ఎనిమిదవ యుపకథ

తనదు కథలకుఁ దరళికాతరళనయనయాదిగాఁగల్గు నంతఃపురాబ్జముఖులుపుష్పహాసప్రముఖమంత్రిపుంగవులునువచ్చి యుండుటఁ దెలిసి యవ్వామనయన.

సభవారెల్లను సద్దుమాని వినుఁడీ సర్వంసహామండలప్రభుతోఁ దెల్పెద విక్రమార్కనృపచంద్రా సావధానంబుగాశుభదం బీకథఁ జిత్తగింపవలె నంచుం దెల్పఁ జొచ్చె న్సురర్షభకేళీవనికామరందరసవాచాప్రాచురీచాతురిన్.

గంధవతీ నామకము వసుంధర నొకపురము కరము శోభిలు భాస్వత్సైంధవచయాతిపత్రితబంధురమణిసౌధకేతుపటపటలం బై.

ఆనగరరత్న మేలున్మానధనుం డనఁగఁ బరఁగు మానవపతితత్సూనుం డభిమానధనాఖ్యానవనీయుండు వెలయు నధికప్రజ్ఞన్.

అతఁడు జనకుని వెనుకఁ బట్టాభిషేకమవధరించి నిజామాత్యులాప్తకోటియనుదినంబును విన్నవించిన వివాహమొల్ల నని నిస్పృహుండయి యుండె నంత.

చనవరు లందఱు నొకనాఁడనఘా కల్యాణ మొల్ల ననుకారణమే

మని యడిగిన వారలదెసఁగనుఁగొని యభిమానధనుఁ డకల్మషఫణితిన్.

ఇట్టిది యడుగనె తగదీపట్టున మీ కెఱుక లేక పలుమాటు మొఱల్వెట్టెదరు గానఁ దెలిపెదగట్టిగఁ గామినుల నమ్మఁగారాదు మదిన్.

పురుషజనవంచనార్థముసరసిజసంభవుఁడు తనదుసామర్థ్యముచేనిరుపమముగ నిర్మించెనుదరుణుల మాయోపజీవితాచణగతులన్.

జవ్వనము రాకమునుపె విశ్వప్రపంచమంతయును హృద్గత మొనర్చి యడఁచికొందురేమి యెఱుఁగని కరణి నహీనబాల్యచేష్టఁ బ్రకటింతు రవనీరాజీవముఖులు.

చిన్నారిచన్నుల కన్న మున్నుగఁ దోఁచులోకప్రమోషణలోలచింతకలికి చూపులవాఁడికన్న మున్నుగ మించుగురుజనోజ్జ్వలతృణీకరణపటిమకటితటీచక్రంబు కన్న మున్నుగఁ దీఱుననృతవాక్యస్థాపనాత్మశక్తిచెన్నారు మైమిన్న కన్న మున్నుగఁ బొల్చుజనవిస్మయప్రదసాహసంబు

గాఢచాతుర్యధుర్యతకన్న మున్నపొడముఁ గంభీరజారసంభోగవాంఛ

కమలముఖులకు యౌవనాగమము కన్నమున్ను గాఁగల్గు పాపసమూహమెల్ల.

టెక్కులు గలవాఁడైనంజక్కనివాఁడైన రతులఁ జతురుం డైనందక్కరు మగనికి నిక్కంబక్కట జారునికిఁ దక్కినటువలె యువతుల్.

మగువలు గరగరనై తగుమగవానిం జూచి వీఁడు మగఁడైనఁ గదాతెగుదుఃఖం బనుకొంచుందిగఁగాఱుదు రెపుడు నెమ్మది న్వగమిగులన్.

గజకర్ణముల కింత గల్గినఁ గల్గనీకలికినెమ్మదికి నిల్కడలు లేవుకమలచూపున కింత గల్గినఁ గల్గనీకాంతనెమ్మదికి నిల్కడలు లేవుచలదళంబుల కింత గలిగినఁ గల్గనీలలననెమ్మదికి నిల్కడలు లేవుకారుమించున కింత గల్గినఁ గల్గనీపడఁతినెమ్మదికి నిల్కడలు లేవు

జలదముల కింత గలిగినఁ గలుగనిమ్ముకమలనేత్రలమదికి నిల్కడలు లేవుకావున వధూటికల యిచ్చకంబు లెల్లవిశ్వసించిన మగవాఁడు వెఱ్ఱివాఁడు.

బిసరుహనయనలు మాయాగ్రసరల్ మఱి వారిపొందు గారాదె కదా

యసమానమనీషాఢ్యులువసియింతురె యాఁడుప్రతిమ వ్రాసినయింటన్.

కావున వివాహవిచ్యుతిగావించితి ననుచుఁ బలుకఁగా వార లయోదేవా సర్వజ్ఞుఁడ విటులీవాక్యము లాడవచ్చునే యివ్వేళన్.

ఎంచిచూచిన నూటవెయ్యింట నొకతెగాక సతు లెల్ల జారసంగమసుఖైకపరతఁ జెందిన వాన లేకరణిఁ గురియుఁబంట లేచందమునఁ బండుఁ బార్థివేంద్ర.

ఇలువరుసయు మానుషముంగలరాజుల యిండ్ల గన్నెకలు పుట్టునెడందెలిసిన వరించి మఱివారల నగరికిఁ దెచ్చి పెనుపరాదా చాలన్.

