చతుర్థాశ్వాసము

క. ................................. 1

తే. అవధరింపుము సకలరాజాధిరాజనతపదాంభోజుఁ డగు ధర్మనందనునకుసరసవైదికలౌకికాచారవిహితహితకథారమ్యుఁ డగుధౌమ్యుఁ డిట్టులనియె. 2

తే. అవధరింపుము విక్రమార్కావనీంద్ర!చిన్ననాఁ డేను మున్ను కాళీపురస్థలావలోకనకాంక్షచే నరిగి యరిగిజంబుకేశ్వర మనుపట్టనంబుఁ జేరి. 3

తే. కంటి పాంథజనాహ్వానకారిమృదులవాతపోతచలత్పటకేతనాంకమై మదీయశ్రమచ్ఛిదాహారి యగుచునలరు నొకవంటకూలి యొయ్యారియిల్లు. 4

సీ. హాళి పుట్టించె సద్యఃకల్పితానల్పరసపూర్ణగాథాదురంతపటిమరక్తి గల్పించె ధారాళవాచాసుథామాధురీధుర్యసంగీతరీతిఁదెలియఁజేసె ననేకదేశసభాంతరారాశికాంతరనికరప్రపంచమస్ఫురం బొసఁగె శబ్దార్థవైచిత్రినిబంధనోజ్జ్వలగద్యపద్యసమితిఁతే. దద్గృహులకన్న కల్పితతారకాయమానసోమసమానీతు లైనపథికకథికగాయకచారుసత్కవులయుదరపూర్యగంతరసల్లాపములు నరేంద్ర. 5

చ. చిటిలిననాభినామ మొకచేఁ దెలనాకులు చాయతోడిపుక్కిటివిడెముం బెడంగుగ బిగించిన పైఁటచెఱంగులోనఁ బిక్కటిలు కుచంబులుం బసిఁడికమ్మతళుక్కను చెక్కుదోయి చొక్కటముగ ముద్దుగుల్కు నొకకల్కి వెసం జను దెంచి యచ్చటన్. 6

సీ. మఱివండిపెట్టుకొమ్మలు లేరె మావెంటఁబడుదు రటంచును బాయఁబలికిపోవఁజూచినఁ దిట్టిపోదు రిదేల వాదాడఁజాల మటంచు నాసగొలిపియటువంటివారమా యాఁకలిదీర్పు మిక్కిలిపుణ్యమన్న నంగీకరించి

కమ్మలు గదలఁ గన్బొమ్మలు నిక్కిడనారజమ్మునఁ గూలి బేరమాడితే. వచ్చు తెరువరులందఱు వంటపనికినన్ను మెత్తురటంచు నందములు సూపిబాళిపుట్టించు దాని కప్పథికులెల్లనొడఁబడికెమీఁదనే మిన్కు లొసఁగి రపుడు. 7

తే. వారితో నేను భుజియించి వనజబంధుఁడస్తగిరిఁ జేరుతఱియైన నపుడు నదికిఁబోవువారలఁ జూచి నేఁ బోక నిలిచిసందెవార్చితి జలము లాసతి యొసంగ. 8

క. ఆసమయంబునం జీఁకటిమాసినతనముదుకచీర మైకలనిగ్గుల్వాసులకుఁ బెనఁగఁగా నొకదాసి యరుగుదెంచి యొకసుధాకరముఖితోన్. 9

క. ఏమో గుసగుసలాడిననామగువ మఱేమి సేతు ననుపగుమగవాఁడీమాటకు నొడఁబడఁ డక్కామినియెడ మాట నిల్పఁగా లేనైతిన్. 10

క. అనుమాటలు సవసవగావిని నేనేమో ప్రమోషవిధమని చేరంజని యది యేమని యడుగంగనుఁగొని యమ్మగువ ముఖవికాస మెసంగన్. 11

తే. హత్తుకోవచ్చు నీవంటియందగానికున్నదొకచోట నొకమంచియొఱపులాఁడి

దాని కిలికించితంబునఁ దవిలినట్టివాఁడు దేవేంద్రునకుఁ జీటి వ్రాయఁగలఁడు. 12

మ. అను నమ్మాటలతోడనే రతిపతిజ్యావల్లికాటీంకృతుల్విని తా మంచిది పోదు నా యనుచు న న్వీక్షించి యయ్యంబుజానన సేబాసు బలార జాణవవు దన్నా యింత తెంపొందకుండినవాఁ డేమగవాఁడు నీతపము పండె న్నిండె సౌఖ్యస్థితుల్. 13

తే. పట్టనని యోగియౌ గుణభద్రుఁ డనెడుభూసురుం డొక్కఁ డియ్యూర వాసిగనియెవానిబంటున కున్నయైశ్వర్యగరిమఁబడసినఁ గుబేరుఁడైనను బ్రదికిపోవు. 14

మ. అలరుందూపులమన్నెవాని మగవాఁ డన్పించుఁ దత్కాంత యయ్యలివేణీమణి జారసంగమసుఖైకాకాంక్షచే దీని నిచ్చలు నాయింటికిఁ బంపు నొక్కని మహాచాతుర్యధైర్యాప్తి మెచ్చులొసంగం దగువానిఁగాఁ బనుపుమంచుం దైన్యపూర్వంబుగన్. 15

క. ఏనును మాలిమిగల మగవానికి నిది యెఱుకసేయ వడవడ వడఁకుంగాని చన వెఱచువాఁ డమ్మానినితోఁ బ్రొద్దు కొంచెమా యొనఁగూడున్. 16

తే. అట్టిచో నెట్లు పోవుదు నంటివేనిదద్గృహముచెంత నొకవటతరువు గలదుదానిపై నెక్కి చీఁకటిగాన నిపుడెయూడవెంటనె దిగు మొనఁగూడు పనులు. 17

తే. కాంతిమతి దాని పేరు తత్కాంతుఁ డధిపుడనుపఁగా దూరభూమికి నరిగినాఁడునడచి యిచ్చటి కతఁడు గాఁ దడవుపట్టువేగఁ జను మిందులకుఁగాను వెఱవవలదు. 18

క. అని నన్నుఁ బలికి దానింగనుఁగొని యమ్మగువ కింత కార్యంబో జవ్వని వే తెల్పుము పొమ్మనియనుపఁగ నది వెడలి చనియె నంతట నేనున్. 19

మ. తరలంబైన మనోంబుజంబు ఘనసంత్రాసంబుతోఁ బోరి శంబరవిధ్వంసి మహాప్రతాపము జయింపం గాంతిమత్యాలయాంతరముం జేరఁగ నిశ్చయింప వట ముద్యత్ప్రౌఢిమ ల్మీఱ నెక్కి రహి న్శాఖల వెంటనే యరిగి తద్గేహంబునం డిగ్గితిన్. 20

ఉ. అంతకుమున్నె యచ్చటి కొయారముమీఱఁగ వచ్చియున్న తత్కాంతిమతీవధూటి ననుఁ గన్గొని మోమరవాంచి నిల్చినంజెంతకుఁ జేరి దాసి యిది సిగ్గుపడ న్సమయంబటే గృహాభ్యంతరసీమఁ జేర్పుద మటంచు ననుం గొనిపోయి రిద్దఱున్. 21

చ. బటువులు తాపి తాపఱుపు పట్టుకలాడముమీఁదఁ జల్వదుప్పటిపయిఁ జప్పరంపుజిగి బంగరు వ్రాఁతకురాళముం గురంగటఁ బడిగంబుఁ గంచుదివగంబము గల్గినపట్టెమంచముత్కటరుచినించ మించు రతిధామముఁ జేరితి నిర్భయంబునన్. 22

తే. అంతట భుజించి నను వినయంబుదోఁపమంచమున నున్చి యక్కాంతిమతిని జూచి

యెనసెఁ గదవమ్మ నీమనోభీష్ట మితనియలరుఁబ్రాయంబు కొల్లాడు మనుచుఁ బలికె. 23

శా. న న్నీక్షించి సమస్తదేశతరుణీనానారహఃక్రీడలంగన్నావందపుజాణ విక్కలికి బొంకన్లేదు సుమ్మా మెయింజిన్నె ల్నించకుమా బయల్పడిన నాచేఁ గాదు సుమ్మా ప్రజంగన్నుల్మూయఁగ నీకుఁ దెల్పవలెనా కార్యంబ కర్తవ్యమున్. 24

క. అని తలుపుమూసికొంచుంజనియం దద్దాసి గడియ చక్కఁగఁ బొంకించి నెలంత యంత తల్పంబున కొయ్యనవచ్చె నగవు మొగమునఁ దోఁపన్. 25

తే. ప్రథమసంగమకేళి యప్పటికి నంతముగ్ధ యనుపించి పిదప నమ్మోహనాంగిజాతివారాంబుజేక్షణల్ సైఁత మింతనేర రనిపించెఁ గలయిక యారజముల. 26

మ. సభలోన న్వివరింపరాదె గద తచ్చాతుర్య మెంతంచు నేనభివర్ణించెద నంశుమత్కరదురాపాంతఃపురావాస యాయిభయానామణి యెందు నేర్చినది హా యీకౌశలం బంచు నేసభయాశ్చర్యతఁ జెందితి న్మహిమ నాసాతర్జనీయోగమున్. 27

ఉ. ఎంతకు నేర రంత తెగియించినవా రది యున్నదేకదాయంతట తెల్లవాఱిన లతాంగి ననుం బడుకింటిమిద్దెపైదంతపుమేలుమంచము సుధాకరకాంతగృహాంతరంబులోనెంతయుఁ జింతలేక వసియింపగఁజేసెను సాహసంబునన్. 28

తే. రాత్రు లెల్లను గేళ్యగారమున నుంచుఁబగలు మేల్మచ్చుపై నుంచుఁ బ్రతిదినంబుబేర్మి రెట్టింప షడ్రసోపేతములుగఁబ్రొద్దుప్రొద్దునఁ భోజనస్ఫురణ లొసఁగు. 29

తే. దానినడకల వగ లెన్నియైనఁ గలవుచెప్పఁ జిత్రంబు లటమీఁదఁ జిత్తగింపుమంత నయ్యింతి గర్భచిహ్నములు దాల్చెవేడుకలు ద్రోచి నామది వెఱపువొడమ. 30

తే. అంత నొకనాఁటి రేయి యేకాంతసదనసీమ నన్నుంచికొని మున్ను చేర్చియున్నగంటమాకులుఁ గొని దివ్వెగంబ మింతయెనయఁగూర్చుండి యాపూర్ణిమేందువదన. 31

సీ. శ్రీమన్మహాగుణస్థిరగుణభద్రపాదములకు దేవరదాసియైనకాంతిమతీదేవి ఘనభక్తినతులు గావించి చేయంగల విన్నపములుమిమ్ము నాపాలిస్వామినిఁగాఁ దలంపుదుమీమహిమంబులు మీకె తెలియుఁగలలోన మీరు సాక్షాత్కరించుటఁ జేసిగర్భంబు నిలిచె నిక్కంబు గాఁగతే. నింటివారెల్ల నామీఁదఁ గంటగించుటెపుడు నెఱుఁగుదురేకద యింకమీఁదనేమి కల్పింపఁజూతురో యెఱుఁగరాదుకరుణ నిల్పుమటం చొకకమ్మ వ్రాసి. 32

క. తనదాసిఁ బనుప నదియుంఘనజవమున నేగి చేరి కమ్మ యొసంగంగనుఁగొని గుణభద్రుఁడు చదివినవాఁడై విస్మయం బవేలముగాఁగన్. 33

క. చింతాక్రాంతుండై యిసుమంతయు మాటాడకున్న నాతనికుపితస్వాంతత్వ మెఱిఁగి దాసి యనంతత్వర మరలివచ్చి యంతయుఁ దెలిపెన్. 34

సీ. ఆడుదియైనచో నడుగఁ గులస్థానపౌరుషములతోడఁ బ్రబలువాఁడఁగొడుకైనఁ గలదులే గుణభద్రునకు మున్నుమున్ను గాని పితౄణమోచనంబుజతగూడ మనపురోహితుని రప్పింపరేపాటించి లగ్న మేర్పఱచుఁగానిబొడ్డుగోయరె యేమి పురుటింటిలోఁ జొచ్చిమనపతివ్రత బిడ్డఁ గనియెనిప్పుతే. డనుచుఁ గేరడముల నింటి యమ్మలక్కలాడికొనఁ జేటికానీత యైనవస్తుకోటిచే నింత యేమియుఁ గొదవలేకకాంతిమతి యంత మగవానిఁ గనియె నధిప. 35

క. కని పెనిచెం దదనంతరమున భూనాథుండు పనుపఁ బోయిన కార్యంబొనగూడుకతనఁ గ్రమ్మఱిచనుదెంచెం దద్విభుండు సదనంబునకున్. 36

తే. నిజసమాగమసంభ్రమోన్నిద్రు లగుచునింటివార లెదుర్కొన నేగుదెంచియాత్మభార్యాచరిత్రంబు లడుగఁ బొక్కిఖిన్నుఁడై యున్నవాని నీక్షించి యపుడు. 37

సీ. బెడఁగుఁజూపెడు నూనెముడిలోనుగా నంటఁగట్టిన వాసెనకట్టుతోడఁగస్తూరిపసుపు చొక్కటపుఁ జల్లనితావివెదచల్లు పుక్కిటివిడెముతోడనిసువుపై పసుపునూనియ జిడ్డులంటినచిటికమ్మికుఱుమాపుచీరతోడనొసటనందంబుఁ జెందు విభూతిరేఖపైబొంకంబుగను చుక్కబొట్టుతోడఁతే. గాన్పుసంతస మందు మొగంబుతోడనడరు మురిపంబుగులుకు నెన్నడలతోడఁగాంతిమతి వీఁడె నీముద్దుగాఱు తనయుఁడనుచుఁ జేతికి నీయఁగా నవ్విభుండు. 38

తే. కన్ను లెఱ్ఱగా నెగాదిగఁ గన్గొనియౌడు గఱచి దీని నాఁటదానిఁజంపరాదుగా విసర్జించితి నటంచుఁబార్శ్వచరులఁ జూచి పలుకుటయును. 39

చ, కలకల నవ్వి యౌనెకద కాదనవచ్చునె నన్నువంటితొయ్యలి విడనాడ నీయెడ నయారె సెబాసురె యింటివారిమందులమహిమంబు గాక నిను దూఱఁగఁ బల్కఁ బనేమి బాపురేకలియుగమా యటంచు నని కాంతిమతీలలితాంగి వెండియున్. 40

మ.కల నిక్కంబగునేయటన్న నిఁక నౌఁగాదంచు మారాడఁగాఁగలనా యింతకు వచ్చినప్పుడును బల్కన్నేర నాకాన్పు రచ్చల కెక్కెం గద యింక మానుదురె యీసాధ్వు ల్ననుం దూఱఁగావెలయం దైవ మెఱుంగుఁ గల్లనిజము ల్వీరాడఁగా నేమగున్. 41

సీ. నలుగు రుండినచోట నిలువఁగాఁ బెట్టి మాటాడఁగాఁ గంటిరా యమ్మలారననువంటియాఁడుబిడ్డను గన్నవా రింతెపలుకరే యేమియుఁ దెలియలేనిసబ్బిణు ల్మీరు మీచాటుమాటలు గదానానాథుమేలిగుణంబుఁ జెఱచెదయ యింతలేక యెంతకు నెత్తుకొంటి రక్కట మిముఁ గన్నదిగాక తల్లితే. సూర్యుఁడా చూచుచున్నావె చోద్యపడకయందఱును జేయుపాపపుణ్యంబు లెవరినడిగితివి ధర్మదేవతా యమ్మ చెల్లవింత నావంటిదానికా యింతమాట. 42

