అయిదవ యుపకథ

తే. అని యమాత్యతనూజ యయ్యధిపుచేతనంపకము గాంచి యింటికి నరిగె ననుచుజిలుక వచియింప నంతలో జలజబంధుఁడుదయగిరిసౌధవీథిపైఁ బొదలుటయును. 366

చ. కనుఁగొని యాప్రభావతి జగజ్జనరంజనరాజభాషణంబెనయక చిల్క పల్కులకు నేమఱియెన్ హృదయం బటంచు మోహనగృహసీమఁ జేరి మఱి యంబుజము ల్ముకుళించు వేళఁ బూనినపని కేగుచోఁ గలువనేజపురాయనితేజి యింపునన్. 367

తే. కప్పురపుబొట్టు చెమటచేఁ గరఁగి జాఱెఁజక్క దిద్దుము పూర్ణిమాచంద్రవదనయింతలో నొక్కకథ వినిపింతు ననుచుఁబలుకఁదొడఁగెను బులకండ మొలుకుచుండ. 368

క. మఱునాఁడు విక్రమార్కుడరసియుఁ దెలిసికొనలేక యమ్మంత్రిసుతంబరిచారకయువతి పరంపరచే బిలిపించికొని సమాదరణమునన్. 369

తే. తెరమఱుంగున నిలుప నత్తెఱవ పరులనడుగఁగూడని యిక్కార్య మడిగినపుడెప్రబలతరమైన జాతిస్వరంబుఁ జూపియడలు తురగంబుతోడ జోడగుదు వీవు. 370

అయిదవ యుపకథ

ఉ. ఆకథఁ జిత్తగింపుము ధరాధిప సాధువనం బనంగ నస్తోకతరప్రసిద్ధిఁ బొలుచుం బుర మొక్కటి యందు మందరా

ఖ్యాకలితుండు శూద్రుఁడు నయాన్వితుఁడై తగునాతఁ డిందిరాలోకన మేమి లేమి నతిలోకదరిద్రతఁ జెంది కుందుచున్. 371

సీ. కొలుచువారల నోరుగొట్టి లెక్కలు వ్రాసిహరువు మీఱఁగ మణియములు చేసిబ్రమసి యాసాసలరసవాదము లొనర్చిప్రకటించి రాజపట్టికలు దీర్చిప్రతివాసరంబు లేర్పడఁగఁ జేరువగట్టివాటంబుగాఁ దెరువాటు గొట్టివేళ్లమందు లమర్చి విషవైద్యతవహించితఱుఁగుబేరముల నెంతయును మించితే. మ్రుచ్చువగయును గని చూచి మూటమోసిసుంకరులతోడ నొనగూడి జూదమాడియిట్లు వర్తించియును నాతఁ డేమి యందుగళవళముఁ జెందెఁ గూడుఁ గోకయును లేక. 372

తే. అంత నమ్మందఱుం డమందార్తి నుదరపోషణంబునకై యూరిపొంత దోసతోఁటఁ గావించెఁ గావడిపాటుపడుచునదియు నధ్వన్యదృక్పరం బై తనర్చె. 373

ఉ. అంతట నొక్కనక్కదొర యంబుజబాంధవుఁ డస్తపర్వతోపాంతముఁ జేరుదాక బొరియం జఠరానలకీల నెంతయుంజింతిలుచుండి రేలు తన జీతపుబంటులు దాను భీతియొక్కింతయు లేకయే మెసవి యేగుఁ దదీయఫలంబు లన్నియున్. 374

తే. ఆసృగాలాగ్రణికి ఘటకాక్య వెలయునాతఁ డీరీతిఁ గర్కరికాతిపక్వ

ఫలపరంపర నుదరసంభరణవృత్తినడుపుచుండఁగ మందరుం డలుకవొడమి. 375

ఉ. అక్కట దోసతోఁట యిదియైనఁ దదీయఫలంబు లమ్మి యీడొక్కను సాకగోరితిఁ గడు న్నడురేలున వచ్చి యెవ్వరోమక్కువ లేక నాకడుపుమంటయుఁ బుచ్చికొనంగఁ బూని యీచక్కెరవంటి పండ్లు తినసాగి రటంచుఁ గృశించు నెంతయున్. 376