అని నిర్బంధించిన నయ్యభిమానధనుం డియ్యకొని సమన్వయమాన్యు లగు రాజన్యుల కన్యాజనంబులం బ్రతీక్షించుచుం బుట్టినయప్పుడ సూతికాగృహంబులు సొచ్చి బాలికాచతుష్టయంబుం బరిగ్రహించి నిజగేహంబునకుం దెచ్చి వియచ్చరపథావరోధిసాలనికరం బగునంతఃపురంబున వేఱువేఱ గృహంబుల నునిచి క్రమక్రమంబున మదసేనయు మంజువాణియు మణిమంజరియు మకరందయు ననునామంబు లిడి పోషింప నొక్కదాదిం గట్టడి సేసి కొండొకకాలంబునకు జవ్వనంబు నివ్వటిల్లిన నవ్వెలందులకు వరుసక్రమంబున

ననుదినంబునుం గామోపభోగంబులం బ్రమోదం బావహిలంజేయుచు నప్రమత్తుండై యుండె నంత.

ఆకామిను లధిపతిరతినేకట దీఱమి మనోభవేషువితానంబేకత నొందఁగఁ బరసురతాకాంక్షాయత్తచిత్తలై నెవ్వగలన్.

మగవారిఁ జేయక మము నాఁడువారిఁగానీరీతిఁ బుట్టింప నేల యనుచుఁబుట్టించెఁబో సాధుపురుషుతోడుతఁ గూర్పకీక్రూరుతోఁ గూర్ప నేల యనుచుఁగూర్చెఁబో పరిపాటి కొంపలోఁ గూల్పకనీదుర్గమునఁ ద్రోయ నేల యనుచుఁద్రోచెఁబో దయఁజూచి ఖేచరత్వ మొసంగకీమానుషం బీయ నేల యనుచు

వారు రేలుఁ బవళ్లు దుర్వారఘోరకోపమునఁ బల్కెడు దురాపశాపములఁ బయోరుహాసనుఁ డేమిగాకునికి పలుకుటువిద తాటంకకరణముహూర్తమహిమ.

వార లీరీతి నుండ దుర్వారచోరగతులఁ బ్రతిగన్నవాఁ డొక్కకన్నగాఁడుకార్యసాధకుఁ డనుపేరు గలుగువాఁడునాఁడు తత్పురికాళికావసతిఁ జేరి.

ఈ రాజు నగరికలిమి కుబేరునిబొక్కసముకన్న పెట్టినధన మ

వ్వారిగ దొరకు న్మద్గృహదారిద్ర్యం బపుడు గాని తలఁగ దటంచున్.

రే లెవ్వరు గనకుండఁగఁగాళీదేవిం బెకల్చి కడ నుంచి తదాలీలస్థానము మొదలుగఁదాలిమితో నేల మాలెఁ ద్రవ్వఁగఁ దొడఁగెన్.

పగలెల్లఁ గాళిక న్మెచ్చుగ బిలముఖమున నమర్చుచు న్వాఁ డొకనాలుగు దినములలో నరపతినగ రంటఁగఁ ద్రవ్వెఁ దెగువ నాటుకొనంగన్.

ఇదియె ధనమున్న గృహమని యెంచి యచటనిర్గమద్వార మెడలించి నెమ్మి వెడలిదైవవశమున మదనసేనావధూటిపడుకయిల్లౌట నిలిచి విభ్రాంతుఁ డగుచు.

పానుపుమీఁదఁ గెందలిరుబాకువజీరుని బాహువైభవశ్రీనిధియైన యమ్మదనసేనఁ గనుంగొని పొంగి నాకుఁ జేకానుక చేసె నీ నృపతికొమిని నాదగు భాగ్య మెంత సొమ్మైన నదేల దీని బిగువారెడు కౌఁగిటఁ జేరఁ గల్గినన్.

అని తలపోయ వాని పొలు పద్దిరపాటునఁ జూచి విస్మయంబనుపమలీల దొట్టిన భయంబును జిల్లరసేయ వాని నెల్లను గడఁ ద్రోచి యీపురుషలాభము దైవము గూర్చె నంచు మించిన తమి యాన నమ్మదనసేన మనోభవదూయమానయై.

గ్రక్కునఁ గౌఁగిలించి తలఁకన్వల దెవ్వఁడవైన నేమి నాచిక్కని గబ్బిగుబ్బలకుఁ జిక్కితి వెక్కడఁ బోవ వచ్చు నా

యక్కఱ దీర్పవచ్చిన లతాంతకృపాణివి నీవె నీకు నేడక్కితినంచుఁ బ్రేమనిగుడం బువుపాన్పునఁ జేర్చి యచ్చటన్.

అనిరోధచుంబితాధరమనివార్యోపర్యధఃక్రియానిష్కరణంబనితరపూర్ణానందంబనఁదగు రతి నవ్వధూటి యతనిం గలసెన్.

కలసి యిట్టు లలభ్యయోగంబు దొరకెననుచు వెఱగంది యిట కెట్టు లరుగుదెంచితెవ్వఁడవు నీవు నీకుఁ బే రేమి యనుచునడిగి యంతయుఁ దెలిసి నెయ్యమున మఱియు.

తనురాజు చెట్టఁబట్టినయనువుం జిరకాలకాంక్షితాన్యజనాలింగనతయును దెలిపి యది నేఁడొనఁగూడె న్నిన్నువంటి యొఱపఱి కతనన్.

రాజకులవర్యుఁ డాత్మభార్యాచతుష్కనిలయముల వర్సవెంబడి నిద్రసలుపునాతఁ డిటు రానిదినములయందు వచ్చియిచట సంభోగ మొసఁగి న న్నేలుకొనుము.

అని ప్రార్థించినఁ గార్యసాధకుఁ డమందానందముం జెంది చందనగంధీ యనుబంధి నైతిఁగద నీతారుణ్యవిస్ఫూర్తికైన నగమ్యం బిది యిందు రా వెఱతు నుండన్వచ్చుఁ గాళీనికేతనసీమం దిన మీవు మత్కృతబిలద్వారంబున న్వచ్చినన్.

