ceartua , &c. Lat. Flexus. Torcer de el camino , deſviarſe , ceartu. Lat. Deflectere.
Torcerſe , biurtu , y las terminaciones de el neutro. Lat. Torqueri.
Torcer el roſtro , peſcuezo, &c. oquertu, biurtu. Lat. Vultum torquere.
Torcido aſsi , oquertua. Lat. Tortus.
Torcidos , dulces , goiſyobiurrac. Lat Bellaria contorta.
Torcida , mecha , argui biucaya Lat. El- lychnium.
Torcidamente , óiurquiro , oquerquiro. Lat. Obliquè , tortuosè.
Torcidillo , ſeda hilada , y torcida, ſeda- biurquia. Lat. Filum ſericum contor- tum.
Torcijon lo miſmo que retortijon, veaſe.
Torcimiento , macurrera , oquerrera. Lat. Flexio , curvatio.
Torculado , inſtrumento , boillutſunda. Lat. Torculum.
Torculo , prenſa pequeña , prenſachoa. Lat. Torculum.
Tordillo , color , bechuria. Lat. Nigror canis albicans.
Tordo , paxaro , zozoa. Lat. Turdus , fi- cedula. Vn refran dize , zoz aſeác guingac, gui. TO. y literalmente ſignifica , que el tordo ahito haze aſcos de las guindas. Tordo , color , veaſe tordillo. Toreador , cecendaria , toreatzallea, to- readorea. Lat. Taurorum agitator. Torear, cecendatu, toreatu. Lat. Tauros agitare. Toreo , cecendaquintza. Lat. Taurorum gitatio. Torero , veaſe To eador.
Tores , en la Arquitectnra , ſartongana. Lat Torus.
Toril , cecentoquia. Lat. Taurile.
Torillo , torete , cecenchoa , cecencoa. Lat. Taurus , juvencus.
Torionda , vaca en zelos , cecenaya. Lat. Tura. Torloroto , inſtrumento paſtoril , baſa- chirola. Lat. Fiſtula paſtoralis.
Tormenta , veaſe , tempeſtad; tormenta. Lat. Procella , tempeſtas.
Tormentar , padecer tormenta.
Tormentar , antiquado atormentar.
Tormentilla , planta zazporria. Lat. Seprifolium.
Tormenrin , maſtil ſobre el baupres , zu- aitzeargoa. Lat. Malus proræ malo impoſitus.
Tormento , tormentua , mincaitza , ona- cea. Lat. Tormentum , cruciamentum.
Tormento , cañou de artilleria , veaſe.
Tormentoſo , veaſe tempeſtuoſo.
Tormo , peñaſco , arcaitza. Lat. Rupes.
Torna , lo miſmo que reſtitucion , veaſe.
Torna , para cncaminar el agua à las eras, utepaya. Lat. Fluentis aquæ derivatio.
Tornas , lo miſmo que granzones, veaſe.
Tornaboda , eztayondoac. Lat. Repotia , Orum.
Tornada , torna , buelta , biurtzea, iu- rrera. Lat. Reditio , reverſio.
Tornadizo , aldacoya. Lat. Deſertor.
Tradura , lo miſmo que tornada , veaſe.
Toruadura , medida de diez pies , ama- roina. Lat. Decempeda.
Tornaguia , bialberria. Lat. yngra- plbum ſecundum pro remeatu.
Toruamiento , antiquado , converſion.
Toruar , bolver de alguna parte , y reſti- tuir , veaſe volver.
Tornaſol , veaſe gigantea , giraſol.
Toruaſol , viſo de luz en algunas telas, arquirudia. Lat. Species lucis.
Tornaſolado , arquiruditua. Lat. Lucis ſpeciem præferens.
Tornatil tornuan eguiña , gaboildua. Lat. Tornatilis.
Tornaviage , biurrera. Lat. Reverſio.
Toruaviron , veaſe torniſcon. T Oo. s5
Torneador , tornero , tornularia , gabo- ildaria. Lat. Tornator , toreuta.
Torneador , en torneos , zaldun gudaria. Lat. Haſtiludij certator.
Torneamento , antiquado torneo.
Tornear , con torno , tornutu, gaboildu. Lat. Tornare.
Torneado aſsi , tornutua , &c. Lat. Tor- natus.
Tornear , en torneo, zaldiz gudatu. Lat. Haſtiludium exercere.
Torneo , zaldunguda. Lat. Haſtiludium.
Tornera , Monja , tornera , gaboilzaya. Lat. Monialis rotæ loculatæ aſſiſtens.
Tornero , Artifice , vcaſe torneador.
Tornillero Soldado deſertor ieslea, aldacoya. Lat. Deſertor , transfuga.
Tornillo , gaboilchoa, tornilloa. Lat. Ver- ticulum.
Torniſcon , autzecoa. Lat. Colaphus.
Torno , lo miſmo que grua , veaſe.
Torno , para labrar , tornua , gaboilla. Lat. Tornus.
Toro , cecena. Lat. Taurus.
Torondon , lo miſmo que tolondron, veaſe.
Toronja , fruta , toronjo ſu arbol , toron- ja. Lat. Malum citreum , malus citrea.
Toronjil , planta , larania , torongilla. Lat. Apiaſtrum.
Toroſo , ſendoa. Lat. Toroſus , a , um.
Torozon, torzon, ſabelerrabia. Lat. Tor- men.
Torpe , tardo , peſado , guelpea , narra. taguia. Lat. Tardus , lentus , ſtupidus.
Torpe , deſoneſto , torpea , lizuarra. Lat. Turpis , obſcenus.
Torpedad , veaſe torpeza.
Torpedo , pezecillo , ſortarraya. Lat. Torpedo.
Torpemente, tardamente, guelperó, deſ- honeſtamente , torpequiro , lizuar- quiro. Lat. Tardè, turpitèr
Torpeza , en lo rudo , tardo , &c. guel- pea. Lat. Tarditas , hebetudo.
Torpeza , deshoneſtidad , torpeza , li- zuarqueria. Lat. Turpitudo , obſcæ- nitas.
Torpeza , fealdad , itſuſtaſuna. Lat. Fæ- ditas.
Torrar , torrado , veaſe toſtar , toſtado.
Torre , torrea , dorrea. Lat. Turris.
Torrear , torreztu , torreztatu. Lat. Tur- ribus munire.
Torrefaccion , chiſcalguitea, quiſcalgui- tea. Lat. Torrefactio.
Torrejon , torre mal formada, torraiſca, dorraiſca. Lat. Turricula.
Torrente , ujola. Lat. Torrens. Torreon, 33 r O.
Torreon, torretzarra. Lat. Turris ingens.
Torreznada, urdai azpicoen zartaguial- dia. Lat. Lardi in fruſta ſecti frixura.
Torreznero que no ſale de ſobre el fuego , machichucalde , ſuſtondarra. lLat. Homo culinarius.
Torrezno , urdai azpicoa , urdai erra- goſia. Lat. Lardi ſegmentum toſtum , vel rixum.
Torrida dicecana , errea. Lat. Torri- dus.
Torrija ochigorra. Lat. Panis ſegmen- tum frixum.
Torrontero, monton de tierra en declive, minoa. Lat. Terreus clivus.
Torrontes , uba blanca , maſchuria. Lat. Uvæ ſpecies.
Torta , opea , ſi es menor, opilla , y par- ticularmente de maiz, galoa, taloa. Lat. Torta. tia.
Tortada , naſopea. Lat. Opſonium in mo- dum tortæ conitum.
Tortedad veaſe corbadura , obliqui- dad.
Tortera , tartera , naſopaya. Lat. Va æneum culinarium , quo tortæ coquun- tur.
Tortera tortero , rodajita de el huſo, concá , chaonda. Lat. Fuſi vertricillum.
Torticeramente, antiquado injuſtamente.
Torticero , antiquado injuſto.
Tortilla , tortita , tortica , opilla , opil- choa , opechoa. Lat. Parva torta.
Tortilla de huevos , tortilla , arrauz- taloa.
Tortola , ave uſatortola. Lat. Tur- tur , uris.
Tortores , pedazos de calabrotes , &c. condaſcac. Lat. Funium fruſta.
Tortozon , eſpecie de uba , maſmueta bat. Lat. Quædam uvæ ſpecies.
Tortuga , animal , chaberamá. Lat. Teſ- tudo.
Tortuoſamente , billunquiro. Lat. Tor- tu sè.
Tortuoſo , billunquia. Lat. Tortuoſus.
Tortura , obliquidad , oquerrera, macu- rrera. Lat. Obliquitas.
Tortura , queſtion de tormento , mincal- dea. Lat. Tortura.
Torviſco , planta , torbiſcoa. Lat. Thy- melæa.
Torvo , izugarria. Lat. Torrus , a , um.
Torzal , abiurquia. Lat. Funiculus in- tortus.
Torzon , veaſe torozon. r O.
Torzuelo , veaſe halcon.
Tos , eztula. Lat. Tuſſis.
Toſcamente , policabero , antzacabero. Lat. Ruditèr , impolitè.
Toſco , policabea , antzacabea. Lat. Ru- dis , impolitus.
Toſquedad , policabea , antzacabea. Lat. Ruditas.
Toſſecilla , eztulchoa. Lat. Tuſſicula.
Toſſer , eztuleguin , eztulca egon ari. Lat. Tuſſire.
Toſſidura , eztulguitea. Lat. Tuſſis.
Toſſigar , veaſe atoſigar.
Toſſigo , licaguia , licaguina , irea , po- zoina. Lat. Toxicum , venenum.
Toſſigoſo , licaguitſua. Lat. Toxico in- fectus.
Toſtada , ogui chigorra , ocor chigortua. toſtada. Lat. Panis ſegmentum toſtum.
Toſtador , el que tueſta , chigortzallea. Lat. Qui torret.
Toſtador, inſtrumento , chigorcaya. Lat. Uſtrina.
Toſtador de caſtañias zartaná , y es vna ſarten redonda , ancha , y honda, llena de agujeros con ſu haſtil , ò man- go de palo. lLat. Vas ferreum ad torreu- das caſtaneas.
Toſtar , chigortu , chirigarratu , chi- gartu. lat. Torrere.
Toſtar deaſiado , requemar, quiſcaldu, chiſcaldu. Lat. Adurere , nimium tor- rere.
Toſtado , color , chitoria. Lat. Flavus.
Toſton , garbanzo toſtado , garbanzu chi@gortua. Lat. Cicer toſtus.
Toſton , moneda de Portugal , toſtoya. Lat. Nummus argenteus Luſitanus.
Toſton ſopa de pan toſtado , y azeite nuevo , ogui chigorrez , ta oliozco tzo- pá. Lat. Panis toſtus oleo imbutus.
Total , gucizcoa , guztizcoa. Lat. Omnl- modus.
Total , que reſulta , gucia. Lat. Totum.
Totalidad , guciera. Lat. Totum.
Total , contrapueſto â parcial, guciarra. Lat. Totalis.
Totalmente , guciz , guztiz. Lat. Pe nitus.
Totovia , ave , veaſe galerita.
Toucan , ave de el Braſil , toucaná. Lat. Pica Braſilica.
Toucan , conſtelacion. , toucanizarra. Lat. Nova conſtellatio ſic dicta.
Toxicado , toxico veaſe atoſigado toſsigo.
Toxo , arbuſto , erratza. Lat. Geniſltæ ſpecies.
Toza , lo miſmo que tocon , veaſe. Tozal, O. Tozal, lugar alto , goitoquia. Lat. Locus
Tozolada , tozolon , golpe en el tozuelo, iepozamarrecoa. Lat. In cervicem im- pactus ictus.
Tozuelo , cerviz grueſſo , lepazamarra. Lat. Cervix toroſa. rr .
Traba , trabas , trabac , loteſcuac. Lat. Pedica , compedes.
Trbh.a la diligencia de trabar la execu- cion , pagaraztea. Lat. Ad ſolvendum compulſio.
Trabacuenta , trabacontua. Lat. Error calculi.
Traàadero , en la mano , ò pie de las beſ- r-
Traadura , trabatzea , catrambilla. tzea. Lat. Nexio , connexio.
Trabajadamente , veaſe trabajoſamente.
Traba ador , por ſu jornal , necazalea, nccazaria. Lat. Operarius.
Tr.baiador , laborioſo , bearguillea , la- na ia , languillea. Lat. Laborioſus.
Trabajar , trabajatu , trabaillatu , bea- rreguin , laneguin. Lat. Laorare.
Trabajar , labrar landu. Lat. Elabo- rare.
Trabajado , landua. Lat. Elaboratus.
Trabajado , canſado , molido , veaſe.
Trabajo , lan , bearra , trabajua , tra- baillua. Lat. Labor , opera , æ.
