Hiztegi Hirukoitza — T

A , interjeccion, ots tata , ots, ots , ta ta. Lat. O Heus , ohe. Lo miſmo es tate. ? raba, elhueſecillo. Menearlas tabas,or- poac arin erabilli., Lat. Celeritèr progredi. A. 311

Tomar la taba , en el hablar , hitzaldia artu. Lat. Sermonem arripere.

Tabaco , planta , tabacoa. Lat. Tabacum.

Tabaco en polvo , ſurrautſa , tabaco autſa. Lat. Tabaci pulvisculus.

Tabaco de hoja , tabaco belarra. Lat. Tabaci folium.

Tabalada, lo miſmo que tabanazo, veaſe.

Tabalario , lo miſmo que nalgas, veaſe.

Tabalear , atzaquin ſoñua eguin. Lat. Digitis crepitare.

Tabanazo , bofeton , matrallecoa. Lat. Colaphus , alapa.

Tabanco , atarico denda , alquia. Lat. Vulgaris caupona.

Tabano , belzuntza , habea , eultzarra. Lat. Tabanus , aſylus , æſtrum.

Tabaola , es de el Baſcuence bataola, que ſignifica lo miſmo , y ſe compone de olá oficina , ybata batatu, batir, vnir; y porque en eſſas oficinas es mucha la bulla , y ruido , por eſſo bataola , y en Romance traſtocadas las letras tabao- la el ruido de vozes deſcompaſadas. Lat. Strepitus inconditæ multitudinis.

Tabaque , canaſtillo de mimbres , jotſaſ- quia. Lat. Fiſcella.

Tabaques , clavos pequeños , mayores que tachuelas , iltze , ultze chiquiac. Lat. Parvuli clavi.

Tabaquera , tabaquera , tabaconcia. Lat. Tabaci capſula.

Taba queria , tabacoteguia. Lat. Tabac taberna.

Tabaquero , tabaco ſaltzallea. Lat. Ta- baci venditor.

Tabaquillo , tabaque pequeño , jotſaſ- quichoa. Lat. Parva fiscella.

Tabaquiſta , tabaquiſta , tabacaria. Lat. Tabaci avidus. Item tabaco zorroa.

Tabardete , lo miſmo que tabardillo.

Tabardillo, elgaiztula, tabardilloa. Lat. Febris tabida.

Tabardo , caſacon ancho , y largo , lu- conſaya. Lat. Chlamys, quædam amplior.

Tabelion , lo miſmo que Eſcriano.

Taberna , ardandeguia , chaya , arnote- guia, daferna , y ſi es de Sidra , ſagar- doteguia. Lat. Taberna vinaria.

Tabernacle , antiq tabernaculo.

Tabernaculo , tabernaclea. Lat. Taber- naculum.

Tabernero , tabernaria , dafernaria. Lat. Tabernarius.

Tabi , tela antigua , tabi. Lat. Tela ſeri- ca undulata.

Tabicar , mormatu. Lat. Cratitio parie- te claudere.

Tabicado , mormatua. Lat. Clauſus. Tabido. 3 A.

Tabido , uſtelá. Lat. Tabidus.

Tabique , morma , tabiquea. Lat. Crati- tius paries.

Tabla , olaá, taulá. Lat. Tabula.

Tabla y labrada , y pulida , olandua. Lat. Tabula polita.

Tabla , meſa , mapa , indice , telonio, veanſe.

Tablas , en el juego de damas , galza- quea , tablac. Lat. Victoria indeſinita.

Tablas , juego de tablas, taula jocoa. Lat. Scruporum ludus pernumeros alearumn.

Tabla de manteles , zamiaba , zabaua, Lat. Mappa.

Tabia de rio, ulaia, ugoalá. Lat. Equor. Eſſo es e tabla , oiturazcoa. Lat. Ex conſueludine eſt.

Tablachina , vn broquel de madera, olezco ezcutacaya. Lat. Ligneum lcu- tum.

Tablacho , lo miſmo que compuerta, veaſe.

Tablado , zabaya , ſeilarua. Lat. Tabu- latun.

Tblage , agregado de tablas , oltza. Lat. Tabularum congeries.

Tablage , lo miſmio que garito , veaſe.

Talage , provecnos de el garitero , gari- tararen ſaria. Lat Aleatorii ſtipen- dium.

Tablageria , vicio de jugar en los garitos, gariteria , jocozalea. Lat. Aleatorum v itium.

Tablageria , provechos de el garitero, caic garito.

Tablaero, lo miſæ o que garitero, veaſe. reer guilea , ſeilaruguillea. Lat. Tabulati artifex.

Talagero, lo miſmo que telonario, veaſe. ablaæ gero, lo miſmo que contador, veaſe. alar , tabla en las huertas , ò ſembra- dos , ſaill@i. Lat. Area.

Tablazo , go pe , olcadá. Lat. Tabulæ ictus.

Tablazon oltza , oltzagea. Lat. Tabu- larum congeries.

Tablear , hazet tablares , ſaildu , ſaillac eguin. Lat. In areas dividere.

Taleado , ſaildua. Lat. In areasdiviſus.

Tablero , olaua , olauba. Lat. Alveus lu- ſorius.

Tablero , caſa de juego , veaſe garito.

Tableta , olchoa. Lat. Tabella.

Tableta , tabletilla de maſa , omeiſcá. Lat. Maſſæ delicatæ , tabellæ ex ſac- charo. Eſar en tabletas , en duda , aſpeſan, za- lanzan egon. Lat. In incerto eſſe. r A.

Tableteado , ólen otſa , ólaquin egui- tendana. Lat. Tabularum ſtrepitus.

Tabletear , otſá olaquin eguin. La. Ta- bulis ſtrepere.

Tablilla , tablica , olchoa. Lat. Tabella.

Tablilla , lo miſmo que tableta , veaſe.

Tablilla de excomulgados , atolchá. Lat. abula excommunicatum denuntians.

Tablillas , en la meſa de trucos , olarteac, chularteac. Lat. Spatia inter foramina menſæ trudicularis. Por tablilla, olartez , chulartez. Lat. In- directè.

Tablon , oltzarra. Lat. Tabula craſsior.

Tabloza de pintor , lo miſmo que paleta.

Tabuco, chaola , echola. Lat. urguſtium.

Taburete , taurete , es de el Baſcuence daureta , que ſignifica lo miimo , de que haze mencion Suetonìo , y uſaba. Auguſto en los baños , y por eſſo ſe le diò el nombre daureta , de dauretaco, que quiere dezir es para las aguas , de da , y uretaco : y dize Suetonio , qu e es palabra Eſpañola dureta. Lat. Seile.

Taca , lo miſmo que mancha , veaſe.

Tacamaca , arbol , y ſu goma , tacamaca. Lat. Tacamacæ gummi , vel arbor.

Tacañear, dollorqueriaz, ta gaiztaque- riaz cerbait eguin. Lat. Verſutè agcere.

Tacañeria , picardia , tacaneria , dollor- queria. Lat. Verſutia , calliditas.

Tacañeria , miſeria , veaſe.

Tacaño , picaro , bellaco , tacañoa , do- llorra. Lat. Verſutus , caſlidus.

Tacaño , miſerable , eſcaſo , veaſe.

Tacar , ſeñalar manchando , ò de otra ſuerte de daño , èſte verbo , y la voz taca de donde viene , pudiceron tomarle de el Baſcuence taca , y tacadá de que uſamos para explicar algun golpe me- nor. Tacadaren bat eguin, eranſi. Lat. Macula afficere.

Taceta , olionci bat , oliocatillu bat. Lat. Vas olearium.

Tacha , falta , nota , tachá. Lat. Vitium, nota.

Tacha, clavico mayor que tachuela, iltze chiquia. Lat. Clavulus. Miren que tacha , orra tacha andia. Lat. Præclarum id vitium.

Tachar , poner tacha , tacbatu. Lat. No- tam inurere.

Tachado , tachatua. Lat. Notâ inuſtus.

Tachar , lo miſmo que borrar , veaſe.

Tachon , lo miſmo que borron , veaſe.

Tachon , el golpe de galon , cinta &c. ſobrepueſto para adorno de el veſtido, &c. edergainda. Lat. Faſciolæ pars ad ornatum ſuperaſſuta. Tachon, TA.

Tachon , tachuela grande , tachoya. Lat. Clavus umbellatus.

Tachonar , adornar veſtidos , &c. con tachones , edergaindu. Lat. Faſciolas aſ ornatum ſuiperaſſuere.

Tachonado aſsi , edergaindua. Lat. Faſ- ciolis ornatus.

Tachonar , clavetear , iltzeztu , iltzez- tatu , ultzeztatu , tachonatu. Lat. Um- bellatis clavis ornare, diſtinguere. Item ilchica , ulchicatu.

Tachoſo , tachatſua , tachatia , tacha- duna. Lat. Maculoſus.

Tachuela , ilchica , ulchica. Lat. Clavu- lus umbellatus.

Tacitamente , ſecretamente , iſillic , iſil- quiro. Lat. Tacitè.

Tacitamente , ſin expreſsion formal, iſil- pez. Lat. Tacitè.

Tacito , callado , iſilla. Lat. Tacitus.

Tacito no expreſſo , iſilpea. Lat. Ta- citus.

Taciturnidad , iſiltaſuna , iſilcoidea. Lat. Taciturnitas.

Taciturno , iſilcorra , iſilcoya. Lat. Taci- turnus.

Taco , tarugo , tacoa , zuntaquia. Lat. Subſcus , udis.

Taco de la carga de la eſcopeta , tacoa, eſcaya. Lat. tuppa pro ſtipandâ cata- pultâ.

Taco en los trucos , tacoa. Lat. Trudi- culus.

Taco , trago , voto , veaſe.

Tacon , zapata coſcoa, orpoilla. Lat. Sar- cimen calcei.

Taconear , orpoillatu , orpoildu, coſcoaz jo. Lat. Calceis crepitare.

Tactica, arte de poner las coſas en orden, equidraua. Lat. Tactica.

Tacto , vno de los cinco ſentidos , uqui- ña. Lat. Tactus.

Tacto , el acto de tocar , palpar , uqui- tzea. Lat. Tactus , tactio.

Tafallo , lo miſmo que chafallo , veaſe.

Tafanario , veaſe aſſentaderas.

Tafetan , tafetana. Lat. Serica tela ſub- tilior.

Tafilete , cuero bruñido , luſtroſo , larru me , ederra , tafiletea. Lat. Aluta , ex Tafileta.

Tafiletear los zapatos , larru me ederrez apaindu. Lat. Calceos alutâ ornare.

Tafileteado , tafiletez apaindua. Lat. Alu- tis ornatus.

Tafurca , embarcacion chata , y ſin qui- lla , alatzarra. Lat. Hippagium.

Tagarinos , Moriſcos que vivian entre Chriſtianos , Tagarinoac , Chriſtau r A. 31s artean bici ciraden Mairuac. Lat. Ta- garini.

Tagarninas lo miſmo que cardillos, veaſe.

Tagarote , ave , egazti arrapari bat, ta- garotea. Lat. Accipiter Africanus.

Tagarote , Eſcriviente de Eſcrivanos , eſ- cribari laſterra. Lat. Scriba dexter, ac velox.

Tagarote, hidalgo pore, que và à comèr donde puede , ſin coſtarle nada , main- tuſian dabillena. Lat. Sine ſymbolo conviva.

Tagarote , alto de cuerpo , zardaya. Lat. Corpore longnus.

Tagarotear , eſcribir con grey preſto. biciro eſcribitu. Lat. Citiſſimè. ſcri- bere.

Tahali , ſoinarra. Lat. Baltheus.

Taharal , ſitio de tarayes , taraitza , ta- raidia. Lat. Locus tamaricibus con- ſitus.

Taheño , bizargorria duena. Lat. Æno- barbus.

Tahona , idorrotá. Lat. Piſtrinum.

Tahonero , idorrotaria. Lat. Molendi- narius.

Tahulla, imia baten ereicaya. Lat. Terræ ſpatium modij capax.

Tahur , jocalari trebea. Lat. Aleator fa- moſus.

Tahurerìa , jocoechea. Lat. Aleatorium.

Taibique , lo miſmo que tabique, veaſe.

Taimado , betaquina. Lat. Callidus , ve- terator.

Taimonia , betaquinqueria. Lat. Cal- liditas.

Taita , es voz con que los niños llaman à ſus padres , y es Baſcongada , contrac- cion de la repeticion aitaita. Lat. Tata. Ajo taita , aurchoari beguira. Lat. Pue- rum agis.

Taja de albardas , baſtuztaya. Lat. Fuſtis clitellas complectens.

Taja , cortadura , epaira. Lat. Sectio.

Tajada , cerra , erraguetea. Lat. Seg mentum. Hazer el caldo tajadas , puſcatezquia puſcatu , ucitezquia ucitu. Lat Inſe- cabile ſecare.

Tajada , lo miſmo que ronquera, veaſe.

Te harè tajadas , laurguituco aut. Lat. In fruſta ſecabo te.

Tajadera , cuchilla de media luna , epa- caya. Lat. Lunatus culter.

Tajadera , lo miſmo que compuerta, veaſe.

Tajadero , lo miſmo que tajo en que ſe corta la carne , veaſe tajo. R r Taja A. 3

Tajadero , lo miſmo que plato , trinche- ro, veaſe, y taojador en la miſma ſigni- ficacion.

Tajador , el que taja , epallea , ebaquit- zallea , tajatzallea , tajalaria. Lat. Sector.

Tajadura , epairá. Lat. Sectio.

Tajamar de navio , utepaira. Lat. Proræ undas ſcindens tabnla.

Tajamiento , antiquado corte , tajo.

Tajar , cortar , epaqui , ebaqui. Lat. Se- care , ſcindere.

Tajado , epaquia. Lat. Sectus , ſciſſus.

Tajar plumas , plumac tajatu , preſtatu, maneatu. Lat. Calamos aptare , tem- perare.

Tajo de cocina , tajoa , zuntoya. Lat. Truncus. Y lo miſmo es tajon.

Tajuela , tajuelo , lau oinco alquichoa. Lat. Sedecula lignea.

Tal , alacoa , alangoa. Lat. Talis. No ay tal, ezta alacoric, alangoric, eztá orrelacoric , olangoric, orlacoric. Lat. Non ita eſt. Vn tal e ha dicho , alacoac eſan dit, alangoc eſan deuſt. Lat. Quidam id mi- hi dixit.

Tal qual , ahì te lo embio , dan ori , or bialtzen dizut. Lat. Qualecumque id ſit , mitto tibi.

Tal qual , tales quales ſe encuentran, ba- nacac , bacoitzac badira , arquitzen dira. Lat. Aliqui non nulli inve- niuntur.

Tal qual vez , noicean bein, banaquetan, @bacoitzean, bacoitzetan, noiz edo noiz iñoiz edo berriz. Lat. Aliquando , ali- quoties.

Tal para qual, nolacoari alacó. Lat. Dig- num patellà ope rculum. Por tal me tienes , te tengo , aintzat ain- tzacotzat naucazu , zauzcat. Lat. Ta- lem te reputas , ut talem te habeo. Con tal que , con tal que no , ba , ezpa, entre el infinitivo , y la terminacion de el verbo. Lat. Dum modo , modo ne. Con tal que me lo digas , eſaten badida- zu. Lat. Dum modo id mihi dixeris. Con tal que no ſe lo digas , eſaten ezpa- diozu. Lat. Modo ne id illi dixeris.

Tala , corta de arboles , deſde el tronco, baſó baten epaya , epaita. Lat. Arbo- rum cæſio.

Tala , ruina , aſſolacion , deſeigoa , ſoil- dera. Lat. Agrorum vaſtitas, vaſtatio. Juego de tala , ſe dixo de el. Baſcuence chala , que es palito menor , que tam- bien ſe llama churraca , chiriquilla. Lat. Puerorum ludus palo acuminato rA. utrimqne , qui altero projicitur.

Talabarte , guerricoa. Lat. Baltheus.

Taladrar , guimbaletatu , guimbalezta- yealata zolat. Lat. Tere-

Taladrado , guimbaletatua, &c. Lat. Te- rebratus.

Taladro , barrena , guimbaleta , zula- quia. Lat. Terebrum.

Talamera , arbol para matar palomas, poniendo ſeñuelo , uſeria. Lat. Arbor aucupio parata.

Talamo , eztoya. Lat. Thalamus.

Talanquera , aurcolá. Lat. Tabulati val- lum.

Talante , ardorea. Lat. Modus , vultus, animus. Eſtà de buen talante, ardore onecoa dago Lat. Placido , læto animo eſt.

Talar , ropa talar , ſoñeco lucea. Lat. Ta- laris.

Talares , alas de Mercurio en los talones, orpo-egoac. Lat. Talaria , ium.

Talar arruinar , ſoildu. Lat. tare.

Talado , epaquia , ſoildua. Lat. Devaſ- Cæſus, devaſtatus.

Talaſomeli, compoſicion medica, uguez tiquia. Lat. Thalaſomeli.

Talavera , loza fabricada en Talavera, talavera. Lat. Vaſa fictilia Talave- renſia. Vaſija de Talavera, Talaverazco ontzia. Lat. Vas Talaverenſe.

Talco , meortarria. Lat Lapis pelluci- dus , ſchiſti bractea.

Talega , ſonſaquea , zacua , talega. Lat. Mantica , cæ.

Talegazo , zacutada, talegada. Lat. Sac- ci referti ictus.

Talego , ſonſaquea , zacua. Lat. Sac- cus.

Talegon , zacutzarra. Lat. Saccus am- plus.

Taleguilla , zacuchoa. Lat. Sacculus.

Talento , moneda antigua , anciñaco diru balios bat , talentoa. Lat. Ta- lentum.

Talento , talentos , habilidad , prendas, ancia , alainzoa. Lat. Ingenium.

Talieſtro , planta , talietroa. Lat. Tha- lietrum.

Talion , pena , ambatequicoa. Lat. Ta- lio , nis.

Taliſman , figura , izarranza. Lat. Aſtra- lis imago. Talla, TA. Talla eſcultura , otallua , talla. Lat. Opus ſculptile. alla , cierto tributo, cotiz mota bat. Lat. Deſignatum vectigal.

Talla , lo miſmo que alcarraza , veaſe. Media talla , tallerdia , otallerdia. Lat. Hermæ , arum. A media talla , arretagabe aſyaletic. Lat. Perfunctoriè.

Talladura lo miſmo que entalladura, veaſe.

Tallar, tierra con las plantas, que yà han empezado à tallecer , garatoquia, oci- tza. Lat. Ager pullulans.

Tallar , lo miimo que entallar , veaſe.

Tallar , lo miſmo que cortar , veaſe. Bìen tallado , liraña , ederqui eguiña. Lat Corpore præſtans.

Tallarin , eipecie de maſſa , goſyorea. Lat. Tragemmata reſecta.

Tallazo , talle grande , talletzarra. Lat. Corporis magna elegantia.

Talle , es voz Baſcongada tallea , que ſignifica lo miſmo , y viene de tallua eſtatura , y de taua modo , forma. Lat. Corporis forma.

Tallecer lo miſmo que entallecer, veaſe.

Taller , Oficina , ecolá. Lat. Officina.

Taller de Canteros , arguindeguia. Lat. Oſficina lapidaria.

Taller de meſa , maitapala. Lat. Patella, apparatus pro menſa.

Talliſta , otallaria , talliſta. Lat. Sculp- tor.

Tallo , zortena , chortena , zurtoina. Lat. Scapus.

Talludo , zortenduna , zortentſua. Lat. Cauleſcens.

Tallo eu las lechugas, y otras hortalizas, que por crecidas vàn eſpigando , ocia, gará. Lat. Caulis.

Talludo aſsi , ocitua , garatua. Lat. Cau- leſcens.

Talmud , Libro de los Judios , Talmuda. Lat. Talmud. Talmudiſta , idem.

Talon , orpoa , indagora , oindagora, endagora. Lat. Talus , calx , cis.

Talonear , orpoac arin erabilli. Lat. Cal- ces agitare progrediendo.

Talparia , topinaria , tumor en el peri- craneo , ſatorrunea. Lat. Talparia.

Talque , barro de criſoles , arbelá. Lat. Taſconium.

Talvina , eſpecie de puches , aya mota bat. Lat. PFuls , pultis. T A. 315

Tamandoa, animal de Indias , tamandoa. Lat. Animal ſic dictum.

Tamañamente , aimbat , aimbeſte. Lat. Tantùm.

Tamañito , chiquichoa. Lat. Tantillus.

Tamaño , cantidad , grandor , erodea. Lat. Quantitas , magnitudo.

Tamaño , tamaña , alacoa , alangoa, aiñ andia. Lat. Tantus.

Tàmaras , datiles en razimo , datilmor- doa. Lat. Spadix icis.

Tamaras , el deſpojo de la leña grueſſa, arbazta, chuſaquea. Lat. Ligneæ quiſ- quiliæ.

Tamarindos , tamarindoa. Lat. Tama- rindus.

Tamariſco, tamariz, lo miſmo que tarai, veaſe.

Tamarrizquito , tamarruſquito, veaſe ta- maito.

Tambalear , dambaca , coloca ibilli. Lat. Nutare , vacillare.

Tambaleo , dambacada , colocada , dam- baca , coloca ibiltea. Lat. Nutatio.

Tamarillo , arquilla redonda, cuchoilla. Lat. Arcula rotunda.

Tambeſco lo miſmo que columpio, veaſe.

Tambie en los demâs modos, ere , bere poſpueſtos. Lat. Etiam , nec non , quo- que.

Tambien , quando ſe reſponde ſolitaria- mente , baita baita ori ere. Lat Etiam.

Tambo , lo miſmo que meſon , veaſe.

Tambor , atabala. Lat. Tympanum.

Tambor, el que le toca, tabalaria. Lat. Tympanotriba.

Tamborete , de el navio , tamboretea, goboilla. Lat. Ad mali caput rotundum tabulatum.

Tamboril , viene de el Baſcuence dambo- liña, que ſignifica lo miſmo, y ſe com- pone de bolina inſtrumento muſico , y dan , dan por Onomatopeya el ſonido que haze. Lat. Tympanum chorearum. Item tuntuna , damburinoa. r.

Tamborilear, tamboritear , damboliña jo. Lat. Tympanum tundere.

Tamborilear , en la Imprenta , es igualar las letras de el molde à golpecitos, iz- quirac berdindu , igoaldu. Lat. Typos ictibus , æquare. Rr a Tam TA. r6

Tamborilero , tamboritero, dambolinda- ria. Lat. Tympanotriba.

Tamborilete , en la Imprenta , es la tabli- ta quadrada , que ſirve para igualar los moldes , izquiren berdincaya. Lat. Ta- bula æquatoria typographica.

Tamborino , antiquado tamboril.

Tamiz , cedazo , ausbaya , tamizc. Lat. Incerniculum.

Tamo , gueuna , illa una. ſordes. Lat. Situs,

Tampoco , al principio de la clauſula, are ez , alaber ez , y la negacion ez ſe antepone à la terminacion de el verbo. Lat. Nec neque , etiam non.

Tampoco en los demàs modos ere ez, bere ez. Lat. Neque , nec.

Tampoco , reſpondiendo ſolitariamente , ezta , eztaſa. Lat. Ne id quidèm. Ni tmpoco, ez eta, eztaſa ere. Lat. Ne- quidem.

Tamujo, arbuſto eſpinoſo, erratz latza, iñuncilatza , iciarra. Lat. Arbuſtum ſpineum.

Tan , ain , aiñ. Lat. Tam. Tan bueno, tan hermoſo , aiñ ona , ai ederra.

Tan , ſiguiendoſe que , aiñ non, ain cein. Lat. Adeò ut.

Tan , ſiguiendoſe como , bezain , becain, poſpueſto. Lat. Taàm , quàm , æquè ac.

Tan blanco como la nieve, elurra bezain churia. Lat. Albus æquè ac nix.

Tan ſolamente, bacarric, utſic. Lat. Tan- tum , dundaxàt , ſolum.

Tanaceto , yerva Indiana , belar mota bat. Lat. Tanacetum.

Tanda , turno , viene de el Baſcuence chanda , que ſignifica lo miſmo , chan- da , ecaldia , aldia. Lat. Vices.

Tanda , lo miſmo que tarea , veaſe.

Tanganillo , colocaichoa. Lat. Fulcrum labile. En tanganillas , colocairo. Lat. Nutanter.

Tangano , colocaya. Lat. Oſea meta.

Tangible , uquigarria. Lat. Tangibilis.

Tangidera , vn cabo grueſſo de el navio, zutaya. Lat. Funis nauticus craſſior.

Tangir , antiquado tocar.

Tangente , uquitzallea. Lat. Tangens.

Tanteador , adindaria, becaindaria. Lat. Calculator , computator. FTantear , medir , proporcionar , adindu, becaindu. Lat. Commetiri , compu- tare.

Tantear , apuntar los tantos en el juego, adindu , becaindu. Lat. Calculis no- tare. Tantear , tomàr por el tanto , amba- tetu. Lat. Retrahere in licitatione , vel A. venditione.

Tanteo , adindea , becaindea. Lat. Com- putatio , commenſuratio.

Tanteo de el tomàr por el tanto , amba- tetzea , ambatean artzea. Lat. Retrac- tus , us.

Tantico , aimbacho aimbeſtecho. Lat. Tantillum.

Tanto , la cantidad de vna coſa , erodea. Lat. Quantitas. En ſu tanto , bere ero- dean. Vn tanto, onembeſte bat, hunam bat. Lat. Certa quantitas. En tanto mas , en tanto menos ſe vendio, onembeſte gueyagoau , onembeſte gui- chiagoan ſaldu zan. Lat. Tanto plu- ris , vel minoris venjit.

Tanto , tanta , aimbat , ambat, aimbeſte, ambeſte , amberce. Lat. Tantus , a , um. Otro tanto , beſte aimbeſte , berce aim- berce. Lat. Tantumdem.

Tanto , y medio , ambat terdi , ambat eta erdi. Lat. Seſquitantum.

Tanto por tanto, ambatean ambatez. Lat. Æqu compenſatione. Ni tanto ni tampoco , ez goi ta ez doi; ez aimbat , ez ain guichi ; ez ain gora ta ez ain beerá. Lat. Ne quid nimis.

Tantos à tantos , aimbatez ambat , aim- beſtez aimbeſte. Lat. Numero æquali. Al tanto , por el tanto , ambeſtean , aim- batean. Lat. Eodem pretio. Por el tanto , por la miſma razon , bera- gatic , berberagatic. Lat. Propterea.