అన విని పొంగి యామృదుతరాంగితరంగితసంభ్రమాప్తి నాయన వెనువెంటఁ దత్కృతబిలాధ్వగతిన్ ఘనసాధ్వసప్రదం

బనఁజను కాళికాగృహగుహాంతరభాగముఁ జేరి చీఁకటుల్పెనఁగొనఁ దూర్పుమూల రతిలీలలఁ జారుని గూడి వేడుకన్.

బిలమార్గంబునఁ గ్రమ్మఱనిలయము సేరంగఁ జని ఘనీకృతమోహాకుల మొరు లెఱుఁగనికైవడినలచోరుని విడక యాలతాంగి మెలంగెన్.

అని యాబాలసరస్వతిజనపతికిం దెలిపె నని రసస్థితి మిగులంగనఁబడఁ గీరము నొడువఁగదినకరునిరథంబు తూర్పుదిక్తటి దోఁచెన్.

అంతఁ బ్రభావతి తనయభ్యంతరమందిరముఁ జెంది యారేయి ధరాకాంతుని జేరుట కాత్మోపాంతమునం గులుకఁ జిలుక యల్లనఁ బలుకున్.

వినవమ్మ విక్రమార్కుండనుపమవిస్మయముఁ జెంది యవ్వలికథ యేయనువున నడ నొ చెపుమాయన సచివునితనయ సవినయంబుగఁ బలికెన్.

మహిప యంతట నయ్యభిమానధనునిరెండవసుపాణి మకునికూరిమి పటాణిమంజువాణి మనోవ్యథ మగకఱవునఁబడినగతినుండఁ దత్పురప్రాంతసీమ.

ఏటిదరి నొక్కసన్న్యాసి యింపునింపుమఠము గావించుకొని శాస్త్రమంత్ర తంత్ర

వేదవేదాంతవిద్బ్రహ్మవేతృగరిమనితని కెన లేదనఁగ వార్త కెక్కి వెలయు.

త్రిషవణస్నానములు నిష్టదేవపూజగ్రంథపారాయణముఁ బరబ్రహ్మచింతభైక్షభుక్తిహరీతకీభక్షణంబునజినశయనంబుఁ గల్గి యయ్యతి వొసంగు.

ఆసమయంబున భృగుఁడనుభూసురుఁ డొకఁ డొక్కకార్యమునకై తమితోనాసన్న్యాసికి నంతేవాసిత్వము మెఱయఁగా ధ్రువంబున మెలఁగున్.

ముదముతో యతికన్న మున్న మేల్కని గోమయంబున మఠ మెల్ల నలికివైచుదపసి యేటికిఁ బోవుతఱి నంటి వెంటనెనడచు నాతనికమండలువుఁ దాల్చిసన్న్యాసి దేవపూజకుఁ బూనుచో నుపకరణము ల్దొలిచి శీఘ్రమున నొసఁగుసంయమీశ్వరుఁడు భిక్షకుఁ బోవునెడ గోచియును నార్ద్రపటఖండ మొనరఁదాల్చుఁ

బారికాంక్షికి నజినంబుఁ బఱచి రాత్రిపరమశుద్ధాంతరంగుఁడై పదము లొత్తునెలమి యమ్మౌనికలలోనఁ బిలిచె నేనిస్వామి పనియేమి యనుచు హస్తములు మొగుచు.

ఈరీతి నుండ నాతనిమేరకు నొకనాఁడు మిగుల మెచ్చి యతీంద్రుం

డోరీ యలరితి నిచ్చెదగారవమున నడుగు మేమి కావలె ననినన్.

ఆతఁడు ప్రణమిల్లి పల్కు సంయమివరేణ్యవిన్నప మొనర్ప వెఱతు నావెఱ్ఱితనముముద్దుగాఁ జూచు కరుణాసముద్రమూర్తివగుటఁ దెల్పెద నాకోర్కి యాదరింపు.

మాపొరుగింటి శూద్రుని కుమారిక పిన్నటనాఁటనుండియున్నాపయిఁ బ్రేమఁగన్నది యనంతర మొక్కఁడు పెండ్లియాడి వాఁడీపురిలోన నిల్వెడలనీక పరుం డటు సేరకుండ సంజ్ఞాపరుఁ డౌచు దాని ననిశంబును నేలెఁడు సంయమీశ్వరా.

ఉదుటుతో నారాక కెదురుచూచుచు ముద్దుగాఱఁగా నది నిల్చుకడపఁ జూచిననుఁ జూడఁగోరి క్రొన్ననతీవనడియాడువిధమున నది కుల్కు వీథిఁ జూచినీటికై వచ్చుట నెపముగ నాతోడఁబలుకుచు నది చెందు బాళిఁ జూచితమవారి మొఱఁగి తత్తరము హత్తగ వచ్చియది నన్ను గలయు పూఁబొదలఁ జూచి

యేను భరియింపలేక మీకృప సమాశ్రయించి యున్నాఁడ నన్ను నీ డేర్పవయ్యయార్తరక్షణ మఖిలపుణ్యముగదయ్యకూర్మి నెటులైన నను దానిఁ గూర్పవయ్య.

అనినఁ జిఱునవ్వు నవ్వి యయ్యతికు లేంద్రుఁడౌర మన్మథు నిజమాయకడ్డ మెవ్వ

రంబుజాసనముఖులలో ననుచు నతనిజేరువకుఁ బిల్చి యొకవేరు చేతికిచ్చి.