Trabajo comun de todos los vezinos de vna Republica , a que concurren por sì, o por otro , auzalana , araldia. Lat. Operæ communes.
Trabajo , dificultad , pena , nequea. Lat. Labor , ærumna.
Trabajo , la obra que ſe haze , y ſe v à hazer , beargaya. Lat. Opus , labor.
Trabajoſamente , nequez. Lat. Egrè.
Trabal , clavo trabal , iltze mota bat. Lat. Trabalis , e.
Trabar , juntar, trabatu, batur Lat. Nec- tere.
Trabar , porfiar , reñir , veaſe.
Trabar , agarrar , eldu , itſatſi. Lat. Ar- ripere.
Trabar execucion, paguerazo , pagaraci. Lat. Ad ſolvendum juridicè compel- lere. L T R. 337
Trabado , hombre robuſto , ſendoa. Lat. Foroſus.
Trabado , caballo de dos manos blancas, zaldi eſcuchuria. Lat. Equus albis ma- nibus.
Trabazon , trabaquida catrambilla, euſquida. Lat. Nexus , commiſſura , unio.
Trabe , lo miſmo que viga , veaſe.
Trabea , ropa talar antigua , ſoñeco luce bat Lat. Trabea.
Trabon , trabatzarra. Lat. Ferreum vin- culum.
Trabucacion , araulia , araultzea , tra- buquea. Lat. Perturbatio , commixtio.
Trabucar , trabucatu , arauli , arau- litu. Lat. Perturbare, permiſcere. Viene de el Baſcuence trabucatu , y es con- traccion de aſirabucatu , aſtera buca- tu , y por eſſo en algunas partes dizen eſtrabicatu , y ſignifica acabar al em- pezar , ò poner el fin al principio , de bucatu acabar , y aſtera , aſitzera al empezar.
Trabucarſe , trabucatu , &c. y las ter- miuaciones de el neatro. Lat. Verba in- vertere.
Trabucado , trabucatua , &c. Lat. Per- aaria lariaL. Aquilirium excedens præponde- Ta.
Trabucazo , trabucadi, trabucazoa. Lat. Catapultæ ictus , vel ſtrepitus.
Trabuco , trabucoa. Lat. Catapulta , æ.
Tracamundana , trocaiſca. Lat. Ridicula commutatio , permutatio.
Trachea , trachiarteria , traquiarteria , bi- riarteria biricodia. Lat. Traclhea, trachiarteria.
Traciſta , de fabricas , &c. traciſta , cia- martaria. Lat. Delineator, deſcriptor.
Traciſta de enganos , cilibocaria. Lat. Machnatoer.
Tracto de tempo , erartea, mugutartea. Lat. Tractus temporis.
Tracto , de la Miſſa , tractoa. Lat. Trac- tus , s.
Tradicion , de padres , à hijos , bapega- nia , otſeagoa. Lat. Traditio.
Tradicion , lo miſmo que entrega, veaſe.
Traduccion , itzulquera , itzulia, biur- quea. Lat. Traluctio , verſio.
Traducir , hizcuntza bat beſtera itzuli, biurtu, eman. Lat. Vertere.
Traducido , @:tzlia. Lat. erſus.
Traductor , itznlaria biurlaria. Lat Vv Tra T R. y8
Trafagar , veaſe traficar.
Trafago , lo miſmo que trafico , veaſe.
Tratao , cuidados , dependencias , ar- zoa. Lat. Negotiorum fluctus.
Taſagon arazcduna. Lat. Negotio- lus.
Traftalmejo intrepido auſartá. Lat. udax.
Taficar , comerciar, ſaleroſi. Lat. Nego- tiari.
Traficante, ſaleroslea. Lat Negotiator.
Trafico ſaleroſgoa. Lat. Negotium, commerium.
Tragacanta , buguerroa. Lat. Tragacan- tha.
Tragacete , arma arrojadiza , de que uſa- ban los Moros , tragacetea. Lat. Spi- culum. Fragadero , erbera , eztarria , eztarzu- lca , iresbidea , irunsbidea. Lat. Oeſo- pbagus , gula.
Traauero , tragadera , erbera , gubioa, aiaſca. Lat. Gula
Tragador , irerlea , ire@slaria , irunslea, iru@slarra erberaria erberatza- llea. Lat. Devorator.
Tragaſees , lo mimo que traidor, veaſe.
Tragaldabas , triponcia , ſayea. Lat. Hel- luo.
Tragaleguas , ibiltari bicia. Lat. Curſor velociſlimus.
Tragaluz , tronera para que entre la luz, arcodia. Lat. Feneſtella pro lumine.
Tragamallas , embuſtero , engañador, caſe.
Traatada tragoaldia. Lat. Longus hauſtus.
Tragar , iretſi , irunſi , erberatu , tra- galu. Lat. Vorare , devorare , deglu- tire.
Tragado , iretſia, &c. Lat. Voratus, &c.
Traganton , veaſe tragon.
Tragazo , tragotzarra edalditzarra. Lat. Longus hauſtus. Fragazon,lo miſmo que glotoneria, veaſe.
Trage , tragea , jazcaya , jaza , jancie- ra. Lat. Cultus , habitus.
Tragedia , tragedia. Lat. Tragædia.
Tragedioſo, lo miſmo que tragico, veaſe.
Tragelafo , animal , auntzoreña. Lat. Tragelaphus.
Tragico , tragediarra , doacabea. Lat. Tragicus , infelix. Fragicanmente , doacabero. Lat. Tragicè, infauſtè.
Tragicomedia , tragicomedia. Lat. Tra- gicomædia.
Tragi , acarreo de mercadurias , merca- derien carrayoa. Lat. Convectatio. TR.
Tragiñan , garrayatu. Lat. Convehere.
Taginante , garrayatzallea. Lat. Con vector.
Traginero , lo miſmo que traginante. Eragino , lo miſmo que tragin.
Tragio , planta , tragioa. Lat. Tragium.
Trago , mata pequeña , matſiquia. Lat. ragum.
Trago , de beber , tragoa , edaldia , col- pea. Lat. Hauſtus , us.
Tragon , mandica , jalea , triponcia, ſa- yea , ſabeldarrayoa. Lat. Helluo , ga- neo,
Tragonia , glotoneria , veaſe.
Tragopana , ave , arrano mota bat. Lat. l ragopa , æ.
Tragorigano , oregano cabruno , aſtore- gana. Lat. Tragoriganum.
Traguillo , traguito , tragochoa , edaldi- choa , colpetoa. Lat. Levis hauſtus.
Trahedor , ecarlea, ecartzallea. Lat. Ad- ductor.
Traher , ecarri. Lat. Afferre, adducere. Eſte verbo ecarri , tiene los irregulares ſiguientes , que ſon muy uſados. Siguiendoſe acuſativo ſingular. Indic. preſ. Yo lo traigo , traes , trae , da- cart , dacarc , an , dácarzu , dacar: traemos traeis , traen , dacargu , da- carzue , dacarzute , dacarte. Imperf. Yo lo traia , &c. necarren , cene- carren , cecarzun , cecarren , guene- carren , guencargun , cenecarten , ce- carz uten , cecarten., lmperat. raelo , ecarc , ecan , ecarzu : traigalo el , becar : traedlo , ecarzue, ecarz@ute : traiganlo , becarte. Optat. preſ. dacardan , dacarzun, daca- ren , dacargun , dacarzuten , dacar- ten , traigalo yo , tu , aquèl , c. Optat. preſ. Que yo lo traiga , que tu, que aquèl , dacardala, dacarzula , da- carrela , &c. Impcrf. Que yo lo trageſſe , que tu , que aquèl , nencarrela , cecarzula , ceca- rrela , &c. Si yo lo traxera , fi tu , ſi aquèl, banecar, bacenecar , balecar: ſi nòs , vòs , ellos, bagudenecar , bácenecarte, balecarte. Siguiendoſe acuſativo plural. Indic. preſ. Yo los traigo , tu , aquèl, dacartzit , dacartzic , in , dacartiz: us rR. nòs , vòs , ellos , dacartzigu , dacar- izute , dacartzite. tem , dacazt , dacaitzu , dacaz , dacaiz- cu , dacaitzute , dacazte. Itecm , dacardaz , dacarzuz , dacaz, da- cargu. , dacarzuez , dacaze. Iem , dacazquit , dacazquitzu , dacaz- qui , &c. lmperf. Yo los traiìa , tu aquèl necar- tzien , cenecart ien , cecartzien : ns, v òs , ellos , guenecartzien , cenecar- ziten , cecartziten. Irm , eca quien , cenecazquien , &. Item , necazan cenecazan , cecazau, &c. Imperat. Traelos , ecartzic , ecartzin, ecartzitzu, ecazquic, ecazquin , ecaz- quitzu , ecaitzic , ecaitzin , ecaitzu. Tragalos el , becartzi , becazqui , be- caz. Traedlos , ecartzizute , ecaz- quizute , ecaitzute. Traiganlos , be- cartzite , becazquite , becazte. Uptat preſ. Dacartzidan , dacartzizun. dacartzien , dacartzigu dac artzi- zzten , dacartziten , traigalos , yo, tu , aquèl , &c. prat. preſ. Que yo los traiga , que tu, que aquèl , dacartzdl dacartzi- ula , dacartziela , &c. Item , dacaz tala , dacardazala , &. Imperf. Que yo los trageſſe , que tu , que aquel , necartzila cenecartziela, cecartziela , &c. Item , necazquiela , nccazala , &c. Si vyo los traxera , &c. banecartzi, bace- - Item , banecazqui ancaz , balecaz, &c. Siendo acuſativo el pronombre ni. Indic. preſ. Nacac uacan nacarzu, nacr , tu me traes , aqtel , nacarzue, nacarzute, n icarte, oſotros me traeis aquellos me traen. Imperf Tu me traìas , aquèl, nencarzun, nencarren vòs , ellos me traian , nen- carzuten , nencarten. Optat. preſ. Que tu me traigas , que aquèl, nacarzula , nacarrcela , &c. Ifperf. Que tu me traxeras , que aquèl, nencar ula , nencarrela , &c. Si tu me traxeras , ſi aquèl , banencarzu, banencar , banencarzute , banencarte. Siendo acuſativo el pronombre hi. Indic. preſ. Yo te traigo , aquèl , acart, TR. 339 acar , nòs , ellos , acaru , acarte. Imperf. Yo te traìa , aquèl , encartan, ecartan , nòs , elos , encargun , en- carte. Siendo acuſativo el pronombre zu , zeu. Indic. preſ. Yo te traigo , aquèl , zacar- tzit , zacartzi , nos , ellos , zacar- tz@igu , zacartzite. Item , zacazquit , zacazqui , zacazqui- gu , zacazuite. Item , zacardaz , zacaz, zacarguz, tza- za@zte Imperf. Yo te traìa , aquèl , cencartan, Sien do acuſativo el pronombre gu , gueu. Indic. preſ. Tu nos traes , aquèl , gacar- t ic , in gacartzizu , gacartzi; vòs, ellos -, gaartzizute, gacartzite. Iteu gacaitzic , gacazquic , &c. Imperf Tu nos traìas , aquèl , guenen- cartzien , guencartzie ; òs , ellos, guenencartziten , guencartziten. Siendo acuſativo el pronombre zuec , zeuec. Indic. preſ. Yo os traigo , aquèl , zacar- tzitet , zacartzite ; nòs , ellos , za- cartzitegu , zacartzitete. Con relacion à la primera de ſingulary acuſativo tambien ſingular. Indic. preſ. Tu me lo traes , aquèl , dia- cardazu , diacart , vòs , ellos , dia- cardaz ute , diacartet. Imperf. Tu me lo traìas , aquèl cenia- cartan , ciacartan ; vòs , ellos , cenia. cartaten , ciacartaten. Con la miſma relacion , y acuſativo plural. Indic. preſ. Tu me los traes , aquèl, dia- cazquidatzu , diacazquit; vòs, ellos, diacazquidazute , diacazquidate. Item , diacartzidazu , diacartzic , &c. Imperf. ciniacazquidan , ciacazquidan, ciniacazquidaten , ciacazquidaten, tu me los traìas , aquèl , vòs , ellos. Item , ciniacartzidan , ciacartzidau, &c. Vv 2 Con TR. ó Con relacion à la perſona zu , zeu , y acuſativo ſingular. Indic. preſ. Yo te lo traigo , aquèl , dia- cartzut , diacarz u ; nòs , ellos , dia- cartzugu , diacartzute. Imperf. Yo te lo traia , aquèl , niacar- tzun , ciacartzun ; nos , ellos , gui- niaczrtzun , ciacartzuten. La miſna relacion , y acuſativo plural. Indic. preſ. Yo te los traigo , aquèl, dia- ca uitut , diacaz