Tanto como , adiña , laguiña, aimbeſte. Lat. Quantum. Sabe tanto como el , arc adiña daqui , arc aimbeſte. Lat. Scit quantum ille. Haſta tanto que , aliqueta , ahaliqueta. Lat. Quandiu , interea dum.

Tanto de alguna eſcritura , veaſe traſ- lado , exemplar.

Tanto monta , aimbatecoa. Lat. Equi- valens.

Tanto mas quanto , cembat eta ambat. Lat. Plus minusve.

Tanto , tantos en el juego , tantoa , tan- toac contarria , contarriac. Lat. Cal- culi. En tanto , entre tanto , artean , bitar- tean, bizquitartean. Lat. Itereà.,

Tañedor , jotzallea. Lat. Pulſator.

Tafer , jo. Lat. Pulſare. Quien las ſabe , las tañe , daquienac da- qui. Lat. Tractent fabrilia fabri.

Tañido, el ſon, ſoñua, jotera. Lat. Sonus. Tañi T A. añiimiento , antiq. lo miſmo que tacbo. lao , inſignia de los Comendadores de an Antonio Abad , es en forma de la thau , ò T mayuſcula. Taoa. Lat. Thau.

Tapa , es voz Baſcongada , tapa , tapea, y es contraccion de atapea, lo que eſtâ lebaxo de puerta , ò puerta , que tiene algo debaxo ; qual es la tapa en cofres, vaſos &c. tapa, eſtalquia. Lat. Oper- culum.

Tapa de los ſeſos , ò craneo , paltoa. Lat. Craneum.

Tapadera , tapadero , lo miſmo que tapa.

Tapaboca , aotapa , aotapaera , aoboza- era. Lat. lctus in os impactus.

Tapa dillo , en las que ſe cubren con el manto , eſtalichoa. Lat. Oris obvolutio.

Tapadizo , lo miſmo que cobertizo.

Tapador , el que tapa , eſtaltzallea , ta- palaria. Lat. Operiens , tegens.

Tapador , genero de tapa , tacaya, Lat. Obturamentum.

Tapafunda de piſtolas , tapafunda. Lat. Tegumentum fundarum equeſtrium.

Tàpanas , tapacas , lo miſmo que alca- parras.

Tapapies , lo miſmo que brial , veaſe.

Tapar , cs de el Baſcuence tapatu , que ſigniſica lo miſmo , eſtali, bozatu. Lat. Tegerè operire.

Tapado , tapatua &c. Lat. Tectus, oper- tus.

Taperujarſe , lo miſmo que taparſe.

Tapetujo , lo miſmo que tapon, tapador.

Tapetado , color prieto , beltza. Lat. Ni- gro colore obductus.

Tapete , eſtalpea , de donde puede venir el Romance , y el Latin tapes , etis ; y quiere dezir lo que cubre el ſuelo , ò lo baxo.

Tapiador , ormaguitlea, lutormaguillea. Lat. Parietis terrei artifex.

Tapial , ormola , ormacaya. Lat. Aſſerum forma ad terreos parietes.

Tapiar , ormaztu , ormeztatu , lutor- maz ichi. Lat. Pariete terreo claudere.

Tapiado , ormaztua &c Lat. Pariete clauſus.

Tapiceria , gaiſtalla , tapiceria. Lat. Au- læa , orum , periſtromata , um.

Tapicero, gaiſtallaquiña, tapiceroa. Lat. Aulæorum artifex.

Tapido , lo miſmo que tupido , veaſe. Es de el Baſcuence tapitua tupido, tapitu tupir.

Tapieria , ormatza, ormadia. Lat. Parie tes terrei. rA. 3r

Tapiuofis , figura Retorica, andurria. Lat. Tapinoſis.

Tapiz , gaiſtalla , tapiza. Lat. Aulæum periſtroma.

Tapizar , lo miſmo que entapizar , veaſe.

Tapon , tacaya , cipotza , taponcillo, ta- caichoa chipocha. Lat. Obturamentum. Al primer tapon zurrapas , cipotza bein quendu , ta orduan liac aguertu. Lat. In limine offendere.

Tapſia , planta , bermidorra. Lat. Tpſia. Fapujarſe , tapujo, veaſe embozarſe , em- bozo.

Taque , el ruido de cerrarſe vna puerta de golpe , damba Lat. Sonus portæ vi im- pellente clauſæ.

Taquin , lo miſmo que carnicol , veaſe.

Tara , en el peſo , lo que ſe rebaxa por ra- zon de la caxa , &c. gambilla. Lat.Su- per pondium. enos la tara, gambillaz campora, gam- billa guchiago.Lat. Detracto ſuperpon- dio.

Taracea , taracear , veaſe ataracea , ata- racear.

Tarangontia , lo miſmo que dragontea, veaſe.

Tarangana , morcilla , veaſe.

Tarando , animal, eſpecie de ciervo, oreiu mota bat , tarandoa. Lat. Tarandus.

Tarantela , tañido violento , tarantela- Lat. Sonus ad tripidium violentum. Dlòle la tarantela , aldiac emandio , ta- rantelac artu du. Lat. Repente com- motus eſt.

Tarantula , araña en taranto de la Pulla, cuya mordedura venenoſa cauſa raros efectos , tarantula , armiama taran- tarra. Lat. Tarantula , phalangium. Eſtà picado de la tarantula , tarantulac joa , orchicatua dago. Lat. Phalangio morſus eſt.

Tarara , toque de la trompeta , tarara, tururu. Lat. Taratantara , ſonus tubæ.

Tararira , tararira. Lat. Nugæ canoræ.

Taraſca , figura de Sierpe , que ſacan en la Proceſsion de Corpus , taraſca, ma- mua. Lat. Manducus. Earaſcada , utſicada , utſiqui , utſiquia. Lat. Morſus.

Taravilla , citola de molino , veaſe citola. Eſtàr hablando de tarabilla , calabriam egotea. TA. 8 egotea. Lat. Citeria loquatiorem eſfe.

Taray , millazquia. Lat. Myrica , tama- rix , icis.

Tarazana , tarazanal , tarazar , veaſe ata. Tz atta.

Tarazon , zatia , puſca, y ſi es de peſca- do , marſoya. Lat. Segmentum.

Tarbea , ſala grande , es voz Baſcongada, de que tenemos tambien apellido , y ſe compone de ate , ata puerta , y bea, lo que eſtai debaxo , y al cubierto , y techado llamamos atarbea. Lat. Aula.

Tardador , berancorra , belucorra. Lat. Cunctator , moram faciens.

Tardano , lo miſmo que tardio , veaſe.

Tardanza , berantza , beluntza. Lat. Mora , cunctatio , tarditas.

Tardar , beran , berandu , belutu , con las terminaciones de el neutro , vg. yo tardo , tardas , berantzen naiz , cera, belutzen naiz: y tambien de el activo, berantzen det, dezu &c. Lat. Morari, eunctari.

Tarde , la tarde , arratſaldea , arraſte- guia. Lar. Veſper veſpera veſperti- num tempus.

Tarde , adverb,. berandu , belu , berant. Lat. Serò , tardè. Se haze tarde, berantzen , berandutzen du , belutzen dau. Lat. Tempus fugit.

Tarde , mal , y nunca , beranduo , gaiz- qui , ta iñoiz ez , belú, dongueró , ta iñoiz ez. Lat. Tardè, & malè , & nun- quam. Mas vale tarde , que nunca , obe da noiz, ecen ez iñoiz. Lat. Nulla ad bonos mo- res ſera vita eſt.

Tardiamente , berandú, belu , beranqui- ro , beluquiro. Lat. Tardè , morosè.

Tardio , beracorra , belucorra. Lat. Se- rotinus.

Tardìio , pauſado , detenido, gueldia, za- barra , aſtitſua, betarra, betalea. Lat. Tardus , lentus , ignavus.

Tardo, lo miſmo que tardìo , gueldia &c.

Tardon , lo miſmo.

Tarea , muguequiña ſailla, tarea, ladoi- quia. Lat. Penſum.

Targum , libro de los Judios , targum. Lat. Targum , i.

Tarifa , lo miſmo que tabla , catalogo. veaſe.

Tarima , cerrolá, oloimpea. Lat. Suppe- daneum tabulis compactum.

Tarja , champoná. Lat. Cupreum dipon- ,a ao niaeo ean os, ea que æ r A. crænulis diſtinclus.

Tarja , eſcudo, rodela , veaſe.

Tarjar , ſeñalar en la tarja , acaſquitu, Lat. Crnulis ſieare palum.

Targeta , eſcudo pequeño, targeta. Lat. Parma , emblema.

Tarquin , cieno , lodo , veaſe.

Tarreñas , tejuelas , que metidas entre los dedos , tocan los muchachos , ar- chaluac. Lat. Crotalum.

Tarro , potea. Lat. Vas terreum.

Tarro de ordeñar , caicua , abatza. Lat. Muletra , æ. Cabeza detarro , buruandi. Lat. Capito, onis.

Tarta , lo miſmo que tortada , veaſe.

Trtago , planta , es de el Baſcuence tar- ticua , que ſignifica lo miſmo , aunque tiene tambien otro ſignificado. Lat. La- thyris.

Tirtago , fatalidad , zorigaitza. Lat. Jac- tura , detrimentum.

Tartajear , tartajoſo , veaſe tartamudear, tartamudo.

Tartalear, dardaratu. Lat. Titubare, va- cillare.

Tartamudear , motel hitzeguin. Lat. Bal- butire.

Tartamudo, motel. Lat. Balbus , blæſus. Hazerſe tartamudo , moteldu. Lat. Bal- bum fieri.

Tartana , embarcacion , tartaná. Lat. Linter.

Tartareo , ifernuarra.

Tartarizar , liardotu. Lat. Tartareus. Lat. Cremorem tartari admiſcere.

Tartarizado, liardotua. Lat. Tartari cre- more admixtus.

Tartaro , en las Boticas , liardoa. Lat. Vini arida fæx , tartarus.

Tartera , veaſe tortera.

Taruga , animal , indietaco baſardi chi- qui bat. Lat. Ovis parva Indica.

Tarugo , ultzura. Lat. Subſcus , dis.

Taſcar el lino , ò el cañamo , ſugaraſtu. Lat. Linum , aut canabem quatere, car- minare.

Taſcado aſsi , ſugaraſtua. Lat. Carmi- natus. El inſtrumento de taſcar , el taſcador, ſu- garatſa. Lat. Inſtrumentum carmi- nandi.

Taſcar la yerba, abereac ortzaquin bela- rra ebaquitzea. Lat. Herbam dentibus carpere.

Taſcar. el freno , frenoa taſcatu , taſcá. erabilli. r A. arabilli. Lat. Frænum mordere , man- dare. Taſcado de el lino , ſapia , erbatza. Lat. Lini purgamenta , tomentum. Taſconio , lo miſmo que talque, veaſe. laſquera , pendencia, auciabartza, jai- tea. Lat. Rixa.

Talla , ta ſſacion, taſa, taſacioa. Lat. Ta- xatio.

Taſla medida , taſa, neurria. Lat. Mo- dus.

Taſladamente , taſatuquiro. Lat. Parcè, reſtrictè.

Taſſador , taſatzallea , taſalaria. Lat. Taxator.

Taſſajo , ceceña puſca. Lat. Carnis ſa- litæ fruſtum.

Taſſar taſatu. Lat. Taxare æſti- mare.

Taſſado , taſatua. Lat. Taxatus , æſtima- tus.

Taſugo , animal , azconarra. Lat. Me- lis , is.

Taſtara , ſalvado grueſſo, zailarria. Lat. Furfur craſſior.

Tas , cillarguilleen tazpichoa , ingude- choa. Lat. Argentariæ officinæ incus.

Tataradeudo , pariente antepaſſado muy ntiguo , aide anciñacoa. Lat. Affinis antiquus. ataranieto , loiba erena , illoba erena, irugarrena. Lat. Trinepos , trineptis.

Tataravuelo , aitona erena, aſaba erena. Lat. Tritavus.

Tato , animal parecido al puerco , que ſe encoge como erizo , tatoa , cherritri- cua. lLat. Tatus.

Tato , lo mifmo que tartamudo , es Baſ- cuence.

Taumaturgo , mirariguillea. Lat. Thau- maturgus.

Taurete , voz que ſe acerca mas à ſu ori- gen lBalcongado , veaſe taburete.

Tauro , ſigno de el Zodiaco , Ceceniza- rra. Lat. Taurus.

Tautologia hitzingurua. Lat. Tauto- logia.

Taxia , lo miſmo que atauxia , veaſe.

Tav illad , marcado eon las ſeñales de la fabrica , oyal tabillatua. Lat. Pannus fabricæ ſignis notatus.

Taxativro, tacſativo, taſagarria. Lat. Ta- ativus. TA. 3 y Taz à taz , ſe dize quando ſe trueca ſim- plemente vna coſa por otra , utſic uts. Lat. Equâ permutatione. Taza , edoncia , taza , tacea. Lat. Pate- ra , æ.. Taza de fuente ugaſca. Lat. Crater, ris. Tacaña , lo miſmo que taraſca, veaſe. Tazmia, alzatia. Lat. Aſſignata decima- rum portio. Tazon , lo miſmo que taza de fuente. rE L Te , yerva , tea. Lat. Thea , eæ.

Tea , zucia , torchoa. Lat. Tæda , æ. Hazer tea de algun palo , zucitu , tor- chatu. Lat. Tædam facere. Teame , piedra , burrigueſa. Lat. Thea- mes.

Teatinos , los de San Cayetano , Teati- ñoac. Lat. Thieatini.

Teatral , biltoquiarra. Lat. Theatra- lis.

Teatro , biltoquia. Lat. Theatrum.

Teble , antiquado , lo miſmo que te- rrible.

Techar , cubrir de techo , ichagoitu, atarbetu , barrumbetu , tellaztu. Lat. Domun tege re.

Techado , ichagoitua , &c. Lat. Tectus, a , um.

Techo , techado , ichagoya , atarbea, barrumbea , tellatua. Lat. Tectum.

Techumbre , lo miſmo que techo.

Tecla , achola , tecla. Lat. Aſſula , pal- mula.

Teclado , acholdia , teclabilla. Lat. Aſ- ſularum ſeries.

Teclear , acholaritu , tecleatu , acholac erabilli. Lat. Palmulas pulſare , pre- mere.

Tediar , igiitu , iguindu. Lat. Tedet, tædebat.

Tedio , iguitua iguintza. Lat. Tæ- dium.

Tedioſo , igiicarria , iguingarria. Lat. Tædioſus.

Tegual tributo â manera de farda, veaſe.

Teja , arbol , veaſe tilo.

Teja , tellá. Lat. Tegula. Item teu- letá. A teja vana , tellutſean , ichagoi utſean. Tejar, r E. 2o

Tejar , oficina , telleria tellaguinde- guia. Lat. Tegularia figlina.

Tejar , cubrir de tejas , tellaztu, tellaz- tatu. Lat. Domum tegulis tegere , mu nire.

Tejado , techo tellatua. Lat. Tectum tegulaneum. Andar à ſombra de tejado, iſilpean ibilli. Lat. Latenter ambulare , agere. Quen tiene tejado de vidrio , no tire pie- dras al de ſu vezino , beira-tellatua badezu auzoari arrica ezteguiozu. Lat. Qui alium accuſat , à reprehenſio- ie abetſie debet.

Tejaroz , cubierto de tejas , tellapea. Lat. Tectum tegulaneum.

Tejvzo , golpe , tellada , tellacada. Tegulæ ictus.

Tejer , eoó , eotu , eaitu , cheitu. Texere. Lat Lat.

Teedor , eulea , eaillea , cheilea. Lat. Textor.

Tejido eo &c. Lat. Textus , a , um.

Tejido , lo miſmo que tela , veaſe.

Tejedura eotzea , eoera. Lat. Tex- tura.

Tcjera , lo miſmo que tejar , oficina.

Tejero , tellaguiña. Lat. Tegularius figu- lus.

Tejo , pedazo de teja , tellápuſca. Lat. Fragmentum teſtaceum.

Tejo , para jugar , arboilla. Lat. Diſcus.

Te o de oro, pedazo en paſta , urropilla. Lat. Auri fragmentunm.

Tejo , tejon , arbol , aguin. Lat. Ta- xus. Donde los ay , aguinaga. Lat. Taxetum.

Tejon , animal , lo miſmo que taſugo, veaſe.

Tejoleta , tellapuſca. Lat. Fruſtum te- gulæ.

Tejuæla , tellachoa. Lat. Tegula parva.

Tejueio , tejo pequeño , arboilchoa. Lat. Lamella rotunda.

Tela , tela , euta. Lat. Tela.

Tela , para fieſtas , el ſitio, boilleſia, bil- toquia. Lat. Circus , palæſtra.

Tela , eeamen , juicio , controverſia, veaſe.

Tela , caſcara , &c. aiſala, ganchea. Lat. Pellicula , tunica.

Tela blanca , lienzo ordinario, euná. Lat. Telæ lineæ ſpecies.

Tela de araña , veaſe telaraña.

Telamones lo miſmo que atlantes, veaſe.

Telar , euteguia. Lat. Textrina.

Telarana , amama , amelauna. Lat. Ara neæ tela. r E.

Tener telarañas en los ojos , llilluratua egotea. Lat. Cecutire.

Teleigeto , onetſia , beſteen artean mai- teena. Lat. Prædilectus.

Telefio , yerva , eritſitona. Lat. Tele- phium.

Telera de arado, goldeuſquia. Lat. Clavus adſtrictorius in aratro.

Telera , de Andalucìa , pan bazo , veaſe.

Teleras de los afuſtes , ſendollac. Lat. Currus tormentorij tabulæ tranſverſæ.

Teleras de carro , gurdilanga. Lat. Tranſ- verſus palus in curribus.

Teleſcopio veaſe antojo de larga viſta.

Teleta , aquèl papel baſto que ſe pone, para que no ſe brre lo eſcrito , eda- leta. Lat. Lat. Charta bibula.

Teleta , en los molinos de papel, zurda- baya. Lat. Reticula.

Teleton , tela de ſeda, teletoya. Lat. Tela ſerica craſſior , & pellucida.

Telilla , euchoa , telachoa. Lat. Subtilis tela.

Telinas , lo miſmo que almejas , veaſe.

Telino , vnguento precioſo, e@zticolia. Lat. Telinum.

Telliz , cubierta de la ſilla de el caballo, ſilleſtalquia. Lat. Ephipii tegumen- tum.

Telliza , cubierta de cama , oyeſtalquia. Lat. Lecti tegumentum.

Telonio , aduana , veaſe. A manera de telonio , oquerca. Lat. Or- dine præpoſtero.

Tema de Sermon , diſcurſo, &c. eſacaya. Lat. Thema , tis.

Tema , porfia , ſetá , ſepa , leiya , bur- coitaſuna. Lat. Pertinacia cacia.

Tema , opoſicion contra alguno Lat. Pervicax obtrectatio. pervi- otiña. Cada loco con ſu tema , choroac oquer. edocein ayeér. Lat. Trahit ſua quemque voluptas.

Tema celeſte , diſpoſicion de la esfera, cerumanera. Lat. Thema celeſte.

Tematico , ſegun el tema , eſacaitarra. Lat. Quod ſecundum thema.

Tematico , temoſo , ſetaria , ſetacharra, leitia , burcoya. Lat. Contentioſus, pervicax.

Tembladera , pez , veaſe torpedo.

Tembladera , vaſo, dilidontzia. Lat. Sub- tilis crater argenteus , vel vitreus , &c.

Tembladera , lo miſmo que tembleque, veaſe.

Temblador , icaratia, lardazcaria. Lat. Tremens. Tem TE.

Temblar , lardazquitu , icaratu. Lat. Tremere.

Temblante , lo miſmo que tembleque.

Tembleque , adorno de la cabeza , áilda- llua. Lat Monile tremens.

Temblequear , lardazquitu icaratu. Lat. Tremere , contremiſcere.

Temblon , icaratia, bildurtia. Lat. Tre- m ens.

Temblor , lardazquia , icara. Lat. Tre- mor.

Tembloſo , lo miſmo que temblon.

Temedero , temedor , lo miſmo que temi- ble , veaſe.

Temer , bildur , beldur naiz , cera , da, &c. Lat. Timere. Ni teme , ni debe , ez zur, ta ez bildur. Lat. Omnia audet , conſilio præceps eſt.

Temiente , temedor , bildurtia. Lat. Ti- mens.

Temido , icaragarria. Lat. Formidan- dus.

Temerariamente , largoaiquiro. Lat. Te. merè.

Temerario largoaya. Lat. Temera- rius.

Temeridad largoaita. Lat. Teme- ritas.

Temeron , icarámallea. Lat. Propiæ vir- tutis blatero,

Temeroſamente bildurtiro. Lat. Ti- midè.

Temeroſo , que cauſa miedo , bildurga- rria , icaragarria. Lar. Metuendus.

Temeroſo , medroſo , bildurtia. Lat. Ti- midus.

Temible , icaragarria. Lat. Metuendus.

Temor , bildurra. Lat. Timor.

Temoſo , veaſe tematico.

Tempano, lo miſmo que timpano , veaſe.

Tempano , medio tocino , cherriquiaren alderdia. Lat. Suini corporis dimidium.

Tempano , en el pandero , zaldabayaren larrua. Lat. Tympanum.

Tempanos de cuba , aldolac. Lat. Tym- panum cuppæ.

Temperamento , naſaroa. Lat. Tempe- ramentum.

Temperancia , temperanza , veaſe tem- planza.

Temperar , veaſe templar.

Temperatura , lo miſmo que tempera- mento.

Temperie , naſaroa. Lat. Temperies.

Tempero , ſazon de la tierra para ſem- brar , aroa , guiroa , adina. Lat. Tem- peries.

Tempeſtad , tormenta , ecaitza , ecacha. r E. Lat. Tempeſtas , procella.

Tempeſtades , lotſagueriac. Lat. verba. 321 Dura

Tempeſtivo , lo miſmo que oportuno, veaſe.

Tempeſtuoſo, ecaiztuna, ecaiſduna. Lat. Procelloſus.

Templa de Pintores , uzurinquia. Lat. Temperatio pictorica.

Templadamente , moderaro , modera- quiro, gogurriro. Lat. Temperatè, mo- deratè.

Templador de afectos , apetito , &c. go- -

Templador de harpa, adincaya. Lat. Cla- vicula pro fidibus lyræ componendis.

Templadura, gogurritzea, goguirotzea, adintzea , naſarotzea. Lat. Tempe- ratio.

Templamiento , antiquado templanza.

Templanza virtud que modera el exce- ſſo de ſentidos y apetitos , gogurria, goguiroa , templanzá. Lat. Tempe- rantia.

Templanza , moderacion , moderá. Lat. Moderatio.

Templanza, lo miſmo que temple de aire, &c.

Templar apetitos , &c. gogurritu , go- guirotu, templatu. Lat. Temperare.

Templado aſsi, gogurritua, &c. Lat. Tem- peratus.

Templar , moderar , moderatu , adindu. Lat. Sedare.

Templar metales adindu. Lat. Tem- perare.

Templar inſtrumentos , adindu , templa- tu. Lat. Fides ad concentum compo- nere.

Templarſe , gogurritu , goguirotu , y las terminaciones de el neutro. Lat. Sibi in aliquo temperare.

Templarios , Orden de Caballeria , Tem- plarioac. Lat. Templarij.

Temple , ſazon , aroá , guiroá , adiná. Lat. Temperies.

Temple de humores , metales, &c. naſa- roa. Lat. Temperatura. Eſta de buen temple , onguiroa dago, go- zaldiaz dago. Lat. Soluto, atque hilari animo eſt. Eſtà de mal temple , gaizguiroa dago, gozacaitza , gozaguea dago. Lat. Male afſectus eſt.

Temple , Religion , veaſe Templarios.

Templo. Temploa, Eleizá L. Templum.

Temporas, gartac, garta-@temporac. Lat. Quatuor tempora. Ss Tem r E. 3

Temporada , eraldia. Lat. Certum tem- poris ſpatium. Viene à temporadas , eraldizca dator, Lat. Certis temporibus venit.

Temporal , coſa de tiempo , eratarra, deh@orarra. Lat. Temporalis.

Temporal , bueno , ò mal tiempo , egu- raldi ona, edo gaiztoa. Lat. Temperies temporanea.

Temporal , tempeſtad , ecachá, ecaitza, ecaiztea. Lat. Tempeſtas , procella.

Temporalidades , frutos de los Benefi- cios , y Prebendas, Eleizfrutuac. Lat. Commoda Eccleſiaſtica.

Temporalizar , eradindú. Lat. Tempo- ralem, temporarium facere, conſtituere.

Temporalmente , eraldiro. Lat. Ad tem- pus.

Temporaneo , eraldizcoa , eradinecoa. Lat. Temporaneus.

Temporizar , veaſe contemporizar.

Tempranal , goiztarra , laſtercoya. Lat. Terra præcox.

Tempranamente, goiz. Lat. Ante tempus.

Tempranillas ubas , mats goiztarrac. Lat. Uvæ præcoces.

Temprano , temprana , goiztarra , laſ- tercoya. Lat. Præmaturus , præcox.

Temprano, ader io, goiz, mugaitz. Lat. Ante tempus , prcproperè.

Temprano , y con ſol , goiz ta eguzqui, baita bearrere. Lat. Tempeſtivè qui- dèm.

Temulento, lo miſmo queborracho,veaſe.

Tenacear, lo miſmo que atenacear, veaſe.

Tenacidad, cicoizqueria. Lat. Tenacitas.

Teacidad , pertinacia , tema , veaſe.

Tenaciſſimamente, chit cicoizquiro. Lat. Tenaciſſimè.

Tenallon , en las fortificaciones , eſpecie de falſabraga , veaſe.

Tenaz , dificultoſo de ſepararſe , cicoit- za , itſaſia. Lat. Tenax.

Tenaz , temoſo , porfiado , veaſe.

Tenaz , avariento , cicoitza , cequená, Lat. Tenax.

Tenaza , currica , betzearra , tenaza. Lat. Forceps.

Tenazada curricada. Lat. Forcipum morſus.

Tenazmente, cicoizquiro, cequenquiro. Lat. Tenacitèr.

Tenazon, en la caza es el diſparo de gol- pe , y ſin apuntar, itſudamba. Lat. Præ- propera exploſio. Parar de tenazon , zaldia batbatetan gueldierazo. Lat. Equi curſum repente ſſtere.

Tenazuelas , tenacillas , veaſe pinzas.

Tenca , pez , tenca. Lat. Tinca.

Tencion , euquitzea , iduquitzea. Lat. Tentio. Fen con ten , doi doi, din diña. Lat. Equo modo , aptè.