తే. అని గయాళించుకొనుచు హస్తాంబుజములనలరుపాపని దురదుర నరిగి తొట్లలోనఁబడవైచి మొగమునఁ బూను గండుతోడ బొమముడి నిగుడ నత్తోయజాక్షి. 43

క. మును రామునిమాటలకైయనలము వెసఁ జొచ్చి వెడలి యలరిన సీతాం

గనకంటె నేను దక్కువైచని కాళిక చెంత బాససలిపి గెలిచెదన్. 44

మ. అనుచుం గ్రక్కున గేహము న్వెడల దాయాదు ల్మహాసాధ్వివిట్లు నినుం బేర్కొన మింక నీసడియె చాలుం జాలు రమ్మంచు వెంటనె రాఁగా నిది యే మొకో యనుచు నానామానవు ల్గుంపులైకనుఁగొంచుం జనుదేఱఁగా నడిచెం దత్కాళీమహాస్థానికిన్. 45

సీ. తనవారు పిలువఁగా వినక బాసయొనర్పఁజను టేటికో యని యనెడువారునాఁడుఁబుట్టువు చెడ్డదవుఁగదా యిటువంటియపకీర్తివచ్చెనే యనెడువారునపకీర్తివచ్చిన నడఁపక యింటివారగడు చేయుట దోస మనెడువారునగ డేమి చేసి రియ్యతివ తానే వారికారడి గల్పించె ననెడువారుఁతే. జూడవచ్చిన నచ్చుముచ్చో యెఱుంగకాడరా దేల యీపాప మనెడువారుబయలుదేఱిన యపుడె యీపడఁతి జంతయగుఁజుమా యనువారు నైరపుడు జనులు. 46

క. తలతల మని కొందఱు బ్రద్దలవా రెడఁగలుగ జడియ ధరణీధవుఁ డక్కలకంఠిఁ జేరి యనునయముల మరలమి సమ్మతించి ముందుగ నడిచెన్. 48

తే. అంతఁ దొలునాఁటి రాత్రి రహస్యభంగిఁగాంతిమతి తీర్చి నను బందుకట్టి యునికినేను నొకజోగి వాల్కంబుఁ బూని భద్రకాళి సన్నిధి నుంటి గింకరునీరీతి. 49

తే. అచ్చటికి వల్లభుండు ధరాధినాథుఁడాదిగా మూఁక వెంటరా నరుగుదెంచికాంతిమతి చేరి తత్కాళికాపదాబ్జములకు వెస మ్రొక్కి లేచి నిశ్చలత నిలిచి. 50

తే. కదిసి ప్రజలార కంటిమి కాన మనకచూడుఁడని పల్కి ధైర్యవిస్ఫురణ మెఱయజనవరునిఁ జూచి రాజ నాసత్య మిపుడువిశద మగును పరాకని విన్నవించి. 51

క. నినునంటి భద్రకాళీయనయము విభునంటి యీమహాయోగివరేణ్యుని నంటినఁ గాక మఱెవ్వని నంటిన శాస్తి చేయ వలయు న్నాకున్. 52

మ. అని యక్కాంతిమతీవధూటి పలుకం బ్రావిర్భవద్విస్మయంబున సారెం దలయూఁపసాగె గిరిశాంభోజాక్షి తన్మూర్ధకం

పనము న్మెచ్చి యొనర్చెనంచు నెదల న్భావించి పశ్యత్పురీజను లౌరౌర పతివ్రతా యనుచు మెచ్చ న్నింగి ముట్టె న్రొదల్. 53

ఉ. అంత నృపాలుఁ డాలలనయంఘ్రులకుం బ్రణమిల్లి యామినీకాంతముఖీ! యరుంధతివి కానక నీపయిఁ గానిపోని యీవింత ఘటించినట్టి యలివేణులనోరికి శాస్తి సేసి యత్యంతయశంబు నిల్పితి కదా యిఁక నింటికి నేగఁగాఁ దగున్. 54

చ. అనవిని రానిసిగ్గునఁ బటాంచల మించుక వంచినట్టి మోమునకు మఱుంగుఁ జేయు కరము న్మృదుపాదపయోరుహద్వయంబున నెలకొన్నచూపు లొకపొంకము చూపఁగఁ గొంకుమాట లత్యనుపమముగ్ధతాగతి వెలార్ప నడంకువచంద మేర్పడన్. 55

మ. అపవాదంబు పరిత్యజించుటకునై ప్రాణంబు లే నిల్పితిన్నృప! యీభూప్రజ కెల్లఁదండ్రివిగదా నీముందఱం బాసచేసి పరఖ్యాతి వహింపఁ గంటిఁ గద నీచిత్తంబు వచ్చెం గదాయిపు డీపోడిమి చాలుఁ గాఁపురము పొందేలా విసర్జించెదన్. 56

క. అని వెండియుఁ బలుతెఱంగుల్గనఁబడఁగాఁ బల్కి ధరణికాంతునివచనంబున కలికి మీఱఁజాలనియనువున మేకొనియె నది గృహంబున కరుగన్. 57

మ. అపు డత్యుజ్జ్వలభూషణాంబరవిశేషాదు ల్సమర్పించి యాతపనీయాంగిని బల్లకి న్నిలిపి యుద్యత్పంచవాద్యధ్వనుల్విపులాభ్రాంతర మెల్ల నిండ వినయావిర్భూతిఁ దోడ్తెచ్చి యానృపలోకేశ్వరుఁ డింటనిల్పి చనియెం బ్రీతాంతరంగంబుతోన్. 58

క. అంతటఁ గాంతిమతీసతియింతంతనరానిప్రేమ నిటు సనఁగా దేశాంతర నానామనుజుల్సంతసమున నెంచ మిగుల సన్నుతి కెక్కెన్. 59

క. అని యిట్లు పుష్పహాసుఁడుననుపమవైఖరుల విక్రమార్కున కెఱిఁగించె నటంచుఁ జిలుక పలుకన్వనజాప్తుం డెక్కెఁ బూర్వవసుధాధరమున్. 60

వ. అప్పుడు ప్రభావతి మనోజరథవిఫలీకృతమనోరథయై యవరోధంబున కరిగి నిశాసమయం బగుటయు నవ్వసుంధరాపురందరసంగమానందంబు డెందంబునం గల్పించుకొని యనుభవించుచుం జను దెంచు నచ్చంచలాక్షితో ననంతరకథావిధానంబు వినుమని శుకాగ్రగణ్యుం డిట్లనియె. 61

క. అలవిక్రమార్క భూవరుఁడలఘుతరాద్భుతయుతాంతరంగుండై యవ్వలికథ యడుగంగఁ గుతూహలమున నాతనికిఁ బుష్పహాసుం డనియెన్. 62

తే. ఇందులకు నింత విస్మయం బేల విక్రమార్క! యిఁక మీఁదఁ గలకథ యవధరింపుమేను బూర్వక్రమంబున దానియిల్లుజేరి నిల్చితిఁ దద్రతిస్థితులఁ జెలఁగి. 63

తే. బలి యొసంగినఁ బూజలు సలిపి వేఁడుకొనినఁ దత్కాంతిమతిమాయ మనమునందు

హత్తుకొని యున్కిచే మానదయ్యె నధిపకాళికాదేవి నిజశిరఃకంపనంబు. 64

చ. అదిగని పౌరు లెల్లను భయంబునఁ దత్పురనాథుఁ జేరి యాయదన మహాపతివ్రత గుణాంచిత కాంతిమతీలతాంగి నేర్పొదవఁగ నిల్పిన న్నిలుపనోపు మఱెవ్వరి చేతఁ గానియభ్యుదితశివాశిరశ్చలన మోనృప యంచును విన్నవించినన్. 65

మ. ఇదియౌనంచు నరేంద్రుఁ డందఱును దోనేతేరఁగా సర్వసౌఖ్యదమౌ కాంతిమతీగృహంబు దరియంగా వచ్చి ఫాలంబుఁదత్పదము ల్సోకఁగ మ్రొక్కి యెట్లయిన నంబామూర్ధకంపంబు మాన్పి దయం బ్రోవు మటంచు దైన్యగతి గాన్పింపంగఁ బ్రార్థించినన్. 66

ఉ. ఆలలితాంగి కేళినిలయంబు కవాటము మాటుఁ జెంది భూపాలక యింటివా రిడిన బాముల రచ్చల కెక్కినంత యేచాలదె యింకమీఁదను నిజంబుగ రట్టున కోర్చునంతకుందాళునె యీశరీరము వితావిత యెక్కడిజోలి యక్కటా. 67

తే. అరయఁ దోఁబుట్టుపైఁ గల్గు కరుణ నిందువచ్చి యీరీతి దేవరవారె యింతప్రార్థన మొనర్చుపట్లఁ గాదనఁగఁ దగునెయైన నొక చిన్నవిన్నప మవధరింపు. 68

క. భామాజనసామాన్యముగా మది నన్నెంచు జనులు గననేఁడు మొదల్గామహిలోపలఁ గాననినామహిమ మెఱుంగవలయు నరనాథమణీ. 69

తే. ఇలఁ బతివ్రత లగువారు గలిగిరేనికాళి యొనరించు నిజశిరఃకంపనంబుమాన్పు మని చాఁటఁ బనుపుము మానవేంద్రయప్పు డందటి వగ తెలియంగవచ్చు. 70

క. అని యవ్వధూటి పలుకన్మనుజకులేంద్రుండు మాఱుమాటాడఁగఁ గొంకినవాఁడై భువిఁ జాటంబనిచెం దద్వచనరీతిఁ బ్రకటముగాఁగన్. 71

తే. అంత రాజాజ్ఞ మీఱరాదంచు ధరణిఁగలుగుసతు లెల్ల వచ్చి నిక్కమగుభక్తినెంత మ్రొక్కిన నంతంత కెచ్చసాగెధూర్జటివెలందిమూర్ధవిధూననంబు. 72

తే. కాంతిమతిదక్క మనుజలోకమున నిఁకఁబతివ్రతలు లేరటంచు నుదీర్ణవచనముఖరులై జనులాడ నమ్ముదిత లెల్లసిగ్గుపడి యేగి రప్పు డచ్చెరువుఁ జెంది. 73

ఉ. అంతట రాజమౌళి పునరాగతుఁడై ధరణిన్వధూటికాసంతతిలోనఁ జూడ నొకసాధ్వియు లేదని యాత్మలోన సిద్ధాంత మొనర్చితి న్మముఁ గృతార్థులఁ జేయుమటంచు మ్రొక్క నక్కాంతిమతీవధూటి యవుఁగాకని కాళిగృహప్రవేశయై. 74

తే. రాజు మొదలయినవారి దూరమున నునిచిగర్భగృహమున కరిగి వేగమ కవాటబంధన మొనర్చి గ్రక్కున భద్రకాళిడాసి నిలుచుండి ధీరతాడంబరమున. 75

క. నామనసువచ్చు కైవడినే మెలఁగినఁ జూడలేక యెవ్వతెవే యీబూమెలు పన్నఁగ వలదిఁకయీమేర న్నిలువకున్న నిట్టటుఁజేతున్. 76

తే. అనినం దత్కాళి యెంతకైనను దెగించినట్టిదీజంత యేమి సేయంగఁ బూనునోయనెడుభీతిఁ దలయూఁచు టుడిగినిలువఁదరుణి వాకిలి తెఱచి యందఱిని బిలిచె. 77

క. పిలిచిన నరపతి మొదలుగఁగలవారలు వచ్చి భద్రకాళిదేవిందిలకించి శిరఃకంపమునిలుచుటకు న్విస్మయాదినిబిడాశయులై. 78

తే. కాంతిమతి భూతలమున సాతాత్కరించినట్టియయ్యాదిలక్ష్మిగా కరసిచూడమనుజకామినిగాదు సుమ్మనియు మఱియుమఱియు మ్రొక్కిరి వినయసంభ్రమము లెనయ. 79

ఉ. ఆసమయంబున న్నరవరాగ్రణి భృత్యులు తెచ్చినట్టి సింహాసనమందు నవ్వికసితాంబుజలోచన నుంచి వైభవశ్రీసముదీర్ణవృత్తి నభిషేకము చేసి విశేషభూషణోద్భాసితచిత్రచేలము లపారముగాఁ గయికాన్క చేసి నానాసతు లెల్ల మ్రొక్కఁగ నొనర్చి యనేకకృతప్రణాముఁడై. 80

తే. నతు లొనర్చి మహాపతివ్రత యటంచుఁబేరుపెట్టి యలంకృతవారణంబు

పై సమాసీనఁ గావించి పటహముఖ్యభద్రవాద్యరవంబు లంబరము నిండ. 81

వ. ఇవ్విధంబున నక్కాంతిమతి నూరేగించి నిజగృహబహిర్భాగంబున గజావరోహణంబు గావించిన యక్కాంతిమతిచేత సాష్టాంగప్రణామపూర్వకంబుగా ననుజ్ఞాతుండై యానృపాలపురుహూతుం డరుగం దక్కినవారలను బాదపరాగంబు ప్రసాదించి వీడ్కొలుపుచు నమ్మందగమన మందిరాంతరంబునకుం బోయి. 82

తే. వరము లిచ్చు మహాపతివ్రత యటంచునేతు కాశీపురాంతరక్షితిజనంబులచ్చమగు భక్తి గానుక ల్దెచ్చి చూడవేళగానక యుండఁగా వెలసె నధిప. 83

క. అంతయుఁ గనుఁగొని యిఁక నీజంత న్నమ్ముదురె యెపుడు చంపునొ యనుచుంజింతించి యళుకుఁ బాయకయంతం ద్వర వెడలి కాశి కరిగితి నధిపా. 84

శా. గంగాభంగముల మునింగి నిగమగ్రామేశ్వరు న్విశ్వనాథుం గీర్తించుచు మ్రొక్కి డుంఠిగజవక్త్రుం గొల్చి యంతంద్రివేణిం గాయంబుఁ దొలంచి పూర్వకృతనిర్నిద్రాఘము ల్వాసి నీరంగత్పూర్వకృపారసంబునకుఁ బాత్రం బైతి ధాత్రీశ్వరా! 85

క. ఆయద్భుతంబు మదిలోఁబాయ మనఁగ లేకయుంటిఁ బదపడి సభలోనీయాశ్చర్యముఁ గని భూనాయక తద్విగుణ మగుట నవ్వుదయించెన్. 86

క. అని తెలుప విక్రమార్కుండనుపమ విస్మయతఁ బుష్పహాసుని మన్నించి నితాంతవిభవసౌఖ్యంబుననుండె న్వింటె వైశ్యభుజగద్వేణీ. 87

క. అని యిట్లు చిలుక పలుకన్విని మిక్కిలి వెఱఁగుచెంది వెసనంతటిలోఁదనచేతి గరలు కనఁబడఁజనియెఁ బ్రభావతి రహస్యసదనంబునకున్. 88

తే. కోమటిమెఱుంగుసిబ్బెపుగుబ్బలాఁడియంతిపురమున కరిగి సాయంసమయముగాంచి కైచేసికొని మహీకాంతసంగమాభిలాషంబుతోఁ జేర నరుగుదేర. 89

క. కనుగొని గుణసాగరుఁ డోవనితా చనియెదవె ధరణివల్లభుకడకుంజను మిఁక నొకథ వినుమనియనుచుం బలుకం దొడంగె నతివేడుకతోన్. 90