ఇది త్రొక్కినఁ జనవచ్చున్మదిఁ దలచినచోటి కభ్రమార్గంబున నమ్మదవతిఁ గలసెదు పోపొమ్మెద సందియ మెడలి రాత్రి కేగు మటన్నన్.

భృగుఁ డారేయిఁ దదౌషధాప్తిమహీతాంఘ్రిద్వంద్వుఁడై పోయి యభ్రగతిం దగ్గృహసీమ డిగ్గి మరు బాబాఁబోలునాబాలతోనగణేయాదృతిఁ గూడి క్రమ్మఱి యతం డాకైవడి న్రేలు తన్మృగనేత్రామణిపొందుఁ బాయక యతిప్రీతాంతరంగంబునన్.

ఆమూలికపై దానివిధ మ్మదివ్రాసినపసిండి దగడుపొదివి ప్రాణమ్మువలె దాఁచికొని మఱియెమ్మెయిఁ గర్జములదాని నేమఱకుండెన్.

అంత నొకనాఁ డతండు పురాంతిక నదిఁ జేర నరిగి యమ్మూలికఁ దత్ప్రాంతమున నుంచి దైవాక్రాంతమతిం డిగ్గి యొడలు కడిగికొనంగన్.

రాజశుద్ధాంతపుషితమరాళ మొకటియరుణపద్మదళభ్రాంతి నచటనున్నమూలిక గ్రహించి యవరోధమునకుఁ జనియెభృగుఁడు తదభావమునకు నెవ్వగలఁబొగిలె.

అంతట నమ్మరాళము విహారమహారతి మంజువాణిగేహాంతరసీమ వైచినఁ దదౌషధముం గొని యవ్వధూటి విభ్రాంతతఁ జెంది దానిపయి బంగరుఱేకున వ్రాసియున్న యత్యంతపరిస్ఫుటాక్షరచయంబుఁ బఠించి ప్రమోదమగ్నయై.

ఇది త్రొక్కినఁ జనవచ్చున్మదిఁ దలఁచినచోటి కభ్రమార్గంబున నంచొదవిన యాలిపియున్నదిగద దేవునికరుణ మెచ్చఁగావలె ననుచున్.

తలంచి బహుకాలాభిలాషితం బగు పరపురుషసంగమం బనుభూతం బైన భంగింబొంగి మనోరథపరంపరాక్రమితదినావసాననిశాసమయంబున రాజకుంజరుండు మణిమంజరీమందిరగతుం డగుట యెఱింగి యక్కురంగనయన తనముంగిట నిల్చి పదాంగుష్ఠంబులన నయ్యౌషధమూలం బవలంబించి కాళికాగృహంబున కరుగవలయునని తలంచి నిరాధారంబగు గగనాంగణంబున కెగిరి దైవవశంబునం గాళీనికేతనద్వారంబున మొగులుతగులు దిగనాడి యరుగుదెంచిన మెఱుంగుతెఱంగున వ్రాలి కేళికాగతుల మెలంగు నవసరంబున.

పరనగరరాజసుతుఁ డొక్కరుఁ డప్పురమునకు నాత్మకార్యంబునకైయరుదెంచి యునికి నిజతామరసేక్షణఁ దలఁచి యతఁడు మన్మథవశుఁడై.

నిదురగానక యొకచోట నిలువలేకవీథిఁ గ్రుమ్మరుచుండి యవ్వేళ నటకు

వచ్చి మరులచ్చివంటి యమ్మచ్చెకంటిమెచ్చి మరు లెచ్చి యంటిన మెలఁతతోడ.

పలుకరించి తదాకారభాషణాదికముల శుద్ధాంతకామినిఁ గాఁగఁ దెలిసియళికి తలఁకిన నాతనితలఁ పెరింగియానృపాంగన వేగ డాయంగనరిగి.

ప్రేమగనంబడం బలుకరించినవాఁడవు పోదువా యయోనామగవాఁడ లెస్స నిను నమ్మితి రమ్మని పిల్చి కాళికాధామమునం బ్రతీచికడఁ దాను నతండుఁ బ్రసూనబాణసంగ్రామవినోదకేళి సరిగాఁగఁ బెనంగి యనంతరంబునన్.

తనచరిత్రంబు నుడివి యాతనివిధంబుఁదెలిసి యిఁకమీఁద రాత్రులు దినదినంబునిచ్చటికి రమ్ము తఱియైన నేను వత్తుననుచు వొడఁబాటు చేసి యవ్వనిత సనియె.

చని నాఁడు మొదలుగాఁ బర్వినతమితో నజ్జయైనవేళల నృపనందనుపొందు నడుపుచుండెన్ఘనతరమునిదత్తమూలికామహిమమునన్.

అని సచివేంద్రనందన ధరాధిపుతో వినిపించెనంచుఁ జెందిన నెఱునేర్పుతోఁ జిలుక తెల్పఁ బ్రభాతముగాఁ బ్రభావతీవనరుహగంధి యంతట నివాసముఁ జేరి దినావసానసంజనితకుతూహలాప్తి నృపచంద్రునిదూతిక వెంటవచ్చినన్.

శుక మిట్లను వినవమ్మాసకియా యలవిక్రమార్క జనవరుఁడు దద

గ్రకథావిధ మడుగ న్మంత్రికుమారి మనంబు గొలుపఁ దెలుపందొఁడగెన్.

దేవ యభిమానధనుని తృతీయభార్యయైనమణిమంజరీహంసయాన తనదుప్రాయమెల్లను గోర్కులపాలు చేసియుపపతిక్రీడ కేకారుచున్న యంత.

ధరపై నిగమావతియనుపురమునఁ గ్రూరుఁడను నామమున నొకశూద్రుండరివరనికరభయంకరకరకరవాలాంకుఁడై జగన్నుతిఁ గాంచున్.