Tendal , de barcas , &c. eſtalcaya, itzal- caya. Lat. Oppertorium linteum.

Tendales de carrera , veaſe limones.

Tendalero , tendedero , zabalteguia. Lat. Locus ad extendendum, diſtendendum.

Tendedor, zabaltzallea, ichecaria. Lat. Qui extendit.

Tendejon , eſtalcaya. Lat. Tentoriolum.

Tendel , cuerda para que ſuban iguales las paredes , ormaria. Lat. Funiculus ad dirigendos parietes.

Tendencia , doaira. Lat. Tendentia.

Tender , zabaldu , deſtoleſtu : tender la ropa para ſecarſe, itſequi, ichequi.Lat. Tendere , diſtendere.

Tender , en las Eſcuelas , doairatu. Lat. Tendere.

Tenderſe , etzin. Lat. Recubare.

Tenderla , es deſafiar.

Tender las redes , ſareac eda, edatu Lat, Retia tendere.

Tendido, zabaldua, etziña. Lat. Diſten- tus.

Tendido , lo miſmo que tablado , talan- quera , veaſe.

Tenderete , juego de naipes , tenderetea. Lat. Chartarum extenſarum ludus.

Tenderete, lo miſmo que tendelera, veaſe.

Tenderia , junta de tiendas , dendadia. Lat. Tabernarum multitudo , ſeries.

Tendero , dendazaya, dendazalea. Lat. Tabernarius.

Tendon , tendones , zaintulea. Lat. Ten- do , onis.

Tenebrario , el candelero triangular de Semana Santa , donaberaria. Lat. Te- nebrarium.

Tenebroſidad , illuntaſuna, airguea. Lat- Tenebræ

Tenebroſo , illuna , airguea. Lat. Tene- broſus.

Tenedor , euquitzallea , iduquitzallea, euslea. Lat. Tenens.

Tenedor , para comer, euslea , foreheta, achordea. Lat. Furcilla , fuſcinula.

Tenedor de caminos , antiq. ſalteador.

Tenedor de libros, baſtimentos, &c.euslea, zaya , zaina , zaitzallea. Lat. Curatot.

Tenencia , poſceſſion , veaſe.

Tenencia , antiquado hazie@nda.

Tenencia , Oficio de Teniente , or- daira , Tenencia. Lat. Vicarij munus.

Tenèr , aver vna coſa , izan , izandu, izatu. Lat. Tenere. Tener FE. Tener , aſida alguna coſa , iduqui, euqui. Lat. Tenere. Eſtos dos verbos tienen ſus irregulares, que ſon los ſiguientes. Siguiendoſe acuſativo ſingular. Indic. preſ. Tengo , tienes , tiene , det. dec , den , dezu , deu tenemos , te- neis , tienen , deſu , áezue , deue. ltem , otro dialect. dot , dozu , doc , don, dou , dau , dogu , dozue , doue, daue. Item , otro dialect. dut , duc , un , duzu, du , dugu , duzue, duzute , dute, due. Pret. imperf. Yo lo tenia &c. nuen , uen, cenduen , zuen , guenduen , cenduten, zuten , ceuen. Item , nuan , cenduan , zuan &c. Item , nevan , evan , eva , cenduan , ceuan, genduan , cenducen , ceuen. Eſtos milmos hazen al preſente, è imper- tecto de ſujuntivo ; pero el uſo es po- nerles antes el infinitivo, izan , euqui. Si yo lo tuviera , &c. baneu, banu ; ſitu, bacendu, bacenu ; ſiaquèl, baleu , balu; ſi nos , baguendu , baguenu ; ſi vòs, bacendute , bacenute ; ſi aquellos, ba- leue , balute. Indic. preſ. Yo lotengo &c. daucat, dau- cac , an , daucazu , dauca , daucagu, daucazute , daucate , dauquee. Item , daducat , daducazu, áaduca &c. Imperf. Yo lo tenia &c. neucan , ceneu- can , cenducazun , ceucan , gueneucan, guenucan , ceneucaten , cenducazu- ten , ceucatenm , ceuqueen. Item , neducan, ceneducan, ceducan &c. Optat. preſ. Que yo lo tenga &c. dau- cadalá , daucazulá , daucalá &c. Imperf. Que yo lo tuvieſſe , neucalá, ceneucalá , ceucal , gueneucalá , ce- neucatelá , ceucatelá , ceuqueelá. Eſtas terminaciones de el ſujuntivo ſe uſan en las oraciones de Eſtando, quan- do vienen ò con el quando , ò ſin èl, teniendolo en la mano , lo ando à buſ- car eſcuan daucadala , billa nabil. Si vo lo tuviera , baneuca , baceneuca, baleuca , bagueneuca , baceneucate, baleucate , baleuquee. Siguiendoſe acuſativo plural. Indic. preſ. Yo los tengo , &c. nic ditut, dituzu , diru. Item dodaz, dozuz, di- tuz &c. y las terminaciones de el indi- cativo , que eſtân en la ſegunda conju- gacion abſoluta. Inſicat. preſ. Yo los tengo &c dauzcat, rE. 323 @dauzcac , an , dauzcatzu , dauzca, dauzcagu , dauzcatzute dauzcate, dauzquee. Item , daduzcat , daduzcatz u , daduz- ca &c. Item yo los tengo , daucadaz , daucazuz, daucaz , daucaguz , dauca zuez , dau- quez. Item , yo los tengo , dauze@atzit , dauz- catzic , in , dauzcatzitzu , dauzcatzi, dauzcatzigu, dauzcatzitzute , dauz- catzite. mperf. Yo los tenia , neuzcan , ceneuz- can , ceuzcail , gueneuzcan , ceneuzca- ten , ceuzcaten , cezqueen. Item , neduzcan , ceneduzcan , ceduz- can @c. Item, neuzcat@zien , ceneuzcatzien , ceuz- catzien &c. Optat. preſ. Que yo los tenga , dauzca- dala &e. Item , daucadazala &c. dauzcatzada- la &c. Imperf. Que yo los tuviera , neuzcalá, ceneuzcalá , ceuzcalá &c. Item , neuzcatziela , ceneuzcatziela &c. Si vyo los tuviera , banecaz , baceneu- caz , baleucaz , bagueneucaz , bac- neuzcate , baleuzcate. Item , baneuzcatzi , baceneuzcatzi, ba- leuzcatzi , bagueneuzcatz, baceneuz- catzite , baleuzcatzite. Tienen tambien irregulares tranſitiros, qlos dexo, porno tenerlos preſentes.

Tèn ahì , eutſi or.

Tèn buen animo , en vn dialecto ſe dize auc, aun, auzu biotz on, ened, auzue. Tengalo , biu.

Teniente , el que tiene , deuana , duena, dauena. Lat. Tenens.

Teniente , ſubſtituto , oñordea , ordela- ria. Lat. Vicarius, vicem gerens, tenens.

Teniente de oìdo , algo ſordo, gorscotea. Lat. Surdaſter.

Teniente , miſerable , eſcaſo , veaſe.

Tenido , iáuquia , euquia. Lat. Tentus.

Tenudo , ſea tenudo , antiq ſea obligado.

Teneria , narrola , larruquinteguia. Lat. Ofificina coriaria.

Tenesmos , enfermedad , veaſe pujosr.

Tenor , orden , forma , inderá. Lat. Te- nor , oris.

Tenor , voz , tenorea. Lat. Vox media, mediocris.

Tenor , muſico , tenorea. Lat. Cantor medius.

Tenſion, erstirá, eſtirá. Lat. Tenſio, onis. Ss enta i L.

Tentacion , ciraiquia , tentacioa, tentu- cionea. Lat. Tentatio.

Tentador , ciraiquilaria , ciraiquitza- llea , tentatzallea , tentagarria. Lat. Tentator. entar , induciendo , ciraiquitu , ten- tatu. Lat. Tentare.

Tentado aſsi, ciraiquitua, tentatua. Lat. Tentatus.

Tentar , palpando, tocando con la mano, aztamucatu , atzeztatu. Lat. Ten- tare.

Tentado aſsi , aztamucatua. Lat. Ten- tatus.

Tentar , probar , examinar , tentatu, den- datu. Lat. Tentare.

Tentativa , tentaldia, dendaera. Lat. Ex- perimentum , periclitatio.

Tentebonete , beber à tente bonete, haſta rire.

Tentenmozo , veaſe puntal.

Tenuamente, urri, urrir, guichi, gui- chicho.

Tenue , mea , mearra , ſuflea. Lat. Te- nuis.

Tenuidad , meetaſuna, meartaſuna , ſu- ftetaſuna. Lat. Tenuitas.

Tenuta , poſſeſsion de algo haſta la deciſ- ſion de el pleyto , eucaldia, iducaldia. Lat. Vindiciæ , arum.

Tenutario , eucaldiarra , iducaldiarra. Lat. Ad vindicias pertinens.

Teñir , gambuſi , gambuſitu , coranſitu. Lat. Tingere.

Teñido, gambuſia, coranſitua. Lat. Tin- ctus , a , um.

Teologal , Teologico , Teologo , Jain- eoquindarra , Jaincoquindecoa. Lat. Tfeologalis , Theologicus.

Teologia , Jaincoquindea, Teologia. Lat. Theologia. Jaincojaquindea.

Teologicamente , Jaincoquindarquiro. Lat. Theologicè.

Teologizar , Jaincoquindetu. Lat. Theo- logizare.

Teologo , Jaincoquindaria , Teologoa. Lat. Theologus.

Teorema , nolerá. Lat. Theorema , tis.

Teorica , Teoria , bearretá. Lat. Theo- rica.

Teorico , bearretaria. Lat. Theoricus.

Teoſo , zuciduna. Lat. Tædifer.

Teoſofia , lo miſmo que Teologia.

Tepe , lo miſmo que ceſped, veaſe.

Terapeutica , medicina practica , ſenda- quinde equieracoa. Lat. Therapeutica.

Terceramente , irugarrenean , hiruga- r E. vreneanm , ernean. Lat. Fertio.

Terceria , mediacion , artequeta. Lat. Le- nocinium.

Tercerilla de verſos , irudunchoa. Lat. Compoſitio metrica tribus conſtans pe- dibus.

Tercero , tercer , en orden , irugarrena, hirurgarrena , erena , erenecoa. Lat. Tertius.

Tercera vez , irugarrenean , irugarren aldian , erenci , eren aldian. Lat. Ter- tio , tertium.

Tercero , que media , arteco, bitartecoa. Lat. Internuntius , leno , lena.

Tercero , de San Franciſco, Terceroa. Lat. Tertiarius S. Franciſci.

Tercero , el que recoge los Diezmos, amarrenen biltzallea. Lat. Decimarum ſequeſter.

Tercero en diſcordia , deſeraquidau ar- tecoa , biren deſongundean irugarre- na. Lat. Tertius arbiter.

Tercerol , en el navio, lo miſmo que ter- cero.

Tercerola , carabina mas corta , veaſe ca- rabina.

Terceto , de verſos , iruduna. Lat. Car- men tribus verſibus conſtans.

Tercia , vna de tres partes, irurquia. Lat. Tertia pars.

Tercia , vna de las horas , tercia, iruga- rren ordua. Lat. Hora tertia.

Tercias , de los Diezmos Ecleſiaſticos, amarrenen irurquiac. Lat. Tertiæ, arum.

Tercia , la Caſa en que ſe depoſitan los Diezmos , amarrendeguia. Lat. Deci- marum horreum.

Terciana , elguerena , irurteria , ter- ciana. Lat. RFebris tertiana.

Tercianario , elguerenduna , irurteri- duna, tercianatia. Lat. Tertianâ febri laborans.

Tercianela , tela como el tafetan , pero mas doble, tercianela. Lat. Tela ſerica craſſior.

Terciar la capa , la lanza , &c gaibeni, gaibenitu. Lat. Tranſversè , vel obli- què collocare , aptare.

Terciada capa , &c. gaibenia , &c. Lat. Sic aptatus.

Terciar , cumplir el numero tercero, iru- garrendu. Lat. Ternarium complere.

Terciar , mediando , artetu , bitartetu. Lat. Se interponere.

Terciar , en la Agricultura , irugarren goldea , aitzurra , boſtortza ematea. Lat. Tertio arare.

Terciar la cara, cortarla cruzarla, veaſe. Terciar r E.

Terciar , la carga, igoaldu. Lat. Sareinam æxuilibrare.

Terciado , eſpada corta , y ancha , cha- laurrá. Lat. Enſis brevior , & latior.

Terciarios , arcos que cruzan en las bo- bedas arcuerrac. Lat. Arcus ter- tiarij.

Tercio , lo miſmo que tercero , veaſe.

Tercio , vn tercio , irurquia. Lat. Ter- tia pars.

Tercio de carga , irurquia , tercioa. Lat. Sarcinæ pars æqua.

Tercio , lo miſmo que oy legimiento de Infanteria. Hazer buen , ò mal tercio, lo miſmo que favorecer , ò embarazar , veaſe.

Terciopelo , tela , irulleta , terciopeloa. Lat. Villoſum ſericum.

Terciopelero , irullequiña. Lat. Villoſi ſerici opifex.

Terco , burcoya , leicorra. Lat. Contu- max ; veaſe contutaz , duro.

Terebintina , goma del terebinto, ganauſ- quiarev licurta. L. Reſina terebinthina.

Terebinto , lo miſmo que man liquido.

Terete , lo miſmo que rollizo , veaſe.

Tergivrerſacion , iuguraria. Lat. Tergi- verſatio.

Tergiverſar , ingurariz ibilli. Lat. Ter- gverſari.

Tericia , miñoria. Lat. Regius morbus.

Terliz , tela , terliza , eutarrá. Lat. Tri- lix , cis.

Termas , baño de agua caliente, uberote- guia. Lat. Thermæ , arum.

Terminacion , acaballa , acabanza , bucá, bucaera , uzcuya. Lat. Terminatio.

Terminal , mugarricoa. Lat. Terminalis.

Terminar , acabatu , bucatu , uzcuitu. Lat. Terminare , finire.

Terminado , acabatua , &c. Lat. Ter- minatus.

Terminante hitzeracoa. Lat. Termi- ans.

Termino , fin , veaſe terminacion. Lat. Terminus.

Termino , mojon , mugá , mugarria, chcdarria , cozc , marrá. Lat. Ter- minus , limes.

Termino , modo , moldea , modua. Lat. Modus , ratio.

Termino , diſtrito , barrutia. Lat. Terri- torium.

Termino. , tiempo determinado , epea, burua. Lat. Dies , præfinitum tempus.

Termino , voz , palabra , hitza , hitze- ra , abotſa. Lat. Terminus , vox , voca- bulum.

Termino perentorio , epondea. Lat. Ter E. 3s minus peremptorius. En terminos habiles , eguin ditequeanez. Lat. Si fieri id poteſt. Vn medio termino , bidarte bat , bidar- teco bat. Lat. Ratio quædam medium tenens.

Terminote , terminajo , hitzarroa. Lat. Vocabulum inſolens.

Termometro , para conocer los grados de calor , y frio en el aire , beroneurria. Lat. Thermometrum.

Terna , y ternas , irurpilla. Lat. Terna- rium.

Ternario irurpilla. Lat. Ternarius, a , um.

Ternecico , ſamurchoa. Lat. Tenellus.

Ternero , chala , arechea , cecorra , che- corra.

Ternera , urruiſa , urruza , bigainchea, beigaya. Lat. Vitulus , vitula.

Ternera , muerta , chalquia , areiſquia, cecorquia. Lat. Caro vitulina.

Terneron , ternejon , el que mucho ſe en- ternece , ſamurcorra. Lat. Tenero ſen- ſui obnoxius.

Terneruela , ternerilla , chalchoa , &e. Lat. Vitula.

Ternera , blandura , biguintaſuna , ſa- murtaſuna. Lat. tudo. Teneritas , teneri-

Terneza , de aſecto , cariño , gogabera. Lat. Tener amor.

Ternezuelo , lo miſmo que ternecico, veaſe.

Ternilla , mamizurra. Lat. Cartilago, inis.

Ternilloſo , mamizurduna. Lat. Cartila- ginoſus.

Terniſſimamente , gogaberaquiro. Lat. Tenerrimè.

Terniſſimo , de afecto , gogaberatia. Lat. Tenerrimus.

Terno irurquia. Lat. Ternarium.

Terno de Miſſa , ternoa , mezirurquia. Lat. Trium ſacrum peragentium veſti- menta.

Ternura , lo miſmo que terneza, veaſe.

Terquedad , burcoitaſuna. Lat. Obſtina- tio. Veaſe obſtinacion , contumacia.

Terqueria , terqueza , lo miſmo que ter- quedad.

Terrado , lagoya. Lat. Tectum terreum. Item , ſabaya , ſapai lurrezcoa.

Terrage , lo miſmo que terrazgo , veafe.

Terral , erricoa , lurrecoa. Lat. Ter- reſtris.

Terraplen , lubeta. Lat. Agger , ris.

Terraplenar , lubetatu. Lat. Aggere mu- nire. Terra TE. z

Terraplenado lubetatua. Lat. Aggere muntus.

Terraqu o , ulacarr. Lat. Terraqueus.

Terrazz , arra de dos aias , lucharroa. Lat. Urceus.

Terrzgo , pedazo de tierra por ſembrar. liutzia. Lat. rvum.

Terræzgo , lo qae ie pga al dueño de la tierra, luſaria. Lat. Cenius arvi.

Terrazo , antiquado , jarro.

Terrazuela , terrazuelo , lo que terraza.

Terrear, verſe la tierra en los ſembrados, ereiñean utſuneac aguiri. Lat. Sato- rum terram percipi.

Terregoſo , lleuo de terrones , zocortia, ſoquiltia. Lat. Gleboſus.

Terremoto , ludardara , lurricara. Lat. Terræ motus , tremor.

Terrenal , lutarra , lurtarra. Lat. Ter- renus.

Terrenidad, lutegoquia. Lat. Terræ na- tura.

Terreno , terrena , lutarra. Lat. Ter- renus.

Terreno , eſpacio de tierra , lutartea. Lat. Terre ſpatium , terra , terre conditio.

Terreo , larrezcoa. Lat. Terreus.

Terrera , pela zo de tierra elcarpada , lu- taldatſa. Lat. Clivus terreus.

Terrera , pa aro bidariſca. Lat. Avis quædam.

Terrera , antiuado terror.

Terrero , lo uirmro que terrado , veaſe.

Terrero , monton de tierra , lupilla. Lat- gger , tcrræ acervus.

Terrero , à que ſe tira , jomuga. Lat. Sco- pus.

Terrero , lo rmiſimo que terreno , veaſe.

Terreſtre , lutarra. Lat. Terreſtris.

Terreſtridad , veaſe terrenidad.

Terretremo , lo miſmo que terremoto.

Terribilidad , terribleza , icaragarria, izugarria. Lat. Fcrocia

Terrible , icaragarria , izugarria. Terribilis.

Terrilenente , icaragarriro , &c. Lat. Lat. Territtirèr.

Terricola , lutarra lurrean bici dana. Lat. Terricola.

Teririfico, icaratzallea. Lat. Terrificui.

Terrigeno lurrctic jayoa. Lat. Ter- rigena.

Terrin , lo miſmo que Faiſano, veaſ.

Terrino , lurrezcoa. Lat. Terreus.

Territorio, lutartea, barrutia. Lat. Ter- ritorium.

Terromontero, lo miſmo que teſo, veaſe.

Terron , zocorra , ſoqiilla. Lat. Gle- ba , z. rE.

Terrontera , quebrada de tierra en algun monte , veaſe quebrada.

Terror , icia , icialdura , izua , izualdi Lat. Terror.

Terroſidad , lo miſmo que terrenidad, veaſe.

Terroſo , lurrezcoa. Lat. Terreus.

Terruño , terruzo , lutartea , luquiroa. Lat. Terræ condirio.

Terlar , leutiſtu , leutiſtatu. Lat. Perpo- lire , terſum reddere.

Terſo , leutiſt. Lat. Terſus perpolitus.

Terſura , leutiſtaſuna. Lat. Perpolitio.

Tertil , dcrecho en la ſeda , ſeda-cotiza. Lat. ectial pro ſerico.

Tertulia ballera. Lat. Hominum con- greſus.

Tertulio , tertuliano, balleracoa. Lat. Fa- miliaris congreſſus ſocius.

Teruvela , antiquado polilla.

Teſaurizar , veaſe ateſorar.

Teſis , veaſe Concluſuon. esbique , texbique , lo miſmo que tabi- que , veaſe.

Teſo , lo miſmo que tieſo , veaſe.

Teſo , collado , munoa , muntoa, murua. Lat. Moles , collis.

Teſon. ſendarciá. Lat.Contentio, firmitas.

Teſorar , veaſe ateſorar.

Teſorerìa , gordairuria, gordairuteguia. Lat. AErarium quæſtorium.

Teſorero , gordairuzaya, teſoreroa. Lat. Prefectus ærarij.

Teſoro , gordairua , teſoroa , urruchoa. Lat. Theſaurus.

Teſta , lo miſmo quecabeza, veaſe.

Teſtador , atzenailaria. Lat. Teſtator, reſtatrix. teſtadura, lo miſmo que borradura, veaſe.

Teſtamentaria , atzenaiquindea , teſta- mentaria. Lat. Teſtamenti exequutio.

Teſtamentario , atzenaiquiña , teſta- mentarioa. Lat. Executor teſtamenta- rius.

Teſtamento , atzenaya , teſtamentua, teſtamenta. Lat. Teſtamentum.

Teſtar , atzenaitu , atzenaya eguin. Lat. Teſtari , teſtamentum condere.

Teſtar , teſtado , lo miſmo que borrar, borrado.

Teſtarudo , burcoya , hiſitia. Lat. Cere- broſus.

Teſtera , aurquea , aurreco aldea, aitz@i- na. Lat. Pars anterior , frons. Lo miſ- mo es teſtero.

Teſterada , teſtarada , veaſe mochada.

Teſterada, terquedad, burcoitaſuna. Lat. Obſtinatio.

Teſtero , lo miſmo que teſtera , veaſe. Teſticulo, r E.

Teſticulo , barrabilla. Lat. Teſticulus. eſtificacion , daquiraſtea , talazdea, veaſe teſtimonia. Lat. Teſtificatio.

Teſtificado , daquiraſia , &c. Lat. Teſti- monio dictus , a , um.

Teſtificativo , daquiraslaria , talaſdet- zallea , cinoldatzallea. Lat. Teſtifi- cans.

Teſtigo , daquiraſá , talaztá , cinollea, lecucoa , teſtigua , Teſtis.

Teſtigos conteſtes, daquiraſquideac. Lat. Qui eadem teſtantur.

Teſtigo de viſta , icuſitaco, icuſiazco teſ- tigua , daquiraſa. Lat. Teſtis ocula- tus.

Teſtigo de oìdas , aditutaco , adituazco teſtigua. Lat. Teſtis auritus.

Teſtiguar , antiquado ateſtiguar.

Teſtimonia , antiquado teſtigo.

Teſtimonial , daquiraſgarria , talazga- rria, cinolgarria. Lat. Teſtimonialis.

Teſtimoniales de Obiſpo , daquiraſga- rriac. Lat. Literæ teſtimoniales.

Teſtimoniar , veaſe ateſtiguar teſti- ficar.

Teſtmonio , daquiraſa , talazdea , ta- lazta , cinola , lecucotaſuna , teſtimo- nioa. Lat. Teſtimonium.

Teſtimonio falſo, penſacallua, belcinola, falſo teſtimonioa. Lat. Crimen com- mentitium , calumnia , falſum teſtimo- nium.

Teſtimoñero , teſtimoniero , belcinola- ria, falſo teſtimonioen erauzlea, jaſo- tzallea. Lat. Calumniator. Veaſe ca- luminia.

Teſtimoñero , lo miſmo que hazañero, veaſe.

Tellon , moneda , que tiene gravada vna cabeza, burutirua. Lat. Moneta ab inſ- cuipto capite ſic dicta.

Teſtulo , maquina bellica antigua , gor- á@ca , ez cutapea. Lat. Teſtudo.

Teſtz teſtuzo veaſe cogote , colo- drillo.

Tei. , veaſe tiſu. lceura , dureza , gogorra , zailla. Lat. Drities.

Teusr , gravedad afectada, goitaldia. Lat. iElata everitas.

Ter.a , viene de el Baſcuence , titia , di- tia , que ſigniſica lo miſmo , ugatſa. Lat. Mamma.

Tetas de vaca , veaſe ubre ; errapea. a de vaca , ubas , maluiſac. Lat. Uvæ ſic dictæ.

Tetar , lo miſmo que atetar. @ v T E.

Tetilla , titichoa. Lat. Mammilla. 37

Tetona , tetuda , tititſua , ugatſua , ti- tiandia. Lat. Mammoſa mulier.

Tetracordio lauroſquia. Lat. Tetra- chordon.

Tetraedro , aurquelaugoya. Lat. Tetra- edron.

Tetragono lauraurca. Lat. Tetrago- nuim.

Tetragramaton , izquilaura. Lat. Tetra- grammaton.

Tetrarcha , menelaura. Lat. Tetrarcha.

Tetrarchia , menelauquia. Lat. Tetrar- chia.

Tetrico , triſtea. Lat. Tetricus.

Tetro , lo miſmo que negro , manchado, veaſe.

Teucrio , yerva , veaſe vetonica.

Teulogia , veaſe teologia.

Texto , beretitza tetoa. Lat. Tex- tus.

Textorio , euteguicoa. Lat. Textorius.

Textual , beretizcoa. Lat. Textualis.

Textualiſta , beretiztzalea. Lat. Textui addictus.

Textura , euquera. Lat. Textura.

Teytral , adorno de la cabeza de el ca- ballo , es antiquado.

Tez , larranza. Lat. Oris ſuperficies.

Tezado , lo miſmo que atezado , veaſe. T1 L Veanſe en Ta , Te, Ti , To , las vozes ſiguientes , y otras.

Thalamo , thalieſtro , thaumaturgo, the, theatro , thema , Theologia, theorema, Theorica , therma , theſoro , &c. r

Tia , iceba , icecoa. Lat. Amita , mater- tera.

Tiara , ornamento de la cabeza , tiara, buruqauia. Lat. Tiara , æ.

Tibiamente , epelauiro , beraſquiro. Lat. Tepide , remiſè.

Tibieza , epeltaſuna , epeldea , beraſtec. Lat. Tepor.

Tinio , epeli, beraſia. Lat. Tepidus.

Tibor , vaſo grande de China, lutouci Cbi- nacoa. Lat. Dolium Sinicum.