ఉ. అంగవసుంధరాభరణమై యొక పట్టన మంద మొందు మాతంగతురంగసద్భటకదంబశతాంగతతు ల్చెలంగఁగామాంగళికాభిధాన మసమానముగా వహించి యప్పురంబంగదనామధేయవసుధాధిపుఁదేలు నవేలసంపదన్. 91

ఉ. ఆనరపాలమౌళి కపరాంగము కైవడి నొక్క మంత్రి మేథానిధినాముఁడై తగు నతండు నిజాంగన జాయమానశో

భానుతశాంత శాంత యను బాలికఁగాంచి దివంబు కేఁగ సంతానముఁగోరి లోలయను తన్వి వరించి రమించె నంతటన్. 92

ఉ.ఆలలితాంగి కంటికిఁ బ్రియంబగు సొమ్ము ధరించి సేవకశ్రీ లమరించి జిహ్వకు రుచించు పదార్థము లాహరించి యేవేళఁ బ్రసూనతల్పముల వేడుకమైఁ బవళింపఁ గల్గుటంజాల మదించి జారజనసంగతికై తివురు న్మనంబునన్. 93

శే. ఇవ్విధంబున నప్పూర్ణిమేందువదనయన్యసంభోగసుఖలేశ మబ్బెనేనియాకసంబైన భేదించి యవలఁబోవునంతకుఁ దెగించియున్న యయ్యవసరమున. 94

క. వారింట దేవపూజాకారీత్వముఁ బూని వేదఖనియై వినుతాచారణుఁడై సద్గుణనిధిచారణుఁ డననొక్కబ్రహ్మచారి చెలంగున్. 95

క. ఈరీతినుండువానింజారణు లోపఱిచి యొకనిశావేళఁ దమఃపూరితమగు నొకయింటంజేరిచికొని యిష్టకామ్యసిద్ధిం గనియెన్. 96

క. కని యది మొదలుగఁ దద్రతిననుపమసౌఖ్యాబ్ధి నోలలాడుచు మరునిందనబంటుగాఁగఁ దలఁపుచుఘనతరగర్వమునఁ గన్నుఁ గానక మెలఁగెన్. 97

క. అంతఁ దనసవతిసుత యగుశాంతం బోషింప మఱచి చారణనిఘ్న

స్వాంతత్వముఁ జెందిన తత్కాంతామణి నడక లెల్లఁగాంచిన యదియై. 98

తే. శాంత శాంతల యయ్యును జతుర యగుటదీనికి భయంబు చూపినఁ గాని తనకుఁబోషణము లేదనుచు డెందమునఁ దలంచియోర్చికొనియుండి యంతట నొక్కనాఁడు. 99

చ. జనకునిఁ జేరి యాతనికి సంతసమయ్యెడు మాటలాడి సొంపెనయఁగ నీవుగాక మఱి యింకొకతండ్రి గలండు నాకుఁ బొమ్మని పలుకన్ వినిశ్చలతరాద్భుతుఁడై మదిఁజెందు సందియంబునఁ దలపోసి యాసచివపుంగవుఁ డెంతయు నాదరంబునన్. 100

తే. ఇంక నొకతండ్రి గలఁడంటి విందువదనయతనిఁ జూపెదవే యన్న నవ్వధూటిమంచిదని రేయి చూపెద నంచుఁ బలికియవలి కరిగిన నమ్మాట లాలకించి. 101

క. ఆలోలాంగన తగదుశ్శీలం బిది యెఱిఁగి పతికిఁ జెప్పఁగఁ బూనంబోలు నని తలఁచి మిక్కిలిజాలింబడి శాంతఁ బిలిచి సప్రియరీతిన్. 102

తే. అనునయించిన నబ్బాల యైన నేమినన్నుఁ బోషించెదేని యెంతయును దప్పదాల్తు నని పల్కె నింక నత్తరుణి జనకభావసంశయమెట్లు పాపంగవలయు? 103

క. అని పలికి యూరకుండినఁగనుఁగొని యూరుజసరోజగంధి విచారంబొనరించి తెలియఁజాలకవినిపింపుమటన్నఁ గీరవిభుఁ డిట్లనియెన్. 104

వ. అంత నిశాసమయం బగుటయు నమ్మేధానిధి విభావధీరితతమఃపుంజం బగు కేళిమందిరంబున లోలాసమేతుండై యుండి యబ్బాలికం బిలిచి ద్వితీయజనకుం జూపుమనిన శాంత యత్యంతమౌగ్ధ్యంబు దాల్చి తదీయఛాయం జూపిన నతండు నవ్వి లోలం జూచి యేతద్బాలికాలాపంబులకు నీయందు సందియంబుఁ జెందితి నని తద్వృత్తాంతం బంతయుఁ దెలిపి పతివ్రతాశిరోమణి వగు నీకిట్టిగుణంబులు పుట్టునే యని పలుకరించెంగావున నయ్యమాత్యకుమారికకుం గల నైపుణంబు గలిగినం గాక ధరణీభుజంగపుంగవునిసంగతికిం జనఁగూడునే యనునంతలోన నరుణోదయంబైనం ప్రభావతీలలితాంగి శుద్ధాంతంబున కరికి క్రమంబున దినావసానం బగుటయు. 105

శా. పన్నీటంజలకంబులాడి తొగబాబాపాదుశాకాయపుంజిన్నె ల్వ్రాసినచీరె గట్టి యపరంజిం జిమ్ము నెమ్మేనిపైమిన్న ల్గ్రమ్మెడు సొమ్ము దాల్చి మహిభృన్మీనాంకజన్యక్రియాసన్నద్ధత్వముఁ జెంద యందము రహించంజేర నేతెంచినన్. 106

క. అమ్మ ప్రభావతి రాజగృహమ్మున కరిగెదవె మంచి దరుగుదువు వినోదమ్మగుకథ వినియెదె యనికమ్మనిచక్కెరలు గెరలఁగా నిట్లనియెన్. 107

మ. అవనీమండలమండనం బయిన యార్యావర్తదేశంబునందు విరాటుం డనురాజు ప్రోవఁ జెలువందుం భద్రకాఖ్యంబురప్రవరం బొక్కటి యందు విప్రకులపారావారహాలాహలంబవు నీతం డన దేవలాంకుఁ డొకఁ డర్థాపేక్షమై వర్తిలున్. 108

సీ. అపరకర్మాగతంబైన వస్త్రమెగానిక్రయలబ్ధవసనంబు కానివావిపూటపూట పరాన్నభోజనంబేకానిప్రియభామనిజభుక్తి పెట్టుమందుదానలబ్ధంబైన తాంబూలమేగానిచేనున్నవీడెంబు చెడ్డయొట్టువితరణులైన భూవిభులవాకిలెకానియింక నిజాలయం బెదురుచుక్కగీ. గాఁగ నూహించు నప్పాపకర్ముఁ డెంతయర్థకాంక్షయొకాని ధనాఢ్యుఁడయ్యుజన్మఫలమైన యట్టిసంసారసౌఖ్యమనుభవింపంగజాలఁ డో యంబుజాక్షి. 109

మ. పితృకార్యంబున నొక్కనింట కడుతృప్తిం జెంది తత్పూజనాగతపుష్పాదులు ద్రోచి యార్ద్రరసనాంగశ్రాంతి దైన్యస్థితుల్జతగూడంగ నతండు గేహముల “బిక్షాందేహి" యంచున్ దరిద్రత గల్పించుచు తెచ్చి బైక్షము తుదిన్ గయ్యంబు సేయున్ పురిన్. 110

క. తొడిబడ నొకయింటితిథిన్తడవుగ నాపోశనంబు ధరియించి కడున్గడుపెద్ద దక్షిణిండనియొడబడినంగాని భుక్తి కొగ్గఁడు పడతీ! 111

సీ. గార్హస్థవరులు దక్షణయుంచు దుడ్డు కాసులు నిచ్చువానిపై సొరిది వైచునడిగి తెచ్చిన పోఁకలాకులు మాపటివేడుకకాండ్రకు వెల కొసంగుదీనమును ముష్టియెత్తిన ధాన్యములు దెచ్చిమారుబేరంబు కోమటుల కమ్మునలయక గూర్చి భైక్షాన్నంబు పరదేశవివిధమానవులకు విక్రయించుగీ. నొదవినంతయు టాకుసేయుట యకార్యమనఁగవచ్చునె లోకుల కైననేమియతఁడు దీలమీఁద వచ్చినయపుడు నైనరూక మార్పడు కమలవిరోధినయన! 112

సీ. మనసుకోరికదీర తనుపు నీతనిగాఁగఁదలచును యదె పిండదానమన్నఘననిదానముగన్న గతి నుచ్చి చంకలుదాటించు కార్పాస్థదానమన్ననరచేతి ముడువగా నది యెంచి యెందైనదవ్వేఁగు మహిషప్రదానమన్నచెలరేఁగి కుప్పిగంతులు వైచి చంగునదాఁటు నాలింగన దానమన్న

గీ. కాలపురుషాదిదానసంగ్రహణములకునెలమి వచ్చినవారితో కలహమాడియదను దప్పిన మరి పాళ్ళకైన బెనగునాశ బాల్పడి నవ్విప్రపాశవరుఁడు. 113

చ. సమయము వేచి యాద్విజుఁడు సంక్రమణగ్రహణాదిపుణ్యకాలము లరుదేర దర్భలు తిలల్ ధరియించినవాని మజ్జనప్రమదజనంబు లొల్లమని పల్కినమంత్రము లుగ్గడించి వీసముకడగాగ గైకొను నసహ్యతరొక్కము లెన్నఁడెన్నడున్. 114

గీ. వ్రతములందున చిననాటి వడుగటంచుదేవతోత్సవమని తండ్రితిథి యటంచువాతబేగులు మాన్ని యెవ్వారిగన్ననేటు నాతఁడు ధనకాంక్ష వీటిబోవ. 115

సీ. అన్నంబు వెట్టింపు నాఁకలిగంటినోయయ్యవార లటంచు నార్భటించుపరిహరించినఁబోక బహుసాహసస్ఫూర్తిఁబలిమిమీఱఁగఁ దల్పుఁబడగఁద్రోయుకూడకుండిన మదుర్ గోడ చెంగునదాఁటిబంతిలో కూర్చుని రంతుచేయుమెడఁబట్టి ద్రోచిన బడి చెయ్యి విఱిగెనోకూయంచు మొఱవెట్టు గోపునెఱపుగీ. నెట్టులయినను భుజియింప కెడసిబోవఁడాతఁడు పరాన్నభక్షణాయత్తుఁ డగుచుబ్రాహ్మణోత్తమజనసమారాధనంబుశిష్టనుతముగ గృహపతుల్ సేయునపుడు. 116

సీ. సంతలోఁ బ్రత్తి బిచ్చము లెత్తి నూఱాఱువగల జన్నిదములు వడికి వడికినికటకాననభూములకు నేఁగి మఱ్ఱియాకులు దెచ్చి విస్తరుల్ గూర్చిగూర్చిశాకపుబీజము ల్చల్లి బావులనీరుచేఁది పోయుచుఁ బైరు చేసిచేసివేకువ నంగళ్ల విక్రయవేళలజాఱిన మిరియంబు లేఱియేఱితే. యన్నియును విక్రయించి భార్యాకుమారముఖ్యు లాఁకట మ్రొఁగ్గిన మొగముఁజూడఁడాసపడి యేమి గోరిన నాగ్రహించుజందెములు దెంచుకొని తద్ద్విజన్మఖలుఁడు. 117

తే. ఇట్లు గడియించి ధనమెల్ల నింట నునిచియతఁడు పరలోక మెనయఁ దదాత్మజుండుగర్గుఁ డనువాఁడు కౌమారకలితుఁ డగుచుఁదరుణగాణిక్యవిహరణాదరణుఁ డగుచు. 118

సీ. కన్నెఱకంపుబింకముఁబోని నేయాలువెలఁబెట్టి బలుకు సుద్దులకు లొంగిరతులకు జాణబేరము లంచు చెలులచేఁబరికించు వన్నెచిన్నలకు మఱఁగివలచితిరోరి! యీవుల కేమియెడఁబాయవలదనుతక్కుమ్రొక్కులకుఁ జిక్కిసాకటి బిండుగల్ జాతరల్ మొదలుగాఁదలపెట్టి గొణుగువింతలకుఁ దగిలి

గీ.పోటు గడియించి రోసంబుఁ బొడమఁ జేసికలుపుగోలు వహించి పోకలకు నలరిగర్గు డడ్డంబు లేక బోగంపుఁజెలులకైవశముచేసె దనయింటఁగలధనంబు. 119

సీ. జోగి జంగంబు లెచ్చుగఁ బల్కులకు వాఁడుచెలరేఁగి లంజమందులకుఁ జల్లితముకు వేసినవెన్కఁ దాఁ జరించినఁ బట్టియునుపకుండఁ దలార్ల కొసఁగి యొసఁగికొండెము ల్జెప్పక యుండ విరాటభూవరుని వాకిటి చనవరుల కిచ్చి'దర్పకాకార! దాతలరాయ!' యని వెంటఁబడు బట్టువారికిఁ బాఱవైచితే. తగులుగా నిచ్చు పీటమర్ద విటచేటకులకును విదూషకులకు మేకోలు నడపితండ్రి గడియించినట్టి విత్తంబుపోవగుల్లగాఁడయ్యె నవ్విప్రవల్లభుండు. 120

తే. ఇవ్విధంబున లేమి వహించి గర్గుఁడప్పురము రోసి పరభూమి కరుగుచోటఁబ్రబలమగు నొక్కయగ్రహారమున నిలిచియతిపిపాసాబుభుక్షాతురాత్ముఁ డగుచు. 121

చ. సకలపురాణము ల్నిగమచర్చ లెఱింగిన వైదికాఖ్యుఁ డౌనొకగృహమేధి పిల్వఁగఁ దదజ్జ్వలమందిరసీమఁ జేరి యించుక తలవంచుచుం బెళుకుఁజూపులతో వెసఁబాద్యమిచ్చుతన్ముకురకపోలఁ గన్గొని కనుఁగవకుం బ్రమదంబు వొందఁగన్. 122

సీ. జాఱు పెన్నెరిగొప్పు జాతమన్యవశిలల్నించు చేపట్టుగావించు నేర్పుగిలుకుమెట్టెలు మ్రోయ కేకినీయానంబుదెలుపుచు శాకంబు దెచ్చు నొరపుపైటకొంగర వీడ బాహుమూలద్యుతుల్మించగాఁ గదిసి వడ్డించుఠీవికమ్మజోడసియాడ కలితకోకిలరుచుల్రాజిల్ల బెగడ మారడుగునేర్పుతే. పతికిఁ జాటుగ నిల్చి తప్పక మెఱుంగుసొలపుఁజూపుల బెళికిపోఁ జూచుదారిఁదియ్యవిలుకానిఁ దెచ్చి ప్రతిష్ఠ సేయఁగర్గుఁ డిష్టాన్నభుక్తి సోత్కంఠుఁడయ్యె. 123

వ. అయ్యవసరంబున. 124

సీ. మానసాజాతిశ్రమంబు దీటిత్తిసోగాంక్షించి నాపైని గాలి విసరెనటవీచరత్కేకి హర్షావహిత్థంబమర్చికోచాటంత మబ్బుదోఁచెపథికయూథములు ప్రాప్యగ్రామములు జేరనబ్ర మంబరమెల్ల నల్లిగొనియెకాంక్ష కన్గొను సైరికవితానములచూపుమిఱుమిట్లుగొన తీగె మెఱుపు మెఱసెగీ. తరుణు లధిపుల మై వ్రాల నురుము లురిమెచెలఁగి చాతకి నో రొగ్గ చినుకురాలె