చ. ఒకమృగధూర్తరాజవరుఁ డుజ్జ్వలనీతివిదుండు ధీరనామకుఁ డతిదూరఘోరననమధ్యవిహారుఁడు విద్విషద్విదారకుఁ డొకనాఁడు వేడుక సరాళముగా భటకోటితోడ నోడక యరుదెంచె నచ్చటి కటత్తటిదీక్షణవీక్షితాస్యుఁడై. 377

తే. వచ్చి బడలిక దీర్చు దుర్వారకర్మరీఫలామోదధౌరంధరీవరిష్టపవనములచేత నాహారభాగ్య మిచటనబ్బు నని యెంచి కెలని బిట్టడవి విడిసె. 378

క. తనమంత్రి వరులతో మంతనమున నీదోసతోట తనరెడుచోటన్మనజాతివార లుండరెయని యాలోచన మొనర్పు నాసమయమునన్. 379

మ. ఘటకుండంతట వేగువారు నుడువంగా ధీరుఁ డారీతి వచ్చుట లెల్ల న్విని మంత్రులం బిలిచి యిచ్చోఁ బోయి సంధించి యుత్కటమద్వైభవ మెల్లఁ జూపుటనువో కాదో విచారింపుఁ డేమిటికన్న న్మన కొక్కవేళకగు తన్మిత్రత్వమం చెన్నెదన్. 380

చ. అది యటులుండె నంతటి మహామహుఁ డిచ్చటి కేగుదెంచినందుది మొద లే నెఱింగియు నెదుర్కొని పూజయొనర్పకున్కి యొ

ప్పదు మనమ ట్లొనర్చినను బ్రాభవహానియె గౌరవంబు సొంపుదనర మున్ను మ్రొక్కి గద మ్రొక్కు గొనన్వలయుం జగంబునన్. 381

క. అనిన విని సచివులందఱుననఘా మఱి యాతఁ డింత యధికుం డైనంగొనివచ్చి పూజలిచ్చినమనకుం దప్పేమి యది సమంచిత మనినన్. 382

తే. బుద్ధిసారాఖ్యసచివుండు పూని పలుకుదొరను మంత్రులఁ జూచి సంతోషమయ్యెమొదల నెందైనఁ జన నాకు ముదలయిచ్చిధీరజంబుకవరుని సంధింపఁజనుఁడు. 383

వ. అనినం దదీయసంధానసముత్సాహభంగకారణం బగు నతని ప్రతికారవచనంబులకుఁ జిడిముడిపడి యితం డేమి యెఱుంగు విచ్చేయుం డనుచు సంధానపరకృత్యులైన యమాత్యులం గూర్చుండ నియమించి యామృగధూర్తచక్రవర్తి యిట్లనియె. 384

క. ఒకనికిఁ దెలియు న్వేఱొకనికిఁ దెలియక యుండుఁ గార్యనిర్ణయ మితఁడేటికి నడ్డుగాళ్లు వైచెనొయకటా యది యెల్లఁ దెలియ నడుగన్వలయున్. 385

క. అని బుద్ధిసారు నెమ్మొగమునఁ జూపులు నిలువఁ గేలు మొగిచి యతం డోయనఘాత్మ వీరికన్నంఘనుఁడంగా నైన నొక్కకార్యము వినుమా. 386

చ. మును వినియుందు ధీరుని సమున్నతగర్వవిహారుఁ డంచు నాతని మదికి న్భవద్బలవితానము చీమలచాలుఁ బోలె నైకనఁబడు నీవు పల్కు నుడికారపుమాటల కెల్ల నాతఁ డా.డును విరసంపుఁబల్కులు గడు న్మఱి మోసము వచ్చు నత్తఱిన్. 387

క. మోసము వచ్చుట యరుదేయీసునం దద్గర్వభాష లిచటి సృగాలాగ్రేసరులు సైతురే వినుమాసమయము సుమ్ము దొరల కవగడ మరయన్. 388