Tiborna , eſpecie de ſopa , veaſe toſton. Tibu . 8

Tiburon , pez terrible , ichas -otſo mota bat. Lat. Lupi marini ſpecies.

Tiempo , duracion ſucceſiva de las coſas, era , dembora. Lat. Tempus. Era ba- tean , en vn tiempo , en algnn tiempo. Ez nere eran , no en mi tiempo. ure eran boſt orrelaco eguina zaude, en tu tiempo hartas coſas has executado de eſſas.

Tiempo determinado , para hazer algo, epea , burua , veaſe termino.

Tiempo temporal, eguraldia. Lat. Tem- peſtas. A buen tiempo , mugonez. Lat. Oppor- tunè tempeſtivè tempore oppor- tuno. A mal tiempo , mugaitzez. Lat. Alieno tempore. A tiempo , ſin tiempo , fuera de tiempo, mugonez , mugaitzez, mugonean , mu- gaitzean , eraz , erazaque. Lat. Op- portunè , importunè. A vn tiempo , beingoan , batetan. Simul. Lat.

Tiempo tras tiempo viene , erac era oi dacar. Lat. Tempora temporibus ſuc- cedunt. Cada coſa en ſu tiempo , gauza oró era oró. Lat. Omnia tempus habent.

Tiempo paſado baſtantemente largo , aſ- paldia. Lat. Tempus diu præteri- tum.

Tiempo que pasò poco ha , poco antes, areſitia. Lat. Tempus mox præteri- tum. Aſpaldian icuſi eztet , mucho ha , que no le he. viſto. reſtian emen zan, poco ha , que eſtaba aqui.

Tiempo , eſpacio , lugar , beta , aſtia, mugua , artea , aicina. No tengo tiem- po , betaric eztet , muguric , aſtiric arteric, aicinaric eztet. Lat. Non mi- hi vacat.

Tienda de campaña , campicheca. Lat. Tentorium.

Tienda de embarcacion, carro, &c. veaſe tendal.

Tienda, donde ſe venden generos, denda, botic. Lat. Taberna. Quien tiene tienda , que atienda , dendá badezu , zuc zaitu beardezu , ezpe- ren galduco dezu. Lat. Tuum tu nego- tium gere.

Tienda de Cirujano , dendaiſca. Lat. Spe- cillum vulnerarium.

Tiento , lo miſmo que tacto , cequitzea. .ral. at.r- lus cæci. r .

Tiento , miramiento , arreta , arta. Lat. Attentio. Con el æayor tiento , dan gueldienez. Lat. Majori , qua poteſt , attentione. Con tiento , gueldi , gueldi. Lat. Pede- tentim.

Tiento de los Volatines , el palo con que ſe equilibran, berdagaya. Lat. Palus li- bratorius funambulorum.

Tiento , lo miſmo que golpe , veaſe. A tientas , lo miſmo que @ tiento , veaſe. A tiento , azca , aztamuca , itſumuca. Lat. Tactu , tentamine , tentabundè.

Tiernamente , con amor , gogaberaquiro. Lat. Tenerè , medullitus.

Tierno , cariñoſo , gogaberatia. Lat. Te- ner , blandus.

Tierno , blando , ſamurra , uſterra , bi- guinña, ninicatua. Lat. Tener , ra, rum.

Tierra , elemento , lurrá. Lat. Terra.

Tierra, patria , region , erria. Lat. Patria, natale ſolum. Somos de vna miſma tierra , erri bate- coac guera , erritarrac guera. Lat. Conterranei ſumus, unum eſt nobis na- tale ſolum. Eierra à tierra , lurrez lurr , bazterrez bazter. Lat. Propè terram , juxta ri- pam.

Tierra firme , lo miſmo que continente, lutuguea. Lat. Continens.

Tierra inculta , luquiteza. Lat. Ager in- cultus.

Tieſamente , tieſoro , ſendoro. Lat. For- titèr.

Tieſo , duro , tieſoa , gogorra , zailla. Lat. Durus , validus , fortis.

Tieſo , meſurado , grave , tieſoa , zuta. ria. Lat. ligidus , gravis.

Tieſo que tieſo, uco ta buco. Lat. Pertina- citèr.

Tenerſelas tieſas , jaroerazo. Lat. Firml- ter obſiſtere.

Tieſto , antiquado , lo miſmo que tieſo. Tieſto , para flores, yervas, &c. luloral- da. Lat. Vas teſtaceum. Tigre , catamotza. Lat. Tigris , idis. Tifon , lo miſmo que torbellino , veaſe. Tijeras , guraiceac , artaciac , aizturrac. Lat. Forfices , cum. Tijera , en las tierras humedas , la zanja para deſaguarlas , erretena. Lat. In- cile. eleos , abala La. Tijera , en los coches , muitugalac. Lat. In rhædis corrigiæ decuſſatæ. Tijeretada, tijerada , guraiceen, &c. epai- tea. Lat. Forficis inciſſio. Tije r .

Tiieretas de la vid , lopiurrac. Lat. Cla- viculi , capreoli. ieretas han de ſer , eſanari ichequi, equin. Lat. Mordicus aliquid tenere.

Tijeretear , guraiceaz , &c. epaqui. Lat. orcipibus incidere.

Tillar , borrar , teſtar , tiene origen Baſ- congado , tildatu. Lat. Delere , obli- terare.

Tildar à algun ſujeto , tildatu. Lat. No. tare.

Tildado , tildatua. Lat. Deletus , nota- tus.

Tilde , es voz Baſcongada tildea, y es de ildea , ilda , y ſu raiz es , ò de ildera modo dè matar , y la tilde , con que ſe tilda , y borra , dà muerte à la letra, ò nombre que ſe borra ; ò de il@da mu- riò , ha muerto , y es la miſma analo- gia ; ò de ille da , es vn pelo , y la til- ude ſe le aſemeja. Lat. Literæ apex.

Tildon , tildetzarra. Lat. Obliteratio. illa , lo miſimo que crucia , veaſe. ilo , arbol , aſtigarra. Lat. Tilia , æ. Arboleda de ellos , aſtagarraga, aſtigar- dia. Lat. Locus tilijs conſitus.

Timbal , lo miſmo que atabal , timbalá. Lat. Tympanum.

Timbalero , timbalaria. Lat. niſtes. Tympa-

Timbre de el Eſcudo de Armas , es de el Baſcuence dimbrea , que ſignifica lo miſmo , y es contraccion de din, y be- rea , y quiere dezir lo que juſtamente es ſuyo , de berea ſuyo , y din , diña, cabal, y juſto , y es lo que haze el tim- bre , diſtinguiendo , y dando à enten- der los grados de nobleza de cada vno. Lat. lnſigne in caſſide.

Timbre , qualquiera otra ſeñal de noble- za , y liſtre , dimbrea. Lat. Inſigne.

Tirmidamente , beldurrez , bildurquiro. Lat, Timide.

Timidez , bildurra. Lat. Timor , me- tus.

Timido , bildurtia. Lat. Timidus. imon de el navio , lema , eraquilla, timoya. Lat. Temo , onis.

Timonear , lemaztatu , eraquildu. Lat. Clavum ducere.

Timonera , lemateguia , eraquildeguia. Lat. Clavi capſa , clavi ſitus.

Timonero , timonel , lemaria , eraquil- daria , lemazaina , eraquilzaya. Lat. Clavi ductor , nauclerus.

Timpano , lo miſmo que atabal , veaſe.

Timpano , timpanillo de el oìdo , enzu- quiaren frintza. Lat. Auris tympa- num. 329

Timpano en la Maquinaria veaſe eee

Timorato , Jaincoac bildurtua. Lat. Dei timore afſectus.

Tina , es de el Baſcuence tinia , que ſig- nifica lo miſmo , y eſpecialmente la, en que cae de el lagar la ſidra tinia, tulumbioa. Lat Tina , æ.

Tinada , monton de leña, egurpilla. Lat. lL ignorum ſtrues.

Tinada , tinado , tinador , cobertizo para ganados , ſalechea , leorpea. Lat. Ru- rale tectum.

Tinaja , lupoilla , luſuilla. Lat. Dolium, cadus.

Tinajero , el que las haze , lupoiqui- ña, lupoilguillea. Lat. Doliorum opi- fex.

Tinajero , tinageria , donde ſe ponen , ò empotran lupoilteguia. Lat. Dolio- rum locus.

Tinea , lo miſmo que carcoma , veaſe.

Tinelero , charuelazaya , echarguela- zaina. Lat. Cænaculi famulorum cu- rator.

Tinelo , donde come la familia de Cria- dos , charguela , echarguela. Lat. Fa- mulorum cænaculum.

Tinieblas , illuná, illuntaſuna, airguea. Lat. Tenebræ , arum.

Tino , ſoma , trebayoa , ſen&. Lat. Peri- tia in agendo , collimando , &c.

Tinta , tintá , coranſia. Lat. Atramen- um.

Tntar , lo miſimo que teñir , veaſe.

Tinte , con que ſe tiñe , tintea , coranſia, gambuſia. Lat. Color , tinctura.

Tintero , tintoncia , tinteroa. Lat. Atra- mentarium.

Tintillo, ardabelcha. Lat. Vinum nigreſ- cens.

Tinto , lo miſmo que tenido , veaſe.

Tinto , vino , ardogorria. Lat. Vinum atrum. r

Tintorero , tintor , tintelaria , gam- buſquiña , coranſquiña. Lat. Infec- tor , tinctor.

Tintura , tintura, gambuſtea, coranſtea. Lat. Tinctura.

Tinturar , lo miſmo que teñir , veaſe. Tiña, t 3 o r. iña , ezcabia burquena. Lat. Tinea capitis.

Tñoſo , ezcabitſua , burquentſua. Lat. inci capitis laborans.

Tio , oſabá. Lat. Patruus , avunculus.

Tiorba , inſtrumento muſico , tiorba, tiorbea. Lat. Chelis , cytharæ ſpecies.

Tiple , voz , ochorra , tiple. Lat. Vox acuta.

Tiple Cantor , ochorlaria , tiplea. Lat. Acutus cantor.

Tiple , vihuela nenor , tiplea. Lat. Cy- thara acutior.

Tipo , lo miſmo que molde , veaſe.

Tipographia , veaſe lmprenta.

Tipographo , veaſe lmpreor.

Tira , pedazo de tela , ccrrenda tira. Lat. Tenia , vitta , faſcia.

Tiras , derechos en las Eſcrivanias por pleytos que vàn en apelaciones , auzi ſariac. Lat. Stipendia pro comportatio- ne cauſarum.

Tirabraguero , veaſe braguero.

Tirabunon , tirabuzon , tirachipocha. Lat. Obturamenti extractorium.

Tiracuello , tiracol , veaſe tahali.

Tirada , accion de tirar , tirad , tira- tzea , aurdiguia. Lat. Jactus , us.

Tirada , diſtancia , bidaldia. Lat. Diſ. tantia. De vna tirada , bidaldi batez. Lat. Non intermiſſo progreſſu.

Tiradera , eſpecie de flecha, que uſan los Indios , tiracaya. Lat. Jaculum.

Tiradera cuerda , o correa en varios inſtrumentos, tiracaya. Lat. Funiculus.

Tirador , el que tira , tiratz allea , aur- diguitzallea. Lat. Jaculator, jactor.

Tirador en las Herrerias grandes , aro- tzá , en las peqeñas , chiquitzallea. Lat. Ferri domitor.

Tirador de oro , urremearia. Lat. Auri in fila deductor.

Tiramira , camino largo , y angoſto , y ſerie de coſas , bidarpiña , errencada. Lat. Longa via , ſeries rerum.

Tiramollar , termino nautico laſaitu, naſaitu Lat. Funem laxare.

Tiranamente , bidagueraro , bidaguera- quiro. Lat. Tyrannicè.

Tirania , bidaguera , bidaguerayoa. Lat. Tyrannis , idis.

Tiranicamente , veaſe tiranamente.

Tiranizar , bidagueratu. Lat. Fyranni- dem exercere.

Tiranizado , bidagueratua. Lat. Tyran- nide oppreſſus.

Tirano , bidaguea. Lat. Tyrannus.

Tirano , tiranico , bidaguea , bidaguera- r. coa. Lat. Fyrannus , tyrannicus.

Tirantez , tirander , luzandera. Lat. Longitudo.

Tirapie de zapateros , oinguala. Lat. Faſ- cia coriacea ſutoris.

Tirar , arrojar , tiratu , iraitzi , aurdi- gui , aurdiguitu. Lat. Jacere , jaculari.

Tirar , parecerſe , irudin , antza izan, eman. Lat. Imitari , referre.

Tirar , atraher , tiratu , eracarri. Lat. Atrahere.

Tirar , diſparar , tiratu. Lat. Explodere.

Tirar,adquirir, ganar, devengar, veanſe.

Tirar , eſtirar , tiratu. Lat. Diſtendere.

Tirar , en lo antiguo , era quitar , veaſe.

Tirar , antiquado , lo miſmo que ſacar, librar. A tira mas tira , alic gueyena. Lat. Ad ſummum.

Tirante , vn quarton mas delgado, meda- gaoya. Lat. Lignum anguſtum, ac longum.

Tirante , muy eſtirado tirerſia. Lat. Contortus.

Tirantes de coche, tiracayac. Lat. Funes, vel corrigiæ rhedam trahentes. Andar algo muy apretado , gauzaren bat urri , eſcaſcho ibiltea. Lat. Rarò in- veniri.

Tirela , tela liſtada, tirela. Lat. Tela vir- gata.

Tireta , en Aragòn , agujeta , veaſe.

Tiricia , lo miſmo que tericia , veaſe.

Tirilla de camiſa tirilla. Lat. Taænia collaris induſij.

Tiritaña , tiritaina , tela de ſeda tiri- taña. Lat. Nebula ſerica.

Tiritaina , frusleria , tiritaina , ecerez- quia. Lat. Res futilis.

Tiritar , otzicara egon. Lat. Frigore tre- mere.

Tiritona, otzicara. Lat. Corporis tremor.

Tiro , accion de tirar , tiroa, aurdiguia, cualdia , beſarrá , iraitzia. Lat. Jac- tus , us.

Tiro , cañon , ſutumpa. Lat. Tormentum bellicum.

Tiro , cantidad de municion , tiroa , ti- raldia , iraitzaldia. Lat. Pulveris ac plumb apta portio pro ſclopetis , &c.

Tiro , hurto , daño , chaſco , veanſe.

Tiro de mulas , caballos , juego entero de ſeis , ſeitaldia. Lat. Sex mule , vel equi ad rhædam.

Tiros , de que cuelga la eſpada, eſecayac. Lat. Subcingulum balthei.

Tiros de coche , veaſe tirantes.

Tiro, entre Saſtres , y Coſtureras , aurre- co ſoiñartea. Lat. umerorum diſtan- tia anterior. Tiro Tirocinio , veaſe noviciado. Tiron , veaſe biſoño , noicio. iron , lo miſmo que eſtiron , veaſe.

Tiron , el tirar , tiratzea. Lat. Attrac- tio.

Tiron , lo miſmo que vez , veaſe. o lo hallaras à dos , tres tirones , ezte- zu erraz arquituco. Lat. Haud facile inv enies.

Tirria , mania , tema , tirria. Lat. Inſana oppoſitio.

Tiſua , garagarquia. Lat. Ptiſana.

Tiſico , biriteria. Lat. Ptiſis.

Tiſico , biriteria. Lat. Ptiſicus.

Tiſù , tiſua. Lat. Tela auro , vel argento cntæxta.

Titere , figurilla de paſta , &c. bien veſti. da, titerea, anyerea. Lat. Simulachrum parvum ſcenicum.

Titi , mico muy pequeño, tipia. Lat. Par- vulus cercopithnecus.

Titilacion , quilaria. Lat. Titillatio.

Tiriritero , titerero , titeriſta , titirita ria. Lat. Simulachrorum ſcenicorum nagiſter.

Tir legumbre , illarra. Lat. Phaſeo- lus.

Tito , lo miſmo que bacin , veaſe.

Titubear titubar , colocatu. Lat. Ti- tubare.

Titubeante coloca dagoana. Lat. Ti- tubans.

Titular , adjetivo , gaicendarra. Lat. Ti- tularis.

Titular verbo , gaicendatu. Lat. Titulo inſignire

Titulado, gaicendatna. Lat. Titulo inſig- nitus.

Titulo , inſcripcion , gaicenda. Lat. Ti- tulus.

Titulo , razon eracaya. Lat. Titulus , ratio. itulo , de Conde, &c. Tituloa. Lat. Ti- tulus honorarius. ixera , veae tijera. iza , ateria para tiznar , bezcaya, bal icaya. Lat. Res ad denigrandum.

Tiznar , beztu , balcitu , quedarreztu. Lat. Fuligine fædare. liznado , beztna , &c. Lat. Fuligine fæ- datus.

Tizne , hollin , quedarra. Lat. Fuligo.

Tiznon , belſuſia balſuſfia. Lat. Fæda acula.

Tizo , ilincha. Lat. Carbo ſemiuſtus.

Tizon , ilintia illetia. Lat. Titio, torris, o

Tizon, tizoncillo , vicio en el trigo, veaſe roya. T . 331 Tizona , eſpada , veaſe. Tizonazo , ilincada, illeticada. Lat. Ti- tionis ictus. Tizonera ilinchateguia. Lat. Fornax carbonaria ex ſemiuſtis lignis. TO.

To , voz , con que ſe llama al perro , es Baſcongada , y ſignifica toma ; pero hablando en modo infimo y deſcor- tes a vn criado, muchacho , y tambien al perro : y ſi es muchacha, ſe dize no. Lat. To.

Toalla , tohalla , puede venir de el Baſ- cuence dafailla , que ſignifica mantel, y tambien toalla. Longera , toallea, dafailla , leocaya. Lat. Mantile ad ter- gendas manus.

Toalleta , longerachoa , leocaichoa , toa- llachoa. Lat. Parvum mantile.

Toba , piedra , arbela , loitarria, utſun- darra. Lat. Lapis ex luto concretus, tophus.

Toba , la caña de el cardo ſilveſtre, laſta- rroa. Lat. Cardui ſvylveſtris caulis.

Toba , el ſarro amarillo de los dientes, ſarraoa. Lat. Scabrities.

Tobaja , toballa , toaja , veaſe toalla.

Tobera , es voz Baſcongada , y ſignifica el cañon de cobre de los barquines , y fuelles grandes de herreria , de tubera ſincope de eſtubera , apretado , y eſtre- cho en la punta inferior. Lat. Follium fiſtula cuprea.

Tobera , entre Plateros , el agujerillo de aaa Lat. Foe

Toberero , el que fabrica toberas , tobe- raria , toberaguillea. Lat. Fiſtularum cuprearum pro follibus opifex.

Tobillo , churmioa , orgatilla , oinda- gora , iſuriña. Lat. Talus.

Toca , adorno de la cabeza , eſtalquia,

Toca mas delicada , que en el Paìs de el Baſcuence ſe uſa , y la de las Monjas, ibiquiac. Lat. Capitis velum comp- tius.

Toca , tela eſpecie de beatilla , miiſa, meatilla , ſupleuta. Lat. Tela ſubtilis.

Tocado de muger, apandillea. Lat. Capil- lorum ornatus.

Tocador el que toca , jotzallea , uquit- zallea. Lat. Tangens , pulſans. Toca- Tt T o. 33

Tocador, para rodear, y cubrir la cabeza, eſtalquia. Lat. Calantica.

Tocador , la caja curioſa , en que eſtàn los adornos , y bujerias , apaindilleta. Lat. Mundi muliebris repoſitorium.

Tocador , el retrete donde ſe peinan, apainguela. Lat. Cubile ad caput or- nandum.

Tocador lo miſmo que templador, veaſe.

Tocamiento , la accion de tocar , uquit- zea , nquitza , aztatzea , uquiera, aztaera. Lat. Tactus , tactio.

Tocar palpando , ò ſin aſir , uquitu, un- quitu , ucutu, icutu , aztatu. Lat. Tan- gere , palpare.

Tocar, inſtrumento , jo, azcatu. Lat. Pul- ſare. Y lo miſmo tocar campanas , que ſe dize jo.

Tocar , pertenecer , egoqui , y ſus irre- galares que eſtn en la palabra perte- nerer Tambien eiſta en uſo, tocatu. Lat. Attinere.

Tocar , tocarſe la cabeza , , apaindilletu. Lat. Caput ornare.

Tocante à eſſo , orri dagocanez. Lat. Qucd ad illud attinet.

Tocante à mi , por lo que â mi toca , por lo que a ti , niri dagotanez , dagoqui- danez , &c. Lat. Quod ad me atti- net.

Tocado de algo , v g de el mal , de gu- ſano , de peſte , gatzac joa , arrac joa, izurriac joa , y tambien gaitzaz , ar- raz , izurriaz. Lat. Infectus.

Tocayo , colombroño , es voz Baſcon- gada tocayoa, icenquidea. Lat. Cogno- mines.

Tochedad , groſeriv , es de el Baſcuence redondo , y tocho el palo, eſto en Ara- gòn.

Tocho , inculto , viene de el Baſcuence tochoa , cuya primera ſignificacion , es de la maſſa informe , que ſaliendo de la fragua ſe amolda la primera vez ; para que a la ſegunda ſe puedan tirar barras; y de aqui por lo bronco y toſco ſe aplica el nombre à los necios. Tambien puede ſer tocho ſincope de aſtocho, que es borriquito. Lat. Rudis, ruſticus , imperitus.

Tocinero , urdai ſaltzallea, urdaitaria. Lat. Carnis porcinæ venditor.

Tocino , urdaya , chingarra. Lat. Caro porcina.

Tocon , lo que queda cortado el tronco, rvrna. Lat trunea re To.

Todavìa , con todo eſſo , alaere , alam- bere. Lat. Tamen , nihilominus.

Todavìa , aun , haſta aora , oraindic, oraindican , oraindio , orandio , oran- diocoan , oraño. Lat. Adhuc , etiam nunc.

Todo , gucia , guztia. Lat. Omnis, totus, cunctus. En todo , y por todo , guciz , ta guci- tan. Lat. Omninò , penitus.

Toeſa , lo miſmo que exapeda , veaſe.

Toga , veſtidura talar , que trahen oy los Miniſtros , becoralda , toga. Lat. Toga.

Togado , becoralduna , togaduna. Lat. Togatus.

Toiſon , veaſe tuſon.

Tolanos , mal de beſtias en las encias., oitalcha. Lat. ingivarum tumor in beſtijs.

Toldar , lo mlſmo que entoldar , veaſe.

Toldero , el que vende ſal, es voz de An- dalucſa , gatzaren ſaltzallea. Lat. Salis venditor.

Toldo , itzalcaya , toldoa. Lat. Sipa- rium.

Toldo , pompa , vanidad, veaſe.

Toldo, en Andalucia , tienda de ſal, gatz ſalteguia. Lat. Salis taberna.

Tulerable , tolerancia , veaſe ſufrible, ſufrimiento.

Tolerar , veaſe ſufrir.

Toletes , en la Nautica , es voz Baſcon- toletac. Lat Scalmus.

Tollecer, antiquado, lo mifmo que tullir, veaſe.

Toller , antiquado , lo miſmo que qui- tar.

Tollido , lo miſmo qne quitado.

Tollo pez , catuarraya. Lat. Squal- lus.

Tollo , hoyo en que ſe eſconden los Ca- zadores , eiſtarien ezcutagaya. Lat. Ca- vea , in qua venatores absconduntur.

Tollo , lo miſmo que atolladero , veaſe.

Tolondro , tolondron , bulto , chichon, que ſe levanta de algun golpe, truncu- lloa. Lat. Tuber , contuſio.

Tolondro , tolondron , deſatinado, deſa- tento , abraſma. Lat. Temerarius. A topa tolondro, abraſmaquiro. Lat. Te- merè.

Tolones , lo miſmo que tolanos , veaſe.

Tolva de molino , donde eſtà el trigo , y de donde cae à la muela , picabatza. Lat. Infundibulum.

Tolvanera, remolino de polvo en el aire, ausboilcaria. Lat. Pulveris trbo. Toma Toma de Plaza nacion. To. ,Ciudad , veaſe epug- Toma, tomadero, en el cauce, ò azequia, es la abertura para tomar agua , arte- paira. Lat. Canalis oſtium.

Tomada , lo miſmo que toma.

Tomadero , la parte por donde ſe toma lguna coſa , euſcarria. Lat. Pars , qua res capitur.

Tomado , eſpecie de alforza en los veſti- dos , de que ſe uſaba en lo antiguo, izu- rra , aloza. Lat. Veſtium plicatura ad Ornatum.

Tomador artzallea. Lat. Capiens, ac- ceptor.

Tomadnra , artualdia. Lat. Sumptio.

Tomajon , el que toma con facilidad , y deſcaro , arcorra , arcoya, artuzalea. Lat. Facilis acceptor.

Tomar vna Ciudad , &c. veaſe expug- nar.

Tomarſe de orin , &c. erdoitu , ordoitu. Lat. Ferrugine obtegi.

Tonado , artua , itſiquia. Lat. Captus, acceptus.

Tomate eſſa , arrezac ori , or dec ori. Lat. Hoc habe.

Toma , tomalo , en modo infimo , al mu- chacho to , à la muchacha no : à ambos en modo mas cortes , ori , orizu. Lat. Cape , accipe.

Tomalos , al muchacho, totzic, à la mu- chacha notzin. Lat. Accipe.

Tomadlo , orizute , orizue ; tomadlos oritzute. Lat. Accipite.

Tomelo Vm. arbeza , arbez , arbegui. Lat. Accipe.

Tomite , mata , y fruta , tomatea. Lat. omiteram onm ola-

Tomento , tomiento , mulazcarra. Lat. Tomentum.

Toillar , ſitio de tomillos , ezcaidia, tomilludia. Lat. Thvymetum.

Tomillo , ezcaya , tomillua. Lat. Thy- mus.

Tomin , tercera parte de vn adarme de el

Tominejo , pajrillo de el Perù del tama- io de vna abiſpa , tominchoa. Lat. Paſ- ſerculus lPeruanus.

Tomiza , ſoguilla de eſparto , chocarra. lLat. Tormex , icis , funiculus ſparteus.

To o el grueſſo , y bulto de alguna coſa, lodcra. Lat Tomus , moles. De tomo , y lomo , loderazcoa. Lat. La- certolus.

Totmo , volumen , tomoa. Lat. Tomus. r O. 3

Tomon , lo miſmo que tomajon , veaſe.