నవని నేకార్ణవం బైనయట్లు జలమువెల్లువలుగాఁగ నొకమహావృష్టిఁ గురిసె. 124

తే. అపుడు వైదికుఁ డాగర్గు నాదరించివానతఱియయ్యె రవి గ్రుంకవచ్చె నింకనెందుల జనలేవు శయనింపు మిందె యనుచుఁదాను నాతఁడు సమయకృత్యములు దీర్చె. 125

తే. పవ్వళించిరంతఁ బనిదీర్చి దీపంబుమలఁపి యద్దగోడ మఱుఁగుగాఁగవైదికునిసుధాంశువదనయు శయనించెపచ్చవింటిరాయఁ డెచ్చరింప. 126

మ. గొనబుం బ్రాయము రూపసంపదయుఁ బేర్కొఁగల్గుట ల్మాటికిందనువీక్షించుట గర్గభూసురునిమీఁదం గోరుకు ల్మల్లడుల్గొనఁగా నేఁడొకనాఁటిమాత్రమున కీలోలత్వ మేలంచుఁ జెందినధైర్యంబునఁ గొంతసేపునకు నిద్రించె న్వరాకాంక్షియై. 127

ఉ. గర్గుఁడు దానిమేనియధికవ్యతిరూపములు న్విలాసనైరర్గళము ల్విలోకనపరంపరలుం దలపోసి చిత్తభూమార్గణభూమి నొంప నసమంబగు తామస మంకురింపఁగానిర్గతభీతి వైదికుఁడు నిద్రవహించుటఁ జూచి గ్రక్కునన్. 128

క. చని దానివీఁపుపైఁ గరమునుప న్మేల్కాంచి యాతలోదరి నాథుండని యొగ్గ నతఁడు తద్రతిదనిసి వెస న్శయనభూమిదండకు నరిగెన్. 129

క. అంతట నిశిసమయమునకునంతము గలుగుటయు గర్గుఁ డరుగం గని యక్కాంత నిజాధిపుఁ గనుఁగొనిసంతసమున సిగ్గు సాధ్వసం బొనగూడన్. 130

చ. పదరీతిరేమి రాత్రి నగుబాటని యెంచకవచ్చి యంతసేయుదురె గృహంబులో నితరుఁ డున్కి యెఱుంగరె సిగ్గు దాకదోమది మగవారలైనను సమస్త మెఱింగినయట్టివారికేదుది నొకవేళ నేమియును దోఁచదువో గద యెంచి చూచినన్. 131

క. అనిన విని నేను నిశి మేల్కననే లేదనుచు దానికాంతుం డిదిగర్గునికృత్యమె కావలెననిఘనమైన జుగుప్స వొడమఁగాఁ గుత్సించెన్. 132

తే. అప్పు డన్నాతి యేరీతి నాత్మమానభంగమాచ్ఛాదితంబు చేయఁగవలయుననఁ బ్రభావతి నన్నేమి యడిగె దవలికథ యెఱింగింపుమనిన శుకంబుఁ బలికె. 133

మ. అపు డమ్మానిని యథ్వనీనకృతధౌర్త్యప్రక్రియల్గాఁ దలంచిపతిస్వాంత మెఱింగి మోసము జనించెం జూచితే యింకమన్నిపుణత్వంబునఁ గాని యీవిభునిసందేహంబు పోదంచు డెందపుఁదమ్మిం దలపోసి యద్భుతరసానందంబుఁ గల్పించుచున్. 134

ఉ. కంటిరె యెంతవింత కలగన్నపు డెల్లను మీరు వచ్చి నన్నంటినయట్టులుండు నదియౌఁగద రాతిరి మిమ్ముఁ బాసి నే

నొంటిగఁ బవ్వళించుటకు నోపక చింత వహింప నంతలోగంటికి నిద్రవచ్చె గలగంటి భవద్రతి గల్గినట్లుగాన్. 135

తే. వామహస్తము నురముపై వైచి నిదురఁజెందుతఱిఁ గానికల గందు రందు రెందునవ్విధంబునఁ బవళించి యైనకలయగంటి భవదీయకారుణ్యగరిమవలన. 136

క. అని పలుకు దానిమాటలువిని నిశ్చయ మని తలంచె విభుఁ డోపద్మానన యంత నేర్పుగలిగినజనవచ్చు నటంచుఁ గీరచంద్రుండు పలికెన్. 137

గీ. ఆప్రభావతి బాగాయె నంచుఁ బలికిప్రాగ్దిశాపాండిమము గాంచి పడకయింటికరిగి పగలెల్ల ద్రోచి దినాంతవేళయధిపసంగమగుతుకమాస్యమునఁ దొలుక. 138

సీ. కలికి చేర్చుక్కయౌ గాదుగా కచభృంగభంగపాళికకోరపంక్తిగానికస్తూరితిలకమౌ గాదుగా ముఖపద్మసక్తశైవాలలేశంబుగానిరంగులరవికె నారాదుగా కులశైలగ్రసితనాగేంద్రత్వక్చయముగానిగతివన్నెచీరెయౌ గాదుగా తనువిద్యుతాభాదివారివాహంబుగానిగీ. కనకమేఖలయౌ గాదుగా నితంబనవ్యకటిదేశకృతతోరణంబు గాని

యనుచు వర్ణింపఁ గైచేసికొని యొయారమమరవచ్చెఁ బ్రభావతీహంసయాన. 139

మ. అపు డాచక్కెరదిండిపక్కిదొర యక్కా! నేఁటి కిమ్మేనిచొక్కపుశృంగారము వక్ష్యమాణకథజోన్ వింతయయ్యెన్ సుమీకృప దళ్కొత్తఁగఁ జిత్తగింపుమని యంగీకారముం గాంచి నేరుపు మీరం దెలుపందొడంగె పలుమారుం దేనియల్ చిందగన్. 140

క. సుజనాకరమగు నొకపురము జగజ్జేగీయమాన మొదవగ ముదితాగజరథమురుదురురయహయభుజవిజయసనాథసుభటభూయిష్ఠంబై. 141

క. ఆరాజథానియేలు గభీరుం డనునృపతి యతనిప్రియమంత్రి జరత్కారుఁ డన వెలయు నతనికుమారుఁడు గుణశాలి యనఁగ మాన్యతఁ గాంచెన్. 142

గీ. అతఁ దొకనాఁడు హరిశర్మ యనఁగబరఁగునొక్క తైర్థికుం డేతేర నొదవుభక్తినతని కిష్టాన్నసంతుష్టి యాచరించియర్హసంభాషణంబుల నలరఁజేసి. 143

క. అన్నియుఁ దొరగిన యట్టి ప్రసన్నాత్మా కలియుగంబు చటులాఘతదుశ్చిన్ను లగుజనుల కేక్రియనెన్నగ సద్గతులుగలుగు నెఱిగింపఁగదే? 144

వ. అనిన విని యమ్మహీసురుం డిట్లనియె. 145

సీ. అన్నదానంబు దురంతపాపాటవీజాలంబునకు దావకీలగాదె?సురపితృభజనంబు దురితమేదురధరాధరకోటులకు వజ్రధారగాదె?కూపకల్పన మహాఘోరదుష్కృతతమఃకాండంబునకు భానుకరముగాదె?తరుకోటి నిల్పు టుత్కటకల్మషాబ్ధికలమునకు జంఝానిలంబుగాదె?గీ. ధరణి మఱియును భూసురస్థాపనంబుమొదలుగా నెన్నఁగలపుణ్యములు సెలంగునవియు సాలవె వృజినాగ్ని నవలనార్పసద్గతులు గూర్పగ నమాత్యచంద్రతనయ. 146

వ. అనిన విని యమందసందేహకందళితహృదయారవిందుఁడై యమ్మంత్రినందనుండు. 147

గీ. ముక్తి దొరకదు విజ్ఞానముననెగానికర్మమునఁగాని విజ్ఞానగరిమ లేదుజ్ఞానసత్కర్మహీనులె జనులకల్పమతుల కేరీతి గల్లు సద్గతులు చెపుమ? 148

క. అనఘాత్మ యనాయాసంబున కర్మఫలంబు జ్ఞానమున జెంది రయంబున లింగశరీరము వీడ్కొన సద్గతి గాంచు వెరవుగోరెద చెపుమా. 149

చ. అన విని యమ్మహీసురకులాగ్రణి యించుకసేపు కొంతచింతన మొనరించి యంతట పితామహుమాట దలంచి మంత్రినందను గనువిచ్చి చూచి చిఱునవ్వు కెలంకుల చిన్నవెన్నెలల్చినుకగ నిట్లనున్ ప్రమదసింధునిమగ్నమనోంబుజాతుఁడై. 150

గీ. బంధురక్షక! యిది మంచి ప్రశ్న కలియుగమున పాపాత్మజనులకు గతులుగలుగువెరవు దెలిపెద నన్నిట్లు వేఁడ భూతకరుణగలవాఁడ వగు టెఱుగంగనయ్యె. 151

క. మును బ్రహ్మ దెలిపె భూతలమున గాశీక్షేత్రరాజమును శ్రీముష్ణంబు ననాయాసంబున కలిజనులకు సత్పుణ్యగతు లొసంగు నటంచున్. 152

క. కావేర్యుత్తరభువిసంజీవనదికి పడమటను నృశేవధికకృషాశైవనికి దక్షిణంబగుతావున శ్రీముష్ణవిష్ణుధామము వెలయున్. 153

సీ. శ్రీవరాహస్వామి చిత్తాపకల్పితామోదసాగరము శ్రీముష్ణపురముప్రతివారసేవకాగతశతక్రతుశూలిముఖసరోత్కరము శ్రీముష్ణపురముముక్తివధూటిముముక్షుకోటివిధూతమోహనాకరము శ్రీముష్ణపురమునటతపురోమణి ఘటితనూపురరావముఖరితాంబరము శ్రీముష్ణపురము

గీ. స్మరణమాత్రవినిర్ఘతసకలపాపమూలసంతతివరము శ్రీముష్ణపురముదర్శనాలోలహృదయకందళితలసదమోఘసుజ్ఞానధరము శ్రీముష్ణపురము. 154

క. శ్రీముష్ణము శ్రీముష్ణముశ్రీముష్ణం బనుచుఁదలప జీవుఁడు కర్మగ్రామము దహించి గర్భస్తోమప్రాప్తులును నడుచుద్రోవలు మఱుచున్. 155

సీ. పొందుగోరదు నిజభుక్తి కాలాగతాగాధబాధాకరవ్యాధిచయముచేరలు పోదు దురంతచింతాతిసంతాపకృతిమహిన్నిద్రదరిద్రరవముతొంగిచూడదు మనోభంగపారంపరీవిత్రాసజనతతాపత్రయంబుతడవఁబోవదు మహోద్ధామకామక్రోధమాత్సర్యద్రోహాదిమదకులంబుగీ. మించి శ్రీముష్ణ మంచు దలంచువానిమాట లేటికి వానికర్మంబులు వ్రాయుచిత్రగుప్తులు తమలెక్క చెడియె ననుచుకవిలె పడవేయుదురు ధర్మకార్యదుర్య! 156

సీ. శ్రీముష్ణ మని దలంచినఁజాలు ప్రాకర్మకలితపాపౌఘంబువలనఁ బోవుశ్రీముష్ణయాత్ర చేసినజాలు నన్యూనవిజ్ఞాన మది కాళ్ళవ్రేళ్ళఁ బెనఁగు

శ్రీముష్ణపురముఁ జూచినఁజాలు భోక్తవ్యకరమకాండంబు లెక్కడనొ యడఁగుశ్రీముష్ణనగరు డాసినఁజూలు కైవల్యపథమెల్ల కిల్లాకు పంపుసేయుగీ. తగులుచే నైన శ్రీముష్ణధామసీమకాపురం బున్నవానిభాగ్యంబుఁ బొగడనలవియే బ్రహకైన బల్ చిలువకైనతలఁచినంతనె మైగరుపొలిచె జూఁడు! 157

గీ. ఇతరపుణ్యస్థలంబుల నెందుఁజూడదారమును దెల్పి కరుణించువారు లేరుకాశి శ్రీముష్ణమున రమాకాంతునాజ్ఞహరుఁడు గరుడుఁడు నుపనిష్టు లగుదురయ్య! 158

సీ. జనకేళిరతవిరజానదీజలజాతకులసౌరభము గుబుల్ కొనగడంగిపుడుకబెట్టులతేనె దడిసిన నునుఱెక్కసురటిజల్లినగొట్టుసోఁక విసరిహరిపదంబులు దార్ప నర్హమౌ కంటికిదంబుపై నుత్తమాంగంబుఁ జేర్చివైకుంఠపురసురావళి బరాబరి సేయుమృదులహస్తమున నెమ్మేను నిమిరిగీ. ఖగకులేంద్రుండు దక్షిణకర్ణముననుతారకబ్రహ్మపరమమంత్రంబు నొడువుగడగి కడపటిపయనంబుఁ గాంచువానికోమహమహ శ్రీముష్ణగ్రామసీమ. 159

సీ. ఎందుండివచ్చునో యినకోటినిభచక్రమరుదెంచు దకిణహస్తమునకుసమయమౌ టెఱుఁగునో ఘుమఘుమధ్వనిశంఖమపు డొద్దు వాయకరాగ్రసీమయెవ్వరు పనుతురో యలహేమచేలంబుజగనీటుగసు కటీచక్రసీమతరివేచియుండునో తతమణీకోటిరమవతీర్ణమగు నుత్తమాంగమునకుగీ. పతగరాజోక్తతారకబ్రహ్మమంత్రమంత్రములు కొన్ని వీనులవల నటింపతనువుతో బొందు సడలించు ధన్యమతికిభూసురోత్తమ శ్రీముష్ణపురమునందు.

శా. శ్రీముష్ణంబు సమస్తవైష్ణవమహాక్షేత్రాళికిన్ రాజసేవామంత్రంబున పాపలోపకరణవ్యాపారపారీణమైయామోదం బొదవించు నిచ్చు బలదీర్ఘాయుంగళావైభవంబేమో యంచు మదిం దలంచెదవుసుమ్మీ మంత్రిరాణ్నందనా.