quitzu ;, nos , ellos, diacazquitzugu , diacazquitzute Item diacartzitzut diacartzitzu, &c. Imperf. Yo te los traìa , aquèl , niacaz- qitzun , ciacaz quitzun ; nos , ellos, gtiniacazquitzun , ciacaz quitzuten. Ite.n , niacartzitzun cacartzitzun, &c. Co reiacion à la tercera de ſingular , y acu.ativo tambien ſingular. Indic. preſ. Yo ſe lo traigo à el, tu , aquèl, diacarquiot , diacarquiozu , diacar- quo ; nòs , vòs , ellos , diacarquiogu, áiac@arrquio. te , diacarquiote. Irem, diacagot , &c. Imperf. Yo ſe lo traia , tu , aquèl , nia- carquion, ceniacarquion, ciacarquion; nos , vòs , ellos , guiniacarquion , ce niacarquieen , ciacarquiot@en. tem , niacargosn , &c. Imperat. Traeſelo tu ecargoc , ecar- quioc , ou , ecargozu, ecarquiozu : trai- gaſelo èl , becargo , becarguio traed- elo , ecagozue , ecarqniozue , trai- ganſelo ; becargote , becarquiote. La miſma relacion , y acuſativo plural. Indic. preſ. Yo ſe los traigo , tu , aquèl, diaca@quiot , áiacaz uiozu , diacaz- quio ; nos , vos , ellos , diacazquiogu, áiacaquiozute , diacazquiote. Item, diacaz got , diacartziot &c. Imperf. Yo ſe los traia , tu , aquèl , nia- cazquion , ceniacazquion , ciacaz- quion ; nos , vòs , ellos , guiniacaz- quion , ceniacaz quioten , ciacazquio- ten. Item , niacaz@gon , niacat ion, &c. Imper. Traeſelos , ecaz quioc , on , ecaz- quiotzu , ecart z ioc , on , ecartziotzu; ecazgoc, ecaz@gotzu : traigaſelos , becaz- quio , becart io , becazgo : traedſelos, becazquiotzute , eczgotzute : rai r R. ganſelos , bcazquiote , be@cazgote. Con relacion à la perſona gu , gueu, y acuſativo ſingular. Indic. preſ. Tu nos lo traes , aquèl , dia- carguc, un , dacatrguzu, diacargu ; vòs, ellos , diacarguc ute, diacargute. Item diacarquiguc , diacarquigu &c. Imperf. Tu nos lo traìas , aquèl , cinia- cargun , ciacargun ; vòs , ellos , cinia- carguten , ciacarguten. Item , cinia- carquigun &c. Imper. Traenoslo , ecarguc , un , ecar- guzu ; traiganoslo , biacargu ; traed- noslo , ecarguzue ; traigan noslo , bia- cargute. La miſma relacion , y acuſativo plural. Indic. preſ. Tu nos los traes , aquèl , dia- cazguc, un , diacazguzu , diacazgu vòs , ellos , diacazguzute , diacazgu- te. Item diacartziguc &c. Item dia- cazquiguc c. Imperf. Tu nos los traìas , aquèl , cinia- cazgun ciacaz guu ; vòs ellos , ci- niacaz@uteu , ciaca guten. tem , ci- niacautzigun c. Item , ciniacazqui- gun &c. Imper. Traenoslos, ecaizcuc, un, ecaiz- gutzu; ecartziguc, un, ecartzigut u; ecaizquiguc , ecaizquigutzu taiga- noslos , becaizcu, becaizquigu : traed- noslos , ecaiz@gutLute , ecartzigutzu- te traigannoslos , becaizcute , becaiz- quigute. Con relacion à la perſoua zuec , zeuec, y acuſativo ſingular. Indic. preſ. Yo os lo traigo , aquèl , dia- cart zutet , diacarzute ; nos , ellos., diacartzugute , diacartzutete. Imperſ. Yo os lo traìa &c. niacartzuten. ciacartzuten , guttiuiacartzuten , cia- cartzuteten. La miſma relacion y acuſativoplural. Indic. preſ. Yo los traigo , aquèl , dia- cazquizutet , diacazquitzute ; uos, ellos , diacazquiltzugute , diacazquit- zut. Imperf. Yo os los traìa , aquèl , niacaz- quizuten, cicazqujzuten ; nos, ellos, guiniacazquizáuten , ciacazquizute- en. Con rT R. Con relaeion à la tercera de plural. y acuſativo ſingular. Indic. preſ. Yo ſe lo traigo à ellos , tu, aquel , diacarquiotet , diacarquiezu, diacarquiote nos , vòs , ellos , dia- carquiogute , diacarquiozute , diacar- quiotete. Item diacagotet. lmperf. Yo ſe lo traìa à ellos , tu, aquèl, niacarquioten , ceniacarquioten , cia- carquioten ; nos , vòs , ellos , guenia- carquioten , ceniacarquioteten , cia- carquioteten. La miſma relacion , y aeuſativo plural. Indic. preſ. Yo ſe los traigo à ellos , dia- cazquiotet , diacazquezu , diacaz- quiote. Imperf. Yo ſe los traìa , niacazquioten &c.
Traer , en el ſentido de andar , mover, mænear , traerle perdido , traer entre manos &c. erabilli , con ſus irregula- res , que le pucden vèr en lavoz andar.
Traher las piernas , vale dar friegas, veae.
Trahida , ecarrera. Lat. Conductio.
Trahilia , correa , con que ſe lleva el perro à la caza , crcezquia. Lat. Funis , quo canis ducitur.
Trahilla , inſtrumento de paſſar tierra de vna parte a otra , lutaldaya. Lat. Ve- hiculum.
Trahillar , allanar la tierra , lutaldaitu, lurra lantu , plaundu , berdindu. Lat. erram complanare.
Trahillado , lutaldaitua &c. Lat. Com- planatus.
Traicion , ſalquindea , etoira , traicioa. Lat. Proditio. Hazer traicion , ſalquindu. Lat. Prodere. A traicion , ſalquindez , etoiraz , trai- eiog. Lat A tergo , ex inſidiis.
Traidor, traicionero , ſalquindaria, trai- dorea , etoya. Lat. Proditor.
Traidoramente , veaſe á traicion.
Traite , carda de el paño , colgado de la percha , cardamena. Lat. Carminatio.
Trama , la hebra , que paſla de vn ladoal otro de la urdiembre ari iraz caya, omenaria. Lat. Trama , ſubtegmen.
TFrama, eſpecie de ſela para tramar , ſeda irazcaya. Lat. Ericum ad tramas. Frama , artiiicio engañoſo , irazcaya. Lat. Aſtus , dolus.
Tramador , irazqitzallea, irazquilea. T R. 1 Lat. Tramarum textor , vel dolorum.
Tramar , aria irazqui. Lat. Tramas ſub- tcxere , vel dolos ſtruere.
Tramado , irazquia. Lat. Subtextus.
Tramite , lo miimo que ſenda , veaſe.
Tramo , tocartea. Lat. Tractus , inter- valm.
Tramojo , la parte de la m ies , que el ſe- gador aprieta en la mano , eſcumena. Lat. Meſsis manipulus.
Tramojo , atadero de los manojos, azao- queta , laſtabiurra locarria. Lat. Manipuli ligamen.
Tramontana , viento , ifarra. Lat. Bo- rcas.
Tramontana , ſobervia , altivez , veaſe. Perder la tramontana , diſparatar, veaſe. Tramontaneo , menditic aronzcoa. Lat. Transmontanus.
Tramontar , mendiac igaró. Lat. Montes tranſcendere.
Tramontado , mendiac igaroa. Lat. Qui montes trancendit
Tramoya , maquina de theatro , tramoya. Lat Machina veratilis in ſcena.
Tramoya , enredo , tramoya. Lat. Stro- pha.
Tramoyiſta , tramoiguillea. Lat. Machi- narum artifex , machinator.
Trampa , es voz Baſcongada , trampa, y ſe dize por onomatopeya de el ruido, que haze al caerſe la trampa. Lat. De- cipulum.
Trampa , engano , trampa. Lat. Dolus.
Trampa legal , trampa cilleguia. Lat. Dolus permilſſus.
Trampal , atolladero , locatza. Lat. Cæ- noius locus.
Trampantojo , beguitacinoa , beguirudia. Lat. Præſtigiæ , oculorum fallacia.
Trampazo, la ultima buelta en el tormen- to de cuerdas , azqueneco trampadá. Lat. Torturæ ultima contorſio.
Trampea , lo mlmo que petardear, tram- pia bici. Lat. Doio mutuari , petere. accipere.
Trampear , entrampar , trampiaz quen- du. Lat. Aſtu aliquem defraudare.
Trampilla , erampazoa. Lat. Levs dolus.
Trampoſo , trampſta , trampaguillea, trampoſoa. Lat. Fraudulentus.
Tranca , de puerta , trancd , artagara. Lat. Repagulum , vects , is.
Trancahilo , uudo , ò lazo , que eſtorva paſſar el hilo , ò cuerla por algina par- te , diaqu a, coraitloa , chibſtea. Lat. Filo , aur funi nex us ſuperappoſitus. @ Tran TR.
Trancar , lo miſmo que atrancar, veaſe.
Trancaæo , trancada , atagaicada. Lat. Vecis ictus.
Trace , trancea , guertoya. Lat. Diſcri- ncn , periculum.
Trncelin, lo miſmo que trencellin, veaſe.
Tr.nchete dc zpateros , tranchetea. lLat. calpsrum ſutorium.
Tranco , el umbral batiente de la puerta, atalapiſtea. Lat. Lmen inferum.
Tranco , paſſo laigo , o ſalto , trancoa, ſaltoa. Lat. Grallatorius gradus , ſaltus. A trancos , ſaltoca , trancoca. Lat. Sal- tuatim.
Tranquera , eſtacada, empalizada, veaſe.
Traquero , de puertas , y ventanas , acoſ- .
Traquilamente , veaſe ſoſſegadamente.
Tranquilar , tranquilizar , ſoſtegar, apa- ci uar.
Taquilidad , veaſe ſoſsiego , paz.
Trarquilo , veaſe ſoſſegado , quieto.
Traquilla , trancachoa. Lat. Exiguum repagulum.
Tranſacion , contrato , auztepaya. Lat. Traiactio.
Tranialpno , lpeſen beſte aldecoa. Lat. rani aipinus.
Trascendeucia , en la Filoſofia , arqui- ſuria.
Transcendencia , lo miſmo que perſpica- cia , vecle.
Transcer der , en la Filoſoſia , arquiſuri. at. Traſcendere.
Transcender , paſlar de vna parte à otra, igaro. Lat. Tranſire.
Trascender , e halar olor muy vivo, uſai andia banatu. Lat. Odorem fra- grantiſlsimum difſundcre.
Trascendente , transcendental , arqui- ſuria. Lat. Tranſcendens.
Tranſcribir , lo milmo que trasladar, veaſe.
Tranſcurſo de el ticmpo , erajoaira. Lat. Tranſcurſus temporis.
Tranſeunte , accion, iragoya, iragoarra. Lat. Tranſiens , euntis.
Tranſeunte , lo miſmo que tranſitorio, veaſe.
Transſerir , veaſe trasladar.
Transfigurable , beſtirudigarria , berci- rudigarria. Lat. Transfigurabilis.
Transfiguracion , beſtiruditzea, berciru- ditzea. Lat. Transfiguratio.
Transfigurarſe, beſtiruditu, berciruditu, beſtirudia artu Lat. Se transfigurare. @, a. r R.
Transfixion , batetic beſteraco zulaera. Lat. Transfixio. Veaſe traſpaſſar.
Transfixo , batetic beſtera zulatua. Lat. Transfixus. Veaſe traſpaſſar hiriendo.
Transſlorar , copiar algun dibujo al tras- luz , cearguitara erabeztatu. Lat. Ad lucem tranferre.
Transflorado , erabeztatua. Lat. Trans- latus.
Transflorear , dàr color verde ſobre oro, u plata , urregañean verdeztatu. Lat. Viridem colorem in aurum inducere.
Transformacion , beſterantza , berceran- tza , eraldaya. Lat. Transformatio.
Transformador , beſteratzallea , berce- ratzalea , eraldaitzallea. Lat. Trans- formator.
Transformar, beſteratu, berceratu, eral- daitu. Lat. Transformare.
Transformado, beſteratua &c. Lat. Trans- formatus.
Transfregar , veaſe eſtregar , refregar.
Transfretar , itſaſoa igaro. Lat. Trans- frctare.
Transſuga , transſugo , veaſe deſertor, toruillero.
Transiundir , iſuri. Lat. Transfilre. ran , iidido , iſuria. Lat. lTans fuſus. rane tſi , iſurta. La. Transſuſio.