Ton , à que ton , ò a que ſon , ceri dago- cala. Lat. Ad quid. Sin ton , ni ſon , eceri eztagocala. Lat. cie de qualquier liquido , veaſe ſuper- ficie.

Tonada , veaſe tono.

Tonar , lo miſmo que tronar , veaſe.

Tonante , turmoiguillea. Lat. Tonans.

Tondino, cierta moldura de coluna, colo- maren moldura bat. Lat. Aſtragali modulus.

Tonel , tonela. Lat. Amplum dolium lig- neum.

Tonelada , medida de el ſitio , en que ca- ben dos toneles , toneladá. Lat. Duo- rum doliorum capacitas in navi.

Toneleria tonelquintza. Lat. Ars do- liaria.

Tonelero , tonelguillea, tonelguiña. Lat. Doliarius.

Tonelete , arma defenſiva antigua que eran vnas faldetas haſta la rodilla, aſſe- guradas en la cintura , toneletea. Lat. Armatura à renibus ad genua pendens.

Tono , ſonido , otſá. Lat. Tonus , ſonus.

Tono , modo , manera , veanſe.

Tono , tonada , ocaſta , tonua , tonada. Lat. Cantio , modulatio.

Tonſura , el cortar de el pelo ù lana, moztea. Lat. Tonſura.

Tonſura Clerical , tonſura, apaizgayera. Lat. Tonſura Eccleſiaſtica.

Tonſurat , cortar el pelo , moztu. Lat. Tondere.

Tonſurar , dàr la primera tonſura , apaiz- gaitu. Lat. Tonſurà initiare.

Tonſurado , apaizgaitua. Lat. Tonſurâ initiatus.

Tontear , tonteriac eſan eguin. Lat. Stultè loqui.

Tonteria , tontada , tontedad , tonteria, narqueria , eralguea. Lat. Stultitia. Item , eraucimendua , erogoa.

Tontillo , guardainfante , uztaya, aram- bruztaya, tontilloa. Lat. Turgida palla.

Tonto , tontoa , narra , eraucia. Lat. Stultus.

Toñina , atun freſcoa. Lat. Thynnus.

Topa , garrucha con que ſe ſuben las ve- las , c@hirrita. Lat. Trochlea ad vela levanda.

Topacio , piedra precioſa , bertoria. Lat. Topazius.

Topada , veaſe topetada.

Topadizo , lo miſmo que encontradizo, veaſe. Topa TO. 33

Topador , talcaria. Lat Cornupeta.

Topador , en el juego , iduquitzallea. Lat., Sponſionis in ludo acceptator.

Top miento , antiquado , encunentro.

Topar , llegar tocar vna coſa con otra , veale tocar.

Tcpar , hallar , topatu , arquitu , idoro. Lat Invenire.

Topar , lo miſmo que conſiſtir , veaſe.

Topar , lo miſmo que topetar , veaſe.

Topar, en el juego , iduquitu. Lat. Spon- ſionem in ludo acceptare.

Toparchia, ſeñorio de vn Lugar , bamem- pea. Lat. Toparchia.

Tope , la parte ſuperior, goyarea , galyu- rra , ganuquia. Lat. Summitas.

Tope , el golpe de vna coſa con otra , ta- quetada , taquetacoa. Lat. Colliſio.

Tope , el punto , en que conſiſte algo, ganuquia. Lat. Summum rei.

Tope , riña , ayertopa. Lat. Rixa , con- tentio. Al tope , junto , y ſin vnion, onduquian. Lat. Contiguè. Haſta el tope , tontorreraño. Lat. Ad ſummun ſque.

Topetada , de carnero, &c. talcada. Lat. rietatio. oetar , talcatu. Lat. Arietare.

T peton , golpe veale tope.

T petudo , talcaria. Lat. Cornupeta. opico , lo que pertenece à determinado lugar , batagocuna. Lat. Topicus.

Topinaria , veaſe talparia.

Topo , animal , ſatorra , ſatſuria. Lat. Talpa.

Topographia , deſcripcion de vn lugar, bat iazaldea. Lat. Topographia.

Topograhico , batziazaldecoa. Lat. To- pographicus.

Topographo , batziazaldaria. Lat. To- pographus.

Toque , tacto , uquitzea , unquitzea. Lat. Tactus , tactio.

Toque de campanas , jotzea. Lat. Pul- ſatio.

Toque , prueba que hazen los Plateros, menaſtarrien dendatzea. Lat. Ad ly- dium lapidem probatio.

Toque , punto , en que algo eſtriba , veaſe tope.

Toquero , que haze tocas , ibiquiguillea. Lat. Velorum opifex.

Toquilla , lo miſmo que toca , veaſe.

Torada , cecendia, cecentaldea. Lat. Tau- rorum grex. Toral , lo que tiene mas vigor en qual- quier eſpecie , ſendoena. Lat. Firmior, & firmius. O.

Torbellino , chirimolia , giraboilqu iña Lat. Turbo. Item , aice buhumba, aice bumbada.

Torce , eslabon , y collar , veanſe.

Torcecuello , ave , lepichulia. Lat. Tor- quilla.

Torcedero , biurcaya. Lat. Inſtrumen- tum ad torquendum.

Torcedero , antiquado torcedor.

Torcedor , el que tuerce , biurtzallea. Lat. Qui torquet.

Torcedor , que cauſa diſguſto, &c quez- cá. Lat. Animum torquens.

Torcedor , huſo grande de torcer la hila- za , malardatza , ar biurcaria. Lat. Fuſus ad filum torquendum.

Torcedura , biurtza , biurtzea , biur- queta. Lat. Torſio.

Torcedura , aguapie, que ſe ſaca de el la- gar , cutſardoa. Lat. Lora.

Torcer , dando bueltas, biurtu. Lat. Tor- quere.

Torcido aſsi , biurtua. Lat. Tortus. Hilo no bien torcido , ari ezcoa. Lat. Fi- lum non benè tortum. Demaſiadamente torcido chisbiurtua. Lat. Nimis tortum.

Torcer , doblando , ceartu , macurtu. Lat. Flectere.

Torcido aſsi , ceartua , &c. Lat. Flexus. Torcer de el camino , deſviarſe , ceartu. Lat. Deflectere.

Torcerſe , biurtu , y las terminaciones de el neutro. Lat. Torqueri.

Torcer el roſtro , peſcuezo, &c. oquertu, biurtu. Lat. Vultum torquere.

Torcido aſsi , oquertua. Lat. Tortus.

Torcidos , dulces , goiſyobiurrac. Lat Bellaria contorta.

Torcida , mecha , argui biucaya Lat. El- lychnium.

Torcidamente , óiurquiro , oquerquiro. Lat. Obliquè , tortuosè.

Torcidillo , ſeda hilada , y torcida, ſeda- biurquia. Lat. Filum ſericum contor- tum.

Torcijon lo miſmo que retortijon, veaſe.

Torcimiento , macurrera , oquerrera. Lat. Flexio , curvatio.

Torculado , inſtrumento , boillutſunda. Lat. Torculum.

Torculo , prenſa pequeña , prenſachoa. Lat. Torculum.

Tordillo , color , bechuria. Lat. Nigror canis albicans.

Tordo , paxaro , zozoa. Lat. Turdus , fi- cedula. Vn refran dize , zoz aſeác guingac, gui. TO. y literalmente ſignifica , que el tordo ahito haze aſcos de las guindas. Tordo , color , veaſe tordillo. Toreador , cecendaria , toreatzallea, to- readorea. Lat. Taurorum agitator. Torear, cecendatu, toreatu. Lat. Tauros agitare. Toreo , cecendaquintza. Lat. Taurorum gitatio. Torero , veaſe To eador.

Tores , en la Arquitectnra , ſartongana. Lat Torus.

Toril , cecentoquia. Lat. Taurile.

Torillo , torete , cecenchoa , cecencoa. Lat. Taurus , juvencus.

Torionda , vaca en zelos , cecenaya. Lat. Tura. Torloroto , inſtrumento paſtoril , baſa- chirola. Lat. Fiſtula paſtoralis.

Tormenta , veaſe , tempeſtad; tormenta. Lat. Procella , tempeſtas.

Tormentar , padecer tormenta.

Tormentar , antiquado atormentar.

Tormentilla , planta zazporria. Lat. Seprifolium.

Tormenrin , maſtil ſobre el baupres , zu- aitzeargoa. Lat. Malus proræ malo impoſitus.

Tormento , tormentua , mincaitza , ona- cea. Lat. Tormentum , cruciamentum.

Tormento , cañou de artilleria , veaſe.

Tormentoſo , veaſe tempeſtuoſo.

Tormo , peñaſco , arcaitza. Lat. Rupes.

Torna , lo miſmo que reſtitucion , veaſe.

Torna , para cncaminar el agua à las eras, utepaya. Lat. Fluentis aquæ derivatio.

Tornas , lo miſmo que granzones, veaſe.

Tornaboda , eztayondoac. Lat. Repotia , Orum.

Tornada , torna , buelta , biurtzea, iu- rrera. Lat. Reditio , reverſio.

Tornadizo , aldacoya. Lat. Deſertor.

Tradura , lo miſmo que tornada , veaſe.

Toruadura , medida de diez pies , ama- roina. Lat. Decempeda.

Tornaguia , bialberria. Lat. yngra- plbum ſecundum pro remeatu.

Toruamiento , antiquado , converſion.

Toruar , bolver de alguna parte , y reſti- tuir , veaſe volver.

Tornaſol , veaſe gigantea , giraſol.

Toruaſol , viſo de luz en algunas telas, arquirudia. Lat. Species lucis.

Tornaſolado , arquiruditua. Lat. Lucis ſpeciem præferens.

Tornatil tornuan eguiña , gaboildua. Lat. Tornatilis.

Tornaviage , biurrera. Lat. Reverſio.

Toruaviron , veaſe torniſcon. T Oo. s5

Torneador , tornero , tornularia , gabo- ildaria. Lat. Tornator , toreuta.

Torneador , en torneos , zaldun gudaria. Lat. Haſtiludij certator.

Torneamento , antiquado torneo.

Tornear , con torno , tornutu, gaboildu. Lat. Tornare.

Torneado aſsi , tornutua , &c. Lat. Tor- natus.

Tornear , en torneo, zaldiz gudatu. Lat. Haſtiludium exercere.

Torneo , zaldunguda. Lat. Haſtiludium.

Tornera , Monja , tornera , gaboilzaya. Lat. Monialis rotæ loculatæ aſſiſtens.

Tornero , Artifice , vcaſe torneador.

Tornillero Soldado deſertor ieslea, aldacoya. Lat. Deſertor , transfuga.

Tornillo , gaboilchoa, tornilloa. Lat. Ver- ticulum.

Torniſcon , autzecoa. Lat. Colaphus.

Torno , lo miſmo que grua , veaſe.

Torno , para labrar , tornua , gaboilla. Lat. Tornus.

Toro , cecena. Lat. Taurus.

Torondon , lo miſmo que tolondron, veaſe.

Toronja , fruta , toronjo ſu arbol , toron- ja. Lat. Malum citreum , malus citrea.

Toronjil , planta , larania , torongilla. Lat. Apiaſtrum.

Toroſo , ſendoa. Lat. Toroſus , a , um.

Torozon, torzon, ſabelerrabia. Lat. Tor- men.

Torpe , tardo , peſado , guelpea , narra. taguia. Lat. Tardus , lentus , ſtupidus.

Torpe , deſoneſto , torpea , lizuarra. Lat. Turpis , obſcenus.

Torpedad , veaſe torpeza.

Torpedo , pezecillo , ſortarraya. Lat. Torpedo.

Torpemente, tardamente, guelperó, deſ- honeſtamente , torpequiro , lizuar- quiro. Lat. Tardè, turpitèr

Torpeza , en lo rudo , tardo , &c. guel- pea. Lat. Tarditas , hebetudo.

Torpeza , deshoneſtidad , torpeza , li- zuarqueria. Lat. Turpitudo , obſcæ- nitas.

Torpeza , fealdad , itſuſtaſuna. Lat. Fæ- ditas.

Torrar , torrado , veaſe toſtar , toſtado.

Torre , torrea , dorrea. Lat. Turris.

Torrear , torreztu , torreztatu. Lat. Tur- ribus munire.

Torrefaccion , chiſcalguitea, quiſcalgui- tea. Lat. Torrefactio.

Torrejon , torre mal formada, torraiſca, dorraiſca. Lat. Turricula.

Torrente , ujola. Lat. Torrens. Torreon, 33 r O.

Torreon, torretzarra. Lat. Turris ingens.

Torreznada, urdai azpicoen zartaguial- dia. Lat. Lardi in fruſta ſecti frixura.

Torreznero que no ſale de ſobre el fuego , machichucalde , ſuſtondarra. lLat. Homo culinarius.

Torrezno , urdai azpicoa , urdai erra- goſia. Lat. Lardi ſegmentum toſtum , vel rixum.

Torrida dicecana , errea. Lat. Torri- dus.

Torrija ochigorra. Lat. Panis ſegmen- tum frixum.

Torrontero, monton de tierra en declive, minoa. Lat. Terreus clivus.

Torrontes , uba blanca , maſchuria. Lat. Uvæ ſpecies.

Torta , opea , ſi es menor, opilla , y par- ticularmente de maiz, galoa, taloa. Lat. Torta. tia.

Tortada , naſopea. Lat. Opſonium in mo- dum tortæ conitum.

Tortedad veaſe corbadura , obliqui- dad.

Tortera , tartera , naſopaya. Lat. Va æneum culinarium , quo tortæ coquun- tur.

Tortera tortero , rodajita de el huſo, concá , chaonda. Lat. Fuſi vertricillum.

Torticeramente, antiquado injuſtamente.

Torticero , antiquado injuſto.

Tortilla , tortita , tortica , opilla , opil- choa , opechoa. Lat. Parva torta.

Tortilla de huevos , tortilla , arrauz- taloa.

Tortola , ave uſatortola. Lat. Tur- tur , uris.

Tortores , pedazos de calabrotes , &c. condaſcac. Lat. Funium fruſta.

Tortozon , eſpecie de uba , maſmueta bat. Lat. Quædam uvæ ſpecies.

Tortuga , animal , chaberamá. Lat. Teſ- tudo.

Tortuoſamente , billunquiro. Lat. Tor- tu sè.

Tortuoſo , billunquia. Lat. Tortuoſus.

Tortura , obliquidad , oquerrera, macu- rrera. Lat. Obliquitas.

Tortura , queſtion de tormento , mincal- dea. Lat. Tortura.

Torviſco , planta , torbiſcoa. Lat. Thy- melæa.

Torvo , izugarria. Lat. Torrus , a , um.

Torzal , abiurquia. Lat. Funiculus in- tortus.

Torzon , veaſe torozon. r O.

Torzuelo , veaſe halcon.

Tos , eztula. Lat. Tuſſis.

Toſcamente , policabero , antzacabero. Lat. Ruditèr , impolitè.

Toſco , policabea , antzacabea. Lat. Ru- dis , impolitus.

Toſquedad , policabea , antzacabea. Lat. Ruditas.

Toſſecilla , eztulchoa. Lat. Tuſſicula.

Toſſer , eztuleguin , eztulca egon ari. Lat. Tuſſire.

Toſſidura , eztulguitea. Lat. Tuſſis.

Toſſigar , veaſe atoſigar.

Toſſigo , licaguia , licaguina , irea , po- zoina. Lat. Toxicum , venenum.

Toſſigoſo , licaguitſua. Lat. Toxico in- fectus.

Toſtada , ogui chigorra , ocor chigortua. toſtada. Lat. Panis ſegmentum toſtum.

Toſtador , el que tueſta , chigortzallea. Lat. Qui torret.

Toſtador, inſtrumento , chigorcaya. Lat. Uſtrina.

Toſtador de caſtañias zartaná , y es vna ſarten redonda , ancha , y honda, llena de agujeros con ſu haſtil , ò man- go de palo. lLat. Vas ferreum ad torreu- das caſtaneas.

Toſtar , chigortu , chirigarratu , chi- gartu. lat. Torrere.

Toſtar deaſiado , requemar, quiſcaldu, chiſcaldu. Lat. Adurere , nimium tor- rere.

Toſtado , color , chitoria. Lat. Flavus.

Toſton , garbanzo toſtado , garbanzu chi@gortua. Lat. Cicer toſtus.

Toſton , moneda de Portugal , toſtoya. Lat. Nummus argenteus Luſitanus.

Toſton ſopa de pan toſtado , y azeite nuevo , ogui chigorrez , ta oliozco tzo- pá. Lat. Panis toſtus oleo imbutus.

Total , gucizcoa , guztizcoa. Lat. Omnl- modus.

Total , que reſulta , gucia. Lat. Totum.

Totalidad , guciera. Lat. Totum.

Total , contrapueſto â parcial, guciarra. Lat. Totalis.

Totalmente , guciz , guztiz. Lat. Pe nitus.

Totovia , ave , veaſe galerita.

Toucan , ave de el Braſil , toucaná. Lat. Pica Braſilica.

Toucan , conſtelacion. , toucanizarra. Lat. Nova conſtellatio ſic dicta.

Toxicado , toxico veaſe atoſigado toſsigo.

Toxo , arbuſto , erratza. Lat. Geniſltæ ſpecies.

Toza , lo miſmo que tocon , veaſe. Tozal, O. Tozal, lugar alto , goitoquia. Lat. Locus

Tozolada , tozolon , golpe en el tozuelo, iepozamarrecoa. Lat. In cervicem im- pactus ictus.

Tozuelo , cerviz grueſſo , lepazamarra. Lat. Cervix toroſa. rr .

Traba , trabas , trabac , loteſcuac. Lat. Pedica , compedes.

Trbh.a la diligencia de trabar la execu- cion , pagaraztea. Lat. Ad ſolvendum compulſio.

Trabacuenta , trabacontua. Lat. Error calculi.

Traàadero , en la mano , ò pie de las beſ- r-

Traadura , trabatzea , catrambilla. tzea. Lat. Nexio , connexio.

Trabajadamente , veaſe trabajoſamente.

Traba ador , por ſu jornal , necazalea, nccazaria. Lat. Operarius.

Tr.baiador , laborioſo , bearguillea , la- na ia , languillea. Lat. Laborioſus.

Trabajar , trabajatu , trabaillatu , bea- rreguin , laneguin. Lat. Laorare.

Trabajar , labrar landu. Lat. Elabo- rare.

Trabajado , landua. Lat. Elaboratus.

Trabajado , canſado , molido , veaſe.

Trabajo , lan , bearra , trabajua , tra- baillua. Lat. Labor , opera , æ.

Trabajo comun de todos los vezinos de vna Republica , a que concurren por sì, o por otro , auzalana , araldia. Lat. Operæ communes.

Trabajo , dificultad , pena , nequea. Lat. Labor , ærumna.

Trabajo , la obra que ſe haze , y ſe v à hazer , beargaya. Lat. Opus , labor.

Trabajoſamente , nequez. Lat. Egrè.

Trabal , clavo trabal , iltze mota bat. Lat. Trabalis , e.

Trabar , juntar, trabatu, batur Lat. Nec- tere.

Trabar , porfiar , reñir , veaſe.

Trabar , agarrar , eldu , itſatſi. Lat. Ar- ripere.

Trabar execucion, paguerazo , pagaraci. Lat. Ad ſolvendum juridicè compel- lere. L T R. 337

Trabado , hombre robuſto , ſendoa. Lat. Foroſus.

Trabado , caballo de dos manos blancas, zaldi eſcuchuria. Lat. Equus albis ma- nibus.

Trabazon , trabaquida catrambilla, euſquida. Lat. Nexus , commiſſura , unio.

Trabe , lo miſmo que viga , veaſe.

Trabea , ropa talar antigua , ſoñeco luce bat Lat. Trabea.

Trabon , trabatzarra. Lat. Ferreum vin- culum.

Trabucacion , araulia , araultzea , tra- buquea. Lat. Perturbatio , commixtio.

Trabucar , trabucatu , arauli , arau- litu. Lat. Perturbare, permiſcere. Viene de el Baſcuence trabucatu , y es con- traccion de aſirabucatu , aſtera buca- tu , y por eſſo en algunas partes dizen eſtrabicatu , y ſignifica acabar al em- pezar , ò poner el fin al principio , de bucatu acabar , y aſtera , aſitzera al empezar.

Trabucarſe , trabucatu , &c. y las ter- miuaciones de el neatro. Lat. Verba in- vertere.

Trabucado , trabucatua , &c. Lat. Per- aaria lariaL. Aquilirium excedens præponde- Ta.

Trabucazo , trabucadi, trabucazoa. Lat. Catapultæ ictus , vel ſtrepitus.

Trabuco , trabucoa. Lat. Catapulta , æ.

Tracamundana , trocaiſca. Lat. Ridicula commutatio , permutatio.

Trachea , trachiarteria , traquiarteria , bi- riarteria biricodia. Lat. Traclhea, trachiarteria.

Traciſta , de fabricas , &c. traciſta , cia- martaria. Lat. Delineator, deſcriptor.

Traciſta de enganos , cilibocaria. Lat. Machnatoer.

Tracto de tempo , erartea, mugutartea. Lat. Tractus temporis.

Tracto , de la Miſſa , tractoa. Lat. Trac- tus , s.

Tradicion , de padres , à hijos , bapega- nia , otſeagoa. Lat. Traditio.

Tradicion , lo miſmo que entrega, veaſe.

Traduccion , itzulquera , itzulia, biur- quea. Lat. Traluctio , verſio.

Traducir , hizcuntza bat beſtera itzuli, biurtu, eman. Lat. Vertere.

Traducido , @:tzlia. Lat. erſus.

Traductor , itznlaria biurlaria. Lat Vv Tra T R. y8

Trafagar , veaſe traficar.

Trafago , lo miſmo que trafico , veaſe.

Tratao , cuidados , dependencias , ar- zoa. Lat. Negotiorum fluctus.

Taſagon arazcduna. Lat. Negotio- lus.

Traftalmejo intrepido auſartá. Lat. udax.

Taficar , comerciar, ſaleroſi. Lat. Nego- tiari.

Traficante, ſaleroslea. Lat Negotiator.

Trafico ſaleroſgoa. Lat. Negotium, commerium.

Tragacanta , buguerroa. Lat. Tragacan- tha.

Tragacete , arma arrojadiza , de que uſa- ban los Moros , tragacetea. Lat. Spi- culum. Fragadero , erbera , eztarria , eztarzu- lca , iresbidea , irunsbidea. Lat. Oeſo- pbagus , gula.

Traauero , tragadera , erbera , gubioa, aiaſca. Lat. Gula

Tragador , irerlea , ire@slaria , irunslea, iru@slarra erberaria erberatza- llea. Lat. Devorator.

Tragaſees , lo mimo que traidor, veaſe.

Tragaldabas , triponcia , ſayea. Lat. Hel- luo.

Tragaleguas , ibiltari bicia. Lat. Curſor velociſlimus.

Tragaluz , tronera para que entre la luz, arcodia. Lat. Feneſtella pro lumine.

Tragamallas , embuſtero , engañador, caſe.

Traatada tragoaldia. Lat. Longus hauſtus.

Tragar , iretſi , irunſi , erberatu , tra- galu. Lat. Vorare , devorare , deglu- tire.

Tragado , iretſia, &c. Lat. Voratus, &c.

Traganton , veaſe tragon.

Tragazo , tragotzarra edalditzarra. Lat. Longus hauſtus. Fragazon,lo miſmo que glotoneria, veaſe.

Trage , tragea , jazcaya , jaza , jancie- ra. Lat. Cultus , habitus.

Tragedia , tragedia. Lat. Tragædia.

Tragedioſo, lo miſmo que tragico, veaſe.

Tragelafo , animal , auntzoreña. Lat. Tragelaphus.

Tragico , tragediarra , doacabea. Lat. Tragicus , infelix. Fragicanmente , doacabero. Lat. Tragicè, infauſtè.

Tragicomedia , tragicomedia. Lat. Tra- gicomædia.

Tragi , acarreo de mercadurias , merca- derien carrayoa. Lat. Convectatio. TR.

Tragiñan , garrayatu. Lat. Convehere.

Taginante , garrayatzallea. Lat. Con vector.

Traginero , lo miſmo que traginante. Eragino , lo miſmo que tragin.

Tragio , planta , tragioa. Lat. Tragium.

Trago , mata pequeña , matſiquia. Lat. ragum.

Trago , de beber , tragoa , edaldia , col- pea. Lat. Hauſtus , us.

Tragon , mandica , jalea , triponcia, ſa- yea , ſabeldarrayoa. Lat. Helluo , ga- neo,

Tragonia , glotoneria , veaſe.

Tragopana , ave , arrano mota bat. Lat. l ragopa , æ.

Tragorigano , oregano cabruno , aſtore- gana. Lat. Tragoriganum.

Traguillo , traguito , tragochoa , edaldi- choa , colpetoa. Lat. Levis hauſtus.

Trahedor , ecarlea, ecartzallea. Lat. Ad- ductor.