ఆ. అతఁడు గర్వయుక్తుఁ డౌటయుఁ గాకున్ననొక నిదర్శనము మహోగ్రశౌర్యప్రభుగుణంబు విడిచి పరభూమి కింత దూరంబు వచ్చునే సరాళ మనుచు. 389

క. కావున గర్వాతురుఁడైకావలెఁ గాదేని యిచటి కర్కరికాళిందావిని తదాశ వచ్చెంగావలె నెట్లైన మనకుఁ గావలెఁ జుమ్మీ. 390

మ. మనకీకర్కరికాఫలాళిగద సామ్రాజ్యంబు గల్పింపఁ జాలినయాహారము దానికై యితఁడు దోర్లీలాసముల్లాసతంజనుదేర న్మనమేగి విందులగతి స్సంధించు టేకార్య మిప్పని నాకు న్సరిపోదు మీకు రుచియింపం బోలు నిప్పట్టునన్. 391

క. తటచలితచలదళచ్యుతతొటతొటరవశాలిఫలమిథోరణకేళీపటుతరజలచరనికరోత్కటమై తనరారు చెఱువు కాలువఁ జేరెన్. 393

తే. చేరి పనిపూని యిటకు నచ్చితి మదుక్తికొదవపడకుండ నెట్లొనఁగూడు నొక్కొ-కార్యమని నాల్గుదిక్కులు గనుచునుండదైవవశమున నత్యద్భుతంబుగాఁగ. 394

సీ. క్రవ్యాగతోగ్రకాకవిధూతమక్షికాపుంజమై తగు వెన్నుపుంటితోడబాలకక్రీడావిపాటితరోమజాలంబైనయట్టి వాలంబు తోడనగ్రిమపాదబంధాతికృధాసముందనములౌ వెడవెడ దాట్లతోడఁగఠిననిజస్వామికరకాష్ఠనిహతజాతంబునై తొరఁగు రక్తంబుతోడఁ

తే. గర్ణకంఠోదరాభారకంబు లగుచునమరు ముయ్యూరుపిడుఁదుతండములతోడనచ్చటికి వచ్చె నొకయశ్వ మల్పహేషజాతి దెల్పఁగ జలపానసంభ్రమమున. 395

ఉ. వచ్చి జలంబు గ్రోల నిలువంబడఁ గల్గొని బుద్ధిసారుఁ డుద్యచ్చతురత్వ మొప్ప వినయంబునఁ జేరి నమస్కరించి యేనిచ్చట నిన్నుఁ జూచి చనియెన్ బహుకాలము నేఁడుగంటినాముచ్చట లెల్లఁ దీఱ మన మున్పటి నెయ్యము లెంచుకొందువే. 396

చ. అది యటు లుండె తను వనంతబలాఢ్యము బక్కచిక్కియున్నది యిది మాఱురూపువడి యద్దిగ యిద్దురవస్థ యేక్రియంగదిసనొ నన్నువంటి చెలికాఁ డొకఁ డుండఁగ నిమ్మనోవ్యథాభ్యుదయము వొందనేటికి నయో నను వింతఁగఁ జూడఁ బాడియే. 397

క. అనిన విని యత్తురంగంబనఘా నిను మఱవనేర్తునా బహుకాలంబునకైన బుద్ధిసారుండనుసుకృతివి గావె నెయ్య మలఁతియె మనకున్. 398

క. మామా యల్లుఁడ వని మనమామాడ్కిన్ వావి యొకటి యమరించి నయశ్రీమించఁ బ్రవరిల్లుటయేమైన న్మఱచువాఁడనే గుణహారా. 399

చ. ప్రకటవిషాదవేదనవరస్పరవృత్తి నినుం గనంగఁ దావకవిహితప్రవృత్తికి నవజ్ఞత యెంచక పల్కరించి నీ

వకుటిలవృత్తివైతి వినయాభరణా మదిఁగోరి యుందు మామకహృదయవ్యథాకథ సమస్తము నీ కెఱిఁగింప నెప్పుడున్. 400