మ. మును నీతావకపాదపద్మవినుతిం బూతాత్మతం జెందినాఁడనొ నీసత్కరుణాగుణంబు కొనియాడం శక్యమే నాయశంబునకున్ విస్మృతి దెల్పితే దయవెసం బూర్ణంబుగాఁ దెల్పి దోకొనిపొ మ్మచ్చటి కేను వత్తు నిక నీకున్ శిష్యశిష్యుండనై. 163

సీ.చక్కగాఁ బోనున్న సంయమనీపురంబున కేఁగుత్రోవల ముండ్లుగొట్టి

చలపట్టి దురితావళులె వ్రాయుచిత్రగుప్తులలెక్క హంసపాదులు ఘటించిమున్నుగా నమరించి యున్నదండనదాడియాతనసాధనం బవల ద్రోచిదండనోత్సుకవృత్తి దరిజేసియున్నట్టిపాశకోశము పటాపంచఁజేసిగీ. నన్ను రక్షింప వచ్చి తెంతటిమహామహుండవొగాని యిది యేల నుర్విమీఁదమిమ్మువంటి మహాత్ములు మెలఁగుటెల్లకూర్మి దీనుల రక్షించుకొఱకుగాదె? 164

క. అని చిలుక బలుకుచుండగనినుఁడు పూర్వాద్రిమీఁద నెక్కుట గనుచున్జనియె ప్రభావతి నిద్రాఘనపరవశనిమీలితాక్షికైరవి యగుచున్. 165

గీ. చారుకేళీనిశాంతంబుఁ జేరి నాఁటిరేయి రాజిల్కరౌతు గారించి రాజువలపుతో వచ్చు నాప్రభావతినిఁ జూచి“తేమనోభీష్టమస్త”ని తేనెలొలుకబలికె తక్కటికథ విన జిలుక యపుడు. 166

వ. అని యిట్లు గుణశాలి సన్నుతించి నీవెంట వత్తు ననిన. 167

చ. అనిన నతండు మేకొన కరాబ్జగృహీతతదీయపాణియైజనభయకారిఘోరవనశైవలిని పురవక్కణంబులె

ల్లను గనుసించికొంచు నచలత్వరమించఁగఁబోయిపోయి నూతనతరహర్షగద్గదవిధంబున నాతనిఁ జూచి యిట్లనెన్. 163

క. చెంగట గంటివె దక్షిణగంగాద్వారము గిరీంద్రకన్యాసదయాపాంగత్రిలోకము కాముకశృంగారమధ్యమై బుధివింధ్యంబున్.(?) 169

మ. తనరన్ గంటిరె వృద్ధశైల మిదిగాదా! కంతువిద్విణ్ణికేతనమౌ దక్షిణకాశి ముష్ణపురభూదారేశవాత్సల్యసంజనితానందత నిచ్చటన్ శివుఁడు లాస్యప్రౌఢి గన్పించు నీతని సేవించకయున్న తన్నగరియాత్రాసిద్ధి లే దేరికిన్. 170

క. మీరు చతుశ్శృంగములప్రకారమున గయాప్రయాగకాశీగంగాద్వారము లచ్చట నొక్కొకవారణమున వచ్చి నిల్చె వరవినయవిధీ. 171

మ. అని విన్పించి యతండు దాను వెస వృద్ధాప్రస్థలిం జేరి తెల్ప నశక్యంబగుసంతసంబు వొడయన్ పాతాళగంగానదిన్దనువుల్ ద్రోచి తదగ్రగర్భగృహవాస్తవ్యున్ సురస్తవ్యుశర్వుని సేవించి నుతించి వెల్వడి మనోరమ్యోక్తులై పోవుచున్. 172

క. ధీనిధి హరిశర్మ మహాజ్ఞానున్ గుణశాలిఁ జూచి సరసం గంటేయానందభవన మనియెడికానన మిది బరగు ఝల్లికావన మనఁగన్. 173

మ. సకలర్తుస్ఫుటమానసత్ఫలసమాజం బివ్వనం బక్కరశ్మికిజోటీయమి మధ్యపక్కణజనశ్రేణుల్ తటాకోత్కరా

బ్జకులంబుల్ ముకుళించుటన్ విరియుటన్ జేయున్ ప్రక్రియానికరాదాయపరాయణంబులను వింటే! వరాణ్నందనా! 174

సీ. వనరాశి యని డాగవచ్చినమైనాకధరముకైవడి గజోత్కరము దసరనతులసాలసమూహమగు టనంతర చరతురగాళియై మృగస్తోమ మలరపుండరీకాననంబుగదా యని వసించునంచలరీతి సింహములుఁ బొసఁగసత్పథత్వం బిచ్చి చలియించుకరిమ్రబ్బుతుటుములగతి కిటిసటలు వెలయగీ. కదసి చెలఁగె లతాడోలికావిహారిసౌరి బాలాంఘ్రినఖకాంతిచంద్రికాలికసితకాసారగంభీరగంధకలితపవననవనేయ మానందభవనచయము. 175

క. ఆనందభవనవని కెనయానందనవనము నెన్న నర్హం బగునే?కానం దలపఁగరాదనికానందగు సకలఫలనికాయాస్పదమై. 176

క. ఈవల కృష్ణయు నావలకావేరియుఁ గొలువఁ బలువగలఁ జెలఁగెడు నాశైవలి నీవల్లభుక్రియనీవనతల్లజము గంటివే! విలసిల్లెన్. 177

క. అదె కంటివె శ్రీముష్ణమునదెపో యక్కాంతి గోపురాగ్రనిరీక్షావిదళితదూరాగతకోవిదజనసంసారఘోరవిధతృష్ణంబున్. 178

సీ. ఈవనంబుల వెట్టి యింద్రపట్టణసీమహవణించు నందనం బయ్యె నేమొ?యీమేడలప్రమాణ మింతని పద్మజుండమరింప సురశైల మయ్యె నేమొ?యీయంగజులవస్తు లేమైన గిలుబాడయక్షేశునకు నిధు లయ్యె నేమొ?యీసరస్థితిఁ జూచి యెవ్వరో యీరీతినడరింప మానసం బయ్యె నేమొ?గీ. యీపురముతోడ జోడుగా నెన్నిమారులైన గావింప వైకుంఠ మయ్యె నేమొనంతపయిలేక నిది సేర నబ్బుటెల్లమన మొనర్చినభాగ్యంబు మంత్రితనయ! 179

క. ఏతన్మాత్రమె విభవసమాతత మిది దక్షిణప్రయాగ యనఁగ విఖ్యాతం బీశ్రీముష్ణంబీతరి సేవింపఁగలిగె నీశ్వరుకరుణన్. 180

మ. కనుఁగొంటిన్ ఘనమార్గలంబితచణాగ్రస్వర్ణకుంభంబుతోవనము న్నర్కవిమాన మచ్చటఁ జుమీ వారాహదేహంబుఁ జెం

జ్జనులన్ బ్రోచుచునున్నవాఁడు కరుణాచాతుర్యధుర్యంబుగన్. 181

చ. కనఁబడురంగుబంగరుతగళ్ళధగధ్ధగితప్రభానిగుంభనమున మించె బావనసమాజము జూచితె యచ్చటన్ వరాహుని భజియింప సత్త్వదివిజోత్కరమున్ వసియింపఁ దన్నికేతనమగు మేరుభూధర ముతానతదర్థము నిల్చెనోయనన్. 182

ఉ. అన్నియు నారయన్ బహుపురాగతతైర్థికసంకులంబులైయున్నది వీథు లేమిగతమో? యిది మాఘముగాదె? రేపుగాఁబున్నమ నేఁడు సుమ్ము మనపోత్రిశరీరునకున్ రథోత్సవంబెన్నగ నిప్డు పుష్కరణి కేఁగుట యుక్తము గాదె యిత్తరిన్. 183

క. అని పలికి యతని దోడ్కొనిచని యాతాయాతవివిధజనసమ్మర్దంబునకున్ లోఁగుచు మదిఁ బర్విన నివ్వెర నిత్యపుష్కరిణియున్ గనియెన్. 184

సీ. దూరాగతాత్మబంధువులు డాశిన వంశజేతలవావులు సెప్పువారునడయాడుచును భయం బడర నొండొరుకరంబులు గట్టిగాఁబట్టి నిలుచువారుచేపట్టు వదలుటఁ జెదరినతమవారిఁబేర్కొని బెట్టుగాఁ బిలుచువారునితరజనాహ్వాననుతికి తన్నామకులగుటనే నేమేమని యనెడువారు

గీ. స్నానతటగతజనపటాంచలవిగళితనీరసంకేశనికటవనీతలమునఁగడగి మునివేళ్ళ బట్టూఁది నడచువారుగలిగి తన రారు నిత్యపుష్కరిణి గంటె! 185

సీ. పూర్వభాగమున నద్భుతలీల జాహ్నవీగోదావరీనదుల్ గొండ్లి సలుపనగ్నికోణంబున యమునాసరస్వతీఝురీణులు నిండుగాపురముఁ జేయదక్షిణంబున సముత్కంఠతో నర్మదాసింధుస్రవంతులు సిరులు గాంచనిరుతిదిక్కున నిందితతామ్రపర్ణీకవేరనదులు వేర్వేరఁ బొసగగీ. పశ్చిమంబున తుంగయు భద్రయును సమీరునెడ కృష్ణవేణి కుబేరదిశమలాపహయు, భీమరథియు, హరాశ, రసయునెలమి భవనాశనియు నిల్వనిది సెలంగు. 186

చ. తటమహిజాతనూతనలతాగళితసవాశితోడి యుత్కటమకరందబృందములు దాల్చిన యర్ధవికస్వరాంబురుట్పటలము పద్మతోయములు బర్వగఁ బుణ్యసరఃకదంబమే కడాపట నరుదెంచి యిందు మునుగన్ వలకొన్నవిధంబు దెల్పెడున్. 187

సీ. ముసుకులతో వచ్చి మునిగెడు శుద్ధాంతకాంతలకస్తూరికమ్మవలపుబలుబరాబరులు బోల్పడవచ్చి గ్రుంకు భామినుల చొక్కపుఁదట్టుపునుగుతావి

గములుగా వచ్చి తానములాడు కర్ణాటసతులపాటీరంపుసౌరభంబుహితులతోడుగవచ్చి యీఁదెడి ద్రావెడపంక్తి మంజలికాపుపరిమళంబుగీ. తగులుకొని మించుకరులగంధములచేతతైర్థికావళి బడలికల్ తలగఁజేసితనశ్రమాపహనామంబు ధన్యతమముగా మిటారించె నిత్యపుష్కరిణి వింటె! 188

గీ. కమలమకరందరసమధ్యకన్యకాపుకారము వసించి నిత్యపుష్కరిణిజలమునడుమ నందంబునొందె కుందనపుతగుడులంటి దాపిన నవరత్నమంటపంబు. 189

సీ. ఎవ్వరి నని దాల్తు నే నటంచు విహంగవిభుఁడు చింతించి నావెనక కొదుగుదొర యెవ్వఁడని బరాబరి సేయుదు నటంచుసైన్యనాథుండు నిశ్చలతనొందునధిపుఁ డౌ సతండు రమ్మనిన జేరెదు నంచుబలవైరి దవ్వుదవ్వులనె వచ్చునాయకనిర్దారణాశక్తి జాలమినెత్తమ్మిచూలి నోరెత్త వెఱచుగీ. నెఱయు నీనిత్యపుష్కరిణీజలమ్ముమునిగి గ్రక్కున లేచినజనులశంఖచక్రపీతాంబరాదిలక్షణవిరాజమానవిష్ణుసామాప్యు లైనకతన. 190

క. ఈనిత్యపుష్కరిణికిఁ గృశానుదెసంగంటె దిగ్గజప్రవరాశాధీనత్వశరణచణశాఖానీకనిబద్ధమైన యశ్వద్ధంబున్. 191

క. ఈరావిఁ జూడు సాక్షాన్నారాయణమూర్తిసేవ నామాత్రశ్రీపారంపరప్రియదంబు విచారింపఁగ దీనిఁ బొగడ శక్యమె మనకున్. 192

క. అని దెల్పిన తదనంతరమున నయ్యిరువురును నిత్యపుష్కరిణిన్ గ్రుంకినవారై కోవెలకున్జని గరుడస్తంభనికటజగతి న్నేఁగన్. 193

క. సాష్టాంగనతులు సేసి ప్రహృష్టులజయవిజయుల న్నిరీక్షించి నిజాభీష్టము లొనగూడగఁ జనియష్టపురాగర్భగృహధరాంతరగతులై. 194

సీ. సపవిత్రనందతిత్ప్రపారితోహ్యంభోజుమహితపాదాబ్దు నమద్బిడౌజుదండెకఖండనోద్యద్బూరినిశ్వాసుకమనీయరుచిరసత్కనకవాసుశారదచంద్రికాచారుకాంతిశరీరునిగమాంతకేళీవనవిహారువిమలకటీతటీవిన్యస్తమృదుహస్తునతభక్తలోకావనప్రశస్తు

గీ. రుచిరవక్షోభిలక్ష్యసరోజగేహుధరణిసంభరణాసముద్ధరణదేహునవ్వరాహుని సేవించి యధికభక్తినతులవాచానిరూఢి సన్నుతు లొనర్చి. 195

శా. సుస్మేరంబగు నీముఖాంబురుహ మిట్లుం జూడగల్గెన్ మనోభస్మారంబులుఁ జెందనీయక పురాపర్యాప్తపాపౌఘముల్భస్మంబై చనఁజేసి భూరికరుణాపారీణతారూఢిమైయస్మద్ఘోరభవంబు బాపు మిక సర్వాంగీణపాండుద్యుతుల్. 196

క. అని వినుతించి రథోత్సవమును గన్గొని తద్వ్రతం బమోఘాదృతి చేసినవారై దమదేశముజనుచో నిరువురు దినాంతసమయమునందున్. 197

గీ. అనుచు కీరంబుఁ దెల్పఁగా నంతలోనప్రాగ్ధరాధరశృంగంబుపై సరోజబంధుబింబంబు జూచి ప్రభావతీరమణియు కేళీనిశాంతంబుఁ దనరఁజేరె. 198

ఉ. చేరి ప్రభావతీసుదతి చెల్వుగ నాటిదినాంతవేళ సింగారముమీఱ చారుకనకద్యుతు లంగమునందుగల్గ యొయ్యారముతోడ రాజసము నారయఁబోయెడు నాప్రభావతీసారసగంధిఁ జూచి రసచాతురిమీర శుకం బ దిట్లనెన్. 199

గీ. భళిరె! శేబాసు! యోవైశ్యపంకజాక్షి!యింత వేగిర మొంద నీ వేగుదెంచుటే నెఱుంగుదు తక్కటియైనకథయువినవలెనటంచు వచ్చితి వింతె వినుము.200

వ. ఇవ్విధంబున నవ్విప్రవరులు మఱలి నిజపురంబున కరుగు దేరునంత సంధ్యాసమయంబున. 201

క. ఒకపల్లెఁ జేరఁ జని యంతిక నటి తత్కాలవిధులు దీరిచి యెకశూద్రకు నడువన్ శయనించిరిశకకృతపురగమనమార్గజనితశ్రములై. 202

గీ. అప్పు డాయింట గేస్తురాలంగవిజితరంభరంభచతురిక యనుపేర ప్రబలుమగఁడుతాను పొరుగూరి కరుగ నితరు బిలిచికొని మనోజాతసంక్రీడఁ బెనఁగుచుండ. 203

ఉ. అత్తరి వచ్చె తత్పతిధరామరు లిద్దఱు దీనికౌశలోదాత్తతఁజూత మంచు సభయంబుగ నుండిరి లెస్స వింటివాబిత్తరి యప్పు డాహిమగబింబముఖీమణి బొంకు టెట్లు నీయుత్తమచాతురీగుణసమున్నతి నెంచెద దెల్పుమా యనన్. 204

గీ. అన ప్రభావతి శుకకులాధ్యక్ష! యింతగనగఁగల్గిన నేర్పరిగాను యేనుజాలు నులుకుట్టుమాటలజోలి యేలనవలికథ దెల్పు మనిన నిట్లనియె చిలుక. 205

క. చతురిక పతి వచ్చుట గనివెత గల్పించుకొని క్రూరవృశ్చికదష్టాస్థితి మాన్పెడుమంత్రజ్ఞునిగతి మంత్రింపుచు వసింపగా జేసి వెసన్. 206

క. ఇలు దెఱచివచ్చి నిలిచినచెలువునిపై వ్రాలి యేమి చెప్పుదు నీము

ద్దులమోము జూడఁగానకపొలుబాపుచు నుంటి తేలు బుడుకుటకతనన్. 207

ఉ. నాయతిఘోరవేదననినాదములన్ దయవుట్టి వీథిలోబోయెడునట్టి యీపరమపుణ్యుఁడు గ్రక్కున మంత్రశక్తిచేనాయువు నిల్పె నీతని మహాద్భుతసద్గుణ మెంచగాఁ దరంబే యిక నేల బిడ్డఁగని పేరిడఁగావలయున్ మనోహరా! 208