Tr.ngredir ugautſi. Lat. Trans- E. Iraisgreſsion , mugauſtca. Lat. Trans- greiio
Traugreſſor , mugauslea. Lat. Trans- greſſor.
Tanſicion , igaroldia , paſaeéra. Lat. Tranſitio.
Tranſido , erquitua. Lat. penè enectus. Languidus,
Tranſigir , auztepaitu. Lat. Tranſigere.
Tranſigido , auztepaitua. Lat. Tran- ſactus.
Tranſitar , irago , igaro. Lat. Tranſire.
Tranſitivo, iragogarria, paſſagaria. Lat. Trauſitivus.
Tranſito , el acto de paſſar , iragoera, iragandea. Lat. Tranſitus.
Tranſito , por dondo ſe paſſa , iragande- guia , igaroteguia. Lat. Tranſitus, am- bulacrum.
Tranſito , la muerte ſanta de los Juſtos, iragandea. Lat. Tranſitus , obitus.
Tranſitoriamente , iragancorquir. Lat. Tranſitoriè.
Tranſitorio , iragocorra , iragancorra. Lat. Tranſitorius , caducus.
Translacion , eraldara. at. Translatio.
Translaticiamente , eraldaiquiro. Lat. Translatitiè. Trans T R.
Translaticio , translato, er aldaquia. Lat. Translatitius.
Transmarino , itſaſoſtecoa. Lat. Trans- marinus.
Transmigracion , erraldaira. Lat. Trans- migratio.
Transmigrar , erraldatu. Lat. Transmi- grare.
Transmiſsion , beſtiragoa. Lat. Trans- miſsio.
Transmitir , beſtiragotu. Lat. Transmit- tere.
Transmutable, eraldagarria. Lat. Trans- mutabilis.
Transmutacion , eraldaira. Lat. Trans- mutatio.
Transmutar , eraldatu. Lat. Transmu- tare.
Trasmutado , eraldatua. Lat. Trans- nutatus.
Transmutativo, transmutatorio , eralda- quiña. Transmutativus.
Transparencia , goaitarguiera. Lat. Pel luciditas.
Transparentarſe , goaitarguitu. Lat. Pel- lucere.
Tranparentado , goairtarguitua. Lat. Pellucens , pellucidus.
Transparente , goaitarguia. Lat. Pellu- cidus.
Transpiracion , celauſtea. Lat. Transpi- ratio.
Transpirar , evaporar los humores , ce- lauſtu. Lat. Transpirare.
Transpirado , celauſtua. Lat. Transpi- rats.
Transportacion , batetic beſtera erama- tea. Lat. Transportatio.
Transportamiento , lo miſmo que trans- portacion. FTransportamiento , enagenamiento de ſentidos , cordebaguetzea. Lat. A ſen- ſibus abſtractio. ransportarſe , cordebaguetu. Lat. Aſen- ſibus abſtrahi.
Tranſportar, batetic beſtera eraman. Lat. Transportare , transvehere.
Transporte , lo miſmo que transporta- cion. ransportin , colchon delgado , colchoi- mea. Lat. Culcitra brevis , & exilior.
Transpoſicion , hitzaldaira. Lat. Trans- poſitio.
Tranſubſtanciacion , converſion total de vna ſubſtancia en otra , como en la Eu- chariſtia , beſtegopetzea. Lat. Tran- ſubſtantiatio. Franſubſtancial, beſtegopearra. Lat. Tran- ſubſtantialis. R. s
Transſubſtanciar, beſtegopetu. Lat. Tran- ſubſtantiare.
Tranſubſtanciado , beſtegopetua. Lat. Tranſubſtantiatus. NOTA. Eſtavoz Theologicabeſtegopea en ſucom- poſicion, y el verbo beſtegopetu ſon de mi inveucion ; pero guardan toda la ſigniſicacion Theologica. Egopea Filo- ſoficamente es la ſuſtancia , beſtea es otra , y beſtegopea otra ſubſtancia. De aqui beſtegopetu , ſegun el caracter de la Lengua , es hazerſe otra ſubſtancia, ò conve rtirſe en ella , beſtegopetzea la converſion de vna ſubſtancia en otra.
Transverſal , cearra , cearrecoa. Lat. Transverſus , obliuus.
Tranza , lo nmiimo que remate , veaſe.
Tranzadera , chibiſtea. Lat. Tenia.
Tranzar , lo miſmo que trenzar, veaſe.
Tranzar , lo miſmo que rematar, veaſe.
Trapa , eſtrepito , trapa trapa. Lat. Stre- pitus.
Trapacear , trapazar , engañar con men- tiras, gezurrez enganatu. Lat. Dolis uti.
Trapacete , libro de el banquero, dirual- quidunaren liburua. Lat. Codex col- Ibiſticus dati && accepti.
Trapaciſta , trapacero, enganalaria, tra- paceroa. Lat. Callidus ad fraudem.
Trapajo, zatarra. Lat. Pannus obſoletus.
Trapajoſo , zatartſua. Lat. Pannoſus.
Trapala , voceria , ruido , trapala. Lat. trepitus.
Trapaza , engaño , engañua. Lat. Fraus.
Trapazo , trapo grande , zatartzarra. Lat. Pannus obſoletus.
Trape , entretela de los pliegues de la ca- ſaca , izurrartea. Lat. Panni fulcimen veſtibus interjectum.
Traperia , la calle , ò tiendas de pañeros, oyalteguia. Lat. Pannorum taberna.
Traperia , de trapos , zatarqueria , za- tardia. Lat. Pannorum congeries.
Trapero , antiq. mercader de paños.
Trapero , recogedor de trapos , zatar- zalea , zataroiltzallea. Lat. anno- runm vilium collector.
Trapiche, ingenio pequeño , donde ſe fa- brica el azucar, azucrearen lanteguia. Lat. Trapetum.
Trapiſonda , bulla , riña con vozes , tra- piſonda. Lat. Strepitoſa contentio.
Trapo , lo miſimo que paño , veaſe.
Trapo , pedazo roto de lienzo &c. zapi zatarra , oyalzatarra. Lat. annus abſoletus. Trapo, r R.
Trapo , velamen del navio , aizapia. Lat. arbala , orum. A todo trapo, con eficacia , y celeridad, ai ai gciaz. Lat. Totis velis vento ex panlis. Poer como un trapo , zatarbat bezala ifiiñi. Lat. Conv ciis lacerare.
Traque , eftallido , ruido, traquea, dum- bada. Lat. Sonitus.
Traquear , traquea eguin. Lat. Sonitum edere.
Traquear, bazucar , cilipolot eguin. Lat. Hinc indè agitare.
Traqueo , ruìdo continuado , traqueal- dia , dumbadaldia. Lat. Strepitus con- tinuus.
Traquido , damba , dambadacoa. Lat. Strepitus.
Trâs , prepoſ. de tràs de, atzean, guibe- lean , oſtean. Lat. Poſt. At-atzean, ſt-oſtean , tràs la puerta.
Tràs , en ſeguimiento , ondoren , ondoan. Lat. Subſequi. @ure ondoren@nabil, tras ti ando , te ſubſequor.
Tràs , lo miſmo que traſero , veaſe.
Tràis que, tras de , ta ere , ta bere, poſ- pueſtos , Lat. Præterquam quod Tràs que vienes tarde , tràs de venir tarde, berandu etorri ta ere ; belu etorrita- be@e. No tiene tràs que parar, ezteu cerzaz ba liatu. Lat. edcm ubi ponatde ſuo noen habet.
Traſañeo lo miſmo que treſaiñejo, veaſe.
Traſca , correa recia , eſea , iualá. Lat. Corrigia.
Traicabo , lo miſmo que traſpie , veaſe.
Traicanton, piedra en las eſuinas de las calles , eguitarria. Lat. Saxum angulis appoſitum.
Traſcanton , lo miſmo que eſportillero, veaſe. Dàr traſcanton , ò traſcantonada , eſcon- derſe , para huir , ezquerebeltz eguin. Lat. Aliquem efſfugere.
Traſcartarſe , quedarſe una carta de rràs de otra , cartatzetu , cartoſtetu. Lat. Luſoriam chartam alteri ſupponi.
Traſcarton , cartatzetea , cartoſtetea. Lat. In ludo chartæ ſuppoſitio.
Traſcender , lo miſmo que transcender.
Traſcol , antiquado , falda que arraſtra.
Traſcolar , iragaci. Lat. Percolare.
Traſcolado , iragacia. Lat. Percolatus.
Traſconejarſe , eiza chacurren atzean guelditzea. Lat. Retrò manere. @ rr R.
Traſcordado , ez oroitua. Lat. Memoria exciſſus.
Traſcoro , en la Igleſia , coruoſtea , co- ruatzea. Lat. Chori dorsùm.
Traſcorral , eſcortatzea , eſcortoſtea, eſ- pillatzea , eſpilloſtea, urubatzea, uru- boſtea. Lat. Septum poſticum.
Traſcorral , lo miſmo que traſero, veaſe.
Traſdoblar , veaſe triplicar.
Traſdoblo , lo miſmo que triplo, veaſe.
Traſegador , ichularia , iraularia, ichu- litzallea , iraulitzallea. Lat. Tranſ- mutator.
Traſegar, bolver lo de arriba abaxo, irau- li, ichuli. Lat. Tranſmutare.
Traſegado aſsi , iraulia , Lat. Tranſmu- tatus.
Traſegar , mudar el vino de una varigaen otrai , iſuldatu , ardoa aldatu. Lat. Transſundere.
Traſegado , iſuldatua. Lat. Transfuſus.
Traſeñalar , mudar la marca , ſenaldatu. Lat. Signa tranſmutare.
Traſeñalado , ſenaldatua. Lat. Tranſmu- tatis ſignis notatus.
Traſera , atzccoaldea. Lat. Pars poſtica.
Traſcero , lo que ea , o viene de tras, atzecoa , oſiecoa, guibelecoa. Lat. Poſ- tics.
Traſero , nalgas, atzecoaldea. Lat. Nates.
Traſeros , lo miſmo que antepaſſados , veaſe.
Trafogar , veaſe trashogar.
Trasfundicion , veaſe transfuſion.
Traſgo , lo miſmo que duende , veaſe.
Traſguear , imitar el ruìdo , y juguetes de los traſgos , icechatu , naſpechatu. Lat. Res vertere , conſfundere.
Traſguero, icecharia , naſpecharia. Lat. Larvarum nocturnarumincitator.
Trashoguero, leñogrueſſo de tras del ho- gar , ſumbila. Lat. Transfocarius.
Trashoguero , perezoſo, machichucalde, ſuſtonñdozalea. Lat. Focarius.
Trashojar , irpaſſando las ojasde el libro, orriac atzicatu. Lat. Folia libri per- functoriè decurrere.
Trashumar , paſſar el ganado de unas de- heſſas à otras , larbeſtetu. Lat. In paſ- cua tranſmittere.
Traſiego, mudanza de las coſas de un lu- gar a otro , aldaira. Lat. Tranſmutatio
Traſiego de vinos , iſulda , aldaira. Lat. Transfuſio.
Traſijado , argala , erquitua. Lat. Stri- golus , macilentus. Trasla r, R.
Trasladacion , traslacion , veaſe trans- lacion.
Trasladar , eralditu , erabeſtatu. Lat. Transferre ; papeles , tranſcribere.
Trasladado , eralditua. Lat. Translatus, &c.
Traslado, eraldaira, erabeſta. Lat. Apo- graphum , exemplar.
Traslapar , lo miſmo que ſolapar, veaſe.
Traslativo , veaſe translaticio.
Trasloar , alabar demaſiado , veaſe.
Trasluciente cearguilea. Lat. Pellu- cens.
Traslucirſe, cearguitu. Lat. Pellucere.
Traslucido , cearguitua. Lat. Pelluci- dus.
Traslumbramiento ,traslumbrarſe, veaſe deslumbramiento , deslumbrar- ſe.
Trasluz cearguia. Lat. Tranſverſa lux.
Traſmallo , red rala , que tiene detras otra mas menuda , ſare larria , malloſta. Lat. Verriculum.
Traſmano , en el juego , eſcurrena. Lat. Secundus in ludo. A tras mano , urruti , urrin. Lat. Rem procul eſſe , abeſſe.
Traſmañana , etzi. Lat. Perendiè.
Traſmatar , beſtcac lenego iluſtea. Lat. Longam præ alijs vitam ſibi promit- tere.
Traſminar , veaſe minar.
Traſminarſe , peetrarſe , veaſe.
Traſmochar , modortu , adarras eba- nos arborum ſcindee, mu-
Traſmocho , modorra. Lat. Arbor mu- tila , ramis ſciſſis.