ఆతనికిఁ జపల యనఁగాఁగాతరమృగనయన యొకతె గల దది మదిలోనీతి గణింపక జారవ్రాతములకు హృదయ మిచ్చి వర్తిల్లుటయున్.

ఆతఁ డది యెఱింగి కామినీహత్య కళికియాలిఁ దోడ్కొని పరభూమి కరుగుబుద్ధిగంధవతిచెంత కరుదేరఁ గతిపయప్రయాణముల నంత నచ్చపలాబ్జనయన.

వీఁ డిఁక నెన్నిదేశములవెంబడిఁ ద్రిప్పునొ యేమి చేయనున్నాఁడొకొ కా దటంచు జతనంబునఁ గన్ను మొఱంగిపోయినన్వాఁడిమి వెంటనే వెదకవచ్చుఁగదా యెటులైన నీతనింబోఁడిమి మాన్చికాని మఱిపోదఁగదంచు విచారఖిన్నయై.

పెదవులు తడుపుచుఁ బదములుగుదిగొనఁగా నొక్కచోటఁ గూర్చుండి యయోహృదయేశ యెచటి కీడ్చెదొకద నాకుం దప్పి వశముగా దని పలుకన్.

అతఁడు చోరభయంబున నవ్వధూటిమేనిసొమ్ములు తనయొడిలోన డాఁచినీరపాత్రంబుఁ గైకొని నెమకఁ జనియెహ్రదనదీకూపముఖ్యంబు లంతలోన.

ఒక శూద్రుం డభిరామనాముఁ డొకయుద్యోగంబుపై వచ్చి యమ్ముకురాస్యం గని యొంటినున్న దిది యేమో యంచు మాటాడనించుక శంకించినఁ జేరఁబిల్చి తన యస్తోకవ్యథం దెల్పి యవ్వికచాంభోరుహగంధి వాని మది యువ్విళ్లూరఁగాఁ జేయుచున్.

నీకు నామీఁదఁ గోర్కి జన్మించెనేనికాఁపురమునకు నుండెదఁ గాని యిటకువచ్చు జలములు గొనుచు నావరుఁడు వానిమొఱఁగిపోయిన వెదకుచు నరుగుదెంచు.

కూలికీలారికం బందుఁ గొంటువానిఁజెనకి నిర్జించిపోవ నీచేతఁ గూడదట్టు గావున నిట్లు సేయంగవలయునని యుపాయంబుఁ జెప్పిన యంతలోన.

క్రూరుఁడు నీళ్లుఁ గొంచు నటకుం జనుదెంచినఁ దత్ప్రఫుల్లనీరేరుహనేత్ర దప్పి యొకరీతి నడంచిన యట్లు చేసి యీయూరికిఁ బోయి నేఁ డిచట నుండుదమా యని మువ్వురు న్రయో

దారత నేగి గంధవతిఁ దద్దయు మెచ్చుచు వచ్చుచు న్నెడన్.

ఆరమణియు నభిరాముఁడుగ్రూరుని నిరువంకఁ బెట్టుకొని యయ్యో యీయూరికి దొర లేడా యీచోరుని దండింప ననుచు స్రుక్కక కూయన్.

ఆమాటవిని తలారు లదేమని గద్దింప నామృగేక్షణ రొదగానామగఁ డితఁడని యయ్యభిరాముని వెసఁజూపి నిబ్బరంబునఁ బలికెన్.

ఆలుమగఁడును నియ్యూరి యఱుత నిలిచిచలిది భుజియింప నాసొమ్ము సంగ్రహించెగొట్టుసేయక వీనిఁ జూపట్టుకొనుచునిచ్చటికిఁ దెచ్చితిమి పట్టుఁ డిప్పు డితని.

అనిన విని యన్నగరరక్షకు లాక్షేపపూర్వకంబుగా నతనింబట్టుకొని బాధించి శోధించి యొడిలోని యాభరణములం గనుంగొని దొంగయగు నని నిశ్చయించి యభిమానధనున కెఱింగించి మూఁడుత్తరువులు గైకొని నిజకామినీకుహనసంజనితవిస్మయాదృతప్రత్యుత్తరుం డగు నతని వధియించి యమ్మండనంబు లిచ్చినం జపలాభిరాములు సంపూర్ణకాములై యథేచ్ఛ నరిగి రాక్రూరుండును నన్యాయహతుం డయ్యెం గావునం బిశాచంబై యాచారవంతులం గని తలంగంబాఱుచు మాంత్రికులం గని గడగడ వడంకుచు నాయుధహస్తులం జూచి యేచినభయంబునుం బొందుచు భైర

వాజ్ఞావశుండై యాహారంబుఁ గొనంగానక వెఱచినవారి వెంటంబడి తదీయజనప్రకల్పితరాత్రి కాననంబుల నుద్దండతరజఠరానలంబున శృంగాటకంబులఁ గాఁపుగరిత లగ్గలంబుగా భగ్గునం దరికొన బలియర్పించు పొంగళ్లవలనం గొంతకొంత సంతసించుచు నిడుమలకుం గడగానక యప్పట్టనంబున నెట్టుకొని యున్నవాఁ డగుటం జేసి యతం డొక్కనాఁడు.

నరపతికిం గానుకగావిరిపొట్లము గొనుచు నొకఁడు వీథింజనుచోగురుతర మగు సురుచిరతత్పరిమళముల వెంటనంటి పాయక చనియెన్.

భూపతి యంత నవ్విరులపొట్లముఁ గైకొని కొల్వు దీఱి క్రీడాసరమైన బాళి నిగుడ న్వెస నంతిపురంబుఁ జేరి కొమ్మాపువుఁబోణి యంచు మణిమంజరి కిచ్చి తదీయమన్మథోద్దీపితకేళిఁ దేలి పొడతెంచు రవిం గని లేచిపోయినన్.