Traher , ecarri. Lat. Afferre, adducere. Eſte verbo ecarri , tiene los irregulares ſiguientes , que ſon muy uſados. Siguiendoſe acuſativo ſingular. Indic. preſ. Yo lo traigo , traes , trae , da- cart , dacarc , an , dácarzu , dacar: traemos traeis , traen , dacargu , da- carzue , dacarzute , dacarte. Imperf. Yo lo traia , &c. necarren , cene- carren , cecarzun , cecarren , guene- carren , guencargun , cenecarten , ce- carz uten , cecarten., lmperat. raelo , ecarc , ecan , ecarzu : traigalo el , becar : traedlo , ecarzue, ecarz@ute : traiganlo , becarte. Optat. preſ. dacardan , dacarzun, daca- ren , dacargun , dacarzuten , dacar- ten , traigalo yo , tu , aquèl , c. Optat. preſ. Que yo lo traiga , que tu, que aquèl , dacardala, dacarzula , da- carrela , &c. Impcrf. Que yo lo trageſſe , que tu , que aquèl , nencarrela , cecarzula , ceca- rrela , &c. Si yo lo traxera , fi tu , ſi aquèl, banecar, bacenecar , balecar: ſi nòs , vòs , ellos, bagudenecar , bácenecarte, balecarte. Siguiendoſe acuſativo plural. Indic. preſ. Yo los traigo , tu , aquèl, dacartzit , dacartzic , in , dacartiz: us rR. nòs , vòs , ellos , dacartzigu , dacar- izute , dacartzite. tem , dacazt , dacaitzu , dacaz , dacaiz- cu , dacaitzute , dacazte. Itecm , dacardaz , dacarzuz , dacaz, da- cargu. , dacarzuez , dacaze. Iem , dacazquit , dacazquitzu , dacaz- qui , &c. lmperf. Yo los traiìa , tu aquèl necar- tzien , cenecart ien , cecartzien : ns, v òs , ellos , guenecartzien , cenecar- ziten , cecartziten. Irm , eca quien , cenecazquien , &. Item , necazan cenecazan , cecazau, &c. Imperat. Traelos , ecartzic , ecartzin, ecartzitzu, ecazquic, ecazquin , ecaz- quitzu , ecaitzic , ecaitzin , ecaitzu. Tragalos el , becartzi , becazqui , be- caz. Traedlos , ecartzizute , ecaz- quizute , ecaitzute. Traiganlos , be- cartzite , becazquite , becazte. Uptat preſ. Dacartzidan , dacartzizun. dacartzien , dacartzigu dac artzi- zzten , dacartziten , traigalos , yo, tu , aquèl , &c. prat. preſ. Que yo los traiga , que tu, que aquèl , dacartzdl dacartzi- ula , dacartziela , &c. Item , dacaz tala , dacardazala , &. Imperf. Que yo los trageſſe , que tu , que aquel , necartzila cenecartziela, cecartziela , &c. Item , necazquiela , nccazala , &c. Si vyo los traxera , &c. banecartzi, bace- - Item , banecazqui ancaz , balecaz, &c. Siendo acuſativo el pronombre ni. Indic. preſ. Nacac uacan nacarzu, nacr , tu me traes , aqtel , nacarzue, nacarzute, n icarte, oſotros me traeis aquellos me traen. Imperf Tu me traìas , aquèl, nencarzun, nencarren vòs , ellos me traian , nen- carzuten , nencarten. Optat. preſ. Que tu me traigas , que aquèl, nacarzula , nacarrcela , &c. Ifperf. Que tu me traxeras , que aquèl, nencar ula , nencarrela , &c. Si tu me traxeras , ſi aquèl , banencarzu, banencar , banencarzute , banencarte. Siendo acuſativo el pronombre hi. Indic. preſ. Yo te traigo , aquèl , acart, TR. 339 acar , nòs , ellos , acaru , acarte. Imperf. Yo te traìa , aquèl , encartan, ecartan , nòs , elos , encargun , en- carte. Siendo acuſativo el pronombre zu , zeu. Indic. preſ. Yo te traigo , aquèl , zacar- tzit , zacartzi , nos , ellos , zacar- tz@igu , zacartzite. Item , zacazquit , zacazqui , zacazqui- gu , zacazuite. Item , zacardaz , zacaz, zacarguz, tza- za@zte Imperf. Yo te traìa , aquèl , cencartan, Sien do acuſativo el pronombre gu , gueu. Indic. preſ. Tu nos traes , aquèl , gacar- t ic , in gacartzizu , gacartzi; vòs, ellos -, gaartzizute, gacartzite. Iteu gacaitzic , gacazquic , &c. Imperf Tu nos traìas , aquèl , guenen- cartzien , guencartzie ; òs , ellos, guenencartziten , guencartziten. Siendo acuſativo el pronombre zuec , zeuec. Indic. preſ. Yo os traigo , aquèl , zacar- tzitet , zacartzite ; nòs , ellos , za- cartzitegu , zacartzitete. Con relacion à la primera de ſingulary acuſativo tambien ſingular. Indic. preſ. Tu me lo traes , aquèl , dia- cardazu , diacart , vòs , ellos , dia- cardaz ute , diacartet. Imperf. Tu me lo traìas , aquèl cenia- cartan , ciacartan ; vòs , ellos , cenia. cartaten , ciacartaten. Con la miſma relacion , y acuſativo plural. Indic. preſ. Tu me los traes , aquèl, dia- cazquidatzu , diacazquit; vòs, ellos, diacazquidazute , diacazquidate. Item , diacartzidazu , diacartzic , &c. Imperf. ciniacazquidan , ciacazquidan, ciniacazquidaten , ciacazquidaten, tu me los traìas , aquèl , vòs , ellos. Item , ciniacartzidan , ciacartzidau, &c. Vv 2 Con TR. ó Con relacion à la perſona zu , zeu , y acuſativo ſingular. Indic. preſ. Yo te lo traigo , aquèl , dia- cartzut , diacarz u ; nòs , ellos , dia- cartzugu , diacartzute. Imperf. Yo te lo traia , aquèl , niacar- tzun , ciacartzun ; nos , ellos , gui- niaczrtzun , ciacartzuten. La miſna relacion , y acuſativo plural. Indic. preſ. Yo te los traigo , aquèl, dia- ca uitut , diacaz quitzu ;, nos , ellos, diacazquitzugu , diacazquitzute Item diacartzitzut diacartzitzu, &c. Imperf. Yo te los traìa , aquèl , niacaz- qitzun , ciacaz quitzun ; nos , ellos, gtiniacazquitzun , ciacaz quitzuten. Ite.n , niacartzitzun cacartzitzun, &c. Co reiacion à la tercera de ſingular , y acu.ativo tambien ſingular. Indic. preſ. Yo ſe lo traigo à el, tu , aquèl, diacarquiot , diacarquiozu , diacar- quo ; nòs , vòs , ellos , diacarquiogu, áiac@arrquio. te , diacarquiote. Irem, diacagot , &c. Imperf. Yo ſe lo traia , tu , aquèl , nia- carquion, ceniacarquion, ciacarquion; nos , vòs , ellos , guiniacarquion , ce niacarquieen , ciacarquiot@en. tem , niacargosn , &c. Imperat. Traeſelo tu ecargoc , ecar- quioc , ou , ecargozu, ecarquiozu : trai- gaſelo èl , becargo , becarguio traed- elo , ecagozue , ecarqniozue , trai- ganſelo ; becargote , becarquiote. La miſma relacion , y acuſativo plural. Indic. preſ. Yo ſe los traigo , tu , aquèl, diaca@quiot , áiacaz uiozu , diacaz- quio ; nos , vos , ellos , diacazquiogu, áiacaquiozute , diacazquiote. Item, diacaz got , diacartziot &c. Imperf. Yo ſe los traia , tu , aquèl , nia- cazquion , ceniacazquion , ciacaz- quion ; nos , vòs , ellos , guiniacaz- quion , ceniacaz quioten , ciacazquio- ten. Item , niacaz@gon , niacat ion, &c. Imper. Traeſelos , ecaz quioc , on , ecaz- quiotzu , ecart z ioc , on , ecartziotzu; ecazgoc, ecaz@gotzu : traigaſelos , becaz- quio , becart io , becazgo : traedſelos, becazquiotzute , eczgotzute : rai r R. ganſelos , bcazquiote , be@cazgote. Con relacion à la perſona gu , gueu, y acuſativo ſingular. Indic. preſ. Tu nos lo traes , aquèl , dia- carguc, un , dacatrguzu, diacargu ; vòs, ellos , diacarguc ute, diacargute. Item diacarquiguc , diacarquigu &c. Imperf. Tu nos lo traìas , aquèl , cinia- cargun , ciacargun ; vòs , ellos , cinia- carguten , ciacarguten. Item , cinia- carquigun &c. Imper. Traenoslo , ecarguc , un , ecar- guzu ; traiganoslo , biacargu ; traed- noslo , ecarguzue ; traigan noslo , bia- cargute. La miſma relacion , y acuſativo plural. Indic. preſ. Tu nos los traes , aquèl , dia- cazguc, un , diacazguzu , diacazgu vòs , ellos , diacazguzute , diacazgu- te. Item diacartziguc &c. Item dia- cazquiguc c. Imperf. Tu nos los traìas , aquèl , cinia- cazgun ciacaz guu ; vòs ellos , ci- niacaz@uteu , ciaca guten. tem , ci- niacautzigun c. Item , ciniacazqui- gun &c. Imper. Traenoslos, ecaizcuc, un, ecaiz- gutzu; ecartziguc, un, ecartzigut u; ecaizquiguc , ecaizquigutzu taiga- noslos , becaizcu, becaizquigu : traed- noslos , ecaiz@gutLute , ecartzigutzu- te traigannoslos , becaizcute , becaiz- quigute. Con relacion à la perſoua zuec , zeuec, y acuſativo ſingular. Indic. preſ. Yo os lo traigo , aquèl , dia- cart zutet , diacarzute ; nos , ellos., diacartzugute , diacartzutete. Imperſ. Yo os lo traìa &c. niacartzuten. ciacartzuten , guttiuiacartzuten , cia- cartzuteten. La miſma relacion y acuſativoplural. Indic. preſ. Yo los traigo , aquèl , dia- cazquizutet , diacazquitzute ; uos, ellos , diacazquiltzugute , diacazquit- zut. Imperf. Yo os los traìa , aquèl , niacaz- quizuten, cicazqujzuten ; nos, ellos, guiniacazquizáuten , ciacazquizute- en. Con rT R. Con relaeion à la tercera de plural. y acuſativo ſingular. Indic. preſ. Yo ſe lo traigo à ellos , tu, aquel , diacarquiotet , diacarquiezu, diacarquiote nos , vòs , ellos , dia- carquiogute , diacarquiozute , diacar- quiotete. Item diacagotet. lmperf. Yo ſe lo traìa à ellos , tu, aquèl, niacarquioten , ceniacarquioten , cia- carquioten ; nos , vòs , ellos , guenia- carquioten , ceniacarquioteten , cia- carquioteten. La miſma relacion , y aeuſativo plural. Indic. preſ. Yo ſe los traigo à ellos , dia- cazquiotet , diacazquezu , diacaz- quiote. Imperf. Yo ſe los traìa , niacazquioten &c.

Traer , en el ſentido de andar , mover, mænear , traerle perdido , traer entre manos &c. erabilli , con ſus irregula- res , que le pucden vèr en lavoz andar.

Traher las piernas , vale dar friegas, veae.

Trahida , ecarrera. Lat. Conductio.

Trahilia , correa , con que ſe lleva el perro à la caza , crcezquia. Lat. Funis , quo canis ducitur.

Trahilla , inſtrumento de paſſar tierra de vna parte a otra , lutaldaya. Lat. Ve- hiculum.

Trahillar , allanar la tierra , lutaldaitu, lurra lantu , plaundu , berdindu. Lat. erram complanare.

Trahillado , lutaldaitua &c. Lat. Com- planatus.

Traicion , ſalquindea , etoira , traicioa. Lat. Proditio. Hazer traicion , ſalquindu. Lat. Prodere. A traicion , ſalquindez , etoiraz , trai- eiog. Lat A tergo , ex inſidiis.

Traidor, traicionero , ſalquindaria, trai- dorea , etoya. Lat. Proditor.

Traidoramente , veaſe á traicion.

Traite , carda de el paño , colgado de la percha , cardamena. Lat. Carminatio.

Trama , la hebra , que paſla de vn ladoal otro de la urdiembre ari iraz caya, omenaria. Lat. Trama , ſubtegmen.

TFrama, eſpecie de ſela para tramar , ſeda irazcaya. Lat. Ericum ad tramas. Frama , artiiicio engañoſo , irazcaya. Lat. Aſtus , dolus.

Tramador , irazqitzallea, irazquilea. T R. 1 Lat. Tramarum textor , vel dolorum.

Tramar , aria irazqui. Lat. Tramas ſub- tcxere , vel dolos ſtruere.

Tramado , irazquia. Lat. Subtextus.

Tramite , lo miimo que ſenda , veaſe.

Tramo , tocartea. Lat. Tractus , inter- valm.

Tramojo , la parte de la m ies , que el ſe- gador aprieta en la mano , eſcumena. Lat. Meſsis manipulus.

Tramojo , atadero de los manojos, azao- queta , laſtabiurra locarria. Lat. Manipuli ligamen.

Tramontana , viento , ifarra. Lat. Bo- rcas.

Tramontana , ſobervia , altivez , veaſe. Perder la tramontana , diſparatar, veaſe. Tramontaneo , menditic aronzcoa. Lat. Transmontanus.

Tramontar , mendiac igaró. Lat. Montes tranſcendere.

Tramontado , mendiac igaroa. Lat. Qui montes trancendit

Tramoya , maquina de theatro , tramoya. Lat Machina veratilis in ſcena.

Tramoya , enredo , tramoya. Lat. Stro- pha.

Tramoyiſta , tramoiguillea. Lat. Machi- narum artifex , machinator.

Trampa , es voz Baſcongada , trampa, y ſe dize por onomatopeya de el ruido, que haze al caerſe la trampa. Lat. De- cipulum.

Trampa , engano , trampa. Lat. Dolus.

Trampa legal , trampa cilleguia. Lat. Dolus permilſſus.

Trampal , atolladero , locatza. Lat. Cæ- noius locus.

Trampantojo , beguitacinoa , beguirudia. Lat. Præſtigiæ , oculorum fallacia.

Trampazo, la ultima buelta en el tormen- to de cuerdas , azqueneco trampadá. Lat. Torturæ ultima contorſio.

Trampea , lo mlmo que petardear, tram- pia bici. Lat. Doio mutuari , petere. accipere.

Trampear , entrampar , trampiaz quen- du. Lat. Aſtu aliquem defraudare.

Trampilla , erampazoa. Lat. Levs dolus.

Trampoſo , trampſta , trampaguillea, trampoſoa. Lat. Fraudulentus.

Tranca , de puerta , trancd , artagara. Lat. Repagulum , vects , is.

Trancahilo , uudo , ò lazo , que eſtorva paſſar el hilo , ò cuerla por algina par- te , diaqu a, coraitloa , chibſtea. Lat. Filo , aur funi nex us ſuperappoſitus. @ Tran TR.

Trancar , lo miſmo que atrancar, veaſe.

Trancaæo , trancada , atagaicada. Lat. Vecis ictus.

Trace , trancea , guertoya. Lat. Diſcri- ncn , periculum.

Trncelin, lo miſmo que trencellin, veaſe.

Tr.nchete dc zpateros , tranchetea. lLat. calpsrum ſutorium.

Tranco , el umbral batiente de la puerta, atalapiſtea. Lat. Lmen inferum.

Tranco , paſſo laigo , o ſalto , trancoa, ſaltoa. Lat. Grallatorius gradus , ſaltus. A trancos , ſaltoca , trancoca. Lat. Sal- tuatim.

Tranquera , eſtacada, empalizada, veaſe.

Traquero , de puertas , y ventanas , acoſ- .

Traquilamente , veaſe ſoſſegadamente.

Tranquilar , tranquilizar , ſoſtegar, apa- ci uar.

Taquilidad , veaſe ſoſsiego , paz.

Trarquilo , veaſe ſoſſegado , quieto.

Traquilla , trancachoa. Lat. Exiguum repagulum.

Tranſacion , contrato , auztepaya. Lat. Traiactio.

Tranialpno , lpeſen beſte aldecoa. Lat. rani aipinus.

Trascendeucia , en la Filoſofia , arqui- ſuria.

Transcendencia , lo miſmo que perſpica- cia , vecle.

Transcer der , en la Filoſoſia , arquiſuri. at. Traſcendere.

Transcender , paſlar de vna parte à otra, igaro. Lat. Tranſire.

Trascender , e halar olor muy vivo, uſai andia banatu. Lat. Odorem fra- grantiſlsimum difſundcre.

Trascendente , transcendental , arqui- ſuria. Lat. Tranſcendens.

Tranſcribir , lo milmo que trasladar, veaſe.

Tranſcurſo de el ticmpo , erajoaira. Lat. Tranſcurſus temporis.

Tranſeunte , accion, iragoya, iragoarra. Lat. Tranſiens , euntis.

Tranſeunte , lo miſmo que tranſitorio, veaſe.

Transſerir , veaſe trasladar.

Transfigurable , beſtirudigarria , berci- rudigarria. Lat. Transfigurabilis.

Transfiguracion , beſtiruditzea, berciru- ditzea. Lat. Transfiguratio.

Transfigurarſe, beſtiruditu, berciruditu, beſtirudia artu Lat. Se transfigurare. @, a. r R.

Transfixion , batetic beſteraco zulaera. Lat. Transfixio. Veaſe traſpaſſar.

Transfixo , batetic beſtera zulatua. Lat. Transfixus. Veaſe traſpaſſar hiriendo.

Transſlorar , copiar algun dibujo al tras- luz , cearguitara erabeztatu. Lat. Ad lucem tranferre.

Transflorado , erabeztatua. Lat. Trans- latus.

Transflorear , dàr color verde ſobre oro, u plata , urregañean verdeztatu. Lat. Viridem colorem in aurum inducere.

Transformacion , beſterantza , berceran- tza , eraldaya. Lat. Transformatio.

Transformador , beſteratzallea , berce- ratzalea , eraldaitzallea. Lat. Trans- formator.

Transformar, beſteratu, berceratu, eral- daitu. Lat. Transformare.

Transformado, beſteratua &c. Lat. Trans- formatus.

Transfregar , veaſe eſtregar , refregar.

Transfretar , itſaſoa igaro. Lat. Trans- frctare.

Transſuga , transſugo , veaſe deſertor, toruillero.

Transiundir , iſuri. Lat. Transfilre. ran , iidido , iſuria. Lat. lTans fuſus. rane tſi , iſurta. La. Transſuſio.

Tr.ngredir ugautſi. Lat. Trans- E. Iraisgreſsion , mugauſtca. Lat. Trans- greiio

Traugreſſor , mugauslea. Lat. Trans- greſſor.

Tanſicion , igaroldia , paſaeéra. Lat. Tranſitio.

Tranſido , erquitua. Lat. penè enectus. Languidus,

Tranſigir , auztepaitu. Lat. Tranſigere.

Tranſigido , auztepaitua. Lat. Tran- ſactus.

Tranſitar , irago , igaro. Lat. Tranſire.

Tranſitivo, iragogarria, paſſagaria. Lat. Trauſitivus.

Tranſito , el acto de paſſar , iragoera, iragandea. Lat. Tranſitus.

Tranſito , por dondo ſe paſſa , iragande- guia , igaroteguia. Lat. Tranſitus, am- bulacrum.

Tranſito , la muerte ſanta de los Juſtos, iragandea. Lat. Tranſitus , obitus.

Tranſitoriamente , iragancorquir. Lat. Tranſitoriè.

Tranſitorio , iragocorra , iragancorra. Lat. Tranſitorius , caducus.

Translacion , eraldara. at. Translatio.

Translaticiamente , eraldaiquiro. Lat. Translatitiè. Trans T R.

Translaticio , translato, er aldaquia. Lat. Translatitius.

Transmarino , itſaſoſtecoa. Lat. Trans- marinus.

Transmigracion , erraldaira. Lat. Trans- migratio.

Transmigrar , erraldatu. Lat. Transmi- grare.

Transmiſsion , beſtiragoa. Lat. Trans- miſsio.

Transmitir , beſtiragotu. Lat. Transmit- tere.

Transmutable, eraldagarria. Lat. Trans- mutabilis.

Transmutacion , eraldaira. Lat. Trans- mutatio.

Transmutar , eraldatu. Lat. Transmu- tare.

Trasmutado , eraldatua. Lat. Trans- nutatus.

Transmutativo, transmutatorio , eralda- quiña. Transmutativus.

Transparencia , goaitarguiera. Lat. Pel luciditas.

Transparentarſe , goaitarguitu. Lat. Pel- lucere.

Tranparentado , goairtarguitua. Lat. Pellucens , pellucidus.

Transparente , goaitarguia. Lat. Pellu- cidus.

Transpiracion , celauſtea. Lat. Transpi- ratio.

Transpirar , evaporar los humores , ce- lauſtu. Lat. Transpirare.

Transpirado , celauſtua. Lat. Transpi- rats.

Transportacion , batetic beſtera erama- tea. Lat. Transportatio.

Transportamiento , lo miſmo que trans- portacion. FTransportamiento , enagenamiento de ſentidos , cordebaguetzea. Lat. A ſen- ſibus abſtractio. ransportarſe , cordebaguetu. Lat. Aſen- ſibus abſtrahi.

Tranſportar, batetic beſtera eraman. Lat. Transportare , transvehere.

Transporte , lo miſmo que transporta- cion. ransportin , colchon delgado , colchoi- mea. Lat. Culcitra brevis , & exilior.

Transpoſicion , hitzaldaira. Lat. Trans- poſitio.

Tranſubſtanciacion , converſion total de vna ſubſtancia en otra , como en la Eu- chariſtia , beſtegopetzea. Lat. Tran- ſubſtantiatio. Franſubſtancial, beſtegopearra. Lat. Tran- ſubſtantialis. R. s

Transſubſtanciar, beſtegopetu. Lat. Tran- ſubſtantiare.

Tranſubſtanciado , beſtegopetua. Lat. Tranſubſtantiatus. NOTA. Eſtavoz Theologicabeſtegopea en ſucom- poſicion, y el verbo beſtegopetu ſon de mi inveucion ; pero guardan toda la ſigniſicacion Theologica. Egopea Filo- ſoficamente es la ſuſtancia , beſtea es otra , y beſtegopea otra ſubſtancia. De aqui beſtegopetu , ſegun el caracter de la Lengua , es hazerſe otra ſubſtancia, ò conve rtirſe en ella , beſtegopetzea la converſion de vna ſubſtancia en otra.

Transverſal , cearra , cearrecoa. Lat. Transverſus , obliuus.

Tranza , lo nmiimo que remate , veaſe.

Tranzadera , chibiſtea. Lat. Tenia.

Tranzar , lo miſmo que trenzar, veaſe.

Tranzar , lo miſmo que rematar, veaſe.

Trapa , eſtrepito , trapa trapa. Lat. Stre- pitus.

Trapacear , trapazar , engañar con men- tiras, gezurrez enganatu. Lat. Dolis uti.

Trapacete , libro de el banquero, dirual- quidunaren liburua. Lat. Codex col- Ibiſticus dati && accepti.

Trapaciſta , trapacero, enganalaria, tra- paceroa. Lat. Callidus ad fraudem.

Trapajo, zatarra. Lat. Pannus obſoletus.

Trapajoſo , zatartſua. Lat. Pannoſus.

Trapala , voceria , ruido , trapala. Lat. trepitus.

Trapaza , engaño , engañua. Lat. Fraus.

Trapazo , trapo grande , zatartzarra. Lat. Pannus obſoletus.

Trape , entretela de los pliegues de la ca- ſaca , izurrartea. Lat. Panni fulcimen veſtibus interjectum.

Traperia , la calle , ò tiendas de pañeros, oyalteguia. Lat. Pannorum taberna.

Traperia , de trapos , zatarqueria , za- tardia. Lat. Pannorum congeries.

Trapero , antiq. mercader de paños.

Trapero , recogedor de trapos , zatar- zalea , zataroiltzallea. Lat. anno- runm vilium collector.

Trapiche, ingenio pequeño , donde ſe fa- brica el azucar, azucrearen lanteguia. Lat. Trapetum.

Trapiſonda , bulla , riña con vozes , tra- piſonda. Lat. Strepitoſa contentio.

Trapo , lo miſimo que paño , veaſe.

Trapo , pedazo roto de lienzo &c. zapi zatarra , oyalzatarra. Lat. annus abſoletus. Trapo, r R.

Trapo , velamen del navio , aizapia. Lat. arbala , orum. A todo trapo, con eficacia , y celeridad, ai ai gciaz. Lat. Totis velis vento ex panlis. Poer como un trapo , zatarbat bezala ifiiñi. Lat. Conv ciis lacerare.

Traque , eftallido , ruido, traquea, dum- bada. Lat. Sonitus.

Traquear , traquea eguin. Lat. Sonitum edere.

Traquear, bazucar , cilipolot eguin. Lat. Hinc indè agitare.

Traqueo , ruìdo continuado , traqueal- dia , dumbadaldia. Lat. Strepitus con- tinuus.

Traquido , damba , dambadacoa. Lat. Strepitus.

Trâs , prepoſ. de tràs de, atzean, guibe- lean , oſtean. Lat. Poſt. At-atzean, ſt-oſtean , tràs la puerta.

Tràs , en ſeguimiento , ondoren , ondoan. Lat. Subſequi. @ure ondoren@nabil, tras ti ando , te ſubſequor.

Tràs , lo miſmo que traſero , veaſe.

Tràis que, tras de , ta ere , ta bere, poſ- pueſtos , Lat. Præterquam quod Tràs que vienes tarde , tràs de venir tarde, berandu etorri ta ere ; belu etorrita- be@e. No tiene tràs que parar, ezteu cerzaz ba liatu. Lat. edcm ubi ponatde ſuo noen habet.

Traſañeo lo miſmo que treſaiñejo, veaſe.

Traſca , correa recia , eſea , iualá. Lat. Corrigia.

Traicabo , lo miſmo que traſpie , veaſe.

Traicanton, piedra en las eſuinas de las calles , eguitarria. Lat. Saxum angulis appoſitum.

Traſcanton , lo miſmo que eſportillero, veaſe. Dàr traſcanton , ò traſcantonada , eſcon- derſe , para huir , ezquerebeltz eguin. Lat. Aliquem efſfugere.

Traſcartarſe , quedarſe una carta de rràs de otra , cartatzetu , cartoſtetu. Lat. Luſoriam chartam alteri ſupponi.

Traſcarton , cartatzetea , cartoſtetea. Lat. In ludo chartæ ſuppoſitio.

Traſcender , lo miſmo que transcender.

Traſcol , antiquado , falda que arraſtra.

Traſcolar , iragaci. Lat. Percolare.

Traſcolado , iragacia. Lat. Percolatus.

Traſconejarſe , eiza chacurren atzean guelditzea. Lat. Retrò manere. @ rr R.

Traſcordado , ez oroitua. Lat. Memoria exciſſus.

Traſcoro , en la Igleſia , coruoſtea , co- ruatzea. Lat. Chori dorsùm.

Traſcorral , eſcortatzea , eſcortoſtea, eſ- pillatzea , eſpilloſtea, urubatzea, uru- boſtea. Lat. Septum poſticum.

Traſcorral , lo miſmo que traſero, veaſe.

Traſdoblar , veaſe triplicar.

Traſdoblo , lo miſmo que triplo, veaſe.

Traſegador , ichularia , iraularia, ichu- litzallea , iraulitzallea. Lat. Tranſ- mutator.

Traſegar, bolver lo de arriba abaxo, irau- li, ichuli. Lat. Tranſmutare.

Traſegado aſsi , iraulia , Lat. Tranſmu- tatus.

Traſegar , mudar el vino de una varigaen otrai , iſuldatu , ardoa aldatu. Lat. Transſundere.

Traſegado , iſuldatua. Lat. Transfuſus.

Traſeñalar , mudar la marca , ſenaldatu. Lat. Signa tranſmutare.

Traſeñalado , ſenaldatua. Lat. Tranſmu- tatis ſignis notatus.