Traſmochal , modortia. Lat. Locus ar- boribus mutilis conſitrus.
Traſmontar , vcaſe tramontar.
Traſmoſto , veaſe agapie.
Traſmudacion, traſmutacion, veaſe tranſ- mutcion.
Traſmudar , veaſe tranſmutar.
Traſmutar , veaſe tranſmutar.
Traſnochada , de la noche immediata, bart , de la antecedente , berdanzart, berdanzarat Lat. Nocte præcelente.
Traſnochado , el velar alguna noche , be- llaldia. Lat. Pernoctatio.
Traſnochar, bella eguin, biguirian egon. Lat. Pernoctare.
Traſnochado , bell eguiña , biguirian egona. Lar. Pernoctatus.
Trainochado, lo que por aver paſado vna noche , ſe và perdiendo , gabaldicoa. Lat. Ante acta nocte marcidus. r . s
Traſnombrar , icenac arauli. Lat. No- mina invertere.
Traſnominacion , lo miſmo que metony- mia.
Traſoir, gaizqui aditu, enzun. Lat. Rem non benè percipere.
Traſoido , gaizqui aditua. Lat. Non be- nèe perceptus.
Traſojado , con ojeras , localdatua. Lat. Ocuſis languidus.
Traſoñar , ametſac eguin , ametſetan egon. Lat. Delirantium ſomnia nar- rare.
Traſordinario , lo miſmo que etraor- dinario.
Traſpalar , palaztatu. Lat. Palâ frumen- tum transferre.
Traſpalado palaztatua. Lat. Trans- latus.
Traſpapelarſe , naſpapertu, naſpapeldu. Lat. Chartam inter alias contundi.
Traſpapelado , naſapertua. Lat. Charta inter alias involuta.
Traſpaſiamiento , lo miſmo que tranſ- greſſon.
Traſpaſſamiento lo miſmo que traſ- paſo.
Traſpaſſar paſſar adelante , veaſe.
Traſpaſſar , de vn lugar à otro erral datu Lat. Transferre.
Traſpaſſar , hiriendo , traſpaſatu , cira- gandn. Lat. Traasfodere , transfigere.
Traſpaſſato aſsi , traſpaſatua , ciragan- dua. Lat. Transfoiſus , transfixus.
Traſpaſſar alguna Ley , mugautſi , veaſe quebrantar. Lat. Tranſgredi.
Traſpaſſar , ceder el derecho , beſtira. gotu. Lat. Transferre.
Traſaſſo, ceſſion, beſtiragoa. Lat. Tranſ- latio , ceſſio.
Traſpaſſo , anguſtia , ciragandea. Lat. Cordis transfixio , dolor.
Traſpaſlſo e alguna Ley , auſtea , muga- uſtea. Lat. Tranſgreſſio. Ayunar al traſaſſo , veaſe ayunar. Traſpecho de balleſta. ezur ſendagai bat. Lat. Oſſeum balliſtæ fulcimen.
Traſpeinar , peinar , componiendo lo que ya eſti peinado , illejarioac orrazat, zuccendu. Lat. Crines deciduos pectine componere.
Traſpie , zancadilla , veaſe.
Traſpillarſe , chubildu , argaldu. Lat. At- teari , conſumi.
Traſpillado , chubildua , &c. Lat. Atte- nuatus.
Traſpintarſe , ſaulir al revès de lo que ſe creia , aldernciz guertatz ea. Lat. Eventum fallere. Xx Traſ
Traſplantar , birlandartu. Lat. ranſere- re , plantas transferrc.
Traſplantado , birlandatua. Lat. Tranſ- latus.
Traſponedor, eraldatzallea. Lat. Tranſ- mutans.
Traſponer , eraldatu , beſte lecuan ifiñi. Lat. Transferre , tranſmutare.
Traſponer , ocultar , eſconder , veaſe.
Traſponerſe, quedarſe algo dormido , loac artu piſcarenbat. Lat. Somno levitèr corripi.
Traſportamiento , traſportar, veaſetranſ- portamiento , tranſportar.
Traſpueſta , rincon para eſconderſe , gor- dartea. Lat. Latebræ,
Traſpueſta , lo miſmo que fuga , veaſe.
Traſpueſta, lo que eſtà de tras de lo prin- cipal de la caſa , echoſtea. Lat. Poſtica pars domus.
Traſquarto, echoſtea. Lat. Poſticum cubi- culum.
Traſquero , ualaria. Lat. Corrigiarum bovinarum venditor.
Traſquilador , mochallea , Lat. Tonſor.
Traſquiladura , moiſtea. Lat Tonſio.
Traſquilar , moiſtu , moztu. Lat. Ton- dere.
Traſquilar à cruces, mállaca, eta nolanai moiſtea.. Lat. lnconcinnèe tondere.
Traſquilado , moiſtua , motzitua. Lat. Tonſus.
Traſquilimocho , caſcamotza. Lat. Mu- tilus.
Traſquilon , mochaldia. Lat. Tonſio , re- ſctio.
Traſſeñalar , veaſe traſeñalar.
Traſſoñar , veaſe traſoñar.
Traſſudar , veaſe traſudar.
Traſſuntar , veaſe traſuntar.
Traſtano lo miſmo que zancadilla, e e euitarra, c aroea.
Traſte , en Andalucìa , catavino , veaſe. Dar al traſte , gucia eriatu. Lat. Omnia au aaa.- ſunetu , arſuneac eranſi. Lat. In jugo citharæ intervalla fidibus notare.
Traſteado aſsi , arſunetua, Lat. Interval- lis notatus.
Traſtear, rebolver traſtos,cegauztu, traſ- teatu. Lat, Scruta evolvere.
Traſleado , el numero de traſtes de vn
Traſleiador, tellatuen-@onguitzallea. Lat. Scandularius.
Traſtejar , tellatuac onguitu. Lat. Tecta ſarcire.
Traſtejado , tellatu onguitua. Lat. Tec- tum ſarctum.
Traſtejo , traſtejadura , tellatuen ongui- tzea. Lat. Sarcta tecta domus.
Traſtera , cegauz@toquia , treſnateguia. Lat. Scrutorum, vel utenſilium repoſi- torium.
Traſteria , cegauztia , traſtadia , ereſ- nadia. Lat. Scrutorum cuulus.
Traſteria , charqueria, dollorqueria. Lat. Actio infipiens , veſana.
Traſteſado , lo miſmo que tieſo , veaſe.
Traſtienda , dendoſtea. Lat. Interior ta- berna.
Traſto , traſtos , cegauza , treſna , traſ- toa. Lat. Scruta , orum.
Traſtornable , iratiogarria , aranuliga- rria. Lat. Verſatilis.
Traſtornador , iratiotzallea , aranlitza- llea. Lat. Inverſor , perverſor.
Traſtornar , iratiotu , araulitu , irabia- tu. Lat. Invertere , pervertere.
Traſtornado , iratiotua , &c. Lat. In- verſus.
Traſtorno , traſtornadura , iratioa , ara- uldea , irabia. Lat. Inverſio , perver- ſio.
Traſtrabado , caballo que tiene el pie de- recho blanco ſe llama argel , y ſi jun- tamente tiene la mano izquierda blan- ca , argel traſtrabado ; naſtrabatua. Lat. Equus alternis pedibus albus.
Traſtrocar , trucaiztu , araulitu. Lat. Præpoſterè mutare.
Traſtrocado , trucaiztua. Lat. Præpoſ- terè mutatus.
Traſtrueco , traſtrueque , traſtroeamiento, trucaitza. Lat. Præpoſtera mutatio.
Traſtumbar , bultzatu. Lat. Impellere.
Traſtumbado bultzatua. Lat. Impul- ſus.
Traſudar , icerlicatu. Lat. Deſudare.
Traſudor , icerlicá. Lat. Anxius ſudor.
Traſuntar , lo miſmo que trasladar co- piar.
Traſunto , copia , traslado , veaſe.
Ttaſvenarſe, lo miſmo que extravenarſe, veaſe.
Traſverter lo miſmo que reboſar, veaſe.
Traſvinarſe , lo miſmo el vino.
Traſvolar egaldatu. lare. que rezumarſe Lat. Tranſvo- ; rurria arra ue. Trata r R. ratadillo , eralgudachoa , izquiramen- racaadboa. Lat. res trace-
Tratador , tratatzallea. Lat. Tractator. Tratamiento , trataera. Lat. Tractatio.
Tratamiento , de corteſia , tratamendua, otſicendea, Lat. Colendi ratio.
Tratanza antiquado trato trata- miento.
Tratar , tocar algo con las manos, ezcuz- tatu , unquitu. Lat. Tractare.
Tratado aſsi , ezcuztatua. Lat. Tracta- tus.
Tratar , eſcribiendo alguna materia, eral- a r-
Tratado aſsi , eralgudatua. Lat. Tracta- tus.
Tratar , confiriendo , tratatu , hitzera- quidatu , cerbaiten gaiñean hitzeguin. Lat. Tractare , conſulere , conferre.
Tratado aſsi , tratatua , &c. Lat. Trac- tatus.
Tratar , comerciando , tratatu, ſaleroſ. Lat. Negotiare , mercaturam facere.
Tratar bien , ò mal à alguno , ongui edo gaizqui norbait artu , tratatu. Lat. Bene , vel male aliquem accipere.
Tratarſe , comunicarſe , tratatu , veaſe comunicarſe. Lat. Mutuâ familiaritate agere.
Tratarſe, darſe bueno, ò mal trato , tra tatu. Lat. Male, velbene ſibi provridere.
Tratante , tratalaria , tratularia. Lat. Negotiator.
Tratado , convenio , ajuſte ogunda. Lat. Tractatus , fædus.
Tratado , algun eſcrito , eralgundea, iz- quiramena , tratadua. Lat. Tractatus, diſſertatio.
Tratillo , tratuchoa , ſaleroſchoa. Lat. eve commercium.
Trato , modo de tratar , tratua , tratae- ra. Lat. Tractatio , agendi ratio.
Trato , comunicacion , baquidandea. Lat. Conſuetudo , familiaritas.
Trato , comercio , tratua , ſaleroſgoa. Lat. Commercium , mercatura , nego- tium.
Traverſas de vn maſtil , ceacordac. Lat. Funes tranſverſi.
Trayes , la inclinacion , ò torcimiento à algun lado , es voz Baſcongado, tra- beſa , cuyo primer ſignificado es la azuela , inſtrumente inclinado , y tor- cido ; trabeſa , cearra , cearrera, ma- currera. Lat. Tranſverſum.
Traves en la Fortificacion , es ſlanco, veaſe. TR. 3a Dar al trabès , trabeſera jo. Lat. Tranſ- verſum agi. De trabès , al travès , trabeſetic , cea- rretic , lantzarretic , cear , trabeés, lantzár. Lat. Ex tranſverſo.
Traveſaño, trabeſaiñoa trabeſcaya, cear- caya , cearrecoa , lantzarrecoat. Lat. Tranſverſarius.
Traveſar lo miſmo que atraveſar, veaſe.
Traveſear , trabeſeatu , joſtatu. Lat. Lu- dere.
Traveſero , almohada larga , burucoa, burcoa. Lat. Cervical tranſverſum.
Traveſero , traveſera , trabeſduna , tra- beſcoa, cearduna,cearrecoa. Lat. Tranſ- verſus.
Traveſia, diſtancia mirada de travès , tra- beſia. Lat. Tranſverſum iter.
Traveſia , qualquiera diſtancia , trabeſia. Lat. Itineris longitudo.
Traveſia , fortificacion de trabeſes , ò fſlancos.
Traveſia , viento que dà por el lado, tra- beſia , cearraicea. Lat. Tranſverſus ventus.
Traveſtido lo miſmo que disfrazado, veaſc.
Traveſura , trabeiura. Lat. Luſus , petu- antia.
Travieia ,travceſia en el juego tetmá, rabieſa, trabeſa. Lat. Sponſo in d . er dijoa trabes? que và de travieſa?
Travieſo , trabieſoa , irabes Lat. lnquie- tus , turbulentus.
Trayella , anticuado trahilla.
Traza , diſeño de edificio , tazá , cia- marta. Lat Operis deſcrirptio.
Traza , modo , forma traz , tajua, moldea. Lat. Modus , ratio , forma
Trazador trazatzallea , trazalaria, ciamartaria. Lat. Deſcriptor deli- neator.
Trazar algun edificio , trazatu, ciamar- tu. Lat. Delineare , deſcribere.
Trazado , trazatua, &c. Lat. Delineatus.
Trazo , lo miſmo que traza , diſeño, veaſe.
Trazos , en la Pintura , ſon los pliegues, izurrac. Lat. Veſtium rugæ.