ఉ. ఈపురి నొక్కరెడ్డి వెలయిచ్చి ననుం గొని తెచ్చి పోషణశ్రీపరివర్ధమానునిఁగఁ జేయుట నీవు నెఱుంగుదే కదాయాపయి నాతః డొక్కయెడరైన నను న్వెలకిచ్చె నన్యవిత్తాపహృతిప్రణీతమతిహారికి వేఱొక బేరివానికిన్. 401

క. అతఁ డింక నేమి సెప్పుదుసతతము నూరూరిసంతసంతల కత్యుద్ధతిఁ బెఱిక లెత్తి తఱుమున్మతినరయం డింతయైన మత్తనుబాధన్. 402

తే. పెఱికయేచాలు నానడ్డి విఱుఁగఁ జేయదానిపైఁ దాను నెక్కు నింతయునుగాకయకట వయ్యాళిగాఁగఁ బొమ్మనుచుఁ గొట్టునతనిచేతులలోఁ జెంగలమ్మ గొట్ట. 403

మ. పొరుగూళ్ళం దిరునాళ్లు సాగిసభరంపున్మానిసి న్మోయ నిష్ఠురవృత్తి న్ననుఁ జూపి సుంకము లటంచుం గూలియించు న్వరాలురయం బారఁగ మోచి నన్నుఁ దఱుము న్లోభాప్తిమైఁ దా నిరాదరుఁడై మేఁపఁడు కాళ్ళు గట్టి విడుచుం దత్తత్ప్రదేశంబులన్. 404

తే. గొఱపమా లేదు నీ రార్చుగొడవ యెఱుఁగగడ్డి వేయఁడు కవణంబు గానివానిజంబుకాధీశ చూడు మీచాయ నేనుగుఱ్ఱమై పుట్టి యీగోడు గుడుపవలసె. 405

క. త్రిమ్మరి మాపటికై తనయిమ్మున కేతేర దుక్కి యెనుపోతులు రెండిమ్ములఁ గొమ్ములఁ జిమ్ముంగ్రమ్మిన నిర్దయతఁ బసులగాడింగట్టన్. 406

ఉ. అక్కఠినాత్మకుండు కసవారసి తెమ్మని కూఁతుచేతికింజెక్కుడుఁబాఱ యీయ వడి నెట్టది వెల్వడి చేనిమంచెపైనెక్కినజారుఁగూడి రమియించి దినాంతమునందు వచ్చి బల్తొక్కులు నా మొగంబున విదుర్చును గొన్నితృణాగ్రఖండముల్. 407

క. తొంటిజని వానియు ప్పటుతింటిఁ జుమా యింతపాటుఁ దెచ్చుకొనుటకైకంటికిఁ గూరుకురా దాఁకంటికిఁ దుది లేదు చిక్కకయె యెట్లుందున్. 408

క. ఇటువలె నున్నది నాకథఘటకసృగాలేంద్రుఁ గొలిచికద యుండుదు వప్పటుమతికి సేమమే యిచ్చటి కేటికి వచ్చి తనిన జంబుక మనియెన్. 409

తే. అకట నీయట్టి సుగుణరత్నాకరునకునిట్టిదురవస్థ వచ్చెనే యింకమీఁదనంతయును జక్కనయ్యెడు నస్మదాగమనము వినిపింతు వినుమాసమానమాన. 410

క. ఘటకున కహిభయ మొదవెన్బటుగతి నీకుఁగల పక్షపాత మతనిపైనటియింపఁ జేసి మెలఁగుముదిట మలరం దార్క్ష్యనామధేయుఁడ వగుటన్. 411

వ. అని ధీరాగమనంబు సవిస్తరంబుగాఁ దెలిపి వెండియు. 412

తే. నీవు మాకెల్ల దొరవోలె నేఁడు మొదలుకొన్నినాళ్లుండు భవదీయఘోరమూర్తిఁగాంచి ధీరుం డపూర్వమృగం బటంచుఁదలగు నది మాకు శుభము గంధర్వరాజ. 413

క. ఈరేయి దోసపం డ్లవ్వారిగఁ దిను మర్కు డపరవసుధాధరముంజేరిన పిమ్మట నిలుమీచేరువ నే నపుడు వచ్చి చేర్చెదఁ దోఁటన్. 414