ఆకమలనయన పరసురతాకాంతుల్ నిగుడ నెవ్వఁడైనను మగవాఁడీకడకు వచ్చి కోరికనాకొనగూర్చునని నెమ్మనంబునఁ దలఁపన్.

క్రూరుం డప్పుడు తనయాకారముతో నిలిచి యళుకుగాంచినదానింజేరంగ నరిగి వెఱవకుమోరమణీ వినుము మన్మహోదంతంబున్.

అని నిజభార్య చేసిన యపాయమునం దనకట్లు సంభవించిన యశరీరితాస్థితులు చెప్పి యిఁకం జఠరానలంబుచేతను నెరియం దొడంగె వనితా యిపుడన్నము వెట్టితేని నీపనిచిన పంపుఁ జేసెద శుభంబగు నీకని మ్రొక్కి వేఁడినన్.

అమ్మగువ చపలఁ గూరిచియమ్మా భువినాఁటదాన వైన న్నీచేయమ్మహితసాహసము నాకిమ్మా నాకోర్కు లెల్ల నీడేఱుటకున్.

అని మెచ్చి క్రూరునిం గనుఁగొని వాహన మగుచు నన్నుఁ గొని చనఁగలవామనమునఁ దలఁచినచోటికిదినదినము న్నీకు మంచితిండి ఘటింతున్.

అనిన నిను మోచికొనుట భాగ్యంబుగాదెబ్రతికితినటంచు వాఁ డొడఁబడినఁ జూచియబల బోనంబు వాని కాహార మిచ్చితోయజానన యద్దమరేయివేళ.

పతి మకరందాగృహసంగతిఁ గాంచుట దెలిసి గగనగమనక్రూరోద్ధతవాహనయై విజనక్షితి దలఁచుటఁ జనియె కాళిగేహము చేరన్.

చని వాహనంబు డిగి యవ్వనితామణి పథికుఁడైన వైశ్యుని నొకనింగని తనవర్తన మంతయువినిపించి తదీయకథలు విని మోదమునన్.

అతఁడు దానును గాళిగేహంబులోనదక్షిణపుమూల రతికేళిఁ దనివినొందియనుదినము నాతఁ డటువచ్చునట్లు చేసిపోయి యాలీల మెలఁగె సప్పొలఁతి మఱియు.

అని రాజన్యున కయ్యమాత్యసుత నిత్యప్రౌఢవాగ్రూఢిఁ దెల్పెనటంచున్ శుకరాజు పల్కునెడ నాళికాప్తభానుప్రభల్దనర న్వైశ్యవధూటి యంత రనిశాంతం బొంది యారాత్రి యమ్మనుజేంద్రాత్మజుపొందుఁ జెందఁ జనుప్రేమ న్ముంగల న్నిల్చినన్.

కని చిలుక నేఁట మాత్రమెవిను మమ్మంత్రిసుత భూమివిభుతో మును జెప్పినకథ ఱేపటికిఁ గథల్వినిపించిన నరఁటిపండ్ల వేయుము చెలియా.

అనినవ్వించి యాజవ్వనితో నవ్విహంగమపుంగవం బిట్లనియె.

అంత నలవిక్రమార్కు డనంతరకథ యడుగ మంత్రినందన నవవానంతసమయప్రమోదాక్రాంతవికస్వరపికస్వరంబునఁ బలికెన్.

మానవాధీశ యయ్యభిమానధనునినాలుగవకొమ్మ కమ్మకుందనపుబొమ్మయైన మకరంద యిచ్ఛావిహార మందసందు గానక మందచంచలతఁ జెంది.

నిలనీని వంటవార్పుల నత్తమామలపోరును లేని కాఁపురము గలిగె

నెచటనుండిన నింట నేమనువారులేకింపుపొంపు ఘటిల్లు నిల్లుగలిగెరేలువగల్పట్టి పాలార్పకొకవేళతగ వెంచి చనుదెంచు మగఁడు గలిగెవలసినయట్టు లవ్వారిగా సారకస్తూరికాముఖ్యవస్తువులు గలిగె

నెన్ని గలిగిన నేమి నాయిచ్చలోనియాస గడతేఱ జారవిహారసుఖముసంభవించ దటంచుఁ గాంక్షావిశేషపరవశస్వాంత యగుచుఁ బాపంబుఁ జెంద.

ఒకనాఁ డాత్మనిశాంతసౌధలసమానోద్యానవీక్షాసముత్సుకయై పోయి తదంతరంబున మణిస్తోమాతిథామాతిరంజకమై యుప్పరమంటు చప్పరమున న్సౌవర్ణడోలావిలోలకుఁడై నిల్చిన యొక్కసిద్ధుఁ గని చాల న్విస్మయం బందుచున్.

జారవిహారంబునకేకారెడు నాకోర్కిఁ దీర్పఁగా వచ్చిన యమ్మారుఁడె యితఁడని యచ్చెలిచేరం జని చూపువలపు చేఁతలఁ దెలుపన్.

నిలిచిన నతఁడా సతికింగలకోర్కి యెఱింగి మమ్ముఁ గామింపకుమీయిలచూడఁగవచ్చిన సిద్ధుల మతనునితూపు మనసుఁ దూఱదు మాకున్.

ఇందు మనోహరంబయిన యివ్వనవాటిక చూచినప్పుడేడెందము మమ్ము నిల్ప నిట డిగ్గితి మిప్పుడ పోవలెం జిదా

నందవిభూతిగల్గ లలనాజనసంగమసౌఖ్య మేల రమ్మిందునిభాస్య నీమది యభీష్టము సేకుఱునట్లు చేసెదన్.