సీ. పడకఁ దెఱువరు లిద్దఱు బాపనయ్యలదిగొ చావడి బవళించి నిదురలేకయన్నియును చూచుచున్నవా రడిగి జూడుయెన్నిపాటులు పడితినో యిటకు మునుపు. 209

మ. అనినం దత్పతి జారునిం బొగడి నాప్రాణంబు రక్షించి తంచును పైపచ్చడ మిచ్చి వీడ్కొలిపె నచ్చోతద్వధూచాతురీజనితాశ్చర్యులు భూసురుల్ నిజనివాసప్రాప్తులై రంచు మెత్తనివాక్యంబుల చిల్క బల్కునెడ ప్రాతర్వేళ గావచ్చినన్. 210

గీ. కోమటి మెఱుంగు సిబ్బెపుగుబ్బలాడియంతిపురమున కరిగి సాయంత నాప్తిగాచి గైచేసికొని మహీకాంతుసంగమాభిలాషంబుతోఁ జేర నరుగదేర. 211

క. కనుగొని గుణసారుం డోవనితా జనియెదవె ధరణీవల్లభుకడకున్జను మిక నొకకథగల దదివిను మనుచుం బలుకఁదొడఁగె వేడుకబొడమన్. 212

శా. కావేరీతటిద్రావిడీనినదశంగాకాళికీకీచకీరావంబై యొకయగ్రహార మురువారం బందు నుద్యల్లస

ద్భావుల్ మిత్రుడు దేవదత్తుఁడును విద్యాశాలియాద్యుండనన్గా విఖ్యాతి వహించి భూదివిజలోకశ్రేష్ఠులై నల్గురర్ధావేళ స్పృహతం జరింతురుగకియ్యత్వంబు శూన్యంబుగాన్. 213

గీ. తద్ద్రవిణమెల్లగిలు బాడఁ దలఁచి ధూర్తవిప్రుఁ డొక్కండు వారల వెంటవెంటఁదిరిగి తన్మైత్రి వడసె విధేయనామధేయుఁ డరివంచనాపరాత్మీయబుద్ధి. 214

ఉ. అంతట పాండ్యమండలమునందు ద్రువాఖ్య నెసంగు మేదినీశాంతుఁడు భూరిదాన మొసగన్ సమకట్టిన విన్నవారలైసంతసమంది నల్గురు ద్విజన్ములు గూడి విధేయుతోడ నత్యంతరయంబుమై నరిగి రాదొరయున్నపురంబు సేరఁగన్. 215

వ. ఇవ్విధంబునఁ జేరి. 216

సీ. మంత్రీంద్రులకు వేదమంత్రపూర్వాశీర్వభాసురోక్తుల నిమ్మపండ్ల నొసఁగియధికారిచెంత వేదాంతభాష్యాదిమాంసాదిసంవాదమహిమఁ జూపిహితపురోహితు లున్నయిండ్లకుఁ బసపుపండ్లును గొనిపోయి బంధుతలు నెఱపివాకిట గొల్లల కేకతంబున ధర్మతత్త్వమార్గమును బోధన మొనర్చిగీ. యుడిగములవారికెల్ల మే మున్నవారమునుచు మంత్రాక్షతల నిచ్చి యనుసరించివారు సముఃఖంబు సేర్ప భూవరునిచేతఁగైకొనిరి నాల్గువేలరొక్కంబువారు. 217

గీ. ఇట్లు గైకొని తమయూరి కేఁగఁదలచిత్రోవ సరిగొట్టి దొంగలు ద్రోచికొనుటవింత మరిగొనిపోవ సువేళగామిహితుఁ డనెడిపేర నొకబచ్చుయింటి కరిగి. 218

క. ఈయెనిమిదిజాలలధనమీయెడ మీయింట నుండనిమ్ము పురంబున్డాయగఁ జని నేగనుగొనిపోయెద మిటు వచ్చి యనుచుఁ బొసగించి వెసన్. 219

గీ. ఇప్పుడు వచ్చిన యేగురు నిందువచ్చియడుగునప్పుడు గాని యీయర్థ మొసఁగవలదనుచు రొక్క మాబచ్చువానిచేతికచ్చి వానిల్లు వెలువడి యవలి కరిగి. 220

గీ. తెఱువుబత్యంబుసకు లేక యరుగఁదరమెయనుచు మిత్రాదులగునల్గు రాత్మఁదలఁచియలవిధేయుని బిలిచి నాల్గైదుమాడలడిగి తెమ్మని యడుగఁగా నతఁడు వోయి. 221

క. హితుఁ జేరి రొక్కమంతయునతిరయమునఁ దెమ్మటంచు ననిపిరి మావారతులితశూరసహాయులుజతగూడిరి పయనమునకుఁ జనియెద మనినన్. 222

గీ. అతఁడు గేహంబు వెడలి యయ్యవనిసురులనందఱిని జూచి యిత్తున యనుచు నడిగివార లిమ్మని పలుక నివాసమునకునరిగి యాతనిచేతికి నర్థ మొసఁగె. 223

ఉ. ఇచ్చుటయున్ విధేయుఁడు సుదీప్సితముల్ ఫలియించె నంచు లోహెచ్చినసంభ్రమం బురల నెప్పటినల్గురిగూడి కొంతదవ్వచ్చెడురీతి వెంటఁజని యంతట వారల కన్మొఱంగి తానిచ్ఛకువచ్చుతావునకు నేఁగె మహాజవ ముప్పతిల్లగన్. 224

ఉ. అంతట వానిగాన కపు డంపిననాలుగువేలరొక్క మాద్యంతము దెచ్చెనో జరిగెనోయని మిత్రముఖుల్ దలంచి యత్యంతరయంబునన్ మఱలి యాహితునింటికిఁ బోయి మాధనంబంతయు నిమ్మటన్న విని యాతఁడు వారలఁ జూచి నవ్వుచున్. 225

సీ. అపుడు మీ రంపఁగా వచ్చినట్టియతనిచేతికే మీఱ లిమ్మని సెలవొసంగధన మొసంగుట యెఱుఁగనిదారి బలుకదగునె యీసుద్దు లెల్లవర్తకులతోడ. 226

గీ. అనిన వారు రొక్కమంతయుఁ దెమ్మనియనుప లే దనంగ నతఁడు మీరలిమనంగ విత్త మిచ్చితినొ లేదొయస్య పెద్దమాట లయ్యె నపుడు. 227

క. మగువా! తిర్యక్కులజుండగుట న్నుతిలేక మించనాడితి నేరంబగు సైరించుట భవదీయగుణంబుగదా శమించి యవ్వలవినుమా! 229

క. ఆపాండ్యనృపతి విప్రాలాపంబులు హితునిమాటలున్ విని నరుగన్ప్రాపితముఖుఁడై కరుణాశ్రీపటిమన్ బచ్చువాని చేరన్ బిలిచెన్. 230

క. పిలిచి చెవులోన నేమోపలికిన నతం డలరుమొగము భాసిల్లగ రాజులదేవ యనుచు ధరణీతలనాయకుఁ బొగడి జనితదరహాసమునన్. 231

గీ. బ్రాహ్మణులఁ బిలచి నాయింటఁ బదిలపరచియున్నయది విత్తమెల్ల నాయొద్ద ననుచునపుడు మీచిన్నగతి నేఁగు రరుగుదెంచియడుగుఁ డిచ్చెద మాఱుమాటాడవలదు. 232

క. అన వారు మొగమొగంబులుకనుగొనుచు న్నిలువ ధరణికాంతుఁడు కరుణా

వననిధిగాఁ గాపునవారలననిచెన్ బహుధన మొసంగి యంభోజముఖీ. 233

క. ఆరాజవరునకుఁ గలనేరుపు నీకబ్బెనేని నృపలోకమణిన్జేరుమని చిలుక యనునెడవారిజహితుఁ డెక్కి పూర్వవసుధాధరమున్. 234

క. అపుడు ప్రభావతి తనయంతిపురమునకు నరిగి తమ్మితెగ నెవ్వగలన్తపియించువేళ వచ్చిననపరిమితానందమానసాంభోరుహయై. 235

శా. పన్నీటం జలకంబులాడి తొగలుం బాలాభిరేఖావళీచిన్నెల్ వ్రాసినచీర గట్టి యపరంజింజిమ్ము నెమ్మేనిపైమిన్నుల్ గ్రమ్మెడి సొమ్ము దాల్చి మహిభృన్మీనాంకజన్యక్రియాసన్నద్ధత్వము నొంది యందము రహించన్ జార నే తెంచినన్. 236

చ. కనుగొని పచ్చరెక్కపసగల్గినఫుల్గులరాయఁ డో కనత్కనకఛటాఛటాచకచకత్తనువల్లిక నేఁడు దెల్ప నీయనుమతిమీఁదగాని కథయంచు దలంకుచు విన్నవింతునాయని తదుదారకౌతుకకటాక్షనిరీక్షలు గాంచి యిట్లనున్. 237

ఉ. అంగవసుంధరాభరణమై యొకపట్టణ మంద మొందు మాతంగతురంగసద్భటకదంబశతాంగతతుల్ సెలంగఁగామాంగళికాభిధాన మసమానముగా వహియించి యప్పురంబంగదనామధేయ వసుధాధిపుఁ డేలును తేలుసంపదన్. 238

ఉ. ఆనరపాలమౌళికి వరాంగముకైవడి నొక్కమంత్రి మేథానిధినాముఁడై తగునతఁడు నిజాంగనజాయమానశో

భానుతశాంతపేరి యొకబాలికె గాంచి దివంబు సెంద సంతానము గోరి లోలయనుత న్వివరించి రమించె నంతటన్. 239

ఉ. ఆలలితాంగికంటికి ప్రియంబగుసొమ్ము ధరించి సేవకశ్రీల మఱంగి జిహ్వకు రుచించుపదార్థము లాహరింప నేవేళ ప్రసూనతల్పమున వేడుకమై బవళింపుగల్గుటన్చాల మదించి జారజనసంగతికై తివురుబ్బిగల్వగాన్. 240

సీ. రేయిదాల్చినవిరుల్ వ్రేలుగొప్పున జాఱనగుమోము జిగిమించ నదికి నరుగుపుక్కిటివీడె మబ్బురపునీటు ఘటింపకులుకు నెన్నడలతో గుడికి నరుగుపయ్యెద వీడ గుబ్బలనిగ్గు గనుపట్టనెమ్మితోఁ జుట్టము లిండ్ల కరుగుపావడపై వ్రాఁతపని జీర రాణింపకొమరుతో వనభోజనముల కరుగుగీ. నరుగుచో మంచిమగవాఁ డెదురనుపడగవనిత తగవాని నటు బిగాబగలఁజూచుసోగకడకంటి నెఱవాఁడి సొలపుఁదళుకుబెళుకుచూపుల నయ్యిందుబింబవదన. 241

గీ. ఇంట నేతెంచుచుట్టంపు టెమ్మకాండ్రతరచుగాఁ బిల్చితేర ద్రస్తరులు బలికితన్మనంబుల రాగకందళము లునిచియతిభయాతతమున వాఁడ నడలుపడతి. 242

సీ. దూతికపట్ల నెంతోమైత్రి పాటించిదానికి మన సిచ్చి తగులు నెఱపి

సఖియెడాటమున నిచ్చకముగా వర్తించిధాత్రియుఁగూడి మంతనములాడిప్రాతివేశిని దనప్రాణంబుగాఁ జూచిలెంకలతోడ మాలిమి యొనర్చిశిల్పినీరుదికి మచ్చికబుట్ట నడపించితనకు దాసాహాయ్యమును భజించిగీ. యత్తికామాతులసుతాదు లైనబంధుగంధసింధురగమనల గారవించియేయుపాయంబులను గోర్కె యెనయనేనితన మహాంతఃపురాధివాసనకుఁ గనలు. 243

సీ. తనివిదీఱఁగ నందతనయుతో రతికేళిఁబెనఁగిన గొల్లగుచ్చెతలమనువుచంద్రునంతటి నిండుజాణ కౌఁగిటఁ జొక్కితమిఁగడఁదేర్చిన తారబ్రతుకునేమగమిని యైనదేవేంద్రు నన్యునిగూడికాంక్షఁజెందు నహల్యకాపురంబుశివుగూడి తనివిఁగాంచినయట్టి దారుకావనమౌనికాంతలవర్తనంబుగీ. మెచ్చుగాక మఱేమి యీమేనియందుయనుభవించనిసౌఖ్య మే లనుచు వనితయింటిలోనుండి చావడి నెవ్వరైనసరసరీతిప్రబంధముల్ చదివిరేని. 244

ఉ. ఏవురతోడఁగూడి రమియించగ భాగ్యముఁ జేసెఁ గావునన్ద్రౌపది మెచ్చవచ్చునని తొయ్యలి సంతసమందునంతలో

నావిభుఁ డామృగాక్షికి నిజాధిపుతోడ సుఖంబుగల్గ దిచ్ఛావిధిఁ జేయు జారజనసంగతిగాకని యెంచు నిచ్చలున్. 245

గీ. ఇవ్విధంబున నప్పూర్ణిమేందువదనయన్యసంభోగసుఖలేశ మబ్బెనేనియాకసంబైన బేధించి యవలబోవునంతకుఁ దెగించియున్న యయ్యవసరమున. 246

క. వారింటిదేవపూజాకారిత్వము బూని వేదఖనియై వినుతాచారుండై సుగుణనిధీచారణుఁడన నొక్కబ్రహ్మచారి చెలంగున్. 247

గీ. గున్నయేనుంగు మదరేఖగూడినట్లుతావియామని కెనసి దారి ధవళశరుఁడు పదియాఱుకళలతోఁ గదియుకరణివాఁడు నానాట నిండుజవ్వనముఁ గాంచె. 248

గీ. అపుడు జారగవేషణాయత్తమైనలోలహృదయంబు వానియుద్వేలకాంతికవయవో లక్ష్యదేహంబు గాంచి నిలిచిత్రిమ్మటలు బట్టు బడలికల్ దీర్చుకొనియె. 249

సీ. మునుపటివలె నుండజనదుగా యికనొక్కచెలి బెండ్లియాడంగవలదె యనుచునితని కిత్తరి బెండ్లి యేటికి యింకభోగముచెల్వ లున్నారుగద యటంచుపఱచులేవారిచిత్తరముభావించి చూడగ క్రొత్తకోడెకాఁ డౌట యనుచు

వెఱవనేటికి నట్టివిద్యలచవియెఱుంగఁడుగాని చొరబారగలఁడటంచుగీ. నొంటిపాటునఁ బలికి యాయువిదయమ్మచెల్ల యీమాట లెవ్వరిచెవులఁ బడెనొయనుచు నాలుగుదిక్కులు నరిసిఁ జేరివాని నెమ్మది నొకవింతవలపు నెఱపు. 250

క. ఈరీతి నవ్వధూమణిచారణు లోఁబఱచి యొకనిశావేళ తమఃపూరితమగు నొకయింటన్చేరిచికొని యిష్టకార్యసిద్ధింగొనియెన్. 251

క. కని యదిమొదలుగఁ దత్యనుపమసౌఖ్యాబ్ధి నోలలాడుచు మరునిందనబంటుగాఁ దలంపుచుఘనతరగర్భమున కన్నుఁగానక మెలఁగెన్. 252

