ఉపకథలో నుపకథ

ఉపకథలో నుపకథ

సీ. తామ్రపర్ణీతీరధరణిపై నొకయగ్రహారంబు కోశాంబి యనఁగఁ బరఁగునచ్చోట విష్ణుశర్మాఖ్యకుం డై యొక్కభూసురుం డలరు నద్భుతచరిత్రుఁడాతండు సుకుమారి యనుభార్యతోఁ గూడియఖిలసౌఖ్యంబుల ననుభవించునంతట నయ్యింతి యాత్మజాతులఁ గొంచికడియంపుఁజే మీఁదు గాఁగ దివముతే. సేరుటయు వార్ధకమ్మున ఘోరతరవిచారగరిమను నతఁ డర్థసంగ్రహమునకిచ్చగింపని యాతనివృత్త మెఱిఁగితల్లియు సహోదరీజను లెల్లఁ గదిసి. 337

తే. భార్య యుండిన వనమైనఁ బట్టనంబుపత్ని లేకున్న గృహమైన బహుళగహనమగుచుఁ గాన్పించు నరులకు నంతయేలనాలు లేకున్న విధినైన నధముఁ డండ్రు. 338

క. యాగముల నయోగ్యుండగుభోగములకు బాహ్యుఁడౌ సుపుత్రోదయలీలాగణ్యయైన భార్యాయోగము లేకుంట నరుల కుచితమె చెపుమా. 339

ఆ. ఎంత దుఃఖమైన ఒంటికి వచ్చి యిల్లాలి మొగముఁ జూచినపుడె తలఁగు

నిది యెఱింగి కాదె ఋషులు వసిష్ఠాదులును సభార్యు లగుచు వినుతిఁ గనిరి. 340

క. ఒడలంటం గాళ్లు పిసుకంగడివెఁడు వేన్నీళ్ల నీయఁ గంచము వెట్టన్బడక యమప్పఁగఁ జేతికివిడెమియఁగ భార్య కాక వేఱొక తగునే. 341

తే. తిథులయందైన మఱి యపత్నీకుఁ డనుచుబ్రాహ్మణార్థంబుఁ జెప్ప రేపాటివారునొకతె రూపసి గాకున్న నోసియన్ననోయనెడు మాత్రమునకైన నుండవలయు. 342

క. కావునఁ బునర్వివాహముగావలయు నటంచుఁ దెలుపఁగా నాతఁడు మేధావిని యను భూసురసుతఁబావనతరవంశజాతఁ బరిణయమయ్యెన్. 343

క. ఇలునించికొనుట మొదలుగఁజలమున మెం డొడ్డి మిగులఁ జండించుచుఁ దత్కలకంఠి గురుజనంబులకులధర్మం బెంచ కేలుకొంచుం దిరుగున్. 344

సీ. తండులమాషముద్గముల గాదెల నించిమీఁద బిళ్ల లమర్చి మెత్తు వెట్టుబక్వశాకం బెల్లఁ బతికంచమున నుంచియొడికంబుగాఁ బట్టి యూర్చివైచునాజ్యతైలఘటంబు లన్నియు వాసెనల్గట్టి యందనిచోట సుట్టె నుంచు

దధిపయోముఖరసద్రవ్యంబు లెల్ల దొంతుల సందు మూలమూలల సడంచుఁతే. జిక్కుఁజిలువాన మొకయింటఁ జేర్చి తలుపుచిలుకు ముద్రించి బీగముచేయిరొండిఁజెక్కికొనుఁ గ్రొత్తవలపులఁ జిమ్మిరేఁగివల్లభుం డెల్లయెడఁ దన్ను జెల్లవిడువ. 345

తే. ఇంట నెవ్వారయిన భిక్షమిడిన ముష్టిపెట్టినఁ గరాళితేజి యొప్పిదము దోఁపనెగిరిపడి యిందులకు మీర లెవ్వరనుచుఁబెద్దపులిఁ బోలె రొప్పు నాబిసరుహాక్షి. 346

క. నాయి ల్లిది నాకాఁపురమీయెడ నాసొమ్ము దినుట కెవ్వరు మీరౌరాయంచు నత్తవదినెలవాయోడక కసరుఁ బోరు వారలతోడన్. 347

తే. ఇవ్విధంబున మెలఁగు నయ్యింతి యొంటితిండికతమున నినుమడి కండపట్టినీరుపోసిన మేనితో నిలుపరానిమనసుచే జారభోగ మేమఱక తిరిగె. 348