Trazumarſe , lo miſmo que rezumarſe, veaſe.
Trebedes , hirurcoya , cherbidora. Lat. Chytrapus , odis.
Trebeſar , autiq. traveſear , enredar.
Trebejar , lo miſmo que burlarſe, veaſe.
Trebejo , con que enredan los mucha- chos , joſtacaya , joſtallua. Lat. Cre- pitaculum Xx Troe r R. 3
Trebejo , lo,miſmo que burla , chanza, veaſe.
Trebejos , piezas de el axedrez , trebe joeac. Lat Larunculi.
Trebejos , inſtrumentos de algun oſicio, lanabeſac. Lat. Artis utenſiſa.
Trebol , hiruſta trebola. Lat. Trifo- lium
Trece , amairu. Lat. Tedecim. Eſtarſe en ſus trece , bere artan egon, bereari ichequi. Lat. Porſtare in ſen- tentia.
Trece , en la, Caballeria de Santiago. amairualdicoa. Lat.Tredecem vir. , ri.
Trecenazgo , ignidad amairualdia. Lat. Tredecemviri dignitas.
Treceno , amairugarrena. Lat. Decimus te tius. reeeimo, ogueitamargarrena. Lat. Tri- ceſimus.
Trechel , trigo rubio, algo moreno , gari- gorria. Lat. Triticum ſubrubrum.
Trecno bidaſtia , veaſe eſpacio. Lat. Tractus , intervallum. A trechos , bidaſtiro. Lat. Per intervalla. Trecientos hirureun. Lat. Trecenti, trecetæ , t.
Tredentudo , veae tridente.
Trefe , li, ro , delgado , ſloo , veaſe.
Trefe , treftdad , lo miimo que tiſico, ti- ſca.
Tregua , gueraldia , tregua , atſaldia. Lat. Inducæ , arum.
Treinta , ogeitamar. Lat. Triginta.
Treintanario , ogueitamarurrena. Lat. Tricenarium.
Treintena , ogueitamargarrena. Lat. Tri- ceſima pars.
Treja , en los trucos , modo de tirar la bola por algun recodo, quando la con- traria eſtà cublera , chocirá. Lat. Globuli per angulorum repercuſſionem in alterum directio. Eremar , antiquado , temblar.
Tremebundo , icaragarria. Lat. Treme- bundus.
Tremedal , cinguira , locatza , locarda. Lat. Locus cenoſus.
Tremendo , icaragarria. Lat. Tremen- dus.
Trementina , goma del terebinto , ga- nauſquiaren licurtá. Lat. Reſina tere- binthina.
Tremer , lo miſimo que temblar , veaſe.
Tremeſino , tremes , hirurquia. Lat. Tre- mieſtris , e.
Tremielga , pez , lo miſmo que torpedo, eaſe.
Tremolar , girabiratu irabiati, Lat. E . Vxillum. hinc lndè agitare.
Tremolante , grabiratua. Lat. Vento gitatus.
Tromolinu de el ayre , aicebumbada, bu- hu mba. Lat. Aeris , & venti impetus.
Tremolina, bulla , arazoa. Lat. Honmjinum tumultus , tumultuantium ſtrepitus.
Tremor , lo miſmo que temblor , veaſe.
Tremulamente , icaratiro. Lat. Tremulè.
Traemulo , tremulante , tremulento , ica- ratia , beldurtia. Lat. Tremulus.
Tren , prevencion de lo neceſſario , y tam ien pompa , oſtentacion , preſta- caya. Lat Apparatus , us.
Trena , una banda , de que uſaba la gen- te de guerra , guerricoa. Lat. Baltheus.
Trena , lo riſo que carcel , veaſe.
Trenado, ſareztatua, ſareguiſacoa. Lat. Reticulatus.
Trencas de colmena , eulchochac. Lat. Metæ pro caſtratione alvearis. Meterſe haſta las trencas , utaſcarſe en al- gun lodazal , eztarzuloraño ſartu. Lat. Luto hærere.
Trencillo , trencill , trencellin , cintillo de ſombrero , uz toichoa , trencilloa. Lat. Tænia , ſpir galeri.
Treno , treneo , trinoo , es un carreton ſin ruedas , de que ſe uſa en el Norte con eſpecialidad , garraitoncia , lerá. Lat. Traha , æ.
Trenos , donaberac. Lat. Threni , orum.
Trenue , ibayan eguindaco baldoſquia. Lat. Fluvii obex
Trenza , chiricorda , adatſá , ezpart- zua. Lat. Tænia , vitta , faſciola.
Trenzadera , lo miſmo que tranzadera, veaſe.
Trenzar , chiricordatu , adaſtu , ezpart- zatu , chiricorda eguin, c. Lat. Co- mam tænijs aptare.
Trenzado, chiricordatua, &c. Lat. Tæ- nijs aptatus. Echar algo al trenzado , es olidarſe, veaſe.
Treo , una vela de navio , aizapi bat. Lat. Velum quadratum.
Trepa , la accion de trepar , igatzia. Lat. Scanſio , aſcenſio.
Trepa , lo miſmo que tunda , veaſe.
Trepas , lo miſmo que tretas , eaſe.
Trepador , trepadero , igatzilecua. Lat. Scanſorius.
Trepanar , horadar con el trepano , zu- latu., Lat. Cranium terebrare.
Trepano , taladro para horadar el caſco de la cabeza , ulaquia. Lat. Tere- bellum.
Trepante , lo miſmo que aſtuto , veaſe. Trepar, T R. Ttepar, igatzitu. Lat. Scandere, ſursùm repere. repidacion , miedo , temor , veaſe. Movimiento de trepidacion , dardarizco mguid. Lat. Motus trepidationis. Frepido, lo miſmo. que tremulo, reaſe. Tres , hir , hirur , Lat. Tres , & tria. Tres , lo miſmo que moneda, dirua. Lat. Nummus. Treſañiejo , hirurtecoa. Lat. Trimus. Treſdoblar , hirutan bidertu , bambeſte tu , doblatu. Lat. Friplicare.
Treſdoble , hirutan ambat, hirubiderra. Lat. Triplex.
Treſua , antiquado , raſtro , vreaſe.
Treſquilar, veaſe traſquilar.
Treta , anteá , gicotria , treta. Lat. Aſ- tus, verſutia , calliditas.
Triaca , theriaca , iretſa , ſendirea. Lat. Antidotus , theriaca , æ.
Triangulado , hiraurcatua. Lat. Trian- gularis.
Triangular , hiraurcarra. Lat. Triangu- laris.
Triaugulo , hiraurcá. Lat. Triangulus.
Triaquero , el que vende triaca , iretſa- ren, ſendirearen ſaltzallea. Lat. The- riacæ venditor.
Triarios , ſoldados que ſolian ir de reſer- va , etſiguerrariac. Lat. Triarij.
Tribaquio , pie de tres ſylabas breves, hi- rontia. Lat. Tribachius.
Tribon , un inſtrumento triangular de muſica , hiraurqueco boliná. Lat. Tri- bon , onis.
Tribu , irtucia , echadia , leinua. Lat. Tribus , us.
Tribuìr , lo miſmo que dar , veaſe.
Tribulacion , anſiá , naigabea. Lat. Tri.- bulatio.
Tribular , lo miſmo que atribularſe, veaſe.
Tribulo , ſaparlarra. Lat. Tribulus.
Tribuna , leiliz@i. Lat. Odeum , i.
Tribunado , Dignidad de Tribuno , iri- pediaren bnreitza. Lat. Tribunatus, us.
Tribunal , Tribunalá , ecadoyarer, Juee- zaren eſcrtoquia , jarlecua. Lat. Tri- bunal , lis.
Tribunicio , iripediaren burzaitzacoa. Lat. Tribunicius.
Tribuno Magiſtrado para defender el Pueblo , iripediaren burzaya, zaitza- llea. Lat. Tribunus. riutacion lo miſmo que tributo, veaſe.
Tributar, cotiztatu, gainteman. Lat. Tri- butum pehdere.
Tributado cotiztatua. Lat. Tributum penlum. Tributario , cotiztaria , gaintemallea. Lat. Tributarius.
Tributo , cotiza , gaintemaitza. Lat. Tributum.
Triceſimo , veaſe treceſimo.
Triclinio, cenador, apaltoquia. Lat. Tri- clinium.
Tricorne, hiruadarrecoa. Lat. Tricornis.
Tridente , hirortza. Lat. Tridens, tis.
Tridente , lo miſmo que ſfiſga , veaſe.
Triennal , hirurtecoa. Lat. Triennalis.
Triennio , hirurta , hirurtaldia. Lat. Triennium.
Trifauce , hiru eztarricoa. Lat. Trifaux, cis.
Trifido , hirutan arracatua. Lat. Trifi- dus.
Trifolio , lo miſmo que trebol , veaſe.
Triforme , hirutirudia , hiruteracoa. Lat. Triformis.
Triaza, trigazo, gariaren@laſto chea. Lat. Palea triticea.
Trigeſimo , veaſe treceſimo.
Trila , pez , lo miſmo que trilla , veaſe.
Triglifo , en la Arquitectura , hiricoea. Lat. Triglyphus.
Trigo , garia , ocaya. Lat. Triticum.
Trigo nuevo , aduná. Lat. Triticum re- cens.
Trigo de las Indias , veaſe maiz.
Trigono , hiraurc. Lat. Trigonus.
Trigonometria, hiraurquindea. Lat. Tri- gonometria.
Trigonometrico, hiraurquindearra. Lat. Trigonemetricus.
Trigueño , color , garicolorea , belchar- rea , belcharana. Lat. Coloer ſubfuſus.
Triguera , yerba , lo miimo que alpiſte, veaſe.
Triguero , que ſe cria entre el trigo , ga- lart , galartecoa. Lat Triticaris.
Triguero , lo miſmo que arnero veaſe.
Triguero , que comercia en trigo , gala- ria. Lat. Frumentarius.
Trilingue , hiruzcundarra. Lat. Trilin- guis.
Trilla , pez , ſalmonete , izoquiſemea. Lat. Mulus , triglia.
Trilla , lo miſmo que trillo , veaſe.
Trilla , acto de trillar , traill , iral@iur- tza. Lat. Tritura.
Trilladera , lo miſmo que trillo , veaſe.
Trillador , traillaria , irabiurtzallea, bihizalea. Lat. Tritor.
Trillar , traillatu , bihitu , gariac trai- lluaz , irabinrraz, edo beſtela jotzea. Lat. Terere.
Trillado , traillatuea, joa. Lat. Tritus. Camino trillad, bide oincatua. Lat. Tri Oo r R. ta vja , comunis via.
Trillazon , acto de trillar , veaſe trilla.
Trillo, puede venir de el Baſcuence trai- lla , que oey ſignifica la acciou de eſtar trillando , @ de traillua el iniſtrumento de trillar , que. en eſte pays es lo que llaman mall en .licia, traillua, ira- biurra. Lat. Tribulum , tribula.
Trimeſtre , tiempo de tres meles , hiru iillabete. Lat. Trimeſtre tempus.
Trinado , otſeztia. Lat. Modulatio.
Trinar , otſeztitu. Lat. Modulari.
Trinca, pillirua. Lat. Conjunctio trium, vel plurium.
Trincafia , termino nautico , aſbiurtza- Lat. Nexus ſunes eircumvolendo.
Trincapinones , mozo liviano , chorabu- ru , choriburu. Lat. Juvenis levis , pe- tulans.
Trincs de el Baupres, aſbiurtzac. Lat. Funis nexus , circumvolutio.
Tricar , puſcatu , zatitu , ceatu. Lat. Frangere.
Trincado , paſcatua , &c. Lat. Fractus.
Trincar la no , ir à la bolina , veaſe.
Trinchar , epaqui , ebaqui. Lat. Scinde- re, ſecare.
Trinchante , epallea , puſcaguillea. Lat. cinendi artifex.
Trinchante , inſtrumento de trinchar, epacaya. Lat. Exciſſorium.
Trinchea , veaſe trinchera.
Trinchear , atrincherar , veaſe.
Trinchera , lurrepaira, lutepaira , lute- ſia. Lat Ager , vallm.
Trincherar , veaſe atrincherar.
Trinchero, trincheo, plato, plaiterchoa. Lat Catinus.
Trincheron , luteſi andia. Lat. Ingens vallum , agger.
Trinchete, lmiſmo que tranchete,veaſe.
Trineo , veaſe treno.
Trinidad , trinidadea , hirurquidea, hi- rurtaſuna. Lat. Trinitas.
Trinitario, trinitarioa. Lat. Trinitarius.
Tino , hirurquida , hiruquia. Lat. Tri- nus.
Trino , lo miſmo que trinado , veaſe.
Trinomio , hirurambaquia. Lat. Trino- mium.