అని చేరఁబిలిచి కర్ణంబున నొకమంత్రంబు నుడివి పూఁబోఁడి మనంబున నీది జపింపు మింక గగనగమనము గల్గు నీదుకాంక్షలు తీరున్.

అని కరుణించి సిద్ధుఁడు వియత్పథజాంఘికుఁ డైన మెచ్చి యవ్వనిత విభాకరుం డపరవార్ధిఁ బడ న్మణిమంజరీగృహంబునకు నిజేశ్వరుం డరుగుపూఁట యటంచును నిశ్చయించి యమ్మనువు జపించి విష్ణుపదమార్గమునం జనియె న్రయంబునన్.

చని తత్కాళీగేహంబున నొకమగనాలికూటమునకై కనుగూర్కనియొక్కజారుతో నింపునఁ బొదలుచు నుత్తరంపుమూల రమించెన్.

అనుదినము వేళయైనప్పు డవ్వధూటియటకుఁ దా వచ్చునట్లుగా నతఁడు వచ్చునట్లుగాఁ జేసి యట్టుల నతనిపొందువిడువఁజాలక మెలఁగెఁ బూవిలుతునాజ్ఞ.

మనుజకులేంద్ర యంత నభిమానధనుం డొకనాఁటిరేయిఁ గాంచనరుచివారము ల్గలహజారమునం గొలువున్కిఁ జేసి యవ్వనితలు నల్వురు న్మునుపు వచ్చుక్రమంబున వచ్చి కాళికాఘనగృహసీమఁ జేరి రతిఁ గాంచుచునుండిరి నాల్గుమూలలన్.

అంతట నభిమానధనుండాంతరమునఁ గాళికాపదాంబుజసేవా

నంతరతి వొడమ నుడిగపుటింతులతోఁ గొలువు దీరి యేతెంచుటయున్.

వచ్చిన దివ్వటివెలుఁగుననచ్చెలువలు నాథుఁ జూచి రాతఁడుఁ గనియెందచ్చపలాక్షులఁ గనుఁగొనియిచ్చమహాశ్చర్యసమభివృతముగ నిలువన్.

తరుణులు నలువురు నపుడొండొరులచరిత్రంబు లెఱిఁగి యొదవినభయమున్నిరసించి యొకయుపాయముదొరకొన విభుఁ జేరి ధైర్యధుర్యాత్మకలై.

కట్టెదుట నిలువంబడి కాళికాపదాంబుజంబులు భజియింప నింపునం జనుదెంచిన యక్షకమలాక్షుల మిన్నలువురము మదీయనాయకులు నేమును ననుదినంబు నిశాసమయంబున నిచ్చటికి వచ్చి పోవుదుము. మాకు నతీతానాగతవర్తమానంబులు తెలియుట కడుగం బనిలే దింత యేల నీయంతరంగంబున భవదీయభార్యాసౌందర్యవిశేషభాషణాదులు మాయందుఁ దోఁచుటం జేసి సందియంబు కందళించినది కావున నింతయుం దెలుపవలసె నచ్చెలువలు మాయంశంబున జనియించినవారలు కావున మాపోలికలు వారికిం గలిగియుండు నయ్యండజయానలకు శుభంబుఁగోరికదా యేతన్మహాశాంకరీపదపంకజారాధనకు ననురాత్రంబు నరుగుదెంతు మిందు రమ్మని యిందుధరసుందరీసమీపంబునకు దోడ్కొనిపోయి నిర్మాల్యప్రసాదంబుగా విభూతి యొసంగి నీయంగనల సద్ధర్మంబుగా నేలి మామనంబులు

చల్లఁ జేయుమని యనిపిన నజ్జననాథుండును నేమియుం బలుకవెఱచి యూరక వెడలె నప్పుడు.

అచ్చపలాక్షు లతిత్వరవచ్చి నివాసముల నిలువ వసుధేశ్వరుఁడున్ఱిచ్చపడుమనముతో వెసనచ్చటికి న్వచ్చి వారినందఱఁ జూచెన్.

చూచి మనమున మిక్కిలి చోద్యమందివార లొనరించు నతులోపచారసరణిఁదేలి తజ్జాలసంసక్తిఁ దెలియలేకయధికతరమైన ప్రేమతో నాదరించె.

మానవనాథ యిట్టియభిమానధనుం డెఱుఁగంగఁజాలెనేయానలినాయతాక్షులదురాచరణం బది యట్టులే సుమాయేనరుఁడైన నిట్టి వెత లించుక యైన నెఱుంగఁ డింతటన్మానసవీథిఁ జూచుకొనుమా యిఁకఁ దెల్పఁగ నేర మేమియున్.

అనుచు బాలసరస్వతీవనిత విక్రమర్కుతోఁ దెల్పెననుచు శుకాగ్రగణ్యుఁడలప్రభావతి కెఱిఁగించునంతలో శకుంతములు మేఁతలకుఁ దమగూళ్ళు వెడలె.

అంతటఁ బ్రభావతీకమలాయతాక్షియాత్మకేళీగృహంబున కరిగి నాఁటిరేయి నృపుపొందుఁ గోరి చేరిన మనోజుతేజి యిట్లను దియ్యనితేనె లొలుక.

నేఁటికథ చిత్రతర మోబోటీ వినవమ్మ మంత్రిపుంగవసుత యప్పాటిం దెలిపిన నాదొరనాటినచింతాభరంబున న్మన మగలన్.