సీ. కలికిమాటలు కిలకిల నవ్వు లోరచూపులు మోవివిఱుపులుఁ గులుకు నడలుఁబై ఁటజార్పులును సోబానపాటలు కొప్పుసవరించు నీటు చేసన్న వగలుగోటిచిమ్ములు తెచ్చికోలు నెవ్వగ లేనివెఱుపులు నెచ్చెలి వెన్ను చఱపు

మోముద్రిప్పులు బొమముడి ఱొమ్ముతాటింపురాని జంకెన కావరంపుఁబొగరుతే. మొలకసిగ్గులు వట్టికొంకులును దలుపుచాటునిలుకడ లలతివేసటలు చూపుగడియలో వింతవగకానిఁ గాంచెనేనికొమ్మ మారుని జంత్రంపుబొమ్మకరణి. 349తే. ఇవ్విధంబునఁ జలిదీఱి యింటిపనులునూఱునటు వెట్టి వల్లభునోరుఁ గొట్టియెల్లసొమ్ములు జారుల కెదురువెట్టసాగె నిచ్ఛావిహారనిశ్చలత మీఱ. 350

సీ. పొంకంబుగా నూనె పంకించి సవరంబుకుప్పె గన్పడఁ గొప్ప కొప్పువెట్టునీటికాఁగులలోన నీడ చూచి రువారమిట్టార యనఁ జాదుబొ ట్టమర్చుఁజనుదోయి జిగిమించుకొనఁగఁ బూసినమాడ్కిరహిమించు గుత్తంపుఱవికఁ దొడుగుసురటి విచ్చినరీతిఁ దొరయు కుచ్చెల నేలజీరాడఁగాఁ జల్వచీరఁగట్టుతే. జాఱుపైఁటచెఱంగు బంగారుపూలగాజులబెడంగు జారశృంగారములకుజొక్కుచూపు మెఱుంగు తళుక్కు మనఁగవీథి నేవేళ మెలఁగు నవ్విప్రవనిత. 351

క. అంతట మగనికి నన్నంబింతయిడక వండినట్టి దెల్లను జారో

పాంతములఁ జేర్ప నాతఁ డనంతవ్యథఁ గూటిబీదయై నెవ్వగలన్. 352

క. నీనడకలు గంటి గదేకానీవే నగరఁ జెప్పి కారించెద నిన్నే నంచుఁ గుంటిసుంకరిఫూనిక బెదరించుఁ బొలఁతి బొమముడి వెట్టన్. 353

తే. అంత నయ్యింతి యొక్కింత యళికియాడిప్రేగులోపలితీఁట నీబీదముసలికన్ను లుండంగఁగద నన్ను గదుమసాగెననుచు జింతించి యొకయుపాయంబుఁ గాంచి. 354

తే. గ్రామదేవతయగు నమ్మగారి గుడికిదినదినంబును జని మహాదేవి మగనిగ్రుడ్డి గావింపు మేఁటేఁటఁ గోడిబలియుఁబొంగలి ఘటింతు నని మ్రొక్కి పోవు మగిడి. 355

ఉ. అంతట విష్ణుశర్మ జఠరానల తాపము పర్వ నెంతయుంజింతవహించి యించుకయు శిక్ష యొనర్ప సదక్షుఁ డౌట నీయింతి నిజేచ్ఛమై మెలఁగని మ్మిఁక నన్నముఁ బెట్టెనేని నాకంతియె చాలు దీనికి నుపాయము జూచెదనంచు నెంచుచున్. 356

తే. ఊరి వెలుపలఁ దగు నమ్మవారిగుడికిదినదినము భార్య చనియెడు తెఱఁగుఁ దెలిసియచటి కొకనాఁడు మున్నుగా నరిగి శక్తివెనుకఁ గూర్చుండు నంత నవ్వనిత వచ్చి. 357

క. అమ్మా ప్రతిదినమును నేనిమ్మాడ్కి న్వేఁడుకొనఁగ నెన్నటి కీఁక నీవమ్మగని గ్రుడ్డి చేసెదునమ్మిన నాకోర్కి నీకొనర్చుట గాదే. 358

క. అని మ్రొక్కిన నప్పలుకుల్విని ధరణీదేవుఁ డెలుఁగు వేఱొకభంగిందనరఁగ నద్దేవత పల్కినగతి నిట్లనియె సుమ్మలిక మెల్లఁజనన్. 359

క. నీమగని నంధుఁ జేసెదనామాట ల్విను మతండు నలుగుడుపడరాదోమగువ యతని కన్నముప్రేమంబునఁ గంచ మరసి పెట్టుము దినమున్. 360