Trinquetada, navegacion con ſolo el trin- quete , trinquetada , trinquetaldia. Lat. Navigatio ſolo proræ velo mini- no.
Trinqete de navio , trinquetea. Lat. In prora velum minimum.
Tinquete , de pelota , trinquetea. Lat. Sphæriſteriuñm. A cada triquete , trinquete , chzt ſarri, T R. ſarritan , chit maiz, inſtante oro. Lat Paſſim.
Triones , conſtelacion, gurdizarra. L at. Idem.
Tripa , inteſtino , eſtea. Lat. Inteſtinum.
Tripa , vientre , ſabela , tripa. Lat Ven- ter.
Tripa de el cagalar , buzcantza , eſtalo- dia. Lat. Inteſtinum cæcum.
Tripas , tripac , eſteac , morá , moraga. Lat. Inteſtina , orum.
Tripartir , hirutan ucitu zatitu. Lat. Tripartitè dividere.
Tripartido , tripartito , hirutan ucitua. Lat. Tripartitus.
Tripaſtos , garrucha de tres rodajas, hiru- chirrita. Lat. Trochlea triplex.
Tripe , tripa , tela , tripea. Lat. Panuus laneus altera parte villoſus.
Triperia , trperia , eſtateguia , mora- gueria. Lat. Botulorum caupona.
Tripero , tripa-@ſaltz allea , eſteſaltza- llea , mora-ſaltzallea. Lat. Botularius. botularia.
Triphtongo , hirubechaoa. Lat. Triph- tongus.
Tripicallero , tripaqui ſaltzallea. Botularis Lat.
Tripicllos , ripaquiac , eſtaquiac. Lat. Ivteitina , botlus.
T iplic r , hirutan ambiatetu , ambeſtetu, hrubidertu. Lat. Triplicare.
Triplicado , hirubidertua. Lat. Tripli- catus.
Triplice irurambatecoa. Lat.ri- plex.
Triplicidad , hirurambata. Lat. Tripli- citas.
Triplo , lo miſmo que triplice.
Tripode , tripoda , hirutoinga. Lat. Tri- pus , odi.
Tripon, ſabelandia, tripandia. Lat. Ven- troſus.
Tripudiar tripudio veaſe danzar, danza.
Tripudo , lo miſmo que tripon , veaſe.
Tripular , preſtatu , ornitu. Lat. Navim inſtruere.
Tripulado , preſtatua. Lat. Inſtructus.
Triquete , veaſe trinquete.
Triquitraque triquitraquea. Lat. So- nitus.
Tris , tris. Lat. Levis ſonitus. Eſtà en vn tris , anancan dago. Lat. M- nimumab eſt , quin.
Triſa , lo miſmo que ſabalo , veaſe.
Triſagio hirutan ſantua. Lat. Triſa- gium.
Triſca , ruido , triſca , abarrotſa , ca rraſ- T R. rraſcotſa. Lat. Crepitus , ſtrepitus. Triſcador , abarroſguillea. Lat. Obſtre- pens. Triſcr , hazer ruido con los pies , aba- rroſcatu , carroſcatu. Lat. Obſtrepere.
Triſcar , enredar , traeſear , veaſe.
Triſecar hirutan epaqui. Lat. Triſe- care.
Triſeccion , hirutan epaquitzea. Lat. Triſectio.
Triſte , triſtea. Lat. Triſtis , mæſtus.
Triſtemente , triſtero , triſtequiro. Lat. Mæſte.
Triſteza , triſteza. Lat. Triſtitia , æſti- tia.
Triſtiga , antiquado conducto ſubterra- neo.
Triſtor , triſtura , antiquadotriſteza.
Triſulco , hirurcia. Lat. Triſulcus.
Triſylabo , hirugueibechia. Lat. Triſl- labus.
Triton , pez fingido , medio hombre, tritoya, erdi@arrai, erdi guizon. Lat. Triton , onis.
Tritono , en la Muſica , hirutotſa. Lat. Lat. Tritonus.
Trituracion , autſeguitea, cheatzea. Lat. Trituratio.
Triturar , autſeguin , cheatu. Lat. Tri- turare.
Triunfador , triunfalaria, gudondarlea. Lat. Triumphator.
Triunfal , triunfarra , gudondarra. Lat. Triumphalis.
Triunfar, triunfatu , gudondartu. Lat. Triumphare.
Triunfante , triunfalaria , gudondarlea. Lat. Triumphans.
Triunfado , triunfatua, &c. Lat. Trium- phatus.
Triunfo , triunfoa , garaitondoa, gudon- dartea. Lat. Triumphus.
Trivial , oincatua. Lat. Trivialis. rvial , ſabido , jaquiiña. Lat. Trivialis.
Trivialidad , veaie vulgaridad.
Trivialmente , veaſe frequentemente.
Trivio , hirurbidea. Lat. Trivium.
Triza , pedacito , piſca , apurra. Lat. Mica.
Triza , cuerda , maroma , triza. Lat. Fu- nis nautics. Hazerſe trizas , veaſe deſtrizar. Trocable , trucagarria , gambiagarria. Lat. Permutabilis.
Trocador , trucatzallea, gambiatzallea. Lat. Permutator.
Trocamiento , lo miſmo que trueque.
Trocar , trucatu , gambiatu. Lat. Per- utare. r R. 35
Trocado trucatua , &c. Lat. Permu- tatus.
Trocar vomitar ocatu. Lat. Evo- mere.
Trocarſe , beſtetu , bercetu. Lat. Mu- tari.
Trocado , beſtetua , &c. Lat. Mutatus.
Trocatinte , trucada farragarria. Lat. Ridicula permutatio.
Trocha , vereda , atajo , bideiſca. Lat. Se- mita.
Trochaico , trocaico , biceldiarra. Lat. Trochaicus.
Trocheo , troqueo , pie de verſo Latino, biceldia. Lat. Trochæus.
Trociſco , zatoilla. Lat. Trochiſcus.
Troco , pez , lo miſmo que rueda, veaſe.
Trofeiſta garaiſenlaria. Lat. Trium- phator.
Trofeo , garaiſena. Lat. Trophæum.
Troglodita , hombre barbaro , y tambien comedor , troglodita. Lat. Troglodita.
Trompa , trompeta , trompetá. Lat. Tu- ba , æ.
Trompa de elefante , elefandiaren ſudur biurra , trompa. Lat. Proboſcis , idis.
Trompa marina , itſas trompeta. Lat. Bar- bitos tubam referens.
Trompa , lo miſmo que trompo, veaſe. A trompa tañida , trompeta joaz. Lat. Signo tubæ dato. A trompa , y talega, moldacaitzez, mol- daguez. Lat. Præpoſterè.
Trompada , golpe cara con cara , aur- quetada. Lat. lctus oris ad os alterius.
Trompar , lo miſmo que engañar, veaſe. Caſtigame mi madre , y yo trompoſelas, nere amac oyú , ta oyú , baña nic oſtú ta galda. Lat. Objurganti matri verba dare.
Trompazo , cibotada. Lat. Ictus ingens.
Trompero , el que haze trompos , cibo- taguillea. Lat. Trochorum opifex.
Trompero , que engaña , falſoa. Lat. Fal- ſus.
Trompeta , clarin , veaſe trompa.
Trompetear trompeta jo. Lat. Tub canere.
Trompetero , trompeta , trompetaria. Lat. Tubicen , buccinator.
Trompetilla , trompetachoa. Lat. Parva tuba.
Trompezadura , antiquado veaſe tro- piezo
Trompicar , veaſeo tropear.
Trompillar , voaſe tropozar.
Trompo , lo miſmo que peonza , veaſe. Erompon , cibotatzarra. Lat. Frochus. De r R. 35 De trompa , veaſe @ trompa ,, y talega. Tronada , veaſe trueno ; turmoya. Lat. Tonatlo.
Tronador , turmoaguillea. Lat. Tonans.
Tronar , turmoatu , calernatu , turmo- yac izan , oſiotſa , &c. Lat. Tonare. Por lo que pudiere tronar , cerren orren. Lat. Qudquid acciderit.
Tronante , turmolaria. Lat. Tonans.
Troncal , errondarra. Lat. Ad truncum pertinens. Caſa , ò pariente troncal , prubincalá.
Troncado , ebaquia. Lat. Truncatus.
Tronchar , zatitu , epaqui. Lat. Trun- care.
Tronchado , zatitua. Lat. Truncatus.
Troncho, zortena, zurtoina. Lat. Thyr- ſus.
Tronchudo zortenduna. Lat. Thyrſo valido gaudens.
Tronco , hecho carbon , aldorra. Lat. runcus.
Troncra, en las baterias, &c. equichuloa, Lat. Heneſtella , apertura muri.
Tronera , hombre dſ aratado , choroa. Lat. Caput cerebro vacuum.
Tronga , lo miſmo que manceba , veaſe.
Trondo , lo miſmo quc trueno, veaſe.
Trono , jargoya. Lat. Tnronus.
Tronzar , puſcatu , autſi , zatitu. Lat. Frangere.
Trozado , puſcatua , &c. Lat. Fractus.
Tronzo , belarri epaquia. Lat. Auriculis mutilus.
Tropa , tropa. Lat. Turba , caterva, tur- ma.
Tropel, arazoa, tropela. Lat. Strepitus, us.
Tropel , junta de coſas mal ordenadas, tropela , naſdia. Lat. Conſuſa multi- tudo. De tropel , tropelca , eyaca naſdiró. Lat. Præproperè.
Tropelia , naſdia , tropelia. Lat. Inor- dinata properatio.
Tropelia , atropellamiento , tropelia, au- rizquimendua. Lat. Vexatio, oppreſſio. Eſta voz es baſcongada , veaſe ſu origen en la voz atropellar.
Tropellar lo miſmo que atropellar, veaſe.
Tropezadero , beaztopacaya , trope- zaya, aburicaya , beaztopacorra. Lat. Oſſenſioni obnoxium.
Tropczar , beaztopa , beaztoatu , abu- ricatu , eſtropezatu. Lat. Offendere, ceſpitare. Sin tropezar en barras , arretaric ba- gue , oarric bague. Lat. Inconſideratè. TR.
Tropezon , beaztopa, aburicoa, tropie- zoa , eſtropezua. Lat. Oſfenſio pedis. Beſtia tropezona , aberè beaztoparia. Lat. Equus , &c. ofſendens paſſim.
Tropheo , veaſe trofeo.
Tropico , circulo de el Cielo , muguiur- ra. Lat. Tropicus.
Tropiezo , tropezon , veaſe.
Tropiezo , eſtorvo , impedimento, veaſe.
Tropo , figura , aldaitza. Lat. Tropus.
Tropologia , moralidad , doctrina, ci- leizcuntza. Lat. Tropologia.
Tropologico , cileizcuntzacoa , cileiz- cundarra. Lat. Tropologicus.
Troque , antiquado , trueque.
Trotar , troſtatu , trotatu. Lat. Succuſ- ſare.
Trote , troſtáâ, trotea. Lat. Succuſſus, us. Al trote , trotean, troſtaca. Lat. Curſim. Trotero , antiquado , correo.
Troton , troſtaria , trotaria. Lat. Suc- cuſſarius.
Trotoneria , troſtalda , trotaldia. Lat. Succuſſus.
Trova , lo miſno que verſo , veaſe.
Trova , initacion de otros verſos , troba. biurſeu bcaldea. Lat. Metrum aliud reſer ens.
Trovador , lo miſmo que Foeta , veaſe.
Trovador , imitando , trobalaria , biur- ſen becaldaria. Lat. Carminis alieni aſ- ſimulator.
Trovar , lo miſmo que encontrar , veaſe.
Trovar lo miſmo que hazer verſos , veaſe.
Trovar imitando, trobatu, biurſac becal- du. Lat. Carmen alterius aſſimulare.
Trovado , trobatua. Lat. Aſſimulatus.
Troviſta , lo miſimo que Troaador.
Trox , troxe , alteguia. Lat. Horreum.
Troxa , troxada , mochila de ſoldado , mochilá. Lat. Mantica.
Troxado, mochilan ſartua. Lat. Mantica conditus.
Troxecillo , en que duermen los Franciſ- cos , etzitegui eiſtua. Lat. Lectulus.
Troza , trozeo , ſon dos cuerdas , o ca- bos de la Meſana , troza. Lat. Funis nauticus.
Trozo , puſca, zatia , trozoa. Lat. Fruſ- tum.
Trozo de arbol , marcola. Lat. Truncus. Erozo de gente , &c. aldia poſpueſto. Lat. Agmen , multitudo , caterva.
Trucar , en el juego , trucatu. Lat. Pri- ma ſponſione in ludo provocare.