క. అనిపల్కి బుద్ధిసారుఁడుచని యంతయుఁ దెలిపె ఘటకజంబుకకులనాథున కంతటఁ జారులు దెల్పిన నది విని ధీరుఁడొక్క లేనగవలరన్. 415

క. తనమంత్రి సుముఖనామకుఁగనుఁగొనుటయు నతఁడు లేచి కార్యముమీఁదన్ననుఁ జిత్తగింపు మనుచుంజనియెం దత్తురగమున్న చక్కటి కెలమిన్. 416

చ. చని కరము ల్మొగిడ్చి బుధసన్నుత జంబుకజాతివాఁడ నత్యనఘుఁడ నే నతీతము ననాగతము న్మఱివర్తమానముంగని వివరింతు నిప్పు డొకకాఱియచే వెతఁ జెందినాఁడ విద్ధినమున నీకుఁ గల్గువడదేఱఁగ గర్కరికాఫలావళుల్. 417

చ. ఇది నిజమైన ఱేపు వచియించెదఁ దక్కినకార్యమంతయుందుదినొక విన్నపంబు దయతో విను మాఁకటఁ గుందినాఁడ నేఁడదనున దోసపండ్లు తినునత్తఱి నన్నొకసారి పిల్వు

నేఁజెదరని ప్రీతి నివ్వెలుఁగుచెంగట నివ్వలఁ బొంచియుండెదన్. 418

క. అనిపూన్చి ధీరుతో నత్యనుపమగతి సుముఖనాముఁ డవగడమగునట్లొనరించి వేగవచ్చితినని తెలిపె న్రవియుఁ బశ్చిమాంబుధి గ్రుంకెన్. 419

వ. అంత. 420

మ. రవి రాక న్మదిఁగోరు పద్మినులు చక్రస్త్రీలు మోము ల్ముడుంప వియోగవ్యథఁ గుందఁ బాల్పడియెమామాడ్కి న్మముం గోరుకైరవణీలోకము చెంగలించె నది చంద్రప్రేమ మస్మద్విలోకవిసృష్టం బనిజారలాడ నడరెం గాఢాంధకారచ్ఛటల్. 421

శా. ఆవేళ న్నిజకామినీకరగృహీతాభీలదండావనీజావాలీకృతబాహుమూలుఁడు మహీయఃకంబళాచ్ఛాదితుండావిర్భూతకఠోరరోషుఁ డయి యాతాకల్పితోర్వారువన్యావీరుజ్జనితోత్ఫలాననపరుం డమ్మందరుం డుండఁగాన్. 422

చ. ఘటకుఁడు పంపఁగా నరిగి కంపవెలుంగు తలంగఁద్రోచి యుద్భటగతి బుద్ధిసారుఁ డటు తారునఁ గర్కరికాఫలాళిఁ జూ

పుటయుఁ దురంగము న్మెసవెఁబో లతిక ల్తెగిపోవఁ బత్రముల్త్రుటితములై పడం బృథులతుండము భూస్థలి సోఁకునట్లుగన్. 423

తే. అంత సుముఖుని దలఁచి యయ్యశ్వరత్నమలఘుహేషారవంబునఁ బిలుచుటయునునిదియె పండ్లెల్ల దినిపోయె నేమొ యనుచుమందరుఁడు కోలచేఁ బరిమార్చెదాని. 424

క. ఇటువలె నొగిలి తురంగంబటునిటు వడి పాఱిపోయి యస్మధ్వనియేమిటికిం జూపితకట యనిచటులవ్యథఁ గుందె మహిభుజా వింటికదా. 425

క. కావున నేఁడెల్లను నీభావంబున నరయు మెఱుకపడకుండినచోనీవిధ మని జలచరహా౽సావిర్భూతికిని హేతు వమరవచింతున్. 426

తే. అని నియోగితనూజ యయ్యధిపుఁ డనుపనిలయమున కేగె నని చిల్కపలుకఁ గమ్మతమ్మినెత్తావి తెమ్మెర ల్గ్రమ్ముటయునునల ప్రభావతి కేళిగృహంబుఁ జేరు. 427