Traſera , atzccoaldea. Lat. Pars poſtica.

Traſcero , lo que ea , o viene de tras, atzecoa , oſiecoa, guibelecoa. Lat. Poſ- tics.

Traſero , nalgas, atzecoaldea. Lat. Nates.

Traſeros , lo miſmo que antepaſſados , veaſe.

Trafogar , veaſe trashogar.

Trasfundicion , veaſe transfuſion.

Traſgo , lo miſmo que duende , veaſe.

Traſguear , imitar el ruìdo , y juguetes de los traſgos , icechatu , naſpechatu. Lat. Res vertere , conſfundere.

Traſguero, icecharia , naſpecharia. Lat. Larvarum nocturnarumincitator.

Trashoguero, leñogrueſſo de tras del ho- gar , ſumbila. Lat. Transfocarius.

Trashoguero , perezoſo, machichucalde, ſuſtonñdozalea. Lat. Focarius.

Trashojar , irpaſſando las ojasde el libro, orriac atzicatu. Lat. Folia libri per- functoriè decurrere.

Trashumar , paſſar el ganado de unas de- heſſas à otras , larbeſtetu. Lat. In paſ- cua tranſmittere.

Traſiego, mudanza de las coſas de un lu- gar a otro , aldaira. Lat. Tranſmutatio

Traſiego de vinos , iſulda , aldaira. Lat. Transfuſio.

Traſijado , argala , erquitua. Lat. Stri- golus , macilentus. Trasla r, R.

Trasladacion , traslacion , veaſe trans- lacion.

Trasladar , eralditu , erabeſtatu. Lat. Transferre ; papeles , tranſcribere.

Trasladado , eralditua. Lat. Translatus, &c.

Traslado, eraldaira, erabeſta. Lat. Apo- graphum , exemplar.

Traslapar , lo miſmo que ſolapar, veaſe.

Traslativo , veaſe translaticio.

Trasloar , alabar demaſiado , veaſe.

Trasluciente cearguilea. Lat. Pellu- cens.

Traslucirſe, cearguitu. Lat. Pellucere.

Traslucido , cearguitua. Lat. Pelluci- dus.

Traslumbramiento ,traslumbrarſe, veaſe deslumbramiento , deslumbrar- ſe.

Trasluz cearguia. Lat. Tranſverſa lux.

Traſmallo , red rala , que tiene detras otra mas menuda , ſare larria , malloſta. Lat. Verriculum.

Traſmano , en el juego , eſcurrena. Lat. Secundus in ludo. A tras mano , urruti , urrin. Lat. Rem procul eſſe , abeſſe.

Traſmañana , etzi. Lat. Perendiè.

Traſmatar , beſtcac lenego iluſtea. Lat. Longam præ alijs vitam ſibi promit- tere.

Traſminar , veaſe minar.

Traſminarſe , peetrarſe , veaſe.

Traſmochar , modortu , adarras eba- nos arborum ſcindee, mu-

Traſmocho , modorra. Lat. Arbor mu- tila , ramis ſciſſis.

Traſmochal , modortia. Lat. Locus ar- boribus mutilis conſitrus.

Traſmontar , vcaſe tramontar.

Traſmoſto , veaſe agapie.

Traſmudacion, traſmutacion, veaſe tranſ- mutcion.

Traſmudar , veaſe tranſmutar.

Traſmutar , veaſe tranſmutar.

Traſnochada , de la noche immediata, bart , de la antecedente , berdanzart, berdanzarat Lat. Nocte præcelente.

Traſnochado , el velar alguna noche , be- llaldia. Lat. Pernoctatio.

Traſnochar, bella eguin, biguirian egon. Lat. Pernoctare.

Traſnochado , bell eguiña , biguirian egona. Lar. Pernoctatus.

Trainochado, lo que por aver paſado vna noche , ſe và perdiendo , gabaldicoa. Lat. Ante acta nocte marcidus. r . s

Traſnombrar , icenac arauli. Lat. No- mina invertere.

Traſnominacion , lo miſmo que metony- mia.

Traſoir, gaizqui aditu, enzun. Lat. Rem non benè percipere.

Traſoido , gaizqui aditua. Lat. Non be- nèe perceptus.

Traſojado , con ojeras , localdatua. Lat. Ocuſis languidus.

Traſoñar , ametſac eguin , ametſetan egon. Lat. Delirantium ſomnia nar- rare.

Traſordinario , lo miſmo que etraor- dinario.

Traſpalar , palaztatu. Lat. Palâ frumen- tum transferre.

Traſpalado palaztatua. Lat. Trans- latus.

Traſpapelarſe , naſpapertu, naſpapeldu. Lat. Chartam inter alias contundi.

Traſpapelado , naſapertua. Lat. Charta inter alias involuta.

Traſpaſiamiento , lo miſmo que tranſ- greſſon.

Traſpaſſamiento lo miſmo que traſ- paſo.

Traſpaſſar paſſar adelante , veaſe.

Traſpaſſar , de vn lugar à otro erral datu Lat. Transferre.

Traſpaſſar , hiriendo , traſpaſatu , cira- gandn. Lat. Traasfodere , transfigere.

Traſpaſſato aſsi , traſpaſatua , ciragan- dua. Lat. Transfoiſus , transfixus.

Traſpaſſar alguna Ley , mugautſi , veaſe quebrantar. Lat. Tranſgredi.

Traſpaſſar , ceder el derecho , beſtira. gotu. Lat. Transferre.

Traſaſſo, ceſſion, beſtiragoa. Lat. Tranſ- latio , ceſſio.

Traſpaſſo , anguſtia , ciragandea. Lat. Cordis transfixio , dolor.

Traſpaſlſo e alguna Ley , auſtea , muga- uſtea. Lat. Tranſgreſſio. Ayunar al traſaſſo , veaſe ayunar. Traſpecho de balleſta. ezur ſendagai bat. Lat. Oſſeum balliſtæ fulcimen.

Traſpeinar , peinar , componiendo lo que ya eſti peinado , illejarioac orrazat, zuccendu. Lat. Crines deciduos pectine componere.

Traſpie , zancadilla , veaſe.

Traſpillarſe , chubildu , argaldu. Lat. At- teari , conſumi.

Traſpillado , chubildua , &c. Lat. Atte- nuatus.

Traſpintarſe , ſaulir al revès de lo que ſe creia , aldernciz guertatz ea. Lat. Eventum fallere. Xx Traſ

Traſplantar , birlandartu. Lat. ranſere- re , plantas transferrc.

Traſplantado , birlandatua. Lat. Tranſ- latus.

Traſponedor, eraldatzallea. Lat. Tranſ- mutans.

Traſponer , eraldatu , beſte lecuan ifiñi. Lat. Transferre , tranſmutare.

Traſponer , ocultar , eſconder , veaſe.

Traſponerſe, quedarſe algo dormido , loac artu piſcarenbat. Lat. Somno levitèr corripi.

Traſportamiento , traſportar, veaſetranſ- portamiento , tranſportar.

Traſpueſta , rincon para eſconderſe , gor- dartea. Lat. Latebræ,

Traſpueſta , lo miſmo que fuga , veaſe.

Traſpueſta, lo que eſtà de tras de lo prin- cipal de la caſa , echoſtea. Lat. Poſtica pars domus.

Traſquarto, echoſtea. Lat. Poſticum cubi- culum.

Traſquero , ualaria. Lat. Corrigiarum bovinarum venditor.

Traſquilador , mochallea , Lat. Tonſor.

Traſquiladura , moiſtea. Lat Tonſio.

Traſquilar , moiſtu , moztu. Lat. Ton- dere.

Traſquilar à cruces, mállaca, eta nolanai moiſtea.. Lat. lnconcinnèe tondere.

Traſquilado , moiſtua , motzitua. Lat. Tonſus.

Traſquilimocho , caſcamotza. Lat. Mu- tilus.

Traſquilon , mochaldia. Lat. Tonſio , re- ſctio.

Traſſeñalar , veaſe traſeñalar.

Traſſoñar , veaſe traſoñar.

Traſſudar , veaſe traſudar.

Traſſuntar , veaſe traſuntar.

Traſtano lo miſmo que zancadilla, e e euitarra, c aroea.

Traſte , en Andalucìa , catavino , veaſe. Dar al traſte , gucia eriatu. Lat. Omnia au aaa.- ſunetu , arſuneac eranſi. Lat. In jugo citharæ intervalla fidibus notare.

Traſteado aſsi , arſunetua, Lat. Interval- lis notatus.

Traſtear, rebolver traſtos,cegauztu, traſ- teatu. Lat, Scruta evolvere.

Traſleado , el numero de traſtes de vn

Traſleiador, tellatuen-@onguitzallea. Lat. Scandularius.

Traſtejar , tellatuac onguitu. Lat. Tecta ſarcire.

Traſtejado , tellatu onguitua. Lat. Tec- tum ſarctum.

Traſtejo , traſtejadura , tellatuen ongui- tzea. Lat. Sarcta tecta domus.

Traſtera , cegauz@toquia , treſnateguia. Lat. Scrutorum, vel utenſilium repoſi- torium.

Traſteria , cegauztia , traſtadia , ereſ- nadia. Lat. Scrutorum cuulus.

Traſteria , charqueria, dollorqueria. Lat. Actio infipiens , veſana.

Traſteſado , lo miſmo que tieſo , veaſe.

Traſtienda , dendoſtea. Lat. Interior ta- berna.

Traſto , traſtos , cegauza , treſna , traſ- toa. Lat. Scruta , orum.

Traſtornable , iratiogarria , aranuliga- rria. Lat. Verſatilis.

Traſtornador , iratiotzallea , aranlitza- llea. Lat. Inverſor , perverſor.

Traſtornar , iratiotu , araulitu , irabia- tu. Lat. Invertere , pervertere.

Traſtornado , iratiotua , &c. Lat. In- verſus.

Traſtorno , traſtornadura , iratioa , ara- uldea , irabia. Lat. Inverſio , perver- ſio.

Traſtrabado , caballo que tiene el pie de- recho blanco ſe llama argel , y ſi jun- tamente tiene la mano izquierda blan- ca , argel traſtrabado ; naſtrabatua. Lat. Equus alternis pedibus albus.

Traſtrocar , trucaiztu , araulitu. Lat. Præpoſterè mutare.

Traſtrocado , trucaiztua. Lat. Præpoſ- terè mutatus.

Traſtrueco , traſtrueque , traſtroeamiento, trucaitza. Lat. Præpoſtera mutatio.

Traſtumbar , bultzatu. Lat. Impellere.

Traſtumbado bultzatua. Lat. Impul- ſus.

Traſudar , icerlicatu. Lat. Deſudare.

Traſudor , icerlicá. Lat. Anxius ſudor.

Traſuntar , lo miſmo que trasladar co- piar.

Traſunto , copia , traslado , veaſe.

Ttaſvenarſe, lo miſmo que extravenarſe, veaſe.

Traſverter lo miſmo que reboſar, veaſe.

Traſvinarſe , lo miſmo el vino.

Traſvolar egaldatu. lare. que rezumarſe Lat. Tranſvo- ; rurria arra ue. Trata r R. ratadillo , eralgudachoa , izquiramen- racaadboa. Lat. res trace-

Tratador , tratatzallea. Lat. Tractator. Tratamiento , trataera. Lat. Tractatio.

Tratamiento , de corteſia , tratamendua, otſicendea, Lat. Colendi ratio.

Tratanza antiquado trato trata- miento.

Tratar , tocar algo con las manos, ezcuz- tatu , unquitu. Lat. Tractare.

Tratado aſsi , ezcuztatua. Lat. Tracta- tus.

Tratar , eſcribiendo alguna materia, eral- a r-

Tratado aſsi , eralgudatua. Lat. Tracta- tus.

Tratar , confiriendo , tratatu , hitzera- quidatu , cerbaiten gaiñean hitzeguin. Lat. Tractare , conſulere , conferre.

Tratado aſsi , tratatua , &c. Lat. Trac- tatus.

Tratar , comerciando , tratatu, ſaleroſ. Lat. Negotiare , mercaturam facere.

Tratar bien , ò mal à alguno , ongui edo gaizqui norbait artu , tratatu. Lat. Bene , vel male aliquem accipere.

Tratarſe , comunicarſe , tratatu , veaſe comunicarſe. Lat. Mutuâ familiaritate agere.

Tratarſe, darſe bueno, ò mal trato , tra tatu. Lat. Male, velbene ſibi provridere.

Tratante , tratalaria , tratularia. Lat. Negotiator.

Tratado , convenio , ajuſte ogunda. Lat. Tractatus , fædus.

Tratado , algun eſcrito , eralgundea, iz- quiramena , tratadua. Lat. Tractatus, diſſertatio.

Tratillo , tratuchoa , ſaleroſchoa. Lat. eve commercium.

Trato , modo de tratar , tratua , tratae- ra. Lat. Tractatio , agendi ratio.

Trato , comunicacion , baquidandea. Lat. Conſuetudo , familiaritas.

Trato , comercio , tratua , ſaleroſgoa. Lat. Commercium , mercatura , nego- tium.

Traverſas de vn maſtil , ceacordac. Lat. Funes tranſverſi.

Trayes , la inclinacion , ò torcimiento à algun lado , es voz Baſcongado, tra- beſa , cuyo primer ſignificado es la azuela , inſtrumente inclinado , y tor- cido ; trabeſa , cearra , cearrera, ma- currera. Lat. Tranſverſum.

Traves en la Fortificacion , es ſlanco, veaſe. TR. 3a Dar al trabès , trabeſera jo. Lat. Tranſ- verſum agi. De trabès , al travès , trabeſetic , cea- rretic , lantzarretic , cear , trabeés, lantzár. Lat. Ex tranſverſo.

Traveſaño, trabeſaiñoa trabeſcaya, cear- caya , cearrecoa , lantzarrecoat. Lat. Tranſverſarius.

Traveſar lo miſmo que atraveſar, veaſe.

Traveſear , trabeſeatu , joſtatu. Lat. Lu- dere.

Traveſero , almohada larga , burucoa, burcoa. Lat. Cervical tranſverſum.

Traveſero , traveſera , trabeſduna , tra- beſcoa, cearduna,cearrecoa. Lat. Tranſ- verſus.

Traveſia, diſtancia mirada de travès , tra- beſia. Lat. Tranſverſum iter.

Traveſia , qualquiera diſtancia , trabeſia. Lat. Itineris longitudo.

Traveſia , fortificacion de trabeſes , ò fſlancos.

Traveſia , viento que dà por el lado, tra- beſia , cearraicea. Lat. Tranſverſus ventus.

Traveſtido lo miſmo que disfrazado, veaſc.

Traveſura , trabeiura. Lat. Luſus , petu- antia.

Travieia ,travceſia en el juego tetmá, rabieſa, trabeſa. Lat. Sponſo in d . er dijoa trabes? que và de travieſa?

Travieſo , trabieſoa , irabes Lat. lnquie- tus , turbulentus.

Trayella , anticuado trahilla.

Traza , diſeño de edificio , tazá , cia- marta. Lat Operis deſcrirptio.

Traza , modo , forma traz , tajua, moldea. Lat. Modus , ratio , forma

Trazador trazatzallea , trazalaria, ciamartaria. Lat. Deſcriptor deli- neator.

Trazar algun edificio , trazatu, ciamar- tu. Lat. Delineare , deſcribere.

Trazado , trazatua, &c. Lat. Delineatus.

Trazo , lo miſmo que traza , diſeño, veaſe.

Trazos , en la Pintura , ſon los pliegues, izurrac. Lat. Veſtium rugæ.

Trazumarſe , lo miſmo que rezumarſe, veaſe.

Trebedes , hirurcoya , cherbidora. Lat. Chytrapus , odis.

Trebeſar , autiq. traveſear , enredar.

Trebejar , lo miſmo que burlarſe, veaſe.

Trebejo , con que enredan los mucha- chos , joſtacaya , joſtallua. Lat. Cre- pitaculum Xx Troe r R. 3

Trebejo , lo,miſmo que burla , chanza, veaſe.

Trebejos , piezas de el axedrez , trebe joeac. Lat Larunculi.

Trebejos , inſtrumentos de algun oſicio, lanabeſac. Lat. Artis utenſiſa.

Trebol , hiruſta trebola. Lat. Trifo- lium

Trece , amairu. Lat. Tedecim. Eſtarſe en ſus trece , bere artan egon, bereari ichequi. Lat. Porſtare in ſen- tentia.

Trece , en la, Caballeria de Santiago. amairualdicoa. Lat.Tredecem vir. , ri.

Trecenazgo , ignidad amairualdia. Lat. Tredecemviri dignitas.

Treceno , amairugarrena. Lat. Decimus te tius. reeeimo, ogueitamargarrena. Lat. Tri- ceſimus.

Trechel , trigo rubio, algo moreno , gari- gorria. Lat. Triticum ſubrubrum.

Trecno bidaſtia , veaſe eſpacio. Lat. Tractus , intervallum. A trechos , bidaſtiro. Lat. Per intervalla. Trecientos hirureun. Lat. Trecenti, trecetæ , t.

Tredentudo , veae tridente.

Trefe , li, ro , delgado , ſloo , veaſe.

Trefe , treftdad , lo miimo que tiſico, ti- ſca.

Tregua , gueraldia , tregua , atſaldia. Lat. Inducæ , arum.

Treinta , ogeitamar. Lat. Triginta.

Treintanario , ogueitamarurrena. Lat. Tricenarium.

Treintena , ogueitamargarrena. Lat. Tri- ceſima pars.

Treja , en los trucos , modo de tirar la bola por algun recodo, quando la con- traria eſtà cublera , chocirá. Lat. Globuli per angulorum repercuſſionem in alterum directio. Eremar , antiquado , temblar.

Tremebundo , icaragarria. Lat. Treme- bundus.

Tremedal , cinguira , locatza , locarda. Lat. Locus cenoſus.

Tremendo , icaragarria. Lat. Tremen- dus.

Trementina , goma del terebinto , ga- nauſquiaren licurtá. Lat. Reſina tere- binthina.

Tremer , lo miſimo que temblar , veaſe.

Tremeſino , tremes , hirurquia. Lat. Tre- mieſtris , e.

Tremielga , pez , lo miſmo que torpedo, eaſe.

Tremolar , girabiratu irabiati, Lat. E . Vxillum. hinc lndè agitare.

Tremolante , grabiratua. Lat. Vento gitatus.

Tromolinu de el ayre , aicebumbada, bu- hu mba. Lat. Aeris , & venti impetus.

Tremolina, bulla , arazoa. Lat. Honmjinum tumultus , tumultuantium ſtrepitus.

Tremor , lo miſmo que temblor , veaſe.

Tremulamente , icaratiro. Lat. Tremulè.

Traemulo , tremulante , tremulento , ica- ratia , beldurtia. Lat. Tremulus.

Tren , prevencion de lo neceſſario , y tam ien pompa , oſtentacion , preſta- caya. Lat Apparatus , us.

Trena , una banda , de que uſaba la gen- te de guerra , guerricoa. Lat. Baltheus.

Trena , lo riſo que carcel , veaſe.

Trenado, ſareztatua, ſareguiſacoa. Lat. Reticulatus.

Trencas de colmena , eulchochac. Lat. Metæ pro caſtratione alvearis. Meterſe haſta las trencas , utaſcarſe en al- gun lodazal , eztarzuloraño ſartu. Lat. Luto hærere.

Trencillo , trencill , trencellin , cintillo de ſombrero , uz toichoa , trencilloa. Lat. Tænia , ſpir galeri.

Treno , treneo , trinoo , es un carreton ſin ruedas , de que ſe uſa en el Norte con eſpecialidad , garraitoncia , lerá. Lat. Traha , æ.

Trenos , donaberac. Lat. Threni , orum.

Trenue , ibayan eguindaco baldoſquia. Lat. Fluvii obex

Trenza , chiricorda , adatſá , ezpart- zua. Lat. Tænia , vitta , faſciola.

Trenzadera , lo miſmo que tranzadera, veaſe.

Trenzar , chiricordatu , adaſtu , ezpart- zatu , chiricorda eguin, c. Lat. Co- mam tænijs aptare.

Trenzado, chiricordatua, &c. Lat. Tæ- nijs aptatus. Echar algo al trenzado , es olidarſe, veaſe.

Treo , una vela de navio , aizapi bat. Lat. Velum quadratum.

Trepa , la accion de trepar , igatzia. Lat. Scanſio , aſcenſio.

Trepa , lo miſmo que tunda , veaſe.

Trepas , lo miſmo que tretas , eaſe.

Trepador , trepadero , igatzilecua. Lat. Scanſorius.

Trepanar , horadar con el trepano , zu- latu., Lat. Cranium terebrare.

Trepano , taladro para horadar el caſco de la cabeza , ulaquia. Lat. Tere- bellum.

Trepante , lo miſmo que aſtuto , veaſe. Trepar, T R. Ttepar, igatzitu. Lat. Scandere, ſursùm repere. repidacion , miedo , temor , veaſe. Movimiento de trepidacion , dardarizco mguid. Lat. Motus trepidationis. Frepido, lo miſmo. que tremulo, reaſe. Tres , hir , hirur , Lat. Tres , & tria. Tres , lo miſmo que moneda, dirua. Lat. Nummus. Treſañiejo , hirurtecoa. Lat. Trimus. Treſdoblar , hirutan bidertu , bambeſte tu , doblatu. Lat. Friplicare.

Treſdoble , hirutan ambat, hirubiderra. Lat. Triplex.

Treſua , antiquado , raſtro , vreaſe.

Treſquilar, veaſe traſquilar.

Treta , anteá , gicotria , treta. Lat. Aſ- tus, verſutia , calliditas.

Triaca , theriaca , iretſa , ſendirea. Lat. Antidotus , theriaca , æ.

Triangulado , hiraurcatua. Lat. Trian- gularis.

Triangular , hiraurcarra. Lat. Triangu- laris.

Triaugulo , hiraurcá. Lat. Triangulus.

Triaquero , el que vende triaca , iretſa- ren, ſendirearen ſaltzallea. Lat. The- riacæ venditor.

Triarios , ſoldados que ſolian ir de reſer- va , etſiguerrariac. Lat. Triarij.

Tribaquio , pie de tres ſylabas breves, hi- rontia. Lat. Tribachius.

Tribon , un inſtrumento triangular de muſica , hiraurqueco boliná. Lat. Tri- bon , onis.

Tribu , irtucia , echadia , leinua. Lat. Tribus , us.

Tribuìr , lo miſmo que dar , veaſe.

Tribulacion , anſiá , naigabea. Lat. Tri.- bulatio.

Tribular , lo miſmo que atribularſe, veaſe.

Tribulo , ſaparlarra. Lat. Tribulus.

Tribuna , leiliz@i. Lat. Odeum , i.

Tribunado , Dignidad de Tribuno , iri- pediaren bnreitza. Lat. Tribunatus, us.

Tribunal , Tribunalá , ecadoyarer, Juee- zaren eſcrtoquia , jarlecua. Lat. Tri- bunal , lis.

Tribunicio , iripediaren burzaitzacoa. Lat. Tribunicius.

Tribuno Magiſtrado para defender el Pueblo , iripediaren burzaya, zaitza- llea. Lat. Tribunus. riutacion lo miſmo que tributo, veaſe.

Tributar, cotiztatu, gainteman. Lat. Tri- butum pehdere.

Tributado cotiztatua. Lat. Tributum penlum. Tributario , cotiztaria , gaintemallea. Lat. Tributarius.

Tributo , cotiza , gaintemaitza. Lat. Tributum.

Triceſimo , veaſe treceſimo.

Triclinio, cenador, apaltoquia. Lat. Tri- clinium.

Tricorne, hiruadarrecoa. Lat. Tricornis.

Tridente , hirortza. Lat. Tridens, tis.

Tridente , lo miſmo que ſfiſga , veaſe.

Triennal , hirurtecoa. Lat. Triennalis.

Triennio , hirurta , hirurtaldia. Lat. Triennium.

Trifauce , hiru eztarricoa. Lat. Trifaux, cis.

Trifido , hirutan arracatua. Lat. Trifi- dus.

Trifolio , lo miſmo que trebol , veaſe.

Triforme , hirutirudia , hiruteracoa. Lat. Triformis.

Triaza, trigazo, gariaren@laſto chea. Lat. Palea triticea.

Trigeſimo , veaſe treceſimo.

Trila , pez , lo miſmo que trilla , veaſe.

Triglifo , en la Arquitectura , hiricoea. Lat. Triglyphus.

Trigo , garia , ocaya. Lat. Triticum.

Trigo nuevo , aduná. Lat. Triticum re- cens.

Trigo de las Indias , veaſe maiz.

Trigono , hiraurc. Lat. Trigonus.

Trigonometria, hiraurquindea. Lat. Tri- gonometria.

Trigonometrico, hiraurquindearra. Lat. Trigonemetricus.

Trigueño , color , garicolorea , belchar- rea , belcharana. Lat. Coloer ſubfuſus.

Triguera , yerba , lo miimo que alpiſte, veaſe.

Triguero , que ſe cria entre el trigo , ga- lart , galartecoa. Lat Triticaris.

Triguero , lo miſmo que arnero veaſe.

Triguero , que comercia en trigo , gala- ria. Lat. Frumentarius.

Trilingue , hiruzcundarra. Lat. Trilin- guis.

Trilla , pez , ſalmonete , izoquiſemea. Lat. Mulus , triglia.

Trilla , lo miſmo que trillo , veaſe.

Trilla , acto de trillar , traill , iral@iur- tza. Lat. Tritura.

Trilladera , lo miſmo que trillo , veaſe.

Trillador , traillaria , irabiurtzallea, bihizalea. Lat. Tritor.

Trillar , traillatu , bihitu , gariac trai- lluaz , irabinrraz, edo beſtela jotzea. Lat. Terere.

Trillado , traillatuea, joa. Lat. Tritus. Camino trillad, bide oincatua. Lat. Tri Oo r R. ta vja , comunis via.

Trillazon , acto de trillar , veaſe trilla.

Trillo, puede venir de el Baſcuence trai- lla , que oey ſignifica la acciou de eſtar trillando , @ de traillua el iniſtrumento de trillar , que. en eſte pays es lo que llaman mall en .licia, traillua, ira- biurra. Lat. Tribulum , tribula.

Trimeſtre , tiempo de tres meles , hiru iillabete. Lat. Trimeſtre tempus.

Trinado , otſeztia. Lat. Modulatio.

Trinar , otſeztitu. Lat. Modulari.

Trinca, pillirua. Lat. Conjunctio trium, vel plurium.