Trcha , amurraya , aarraina , ar- rancari@a. Lat. Tructa , æ.
Truchuela , bacallao meena. Lat. Aſſel. lus r R. lus ſalitus gracilior. Trucidar , veaſe deſpedazar.
Truco , en el juego de trucos , trucoa. Lat. Pilæ eburneæ, aut globuli per an- guſtum fornicem trajectio.
Trucos , juego , trucoetan. Lat. Ludus tudicularium globorum.
Truculento , veaſe cruel , tremendo.
True , lienzo muy blanco , delgado, true, linteo mea. Lat. Tela linea.
Trueco , trucada , gambioa , gambianza. Lat. Permutatio. A trueco, en trueco , trucadan, gambioan. Lat. In commutationem. A trueco de , de que , es lo miſmo que con tal que , veaſe en la voz tal.
Trueno , turmoya , oſtotſa , odotſa , oſ- tiya , iurtzuria, igorciria, iñuſturia, iuſturia , calerna. Lat. Tonitruum, tonitrus , us , tonitru iudecl.
Trueque, lo miſmo que trueco, gambian- zá.
Trufa , engaño , mentira , veanſe.
Trufaldin , gracioſo , bufon de theatro veaſe.
Truhan , joſtallu farragarria. Lat. Scurra.
Truhanear , farreraguin. Lat. Scurram agere.
Truhaneria , chanchaqueta farragarria. Lat. Scurrilitas.
Trujal , jaboitinia. Lat. Trua Sapona- ria.
Trujaman , trujiman , interprete , veaſe.
Trujaman , practico , y experimentado en cambios , trueques , compras, ven- tas , viene de el Baſcuence truqueman; que ſignifica dàren trueque, truquema- llea, trebea , ſayatua. Lat. Proxeneta, circuitor.
Trujamanear , interpretar , traducir, veaſe.
Trujamanear , en compras , &c. truque- man. Lat. Licitari.
Trujamania, truquemaitza. Lat. Proxe- netæ , vel licitatoris munus.
Trulla , bulla , ruido de gente , veaſe.
Trulla , llana de albañil , veaſe.
Trullo , ave , ugarrantza. Lat. Trullus.
Truncadamente , hitzepairo , hitzepai- taz. Lat. Verbis truncatis.
Truncar , lo milſmo que tronoar , veaſe.
Tuque , juego de naipes , truquea. Lat. Chartaruh ludus , in quo ſponſionibus colluſor provocatur.
Truquero , que tiene à ſu cargo la meſa de trucos , trucomaizaya. eat. Tudicu- larij ludi magiſter. rr l 3s
Tu , hi , hic , eu euc , zu zuc, zeu zeuc. Lat. Tu , tui , tibi.
Tu miſmo, hi erori, hic erorrec, zu oe- rori, zuc cerorrec. Lat. Tute , tu ipſe, tutemet. A tu por tu , hica ta noca. Lat. Nimis familiaritèr , inurbanè.
Tuautem , burzaya, bearrena. Lat. Præ- cipuus.
Tubo , lo miſmo que cañon , veaſe.
Tudel , cañoncillo de metal en el baxon, y otros inſtrumentos , ducaya. Lat. Fiſ- tula tubæ gravis muſicæ.
Tuera , fruto de la colochyntida , pilla- miña. Lat. Colochyntidis fructus.
Tuerca , ocoilla , artoilla. Lat. Cavum cochleæ.
Tuero , egur igarra. Lat. Lignum ad ig- nem paratum.
Tuerto, oquerr. Lat. Obliquus , de ojos, luſcus , cocles , itis.
Tuerto , ſubſtantivo agravio , injuria, veaſe.
Tuertos , lo miſmo que entuertos, veaſe. A tuertas , oquer , oquerca. Lat. In- versè. A tuerto , ò à derecho, oquer edo zucen, oquer edo artez. Lat. Jure vel injuria.
Tuetano , muná , muna , mamia. Lat. Medulla , æ. Haſta los tuetanos , munetaraño. Lat. Uſque ad intima.
Tufarada , olor fuerte , tufarada , bufa- daldia. Lat Gravis halitus.
Tufo , bufada , pufada, tufſoa. Lat. Gra- vis odor.
Tufos , pelos , que caen rizados delante de las orejas , idilindac. Lat. Tempo- rum capilli promiſsi.
Tufos , lo miſmo que ſovaerbia, vanidad, veaſe.
Tugurio , lo miſmo que choza , veaſe.
Tulipan , flor , tulipaya. Lat Tulipa, tulipæ.
Tullidura , excrementos de ave , atzir. riſta. Lat. Avis excrementum.
Tullimiento , elbarria. Lat. Nervoruim debilitatio.
Tullir , el ave , atzirriſtatu. Lat. Avem excrementa expellere.
Tullir , tulliurſe , elbarritu. Lat. Nervis debiditari.
Tullido , elbarria elbarritua. Lat. Nervis debilitatus. Tu TU.
Tumba de ſepulcro &c. tumba. Lat. Tymbus , i.
Turiba , caida , veaſe tumbo.
Tumbadillo , en el navi o , tumberachoa. Lat. Teſtudo in puppi.
Tumbaa , metal e a China , tumibaga. Lat. Metallum ſinicum ſic dictum.
Tumbaga , ſortija de eſſe metal , tumba- ga. Lat. Annulus ex metallo ſinico.
Tumbar , derribar , tumbatu , tumbera- zo. Lat. Deturbare , dejicere.
Tumbado , tumbatua. Lat. Deturbatus.
Tunmbar , caer rodando , tumbaca ero- ri , joan, etorri. Lat. Devolvi.
Tumbarſe , echarſe , etzin. Lat. Decum- bere.
Tuibado , hecho en forma de tumba , tumbaguiſacoa. Lat. Cameratus.
Tumbo caida , tumbada. Lat. Dejectio, dev olutio.
Tunbo , punto , lance critico , tumbal- dia. Lat. Alea , anceps caſus.
Tumbon eſpecie de coche , tumbagui- ſaxo anurga. Lat. Rheda camerata.
Tumdo , anditua , arroa , arrotua. Lat. Tumids
Tumor , hinchazon , y ſoverbia , veanſe.
Tumulo , umbula. Lat. Tumulus.
Tumulto , guenaſdea , boald. Lat. Tu- multus.
Tumultuar , guenaſtu , guenaſi , boalda- tu. Lat. Tumuluari, veaſe amotinarſe.
Tunuituante , gueuaſiaria , boaldaria. Lat. Tumultuans.
Tumultuæriamente, boaldaquiro, guenaſ- carrirò. Lat. Tumultuariè.
Tumultuario , guenaſcarria. Lat. Tumul- uarius.
Tumultuoſamente , tumultuoſo , lo miſ- mo.
Tuna , fruta de la higuera de Indias , y el arbol , cgue tambien ſe llama tunal, tuna , indiapicoa. Lat. lFicus indica.
Tuna , vida holgazana , eralperra. Lat. Vita vaga.
Tunar , eralperrean ibilli. Lat. Vagam vitam agere.
Tunante , eralpertia. Lat. Vagam vitam agens.
Tunda , tundicion , el tundir los paños, ulauti. Lat. Panni tonſio , attonſio.
Tunda de palos , azotes , &c. tunda , jo- taldia. Lat. Fuſtuarium , verberatio.
Tundior de paiios , ulaulea , ulautaria. Lat. Panni tonſor.
Tundir , cortar el pelo de los paños , è l ea, laau. a.
Tundir , lo miſmo que zurrar , veaſe.
Tundido , ulautua. Lat. Tonſus.
Tundizno , borra que queda de la tundi- cion , ulauquia. Lat. Tomentum ex panno tonlo deciduum.
Tunica , veſtidura , tunica , tuniquea. Lat. Tunica.
Tunica , la telilla , ò pelicula , mebraná, ſaintza , metartea. Lat. Tunica.
Tunicela , lo miſmo que tunica.
Tunicela de Obiſpo , tunicela. Lat. Epiſ- copalis tunicela.
Tupa , lo miſmo que hartazgo , veaſe.
Tupe , el pelo que ſe dexa ſin cortar en la. punta de la frente, para que ſobrepueſ- to al peluquin , imite al natural , utzi- llea. Lat. Capilli ſupra frontem relicti.
Tupir , es de el Baſcuence tapitu , tui- tu , trincatu. Lat. Stipare, conſtipare.
Tupido , tapitua. Lat. Compreſſus, ſti- patus.
Tura , turar , lo miſmo que dura, durar, veaſe.
Turba , muchedumbre confufa , dinaſtá, dinaſii. Lat. Turba.
Turba , ceſped de tierra, con que ſe haze carbon , zotal icatz eguitecoa. Lat. Ceſpes pro carbone eſficiendo.
Turbacion , guenaſia. Lat. Turbatio.
Turbadamente , gucnaſiró. Lat. Pertur- batè.
Turbador , guenaslea , guenaſtaria. Lat. Turbator , perturbator.
Turbante , de Turcos , turbantea, buru- co eſtalcai bat. Lat. Cidaris , is.
Turbar , guenaſi, guenaſtu, turbatu. Lat. Turbare , perturbare.
Turbado , guenaſia, &c. Lat. Turbatus.
Turbativo , guenaſcarria. Lat. Turbati- vus.
Turbiar , lo miſmo que turbar , anti- quado.
Turbido , veaſe turbio.
Turbieza , antiquado turbulencia.
Turbino , polvo de la raiz turbit , turbi, quia, turbitautſa. Lat. Turpetipulvis.
Turbio, guenaſia, arrea, loia. Lat. Tur- bidus.
Turbion de agua , ubeldea , ugoldea, ujo- la , uſoberna. Lat. Nimbus , alluvio.
Turbioſo , lo miſmo que turbio , veaſe,
Turbit, una raizde las Indias Orientales, turbita. Lat. Turpetum , alypum
Turbulencia , que enturbia los licores, guenaſia, arretaſuna. Lat. Turbulentia.
Turbulencia , alboroto , guenaſta , gue- naſia. Lat. Perturbatio, tumultus, com- motio.
Turbulentamente , guenaſiró. Lat. Tur- bulentèr. Tur r U.
Turbulento , lo miſmo que turbio , veaſe.
Turbulento , alborotado , guenaſia. Lat. Turbulentus.
Turdiga , tira larga de el pellejo de buey de un pie de ancho , de que ſe hazen las abarcas , larrucerrenda. Lat. Bobi- ni corii bractea.
Turgencia , veaſc hinchazon.
Turma , teſticulo , criadilla , veaſe.
Turnar , alteruar , aldia , chanda izan, euqui , aldizca , chandaz ibilli. Lat. Alternis vicibus ſuccedere , accipere, &c.
Turnio , que mira torciendo los ojos, be- guiraulia. Lat. Strabo , onis.
Turno , aldia, chanda. Lat. Vices, ordo.
Turon, ſoroetaco ſagua. Lat. Nitela.
Turqueſa, molde de hazer bodoques, ar- belocaya , turqueſiai. Lat. Fictilis glo- buli forma. Eſta voz es B ſcongada, y ſe dixo de lurqueſia , lurreſa, valla- do , cerrado de tierra.
Turqueſa , piedra precioſa de color tur- qui , gueiturdiña. Lat. Lapis cyaneus.
Turqueſado , gueiturdindua , gueitur- diña. Lat. Cyaneus , a , um.
Turrar , turrado , veaſe toſtar , toſtado.
Turron , gozalpilla, turroya. Lat. Cruſ- tum ex amydalis , melle , & aliis con- fectum.
Turronero , gozalpillaria , turroilaria. Lat. Cruſti illius opifex , aut venditor.
Turumbon , lo milmo que tolondron. veaſe.
Tuſar , lo miſmo que atuſar , veaſe.
Tuſon , vellon de carnero , arullea. Lat. Vellus , eris.
Tuſon de oro , urrezco arullea. Lat. Au- reum vellus.
Tuſona , ramera , veaſe.
Tutano , lo miſmo que tuetano , veaſe.
Tutear , al hombre hicatu , a la muger, nocatu , hica , ta noca egon, hitzeguin. Lat. Nimis familiaritèr ſe appellare.
Tutela, tutoria , el cargo de tutor, zaita- goa. Lat. Tutela.
Tutelar , zaitaria , zaitzallea , begui- ralea. Lat. Tutelaris.
Tuthia , veaſe atuthia.
Tutor, zaitaria , zaitzallea. Lat. Tutor.
Tutoria , veaſe tutela.
Tutriz , tutora , zaitaria. Lat. Tutrix. r v Veanſe en ti en los lugares cotreſpon- dientes , tymbal , tymbre , bpdno 35 typhon typo , typographia , tyrania, tyranizar , tyrocinio , tyron.
Comments
Loading comments…