క. అంతట బాలామణియగుశాంతం బోషింప మఱచి చారణనిమగ్నస్వాంతత్వము జెందిన తత్కాంతామణినడక లెల్ల గాంచిన యదియై. 253

గీ. శాంతయును బాలయయ్యునుఁ జతుర యగుటదీనికి భయంబుఁ జూపినగాని తనకుఁబోషణము చేయదిది యని బుద్ధిఁ దలఁచియోర్చికొనియుండి యంతట నొక్కనాఁడు. 254

చ. జనకునిఁ జేరి యాతనికి సంతసమయ్యెడుమాటలాడి, సొంపెనయగ నీవుగాక మరి యింకొకతండ్రి గలఁడు నాకుఁ బొ

మ్మని పలుక న్వినిశ్చలతరాద్భుతుఁడై మదిఁ జెందు సందియంబునఁ దలపోసి యాసచివపుంగవు డెంతయు నాదరింపుచున్. 255

గీ. ఇంక నొకతండ్రిగల దంటి విందువదనయతనిఁ జూపెదవే యన్న నవ్వధూటిమంచి దీరేయి జూపెద నంచు బలికియవలి కరిగిన యమాట లాలకించి. 256

క. ఆలోలాంగన తనదగుశీలం బిది యెఱిఁగి పలికిఁ జెప్పగఁ బూనెన్బోలు నని తలచి మిక్కిలిజాలింబడి కొంతఁ బిలిచి సత్ప్రియరీతిన్. 257

గీ. అనునయించిన నబ్బాల యైననేమినన్ను బోషించెదేని యంతయును మఱపుఁదాల్తునని పల్కె నింక నత్తరుణి జనకభావసంశయ మెట్లు బాపంగవలయు. 258

క. అనిపలికి యూరకుండినకనుఁగొని యౌరవ్యజలజగంధయు ఘనచింతొనరించి తెలియఁజాలకవినుపింపు మటన్న కీరవిభుఁ డిట్లనియెన్. 259

చ. జలకములాడి జీని బురుసాజిగిచీరె ధరించి గుబ్బలన్గలప మలంది కన్నుగవ కాటుకరేఖ యమర్చి కస్తురిన్తిలకము దీర్చి భూషలును దేహమునందు నలంకరింపుచున్కలవలరాజుఁబోలు నరనాథుని జేరగ నేఁగు నత్తరిన్. 261

క. చని నాఁటిరేయి నరపతినెనయన్ దద్గేహసీమ నేఁగెడుదానిన్కనుగొని యనియెన్ గీరంబును దనపల్కులను నమృతముఁ గులుకంగన్. 262

క. కలహవిజృంభణబాహాబలనిర్జితశత్రురాజబలుఁ డతిలోకోజ్జ్వలచిత్రసేనుఁ డప్పురిచెలువొందగ నేలు చిత్రసేనుం డనఁగన్. 263

గీ. అతఁడు నాతనిదేవేరి నతులదివ్యలక్షణాకృతి సయ్యాదిలక్ష్మిఁ బోలివెలయు సుబలాంగనయు సముద్వేలలీలనేకకంఠత నిద్ధాత్రి యేలుటయును. 264

వ. అప్పు డప్పార్థివపుణ్యదంపతులు పరస్పరపరమస్నేహంబున చందచంద్రికాప్రకారంబున కుసుమసుగంధన్యాయంబున రత్ననిర్యత్ప్రభావంబునం బ్రవర్తిల్లుచు నుండునంత నక్కాంతారత్నంబు వెండియు. 265

చ. అలుక ఘటించ దెంత పనియైన మనంబున, నొవ్వ జల్లుగాఁబలుకదు చేటికాంగనల పట్టునకైన, విభుండు గోరినట్లలవడ సేవ సేయు సమయం బెటువంటిదియైన రాజకాంతలు తనతోడివా రిది గదా కులధర్మ మటంచు నెంచగన్. 266

వ. ఇంతియె కా దాకాంతాతిలకంబు నిరవధికసౌభాగ్యంబు దెలియ నొకనాఁడు నిజాంతఃపురవరారోహాసహస్రంబులు గొలువ నాళీజనంబులతో నిష్టాగోష్ఠి విహారంబులు సలుపుచున్న యెడ. 267

సీ. ఒకబాలచంద్రఖండకళాలయకపోలనీరుమోసిన వింతతీరుఁ జూచియొకచాన సంతతానికదానగజయాన(?)పురుఁడోమఁగ రహించు హరువుఁ జూచియొకకాంత కుందకోరకకాంత(రచయుక్త)బాలింతయైయున్న బాగుఁ జూచియొకభామ వికచచంపకదామతనుధామబిడ్డ నర్మిలిఁ బ్రోచు బెడఁగుఁ జూచిగీ. యతిశయానందకరము పుత్రాప్తి కంటెవేఱె యొక్కటి గలదె భావింప ననుచుననుఁగు నెచ్చెలిపిండుతో నవ్వధూటివేడుక రా లరముచ్చట లాడియాడి. 268

చ. ఇల గలపుణ్యతీర్థముల కేఁగి వ్రతంబు లొనర్పుతీర్థవాసులకు సమస్తవస్తువులు చూర లొసంగ కుటుంబభోజనంబులు ఫలదానముల్ నడపు భూసురకోటికి ప్రాక్తనంబుతాకొలలు హరింప నక్కుసుమకోమలీనాథు ననుజ్ఞ మున్నుగన్. 268

వ. ఇత్తెఱంగున సుపుత్రోదయకారణంబులగు బహువిధశుభవ్రతంబు లాచరింపుచున్నయెడ నొకనిశీథినీసమయంబున. 269

గీ. పతియు దానును సురతానుభవమువలనఅంగమునబుట్టు బడలిక లపనయింపమృదులతరతల్పనమునబొంది నిదురజెందిమేలుకల గాంచి యంతలో మేలుకాంచి. 270

క. తనప్రాణవల్లభునకున్గనకలతాతన్వి గనినకల తనవాలుంగనుఁగొనల సిగ్గుఁ గుల్కుచువినుపించిన యవ్విభుండు విస్మయమతియై. 271

క. ఇక్కల నిక్కను యగుచున్ఱెక్కలుగలజక్కి నెక్కు రేఖావంతున్జిక్కపరచు నవమోహమునొక్కరునిన్ గొమరు గొంచెదో యెలనాఁగా! 272

గీ. అనిన మో మరవాంచి బింబాధరమునగందళించిన చిఱునగ వందగించసేమమునగాను నోచిననోములెల్లపండెనేమోకదా యని యుండునంత. 273

గీ. చిత్రసేనపక్షీంద్రుతో శితమునీంద్రశాపసంప్రాప్తుఁడైన వైశ్వానరుండు

జగతి నిక రాజవంశాఖాచంద్రుఁ డగునటంచు దైవజ్ఞు లెఱుగింప నాక్షణంబ. 274

క. ధీరులు దెలుపఁగ మది చెలువారందగు సుబలతోడ నతులితసదనప్రారంభవేళ నకులున్గోరి ప్రసన్నునిగ జేసికొని వినయోక్తిన్. 275

క. తనయాభిలాష దెల్పుచుమనమలరన్ వేడుకొనినమాత్రనె యతఁడేనెనయ భవద్గర్భంబునంజనియిత్తునటంచు వర మొసగి చనునంతన్. 276

వ. అది గారణంబున. 277

క. కలవాణీమణి సుబలకునెలమసలినపిదప రెండునెలలై మఱియున్నెల యొండుగడచినంతన్చెలువకు నెమ్మేన గర్భచిహ్నోదయమై. 278

చ. వెలవెలనైననెమ్మొగము వృత్తగురుస్తనగోరకాగ్రముల్నలుపువహించె నిమ్నతరనాభి బయల్పడియెన్ వళీతరంగరేఖలనగుముత్యముల్ దొలఁగె కౌ నొకయించుక గాఁగ నాభయాంకలుతరచయ్యె నవ్వికచకంబుదళాయతనేత్ర కెంతయున్. 279

క. ఈరీతి న్నవమాసములారామామణి ధరించి యతులితసుముహూర్తారంభవేళ గనె సుకుమారున్ సుకుమారతనురమాసుకుమారున్. 280

వ. అట్టియెడ. 281

సీ. అనవద్యవాద్యముల నగరచేటికనగరసామంతు లనంగ నడిచెబ్రతికెదమని కోరి మతి నుల్లసిలు విప్రవరులకు బంగారువాన గురిసెపట్టణక్షోణి నాబాలవృద్ధాదులౌప్రజలకుఁ జక్కెఱపంటఁ బండెగడిదుర్గములనుండి కడుచూడఁజూలనియరివీరులకు గుండె లావలించెగీ. నెంచఁదగియున్న వియ్యంపుటింటిరాచకులము మన్నీల కింతైన బలిమి గలిగెకోపనారత్న మగుసుబలాపురంద్రికడుపునను పుత్రతిలకంబుఁ బొడమె నపుడు. 282

గీ. అంత నారాజవరుఁడు శుద్ధాత్ముఁ డగుచువసుధ మెచ్చంగ పుత్రోత్సవం బొనర్చిప్రోడలగుభామినీమణుల్ పురుడు దీర్చజాతకర్మాధికృత్యముల్ సంఘటించి. 283

క. పేరొసంగె చిత్రభానుమహారా జనగురుననుజ్ఞ నలబాలునకున్వేరుకలహంసగమనలవారతరతనాలతొట్లు నలరించె వెసన్. 284.

ఉ. పొన్నపుసన్నపుంబనుల చొక్కటమౌ దగతొట్ల వూఁచి నాయన్నకులాలి నన్ను గని నయ్యకులాలిసిరుల్ దొలంకువాల్

గన్నుల బుచ్చిపాపనికి లాలి మరందము గ్రమ్మరించు విల్గన్నవజీరుగన్నవగకానికి లాలి యటంచు భామినుల్. 285

గీ. ముద మొదవ బాలుఁ డిట్టు లభ్యుదయలీలంబెరిగే నానాఁటివిదియచందురునిబోలివినయగాల భీకర్యవివేకముఖ్యసరసగుణముల నానాఁటఁ బెరుగుచుండ.286

సీ. అభ్యసించె చతుర్విధామ్నాయబహువిధకావ్యబాహాటాది గ్రంథములునుసాధించె ఖురళికాస్థలిని ముప్పదిరెండునాణెంబులైన విన్నాణములనువాయించె వల్లకీవాదనాదసమస్తసంగీతబహురహస్యక్రమములునేర్చె మదోద్ధతానేకపజవతురంగమరథారోహచంక్రమనిరూఢిగీ. తెలిసి సామాద్యుపాయశక్తిత్రయములుకనియె రాజన్యనీతి ప్రకాశనీతిరాజమాత్రుండె యమ్మహోరాజతీవ్రభానుమద్ద్యుతి యాచిత్రభానునృపతి. 287

వ. ఇవ్విధంబున నవ్వసుంధరావరకుమారకంఠీరవుండు నిరవధికభోగభాగ్యోదయుండును, నిరుపమానమహైశ్వర్యధుర్యుండును నిరవద్యసకలవిద్యాప్రవీణుండును నై యుండునంత. 288

క. కుందనమును నెత్తావియు.....................................

యిందుముఖీకందర్పునకందంబుగ యౌవనోదయ మ్మెదిరించెన్. 289

గీ. అంత తలిదండ్రు లత్యంతహర్ష మెసఁగమంచికళ్యాణవేళ సన్మానలీలపంచకళ్యాణ మొనరించి పట్టభద్రుఁజేయ జగతీసురేంద్రుఁడై చెలగుటయును. 290

క. ముయ్యాడుముద్దుగుమ్మలువెయ్యాకులుగల రయారె వీరినగరి నోతొయ్యలి వీరందఱిలోనెయ్యము మదిఁ దొంగలింప నీరై ప్రేమన్. 291

గీ. తొడరి నినువిన్న యదిమొదల్ కడువిరాళినితఁడు మకరాంకశరశతక్షతశరీరుఁడయ్యె నీచేతిదింకనే యంచు బల్కుసెలవుల నొకింత చిఱునవ్వు చెంగలింప. 292

క. తలవాంచి సమ్మతం బగుతలఁపున నుండునెడ నుదయధరణీధరదిక్తలమున రవి యుదయించినమలమల దానగరుఁ జేరి మాపటి వేళన్. 293

క. కనకోపమాంగి చిలుకన్గనుగొని మనరాజమౌళి కథ దెల్పితి వెంతని నిన్ను మెత్తునిక నాపెనిమిటి జననంబు దెలియ ప్రియమగు ననుడున్. 294

గీ. చిలుక చిలుకలకొలికితోఁ జెప్పఁదొడఁగెఅమ్మ! వినవమ్మ తారకాచలమునందునొక్కనాఁడు మహాదేవుఁ డుబుసుపోకశ్రీకరోద్యానవనవాటిఁ జేరి యచట. 295

సీ. ప్రమథు లిర్వంకల బలసికొల్వఁగ రుద్రకన్యకామణు లూడిగంబొనర్పభృంగి హాస్యక్రియారీతి నృత్యము సల్పచండీశ్వరుఁడు గుణస్తవ మొనర్పవిఘ్ననాథుఁడు పురోవీథి ముద్దులు చూపశరసంభవుఁడు బరాబరి యమర్పనందివాహనము చెన్నొంది మ్రోల నటింపవీరభద్రుఁడు జయోద్వృత్తిఁ దెలుపగీ. తండులాస్యంబునకుఁ దరుల్ తగఁ జిగుర్చునట్లు గాంధర్వరసపూర్తి నలరుజాయనంబికాదేవితోడ నెయ్యమున నభవుఁడుచితసింహానస్థుఁడై యుండునపుడు. 296

క. అమరేశ్వరాదిదిగధిపులమరవరుల్ జపతపోమహర్షులు దమకున్సముఖంబు లేమి దృఢ భక్తి మరిన్ తమకడకుఁ జేరి ద్రిమ్మరువేళన్. 297

సీ. పసుపంటుజిలుగుదుప్పటి యంచుముత్యముల్వరుసఁ గన్పడు వల్లెవాటు దనర

చెంపనించుకజారు సిగనొప్పు సంపంగిమడుపుటెత్తులతో రుమాలు మెరయఘర్మాంబుబిందు సంగతి నొకింత రంగుబొట్టు కస్తూరితావి బుగులుకొనఁగవెలిదమ్మిఱేఁకులు తెలివిఁగుల్కెడు దీర్ఘనేత్రాంతములఁ గొంత నిదురదెలుకగీ. కరములను నీరు కలవొట్టు కప్పురంపువిడెము పుక్కిట కడుచిక్కుపడినహారలతయుగంబునఁ బొసఁగ నుల్లాస మొసఁగవచ్చె నలకూబరుఁడు దుర్వారుఁ డగుచు. 298

చ. అపుడల పార్వతీరమణుఁ డన్నలకూబరుఁ జూచి జాతికొంచెపువగ నేగుదెంచె నని చాల మనంబున నెంచి యోరి! నీవపరిమితప్రమత్తుఁడ వహంకృతిచిత్తుఁడ విట్టు లంతరంగపు కొలునైనవేళ మముఁ గానఁగ నర్హుఁడవే గణింపఁగన్. 299

క. నీ వధమవర్తకుఁడవుగావున మాసముఖమ్ము గడియం దగునేభూవలయమ్మున మర్త్యుడువై వర్తిలు మనుచు శంభు వానతి యొసఁగెన్. 300