ఉ. అంతఁ గ్రమక్రమంబున నహస్కరబింబము పూర్వశైలసౌధాంతహిరణ్యకుంభము విహాయసమండలనామఖేటకాభ్యంతరధాతురాగ మపరాద్రివిమానవితానితాతిదురదాంతవిభావిభావ్యముకురంబును నై జలరాశీఁ గ్రుంకినన్. 428

సీ. అద్దంబులోఁ దోఁచు నబ్జరేఖ యనంగమోముపైఁ దెలినాభినామ మమరఁ

దలిరాకుపై మొగ్గు నలరుమొగ్గ యనంగమోవిపై ముక్కఱముత్తె మమరవలమురిపై నంటు జలధిపంక మనంగగళము పైఁ గస్తురి కప్పు మెఱయఁగాలాహిపై మించు కంచుకంబొ యనంగజడమీఁద ముడి పూవుసరము లొరయతే. లతనుదోహదధూమము ల్గప్పుకరణినంగయష్టిక నీలసంవ్యాన మెసఁగఁగదలి యేతెంచె రాజసంగమసుఖైకపరతఁ జెంది ప్రభావతీపద్మగంధి. 429

ఉ. వచ్చినఁ జూచి కీర మనివారితచాతురి మీఱ నారి నీయిచ్చ గణాధినాథు గణియింపు తదాదృతి లేకయున్న నీవచ్చటి కేగుకార్యము రయంబునఁ గూడదు చిత్తగింపుమాతచ్చరితం బటంచు నుచితంబుగ నెచ్చెలి నిల్పి యిట్లనున్. 430

తే. అంత మఱునాఁడు విక్రమార్కావనీశుడలయమాత్యతనూజాతఁ బిలువఁ బనిచిచనపరులు చెంతఁ గొలువ నాస్థానసీమఁజేరి సింగఁపుగద్దె నాసీనుఁ డగుచు. 431

తే. తెరమఱుంగునఁ గూర్చుండి తేనెవానప్రబలఁ గథఁ జెప్ప నేర్చిన బాఁపనమ్మయిప్పుడైనను దెల్పుమా యేలనవ్వెఁబక్వమీనము లనుఁడు నప్పడఁతి పలికె. 432

క. అడుగం గూడని కార్యంబడిగెద వట్లేని మును గజాస్యునితో వా

దుడుగక యొనర్చి పిమ్మటయడలిన వటమునకు సుద్ది యగుదువు సుమ్మా. 433

ఆఱవ యుపకథ

చ. అది యెటులంటివేని వినుమా హురిశాహురినుండిపన్నగాంగదుని నివాసమై యలరు కాశికిఁ బోయెడుత్రోవ నీడపుట్టదు గద నాఁగమించినయెడ న్నొకచో నొకలేఁతమఱ్ఱి యభ్యుదయము నొందసాగెఁ దఱినొందినవానలచేత నంతటన్. 434

తే. అధ్వగులు కోడిగములకై యాకులెల్లద్రెంచి శాఖావితానము ద్రుంచివైవమోడుపడియుండె నది నిల్వనీడపట్టుగొమ్మయును లేమి తనయందుఁ గుదురుకొనఁగ. 435

తే. అంత నొక శైవుఁ డాత్రోవ నరుగువాఁడుకెలని కొలనున నాహ్నికక్రియలు దీర్చిచెంతఁబడియున్నఱాయి యాచెట్టుమొదటఁజేర్చి విఘ్నేశుఁ డనుచుఁ బూజించి చనిన. 436

క. అది మొదలుగఁ దెరువరులింపు దలిర్పఁగఁ దెచ్చి తెచ్చి పుడిసెఁడు నీళ్లుంబదియైదు గఱికిపోచలుగదియించి చనంగ నచట గణపతి నిలిచెన్. 437

సీ. పాల్పొంగి వఱదలై పాఱఁ జెంగటి యూళ్లకాఁపుగుబ్బెతలు పొంగళ్లువెట్టనీళ్లు వెల్లువగట్ట నికటాగ్రహారథరాసురు ల్నారికేరములు గొట్ట