మ. అన మేధావిని శాంకరీవచనమే యంచు న్వితర్కించి యంత నిశాంతంబున కేగి వల్లభునకు న్వడ్డింప నన్నంబు శాకనికాయంబును సంఘటించిన నిజాగారంబుఁ జేరంగ వచ్చినవాఁడై యతఁ డూరకుండక మదశ్రీ నిట్లను న్భార్యతోన్. 361

క. తరుణీ యేమో తెలియదుతెరగట్టినయట్టు లున్నదే కన్నులకుందెరువడుగుచు వచ్చితి మందిరమున కిఁక నేమి యనుచుఁ దెలుపుదు నీకున్. 362

క. ఇన్నాళ్లకరణి నేరములెన్నక నీయిచ్చఁ దిరుగు మిదియు మొదలుగా

నన్నము వస్త్రం బిడుచున్నన్నుం బోషించు మింక నలినదళాక్షీ. 368

వ. అను నప్పలుకుల కప్పడతి యతనిం దప్పక కనుంగొని యతండు నిజాగమనసమయమున నింటిలోన లేఁడనియు నింతలోన నిప్పాపి కంధత్వంబు ప్రాప్తించెనే యనియును మదీయభ్రమావిభ్రమం బింతియె కాక లోకంబులో నుపలంబులు పలుకంజాలునే యనియును జల్పపరాయణుండై యితం డద్దేవిమఱుఁగున గూర్చుండి పలికెం గావలయు నని సిద్ధాంతీకరించి వంచనాపరుం డగునితనిం బోషించిన మంచిదాన నగుదునే యని యెంచి కావించినసమంచితాన్నశాకానీకంబులు జారలోకంబున కల్పించిన నవ్విష్ణుశర్మయు నెఱుంగక నిత్తెఱంగున మాటలాడి నోటికూటికిఁ జేటు దెచ్చుకొంటిఁగదా యని డెందంబునం గుంది వినిందితరసనుండై కృశించెం గావున మౌనంబున నుండుమని ఖంజరీటంబు తెల్పిన సానుభవంబున మేను మఱచి యయ్యురగవరుం డేతత్కథావిశేషం బింతయొప్పునే యని యుచ్చైస్వనంబునం బలికిన నులికిపడి యవ్వతికిం జనిన మండూకమండలేశ్వరుం గనుంగొని యిప్పాట నోటికడి పోఁగొట్టుకొంటివే యని ఖంజరీటం బరిగెఁ గావున. 364

ఆ. పరుల నడుగరాని పరమరహస్యంబులడుగఁ దగునె విక్రమార్కభూపనీవె తెలిసికొనుము నేఁడెల్ల లేకున్నఱేపు తెలియ నేర్పఱింతు నీకు. 365

తే. అని యమాత్యతనూజ యయ్యధిపుచేతనంపకము గాంచి యింటికి నరిగె ననుచుజిలుక వచియింప నంతలో జలజబంధుఁడుదయగిరిసౌధవీథిపైఁ బొదలుటయును. 366

చ. కనుఁగొని యాప్రభావతి జగజ్జనరంజనరాజభాషణంబెనయక చిల్క పల్కులకు నేమఱియెన్ హృదయం బటంచు మోహనగృహసీమఁ జేరి మఱి యంబుజము ల్ముకుళించు వేళఁ బూనినపని కేగుచోఁ గలువనేజపురాయనితేజి యింపునన్. 367

తే. కప్పురపుబొట్టు చెమటచేఁ గరఁగి జాఱెఁజక్క దిద్దుము పూర్ణిమాచంద్రవదనయింతలో నొక్కకథ వినిపింతు ననుచుఁబలుకఁదొడఁగెను బులకండ మొలుకుచుండ. 368

క. మఱునాఁడు విక్రమార్కుడరసియుఁ దెలిసికొనలేక యమ్మంత్రిసుతంబరిచారకయువతి పరంపరచే బిలిపించికొని సమాదరణమునన్. 369

తే. తెరమఱుంగున నిలుప నత్తెఱవ పరులనడుగఁగూడని యిక్కార్య మడిగినపుడెప్రబలతరమైన జాతిస్వరంబుఁ జూపియడలు తురగంబుతోడ జోడగుదు వీవు. 370

అయిదవ యుపకథ

ఉ. ఆకథఁ జిత్తగింపుము ధరాధిప సాధువనం బనంగ నస్తోకతరప్రసిద్ధిఁ బొలుచుం బుర మొక్కటి యందు మందరా