వ. మనమునఁ గడు బెగడొందుచువిని ధనదసుతుండు సభయవిహ్వలమతియైయనియెం బ్రణమిల్లి జగజ్జనకా! యీత ప్పొకింత సైపుమటంచున్. 301

లయ గ్రాహి. శంకర నిశాచర భయంకర శివాహృదయపంకరుహభృంగ లకలంకకుచిమద్వీ

క్షాంకురతటస్థమకరాంక! (వృషభేశ్వర శు)భాంక! మకుటస్ఫుటమృగాంకనవరేఖాలంకరణ! భక్తజనపంకహరణా! భనవిసంకటకళంకహర! కింకరు ననున్ క్షేమంకరుఁడవై మనుపు మంకిలి యొనర్పక నిరంకుశకృపారసవిశంకట! నమస్తే. 279

క. పరమగురుద్రోహి ననుంగరుణించఁ గద యనన్య(గతికుఁడ ననినన్)గిరిజావల్లభుఁ డతనికిఁగరుణామతి నిట్టులనియెఁ గడుప్రియ మెసఁగన్. 280

ఉ. మే మొకమాట దెల్పెదము మించి మదీయవచోవిశేషసంరామహిమం బొకింతయును దప్పదు తప్పక యున్న నేమి లక్ష్మీమహనీయవైభవసమృద్ధియు బుద్ధియు మోహనాంగరేఖామహిమంబు నీకుఁ గలుగం గృప సేసితి నమ్ము నెమ్మదిన్. 281

క. విమలమతుల్ మద్భక్తులుసుమతీహరదత్తు లనఁగ క్షోణిం గల రారమణీరమణులకు మనఃప్రమదముగ జనింపు మమితభాగ్యోన్నతివై. 282

తే. అన విని మహాప్రసాదం బటంచు వచ్చియిందుశేఖరు నానతి నిందుఁ (బొడమె)మదను నాహ్వయమునను నోమగువ! వైశ్యతల్లంజుండైన (నీ) ప్రాణవల్లభుండు. 283

క. వింటివొ యన నల భామినిగెంట తల యూఁచి మెచ్చి కీరపరుని నీ

వంటి మహామహు డుండఁగవింటి మనోభీష్ట మెల్ల వెలయఁగ గంటిన్. 307

గీ. ఎంత సుజ్ఞాననిధివి నీ వెంత ఘనుఁడవెంత నిను మెత్తు నని పల్కు నంతలోనచుఱుకు చుఱుకున నరుణవిస్ఫురణ మెఱయకరకరని తోచె తూర్పున ఖరకరుండు. 308

ఉ. ఆల్ల ప్రభావతీరమణి యంత నిశాంతముఁ జేరి నాఁటిరేయల్లన కుందనంపుజిగియందపు మైఁగయిసేసి నేటి కీహల్లకభల్లతీవ్రనిశితాస్త్రహళాహళి కోర్వజాల రంజిల్లఁగ రాజశేఖరుని జేరి సుఖించెద నంచు నెంచుచున్. 309

గీ. రామచిల్కకు మేలోగిరంబునానవాలుచక్కెరరసదాడిపాలచెఱుకులరఁటిపం డ్లిడి పసపార్చి యక్కు చేర్చిసెల వొసంగుమన్న నాముద్దుచిల్క యనియె. 310

క. రంభవు నీవు విలాసవిజృంభణమున నిన్ను గనిన చిత్తజుఁ డైనన్శుంభద్రతితంత్రకళారంభమునకుఁ దానె కదిసి ప్రార్థించుగదే! 311

సీ. ఇంద్రాదిదిక్పతులైన నీవడిపంచబడి యందలములలోఁ బరివసింపపోటుబంటులు నిజాద్భుతరణప్రాభవంబులు గోరికొనుచు నీ కెలను గొల్వ

సోమయాజులు బహుస్తుతులు చేయుచు ప్రేమబొదలని ముంగిట నొదిగియుండసన్యాసు లతనుజర్జరితసర్వాంగులైయలర నీపాదంబు లాశ్రంయింపగీ. అందఱికి నన్నిరూపంబు లగుచుఁ జెలఁగిభువనమోహనశృంగారభవనమైననీమహిమ నీ వెఱుంగక నేఁటి కిట్టులొక్కనృపమాత్రునకుఁ జిక్కి యుండఁదగునె. 312

క. అని పల్క నద్భుతంబుగవిని సురలోకముననుండి వెస నే నిచటన్జనియింప నేమిగారణమనుడు ప్రభావతికి యల శుకాగ్రణి యనియెన్. 313

క. నలకూబరుండు హాలాహలకంధరు నాజ్ఞ నిచటి కరిగెడునాఁ డోలలనా! నీవు పితామహుకొలువునకుం జత యమర్చికొనియెద వచటన్. 314

గీ. అమ్మహాప్రభుఁ బొడగాంచి "యజ్ఞభవ! పురాణపురుష! సరస్వతీప్రాణనాథ!సకలజంతువినిర్మాణచతురహృదయ!"యనుచు కైవార మొనరించి యాతురంబ. 315

సీ. కాశ ధరించి రంగస్థలంబున నిల్చుచెలువ మాయజుఁడైన తలపఁగలఁడెసభ విస్మయమునొంద యభినయము ఘటించుమెలకువ గురుఁడైన మెచ్చఁగలఁడె

కరలక్షణప్రయోగరమణచాతురియభినుతింపఁగ, శేషుఁడైనఁగలఁడెకలికికన్నులకటాక్షంబు లంభోజాతశరుఁడైన మరలింప చాయఁగలఁడెగీ. ఔరయని చూచువారెల్ల యభినయింపకలికివాల్ జూపులను శిరఃకంపనములయొరపుటెలనవ్వు ముద్దు మైసిరి బెడంగుమించ నటించుటయు న వ్విరించి గాంచి. 316

గీ. మెచ్చితి వరంబు వేఁడు మో మచ్చకంటియనుచు వచియించువేళ నీయనుగుచెలి యొకర్తె నలకూబరుఁడు ధాత్రి గదియువార్తవిన్నవించిన మదిలోనఁ జిన్నఁబోయి. 317

చ. కడు బెగడొంది సోగతెలిగన్నుల గుల్కెడు నీరు గ్రుక్కుచున్, సిడిముడుపాటుతో నలకుశేశయగర్భపదాంబుజద్వయం, బిడి కడతేర నీవిరహభారభరం బిక మద్భుజంగు నెన్నడు గనుగొందు నొక్కొ కరుణామతి నానతి యిమ్ము నావుడున్. 318

ఉ. నీనయమార్గవైఖరికి నే మది మెచ్చితి నీలవేణిరోనీనలకూబరుండు ధరణీస్థలికిన్ శివునాజ్ఞ నేఁగుటన్పూని త్వదీయమోహపరిపూర్ణమతిన్ వెతనొందియున్న నిన్నా నవమోహనాంగు నెనయన్ సమకూర్చెద నమ్ము నెమ్మదిన్. 319

గీ. అల్ల హరునాజ్ఞ దప్పింప నలవిగాదుకాకయుండిన నేమి భూలోకముననె

నీకు నలకూబరునితోడ నిర్జరేంద్రపురి ననుభవించునట్లుగ నెఱి నమర్తు. 320

ఉ. కావున నీమనంబునకుఁ గాక వహించఁగ నేల పొమ్ము ధాత్రీవలయమునం దవతరింపు మటంచు వచించునంత నాఁడీవరవైశ్యవంశమున నేపుదలీిర్ప జనించినావు రంభా వనజాక్షి వీవ మితభాగ్యశుభోన్నతివో ప్రభావతీ. 321

క. అనిపల్క జగచ్ఛక్షుండనువీరనృసింహుఁ డుగ్రుఁడై తిమిరమహాదనుజేంద్రు నేపడంచుటగని కాంత నిజాంతిపురము గదిసె నరేంద్రా! 322

గీ. అలప్రభావతి మఱునాఁ డహఃపయోధినానృపాలుని నవమోహనాంగసంగమైకవాంఛాపదము నొయ్యన తనించిమించి కురుమాపు నెఱసంజ మెఱయునంత. 323

చ. చిలకలకొల్కి మేన గయిసేసి నృపాలునిచెంతఁ జేరగాఁదలచి శుకాధినాథునరుతన్ వెసనిల్చినమాత్రశూన్యదిక్తలమున గౌళి నిల్వబలుకన్ విని సంశయమంది కుందుచోచిలికెడుప్రేమ నిట్టులను చిల్క సుధారసధార లొల్కగన్. 324

గీ. దుష్టశకునము విననయ్యె తోడ నేమియనుభవించంగవలయునో యని తలంచిమిగుల దిగులొంద నేటితో మీననయన!యదియె మంచిదటంచు నీమది గణింపు. 325

క. అది యెట్టు లనిన విను నెమ్మది చెలంగ నీవిభుఁడు మమతం మఱిడెబ్బదినాళ్లనాటి కిలుజేరుదు నని వాక్రుచ్చి చను టెఱుంగవె మగువా! 326

వ. కావున. 327

ఉ. నేఁ డతఁ డిల్లు జేరు రమణీ! వెస డెబ్బదినాళ్లు సెల్లె నీపోఁడిమి నీ వెదుర్కొని విభుం గని మ్రొక్కి రహస్యలీల నీవేడుక లుప్పతిల్ల తనువిందొనరించి ప్రియంబునన్ రతిక్రీడల దేలవమ్మ సుచరిత్రలు ని న్ననయంబు మెచ్చఁగన్. 328

వ. అని వచియించుచిలుకం గనుగొని ప్రభావతి యిట్లనియె. 329

గీ. కంటిపడ వేసుకొంటి నోకథలకారిముద్దురాచిల్క నిను నమ్మి మోసబోతినింక నే మనగలదాన నేమి సేతుననుచు దీనానులాపంబు లాడుటయును. 330

క. ప్రాణ మనిత్యము నిత్యముమానంబని కావు ప్రాణమానంబులలోమానమె కాయందగు ననుమానం బిక నేల నిలుపు మానం బనియెన్. 331

వ. ఆసమయంబున. 332

సీ. బహువిధసంభారభారముల్ తోనున్నపెరికిటెద్దులుగుంపు లొనసిగొనఁగస్ఫుటసుగంధజలప్రపూర్ణములైనట్టికంచికావళ్ళశృంగార మెసగ

భాస్కరపండితప్రముఖదేవబ్రాహ్మణాళి యాశీర్వాదనాద మెసఁగభవ్యసాధ్వీహస్తపాదార్పితంబులైవితతవైఖరుల నారతులు బొసగగీ. బహువిధంబుల రాజవైభవము మెఱయబంధు లిరువంక నొరయ సౌభాగ్యలీలతననగరు జేరె శుభముహూర్తమున వేట్కవెల్లివిరియంగ మలయజావల్లభుండు. 333

క. అంతట తత్కాంతామణిపొంతన తనప్రాణవిభు పొడగనియు మహీకాంతునిరతి సమకూడనిచింతన్ వెసకానరాని శృంగారమునన్. 334

గీ. జారి మండికొనినచందాన తనమేనిచెలువ మపుడు పతికి సెలవు చేసిగంటుతోడ మిత్రగణ మెన్న సమధికశ్రీల కాపురంబు చెలఁగుచుండె. 335

వ. తదనంతరంబ. 336

చ. తనతలిదండ్రులం గని యథావిధి భోజన మాచరించి పెంచిన శుకసార్వభౌముని భజించి ప్రియం బొనరించి సౌర్వభౌమున కతిలోకవస్తువులు ముంగలకానుకగా నొనర్చి పేర్చినముద మొప్ప నమ్మదనసేనుఁడు నెమ్మది నుండు నంతటన్. 337

క. చిలుక దను మోసబుచ్చుటయలమిన్ తద్వైశ్యవరుఁ డిలు సేరుటయున్

కలకంఠీమణిదూతియు చనితెలుపన్ విని యన్నరేంద్రతిలకం బలుకన్. 338

ఉ. హల్లకపాణిపొందు మది నర్మిలిగోరుట చందమామ గ్రుక్కిళ్ళయినట్టులయ్యె పవళింపగ నేఁ డిక నేమి సేతు నీపల్లవికార్యసంఘటనభావ మెఱుంగక యింత సేసె నాయుల్లము తల్లడిల్లెడు నయో యని మోహవిషాదవేదనన్. 339

క. ఈరీతి నుండనేమోకారణమున కీరమయ్యె గావలె దీనిన్జేరి యది తెలియదగుననియారూఢి వివేకశాలియై విభువిభుఁ డెలమిన్. 340

గీ. మదనసేనునియెఱుక నమ్మదనుతేజినంతిపురిలోన నపరంజి యరిది పనులవింత నొకమేడనుండి యేకాంతవేళసమ్ముఖంబున రావించి సవినయముగ. 341

క. ఓరాజకీరశేఖర!నీరసికత మది గణించనేర్తునె యని నీవేఋషియంశంబున యవతారము నొందితివొ విబుధధర్మము వెలయన్. 342

చ. అనుటయు సంతసించి వసుధాధిపునిం గని చిల్క పల్కు నోయనుపమశౌర్య! నే శుకమహర్షివరేణ్యుఁడ నీప్రభావతీవనరుహగంధి ప్రాక్తనభవంబున మమ్ము భజించియుండె నానెనరున సంధిలన్ గనుగొనన్ జనుదెంచితి నీశుకాకృతిన్. 343

ఉ. వచ్చి ప్రభావతీవికచవారిజలోచన మమ్ము గొల్వ నేనిచ్చరహించువేళ జగతీశ కులార్ణవపూర్ణచంద్ర! నీ

వచ్చినప్రేమ నన్బిలువనంపుట కెద్ది గతంబు తెల్పవేమచ్చిక నన్న యానృపకుమారుకు డత్యనురాగవైఖరిన్. 344

వ. ఆప్పు డయ్యప్రతిమప్రభావంబుగల లీలాశుకంబునకు సకలవివిధోపచారంబుల సమంచితోపమకుటసబహుమానంబుగా యతని సాక్షాద్దైవమని మనంబున భావించి ప్రదక్షిణప్రణామసంభావనపూర్వకంబుగా మృదుమధురగంభీరభాషణంబుల నిట్లనియె. 345

ఉ. కామకళాశుభాకరశుకప్రవరున్ గనుగొంటి నేడు నాబాములు వీడుకొంటి నను ప్రాఙ్ముఖుఁ జేయదలంచికొంటి నాస్వామియు నీవెకా మఱి కృతార్థుఁడ నీదుసుబుద్ధి వింటె నింకేమి యొనర్తు దెల్పగదవే యన కీరవరేణ్యుఁ డిట్లనున్. 346

క. వామాక్షీజనమోహనకామాంధుం డైనయతనికథ విను మును సుత్రామముఖు లనుభవించినబాముల మది దెలియు మోనృపాలకతిలకా! 347

సీ. కాకుస్థకులుఁడవై కలనృపుల్ నినుగొల్వమఖుఁ డేజగద్ధితమహిమ నొందెపడరాని యిడుముల బడియు బొంకు నెఱుంగకలహరిశ్చంద్రుండు నలసి యలసియల్ల విశ్వామిత్రు డతిబన్నములవెట్టరాజమార్తాండుఁడై గ్రాలెగాదె

సామ్రాజ్యవైభవశాశ్వితుఁ డయ్యునుజనకుఁ డత్యంతసుజ్ఞానదీప్తిగీ. యతులితోత్సాహవిదితమై యలరునట్టిమహిమ వెలయు సద్భక్తసామంతశాలివగుచు వైరాజ్యవంతుఁడవై సమస్తరాజ్య మేలగదయ్య యోరాజవర్య! 348