Trincafia , termino nautico , aſbiurtza- Lat. Nexus ſunes eircumvolendo.

Trincapinones , mozo liviano , chorabu- ru , choriburu. Lat. Juvenis levis , pe- tulans.

Trincs de el Baupres, aſbiurtzac. Lat. Funis nexus , circumvolutio.

Tricar , puſcatu , zatitu , ceatu. Lat. Frangere.

Trincado , paſcatua , &c. Lat. Fractus.

Trincar la no , ir à la bolina , veaſe.

Trinchar , epaqui , ebaqui. Lat. Scinde- re, ſecare.

Trinchante , epallea , puſcaguillea. Lat. cinendi artifex.

Trinchante , inſtrumento de trinchar, epacaya. Lat. Exciſſorium.

Trinchea , veaſe trinchera.

Trinchear , atrincherar , veaſe.

Trinchera , lurrepaira, lutepaira , lute- ſia. Lat Ager , vallm.

Trincherar , veaſe atrincherar.

Trinchero, trincheo, plato, plaiterchoa. Lat Catinus.

Trincheron , luteſi andia. Lat. Ingens vallum , agger.

Trinchete, lmiſmo que tranchete,veaſe.

Trineo , veaſe treno.

Trinidad , trinidadea , hirurquidea, hi- rurtaſuna. Lat. Trinitas.

Trinitario, trinitarioa. Lat. Trinitarius.

Tino , hirurquida , hiruquia. Lat. Tri- nus.

Trino , lo miſmo que trinado , veaſe.

Trinomio , hirurambaquia. Lat. Trino- mium.

Trinquetada, navegacion con ſolo el trin- quete , trinquetada , trinquetaldia. Lat. Navigatio ſolo proræ velo mini- no.

Trinqete de navio , trinquetea. Lat. In prora velum minimum.

Tinquete , de pelota , trinquetea. Lat. Sphæriſteriuñm. A cada triquete , trinquete , chzt ſarri, T R. ſarritan , chit maiz, inſtante oro. Lat Paſſim.

Triones , conſtelacion, gurdizarra. L at. Idem.

Tripa , inteſtino , eſtea. Lat. Inteſtinum.

Tripa , vientre , ſabela , tripa. Lat Ven- ter.

Tripa de el cagalar , buzcantza , eſtalo- dia. Lat. Inteſtinum cæcum.

Tripas , tripac , eſteac , morá , moraga. Lat. Inteſtina , orum.

Tripartir , hirutan ucitu zatitu. Lat. Tripartitè dividere.

Tripartido , tripartito , hirutan ucitua. Lat. Tripartitus.

Tripaſtos , garrucha de tres rodajas, hiru- chirrita. Lat. Trochlea triplex.

Tripe , tripa , tela , tripea. Lat. Panuus laneus altera parte villoſus.

Triperia , trperia , eſtateguia , mora- gueria. Lat. Botulorum caupona.

Tripero , tripa-@ſaltz allea , eſteſaltza- llea , mora-ſaltzallea. Lat. Botularius. botularia.

Triphtongo , hirubechaoa. Lat. Triph- tongus.

Tripicallero , tripaqui ſaltzallea. Botularis Lat.

Tripicllos , ripaquiac , eſtaquiac. Lat. Ivteitina , botlus.

T iplic r , hirutan ambiatetu , ambeſtetu, hrubidertu. Lat. Triplicare.

Triplicado , hirubidertua. Lat. Tripli- catus.

Triplice irurambatecoa. Lat.ri- plex.

Triplicidad , hirurambata. Lat. Tripli- citas.

Triplo , lo miſmo que triplice.

Tripode , tripoda , hirutoinga. Lat. Tri- pus , odi.

Tripon, ſabelandia, tripandia. Lat. Ven- troſus.

Tripudiar tripudio veaſe danzar, danza.

Tripudo , lo miſmo que tripon , veaſe.

Tripular , preſtatu , ornitu. Lat. Navim inſtruere.

Tripulado , preſtatua. Lat. Inſtructus.

Triquete , veaſe trinquete.

Triquitraque triquitraquea. Lat. So- nitus.

Tris , tris. Lat. Levis ſonitus. Eſtà en vn tris , anancan dago. Lat. M- nimumab eſt , quin.

Triſa , lo miſmo que ſabalo , veaſe.

Triſagio hirutan ſantua. Lat. Triſa- gium.

Triſca , ruido , triſca , abarrotſa , ca rraſ- T R. rraſcotſa. Lat. Crepitus , ſtrepitus. Triſcador , abarroſguillea. Lat. Obſtre- pens. Triſcr , hazer ruido con los pies , aba- rroſcatu , carroſcatu. Lat. Obſtrepere.

Triſcar , enredar , traeſear , veaſe.

Triſecar hirutan epaqui. Lat. Triſe- care.

Triſeccion , hirutan epaquitzea. Lat. Triſectio.

Triſte , triſtea. Lat. Triſtis , mæſtus.

Triſtemente , triſtero , triſtequiro. Lat. Mæſte.

Triſteza , triſteza. Lat. Triſtitia , æſti- tia.

Triſtiga , antiquado conducto ſubterra- neo.

Triſtor , triſtura , antiquadotriſteza.

Triſulco , hirurcia. Lat. Triſulcus.

Triſylabo , hirugueibechia. Lat. Triſl- labus.

Triton , pez fingido , medio hombre, tritoya, erdi@arrai, erdi guizon. Lat. Triton , onis.

Tritono , en la Muſica , hirutotſa. Lat. Lat. Tritonus.

Trituracion , autſeguitea, cheatzea. Lat. Trituratio.

Triturar , autſeguin , cheatu. Lat. Tri- turare.

Triunfador , triunfalaria, gudondarlea. Lat. Triumphator.

Triunfal , triunfarra , gudondarra. Lat. Triumphalis.

Triunfar, triunfatu , gudondartu. Lat. Triumphare.

Triunfante , triunfalaria , gudondarlea. Lat. Triumphans.

Triunfado , triunfatua, &c. Lat. Trium- phatus.

Triunfo , triunfoa , garaitondoa, gudon- dartea. Lat. Triumphus.

Trivial , oincatua. Lat. Trivialis. rvial , ſabido , jaquiiña. Lat. Trivialis.

Trivialidad , veaie vulgaridad.

Trivialmente , veaſe frequentemente.

Trivio , hirurbidea. Lat. Trivium.

Triza , pedacito , piſca , apurra. Lat. Mica.

Triza , cuerda , maroma , triza. Lat. Fu- nis nautics. Hazerſe trizas , veaſe deſtrizar. Trocable , trucagarria , gambiagarria. Lat. Permutabilis.

Trocador , trucatzallea, gambiatzallea. Lat. Permutator.

Trocamiento , lo miſmo que trueque.

Trocar , trucatu , gambiatu. Lat. Per- utare. r R. 35

Trocado trucatua , &c. Lat. Permu- tatus.

Trocar vomitar ocatu. Lat. Evo- mere.

Trocarſe , beſtetu , bercetu. Lat. Mu- tari.

Trocado , beſtetua , &c. Lat. Mutatus.

Trocatinte , trucada farragarria. Lat. Ridicula permutatio.

Trocha , vereda , atajo , bideiſca. Lat. Se- mita.

Trochaico , trocaico , biceldiarra. Lat. Trochaicus.

Trocheo , troqueo , pie de verſo Latino, biceldia. Lat. Trochæus.

Trociſco , zatoilla. Lat. Trochiſcus.

Troco , pez , lo miſmo que rueda, veaſe.

Trofeiſta garaiſenlaria. Lat. Trium- phator.

Trofeo , garaiſena. Lat. Trophæum.

Troglodita , hombre barbaro , y tambien comedor , troglodita. Lat. Troglodita.

Trompa , trompeta , trompetá. Lat. Tu- ba , æ.

Trompa de elefante , elefandiaren ſudur biurra , trompa. Lat. Proboſcis , idis.

Trompa marina , itſas trompeta. Lat. Bar- bitos tubam referens.

Trompa , lo miſmo que trompo, veaſe. A trompa tañida , trompeta joaz. Lat. Signo tubæ dato. A trompa , y talega, moldacaitzez, mol- daguez. Lat. Præpoſterè.

Trompada , golpe cara con cara , aur- quetada. Lat. lctus oris ad os alterius.

Trompar , lo miſmo que engañar, veaſe. Caſtigame mi madre , y yo trompoſelas, nere amac oyú , ta oyú , baña nic oſtú ta galda. Lat. Objurganti matri verba dare.

Trompazo , cibotada. Lat. Ictus ingens.

Trompero , el que haze trompos , cibo- taguillea. Lat. Trochorum opifex.

Trompero , que engaña , falſoa. Lat. Fal- ſus.

Trompeta , clarin , veaſe trompa.

Trompetear trompeta jo. Lat. Tub canere.

Trompetero , trompeta , trompetaria. Lat. Tubicen , buccinator.

Trompetilla , trompetachoa. Lat. Parva tuba.

Trompezadura , antiquado veaſe tro- piezo

Trompicar , veaſeo tropear.

Trompillar , voaſe tropozar.

Trompo , lo miſmo que peonza , veaſe. Erompon , cibotatzarra. Lat. Frochus. De r R. 35 De trompa , veaſe @ trompa ,, y talega. Tronada , veaſe trueno ; turmoya. Lat. Tonatlo.

Tronador , turmoaguillea. Lat. Tonans.

Tronar , turmoatu , calernatu , turmo- yac izan , oſiotſa , &c. Lat. Tonare. Por lo que pudiere tronar , cerren orren. Lat. Qudquid acciderit.

Tronante , turmolaria. Lat. Tonans.

Troncal , errondarra. Lat. Ad truncum pertinens. Caſa , ò pariente troncal , prubincalá.

Troncado , ebaquia. Lat. Truncatus.

Tronchar , zatitu , epaqui. Lat. Trun- care.

Tronchado , zatitua. Lat. Truncatus.

Troncho, zortena, zurtoina. Lat. Thyr- ſus.

Tronchudo zortenduna. Lat. Thyrſo valido gaudens.

Tronco , hecho carbon , aldorra. Lat. runcus.

Troncra, en las baterias, &c. equichuloa, Lat. Heneſtella , apertura muri.

Tronera , hombre dſ aratado , choroa. Lat. Caput cerebro vacuum.

Tronga , lo miſmo que manceba , veaſe.

Trondo , lo miſmo quc trueno, veaſe.

Trono , jargoya. Lat. Tnronus.

Tronzar , puſcatu , autſi , zatitu. Lat. Frangere.

Trozado , puſcatua , &c. Lat. Fractus.

Tronzo , belarri epaquia. Lat. Auriculis mutilus.

Tropa , tropa. Lat. Turba , caterva, tur- ma.

Tropel, arazoa, tropela. Lat. Strepitus, us.

Tropel , junta de coſas mal ordenadas, tropela , naſdia. Lat. Conſuſa multi- tudo. De tropel , tropelca , eyaca naſdiró. Lat. Præproperè.

Tropelia , naſdia , tropelia. Lat. Inor- dinata properatio.

Tropelia , atropellamiento , tropelia, au- rizquimendua. Lat. Vexatio, oppreſſio. Eſta voz es baſcongada , veaſe ſu origen en la voz atropellar.

Tropellar lo miſmo que atropellar, veaſe.

Tropezadero , beaztopacaya , trope- zaya, aburicaya , beaztopacorra. Lat. Oſſenſioni obnoxium.

Tropczar , beaztopa , beaztoatu , abu- ricatu , eſtropezatu. Lat. Offendere, ceſpitare. Sin tropezar en barras , arretaric ba- gue , oarric bague. Lat. Inconſideratè. TR.

Tropezon , beaztopa, aburicoa, tropie- zoa , eſtropezua. Lat. Oſfenſio pedis. Beſtia tropezona , aberè beaztoparia. Lat. Equus , &c. ofſendens paſſim.

Tropheo , veaſe trofeo.

Tropico , circulo de el Cielo , muguiur- ra. Lat. Tropicus.

Tropiezo , tropezon , veaſe.

Tropiezo , eſtorvo , impedimento, veaſe.

Tropo , figura , aldaitza. Lat. Tropus.

Tropologia , moralidad , doctrina, ci- leizcuntza. Lat. Tropologia.

Tropologico , cileizcuntzacoa , cileiz- cundarra. Lat. Tropologicus.

Troque , antiquado , trueque.

Trotar , troſtatu , trotatu. Lat. Succuſ- ſare.

Trote , troſtáâ, trotea. Lat. Succuſſus, us. Al trote , trotean, troſtaca. Lat. Curſim. Trotero , antiquado , correo.

Troton , troſtaria , trotaria. Lat. Suc- cuſſarius.

Trotoneria , troſtalda , trotaldia. Lat. Succuſſus.

Trova , lo miſno que verſo , veaſe.

Trova , initacion de otros verſos , troba. biurſeu bcaldea. Lat. Metrum aliud reſer ens.

Trovador , lo miſmo que Foeta , veaſe.

Trovador , imitando , trobalaria , biur- ſen becaldaria. Lat. Carminis alieni aſ- ſimulator.

Trovar , lo miſmo que encontrar , veaſe.

Trovar lo miſmo que hazer verſos , veaſe.

Trovar imitando, trobatu, biurſac becal- du. Lat. Carmen alterius aſſimulare.

Trovado , trobatua. Lat. Aſſimulatus.

Troviſta , lo miſimo que Troaador.

Trox , troxe , alteguia. Lat. Horreum.

Troxa , troxada , mochila de ſoldado , mochilá. Lat. Mantica.

Troxado, mochilan ſartua. Lat. Mantica conditus.

Troxecillo , en que duermen los Franciſ- cos , etzitegui eiſtua. Lat. Lectulus.

Troza , trozeo , ſon dos cuerdas , o ca- bos de la Meſana , troza. Lat. Funis nauticus.

Trozo , puſca, zatia , trozoa. Lat. Fruſ- tum.

Trozo de arbol , marcola. Lat. Truncus. Erozo de gente , &c. aldia poſpueſto. Lat. Agmen , multitudo , caterva.

Trucar , en el juego , trucatu. Lat. Pri- ma ſponſione in ludo provocare.

Trcha , amurraya , aarraina , ar- rancari@a. Lat. Tructa , æ.

Truchuela , bacallao meena. Lat. Aſſel. lus r R. lus ſalitus gracilior. Trucidar , veaſe deſpedazar.

Truco , en el juego de trucos , trucoa. Lat. Pilæ eburneæ, aut globuli per an- guſtum fornicem trajectio.

Trucos , juego , trucoetan. Lat. Ludus tudicularium globorum.

Truculento , veaſe cruel , tremendo.

True , lienzo muy blanco , delgado, true, linteo mea. Lat. Tela linea.

Trueco , trucada , gambioa , gambianza. Lat. Permutatio. A trueco, en trueco , trucadan, gambioan. Lat. In commutationem. A trueco de , de que , es lo miſmo que con tal que , veaſe en la voz tal.

Trueno , turmoya , oſtotſa , odotſa , oſ- tiya , iurtzuria, igorciria, iñuſturia, iuſturia , calerna. Lat. Tonitruum, tonitrus , us , tonitru iudecl.

Trueque, lo miſmo que trueco, gambian- zá.

Trufa , engaño , mentira , veanſe.

Trufaldin , gracioſo , bufon de theatro veaſe.

Truhan , joſtallu farragarria. Lat. Scurra.

Truhanear , farreraguin. Lat. Scurram agere.

Truhaneria , chanchaqueta farragarria. Lat. Scurrilitas.

Trujal , jaboitinia. Lat. Trua Sapona- ria.

Trujaman , trujiman , interprete , veaſe.

Trujaman , practico , y experimentado en cambios , trueques , compras, ven- tas , viene de el Baſcuence truqueman; que ſignifica dàren trueque, truquema- llea, trebea , ſayatua. Lat. Proxeneta, circuitor.

Trujamanear , interpretar , traducir, veaſe.

Trujamanear , en compras , &c. truque- man. Lat. Licitari.

Trujamania, truquemaitza. Lat. Proxe- netæ , vel licitatoris munus.

Trulla , bulla , ruido de gente , veaſe.

Trulla , llana de albañil , veaſe.

Trullo , ave , ugarrantza. Lat. Trullus.

Truncadamente , hitzepairo , hitzepai- taz. Lat. Verbis truncatis.

Truncar , lo milſmo que tronoar , veaſe.

Tuque , juego de naipes , truquea. Lat. Chartaruh ludus , in quo ſponſionibus colluſor provocatur.

Truquero , que tiene à ſu cargo la meſa de trucos , trucomaizaya. eat. Tudicu- larij ludi magiſter. rr l 3s

Tu , hi , hic , eu euc , zu zuc, zeu zeuc. Lat. Tu , tui , tibi.

Tu miſmo, hi erori, hic erorrec, zu oe- rori, zuc cerorrec. Lat. Tute , tu ipſe, tutemet. A tu por tu , hica ta noca. Lat. Nimis familiaritèr , inurbanè.

Tuautem , burzaya, bearrena. Lat. Præ- cipuus.

Tubo , lo miſmo que cañon , veaſe.

Tudel , cañoncillo de metal en el baxon, y otros inſtrumentos , ducaya. Lat. Fiſ- tula tubæ gravis muſicæ.

Tuera , fruto de la colochyntida , pilla- miña. Lat. Colochyntidis fructus.

Tuerca , ocoilla , artoilla. Lat. Cavum cochleæ.

Tuero , egur igarra. Lat. Lignum ad ig- nem paratum.

Tuerto, oquerr. Lat. Obliquus , de ojos, luſcus , cocles , itis.

Tuerto , ſubſtantivo agravio , injuria, veaſe.

Tuertos , lo miſmo que entuertos, veaſe. A tuertas , oquer , oquerca. Lat. In- versè. A tuerto , ò à derecho, oquer edo zucen, oquer edo artez. Lat. Jure vel injuria.

Tuetano , muná , muna , mamia. Lat. Medulla , æ. Haſta los tuetanos , munetaraño. Lat. Uſque ad intima.

Tufarada , olor fuerte , tufarada , bufa- daldia. Lat Gravis halitus.

Tufo , bufada , pufada, tufſoa. Lat. Gra- vis odor.

Tufos , pelos , que caen rizados delante de las orejas , idilindac. Lat. Tempo- rum capilli promiſsi.

Tufos , lo miſmo que ſovaerbia, vanidad, veaſe.

Tugurio , lo miſmo que choza , veaſe.

Tulipan , flor , tulipaya. Lat Tulipa, tulipæ.

Tullidura , excrementos de ave , atzir. riſta. Lat. Avis excrementum.

Tullimiento , elbarria. Lat. Nervoruim debilitatio.

Tullir , el ave , atzirriſtatu. Lat. Avem excrementa expellere.

Tullir , tulliurſe , elbarritu. Lat. Nervis debiditari.

Tullido , elbarria elbarritua. Lat. Nervis debilitatus. Tu TU.

Tumba de ſepulcro &c. tumba. Lat. Tymbus , i.

Turiba , caida , veaſe tumbo.

Tumbadillo , en el navi o , tumberachoa. Lat. Teſtudo in puppi.

Tumbaa , metal e a China , tumibaga. Lat. Metallum ſinicum ſic dictum.

Tumbaga , ſortija de eſſe metal , tumba- ga. Lat. Annulus ex metallo ſinico.

Tumbar , derribar , tumbatu , tumbera- zo. Lat. Deturbare , dejicere.

Tumbado , tumbatua. Lat. Deturbatus.

Tunmbar , caer rodando , tumbaca ero- ri , joan, etorri. Lat. Devolvi.

Tumbarſe , echarſe , etzin. Lat. Decum- bere.

Tuibado , hecho en forma de tumba , tumbaguiſacoa. Lat. Cameratus.

Tumbo caida , tumbada. Lat. Dejectio, dev olutio.

Tunbo , punto , lance critico , tumbal- dia. Lat. Alea , anceps caſus.

Tumbon eſpecie de coche , tumbagui- ſaxo anurga. Lat. Rheda camerata.

Tumdo , anditua , arroa , arrotua. Lat. Tumids

Tumor , hinchazon , y ſoverbia , veanſe.

Tumulo , umbula. Lat. Tumulus.

Tumulto , guenaſdea , boald. Lat. Tu- multus.

Tumultuar , guenaſtu , guenaſi , boalda- tu. Lat. Tumuluari, veaſe amotinarſe.

Tunuituante , gueuaſiaria , boaldaria. Lat. Tumultuans.

Tumultuæriamente, boaldaquiro, guenaſ- carrirò. Lat. Tumultuariè.

Tumultuario , guenaſcarria. Lat. Tumul- uarius.

Tumultuoſamente , tumultuoſo , lo miſ- mo.

Tuna , fruta de la higuera de Indias , y el arbol , cgue tambien ſe llama tunal, tuna , indiapicoa. Lat. lFicus indica.

Tuna , vida holgazana , eralperra. Lat. Vita vaga.

Tunar , eralperrean ibilli. Lat. Vagam vitam agere.

Tunante , eralpertia. Lat. Vagam vitam agens.

Tunda , tundicion , el tundir los paños, ulauti. Lat. Panni tonſio , attonſio.

Tunda de palos , azotes , &c. tunda , jo- taldia. Lat. Fuſtuarium , verberatio.

Tundior de paiios , ulaulea , ulautaria. Lat. Panni tonſor.

Tundir , cortar el pelo de los paños , è l ea, laau. a.

Tundir , lo miſmo que zurrar , veaſe.

Tundido , ulautua. Lat. Tonſus.

Tundizno , borra que queda de la tundi- cion , ulauquia. Lat. Tomentum ex panno tonlo deciduum.

Tunica , veſtidura , tunica , tuniquea. Lat. Tunica.

Tunica , la telilla , ò pelicula , mebraná, ſaintza , metartea. Lat. Tunica.

Tunicela , lo miſmo que tunica.

Tunicela de Obiſpo , tunicela. Lat. Epiſ- copalis tunicela.

Tupa , lo miſmo que hartazgo , veaſe.

Tupe , el pelo que ſe dexa ſin cortar en la. punta de la frente, para que ſobrepueſ- to al peluquin , imite al natural , utzi- llea. Lat. Capilli ſupra frontem relicti.

Tupir , es de el Baſcuence tapitu , tui- tu , trincatu. Lat. Stipare, conſtipare.

Tupido , tapitua. Lat. Compreſſus, ſti- patus.

Tura , turar , lo miſmo que dura, durar, veaſe.

Turba , muchedumbre confufa , dinaſtá, dinaſii. Lat. Turba.

Turba , ceſped de tierra, con que ſe haze carbon , zotal icatz eguitecoa. Lat. Ceſpes pro carbone eſficiendo.

Turbacion , guenaſia. Lat. Turbatio.

Turbadamente , gucnaſiró. Lat. Pertur- batè.

Turbador , guenaslea , guenaſtaria. Lat. Turbator , perturbator.

Turbante , de Turcos , turbantea, buru- co eſtalcai bat. Lat. Cidaris , is.

Turbar , guenaſi, guenaſtu, turbatu. Lat. Turbare , perturbare.

Turbado , guenaſia, &c. Lat. Turbatus.

Turbativo , guenaſcarria. Lat. Turbati- vus.

Turbiar , lo miſmo que turbar , anti- quado.

Turbido , veaſe turbio.

Turbieza , antiquado turbulencia.

Turbino , polvo de la raiz turbit , turbi, quia, turbitautſa. Lat. Turpetipulvis.

Turbio, guenaſia, arrea, loia. Lat. Tur- bidus.

Turbion de agua , ubeldea , ugoldea, ujo- la , uſoberna. Lat. Nimbus , alluvio.

Turbioſo , lo miſmo que turbio , veaſe,

Turbit, una raizde las Indias Orientales, turbita. Lat. Turpetum , alypum

Turbulencia , que enturbia los licores, guenaſia, arretaſuna. Lat. Turbulentia.

Turbulencia , alboroto , guenaſta , gue- naſia. Lat. Perturbatio, tumultus, com- motio.

Turbulentamente , guenaſiró. Lat. Tur- bulentèr. Tur r U.

Turbulento , lo miſmo que turbio , veaſe.

Turbulento , alborotado , guenaſia. Lat. Turbulentus.

Turdiga , tira larga de el pellejo de buey de un pie de ancho , de que ſe hazen las abarcas , larrucerrenda. Lat. Bobi- ni corii bractea.

Turgencia , veaſc hinchazon.

Turma , teſticulo , criadilla , veaſe.

Turnar , alteruar , aldia , chanda izan, euqui , aldizca , chandaz ibilli. Lat. Alternis vicibus ſuccedere , accipere, &c.

Turnio , que mira torciendo los ojos, be- guiraulia. Lat. Strabo , onis.

Turno , aldia, chanda. Lat. Vices, ordo.

Turon, ſoroetaco ſagua. Lat. Nitela.

Turqueſa, molde de hazer bodoques, ar- belocaya , turqueſiai. Lat. Fictilis glo- buli forma. Eſta voz es B ſcongada, y ſe dixo de lurqueſia , lurreſa, valla- do , cerrado de tierra.

Turqueſa , piedra precioſa de color tur- qui , gueiturdiña. Lat. Lapis cyaneus.

Turqueſado , gueiturdindua , gueitur- diña. Lat. Cyaneus , a , um.

Turrar , turrado , veaſe toſtar , toſtado.

Turron , gozalpilla, turroya. Lat. Cruſ- tum ex amydalis , melle , & aliis con- fectum.

Turronero , gozalpillaria , turroilaria. Lat. Cruſti illius opifex , aut venditor.

Turumbon , lo milmo que tolondron. veaſe.

Tuſar , lo miſmo que atuſar , veaſe.

Tuſon , vellon de carnero , arullea. Lat. Vellus , eris.

Tuſon de oro , urrezco arullea. Lat. Au- reum vellus.

Tuſona , ramera , veaſe.

Tutano , lo miſmo que tuetano , veaſe.

Tutear , al hombre hicatu , a la muger, nocatu , hica , ta noca egon, hitzeguin. Lat. Nimis familiaritèr ſe appellare.

Tutela, tutoria , el cargo de tutor, zaita- goa. Lat. Tutela.

Tutelar , zaitaria , zaitzallea , begui- ralea. Lat. Tutelaris.

Tuthia , veaſe atuthia.

Tutor, zaitaria , zaitzallea. Lat. Tutor.

Tutoria , veaſe tutela.

Tutriz , tutora , zaitaria. Lat. Tutrix. r v Veanſe en ti en los lugares cotreſpon- dientes , tymbal , tymbre , bpdno 35 typhon typo , typographia , tyrania, tyranizar , tyrocinio , tyron.

Comments

Loading comments…