కొంతతడవుండి యందు నొక్కింతయేనిదెలియ నే యెక్కడిపరాకు పలుకుమనుచుఁగదళికాకాంత పైఁజేతి కమ్మవిరులచెండు వైచినఁ దత్సతీసరసిజాక్షి.

సొమ్మసిలినట్లు వ్రాలినఁ జూచి విక్రమార్కభూపాలవరుఁడు హాహానినాదుఁడగుచు విలపింపఁ జని వయస్యాజనంబుశీతలక్రియ లొనరింప సేదఁడేఱె.

అదిగని పుష్పహాసుఁ డహహా యని నవ్వఁ బ్రసూనవర్షమభ్యుదయము గాఁగ నంతట విభుండు కనుంగొని తీవ్రతోపుఁడైయదయుఁడ వింతెకాక యొకయప్పుడు నవ్వనివాఁడ విప్పుడీమదవతి పుష్పపాతమున మ్రాన్పడిన న్వడి నవ్వ నేటికిన్.

అనవిని యయ్యమాత్యుఁడు ధరాధిప మున్నొకయద్భుతంబు నేఁగనుఁగొనఁగంటిఁగాన బహుకాలము తద్వ్యథం గుంది యున్కి నేపనులకు నవ్వకుండితి సభాస్థలి నే డొకయద్భుతంబుఁ జూచినకత నన్మనంబు వికసించిన నవ్వితిఁ జిత్తగింపుమా.

అధిప యీయమ్మవారు మర్యాదపోవవిడిచి నగరెట్లు వెడలెనో వెడలివచ్చి

తేరుక్రిందటి మరుగుజ్జుఁ జేరి వానిఁగలసి యేతెంచు నిది మీకుఁ గానఁబడదు.

దేవరకొల్వు దేరిన మదీయగృహంబున కేగువాడనైయే వెసఁ బోవుచోఁ గురిసె వృద్ధవరాహకఠోరఘర్ఘరారావమహాశనిధ్వనిపరంపరతో నొకవాన మొన్న రేయావిలమానసాంబుజుఁడనై యొకమండపసీమఁ జేరితిన్.

అచ్చటికి వచ్చె నిమ్మందయాన వచ్చితేరుక్రింది ప్రతీక్షణాధీనుఁ డైనగుజ్జుఁ జేరిన వాఁ డతిక్రుద్ధుఁ డగుచునింతతడ వేల రావైతివే యటంచు.

గుండియలు గ్రుళ్లఁదన్నిన గ్రుక్కుమిక్కురనఁక యాతనికినుక చల్లాఱనిచ్చివిక్రమార్కుడు నిద్రగావించుదనుకవెడలి రారాదటంచును వేడుకొనియె.

అతని పదఘాతముల కోర్చినట్టిదానికివ్విరులబంతివ్రేటున కింతమూర్ఛవచ్చెనే యంచు నవ్వితి వసుమతీశచనవరియటంచు నాతప్పు సైఁపవలయు.

అన విక్రమార్కభూపతివిని వెఱుఁగున ముక్కుమీఁద వ్రేలిడి చింతన్మునుఁగుచు బాలసరస్వతిఁగని తెలిసె న్మీనహాసకారణ మౌలే.

కాకయుండినఁ దైలపక్వంబులైనమత్స్యములు నవ్వునే యంచు మందబుద్ధి

నక్కటా కాననైతి నీహంతలాఁడివగలు నమ్మితిఁ గద పతివ్రత యటంచు.

అని మఱియుఁ బదియుఁ బడియునుగనుఁగొని కదళికకు నాజ్ఞఁ గల్పించె న్శాస్త్రనిరూపితపద్ధతి నజ్జననాథుఁడు వింటివా నిశాకరవదనా.

అని చిలుక పలుకఁ బూర్వావనిధరశృంగాగ్రమున దివాకరుఁ డెసఁగంగనుఁగొని ప్రభావతీసతిచని గృహముననుండి తన్నిశాముఖవేళన్.

పుడమిదొరఁ జేరు వేడుకపొడమగఁ జనుదెంచి కీరపుంగవుతో నీకడుపెల్లఁ గథలు గద నిన్నడుగం బనియేమి పోదునా యని పలుకన్.

పోయిర మ్మిందువదన యపూర్వమగుచునలరు నొకకథ విను విక్రమార్కనృపతియవ్విధంబున నిజసతి కాజ్ఞ వెట్టిపుష్పహాసుని జూచి యింపులు జనింప.

ఈయాశ్చర్యము కంటిమేకద పురాదృష్టాద్భుతం బేమియోయాయాఖ్యానముఁ దెల్పుమన్న నతఁడుద్యత్ప్రేమతో నిట్లనున్సాయంకాలనటన్మహానటజటాఝూటాటవీద్యోధునీస్ఫాయద్భంగఘుమంఘుమోపమితవాచాచాతురీధుర్యుఁడై.

వస్వద్రిప్రతిమానధైర్యవిబుధధ్వంసిప్రభూద్భూతభీనిస్వస్థక్షితిభృద్విరోధిమునిదిఙ్నేత్రాబ్జన్మేణభృ

ద్వస్వాదిత్యముఖార్తబర్హిచయదీవ్యద్వారివాహోదయాభాస్వద్వంశపయోధిశుభ్రకరశుంభత్కుంభకర్ణాంతకా.

ఖరకరకులశరనిధిశశధర ఖరసురవిషుతశమన ధనదసఖధనుర్హరణభయదభుజ భవహరసురవరమునినికరభజిత శుభకరశరణా.

మానితాబ్జేక్షణా మౌనిసంరక్షణాభానుసూనుప్రియంభావుకప్రాభవాదానసంతుష్టగోత్రాసుధాంధస్తుతాజానకీస్వచ్ఛభూసారసేందిందిరా.