పందొమ్మిదవకథ

మ. అను నిల్లాలిని గౌఁగిటం బొదివి నెయ్యం బార నూరార్చి యవ్వనితం దోడ్కొని వచ్చి యందఱి నెగు ల్వారించితంచుం బ్రియంబున నాచారణు వీడుకొల్పి తనగీముం జేరె నాతండు కామినియుం దానును నిట్టి నేర్పువలెఁ జుమా నీకుఁ గోకస్తనీ. 153

తే. అనుచుఁ గీరంబు వల్కె వైశ్యాంబుజాతగంధి నివ్వెఱపడి యదిగాక జంతయని ప్రమోదించి యరుణోదయంబుఁ గాంచియరిగే శశికాంత బద్ధశుద్ధాంతమునకు. 154

క. ఆమాపు వలపుత్రోపునభామాపుష్పాస్త్రు భూమిపతిఁ జేరుటకారామ యరుదేర శుకము సుధామయమధురోక్తి నద్భుతంబుగఁ బలికెన్. 155

పందొమ్మిదవకథ

క. కనకాంబరి కనకాంబరియనఁగా నొకపురము గలదు హర్మ్యాగ్రవినూతనహరిమణిఘృణితిమిరోజ్జనితరహఃకేళిసౌధజాలం బగుచున్. 156

తే. ఆపురం బేలు నీలవాహనుఁ డనంగరిపుతమోహేళి యగు నొక్కనృపతిమౌళియతని చెంగట ధీరుఁ డనంగ బిరుదునిండు మాస్టీఁడు నెగఁడు మన్నీలు వొగడ. 157

సీ. తలపాగపొరమీఁద జెలఁగెడునాయుథార్చనసల్పినట్టి దాసనపుఁబూవునెడమచే గొలుసును దొడపుఁగత్తియుఁ బూలబిరు దొందు కుడికేలఁ బెద్దకత్తిదట్టితోఁజెక్కు నిద్దాపంకి కుసుమ పూవన్నియ దుప్పటివల్లెవాటుభుజములు విరులచేఁ బూజించు బోడికల్మురువైన ముందరి బిరుదుడవిణతే. దండహంవీరతలగుండు గండ యనుచుబద్యము పఠించు జీతంబు బంట్లుఁ జూడమూఁగికొను పౌరజనులగుంపులుఁ జెలంగనతఁడు దొరకొల్వు చేసి గేహమున కరుగు. 158

క. ఇల్లీల నడచు నాతనియిల్లాలు దనర్చు నొకతె హేమాంగి యనన్వల్లభుని కన్న దీనికిజిల్లరవిద్యలకు బిరుదు చెల్లు ననంగన్. 159

తే. పరభయంకరబిరుదవిస్ఫురితుఁ డైనకాంతు నయ్యిందుముఖి తనకాలిక్రిందికసవుగా నెచు వెడమాయగప్పి జారధవులమాటలు వడఁకి యౌదలధరించు. 160

చ. పతి యతిశౌర్య మెంచి యుపభర్త రతాప్తికిఁ జేరకున్న నచ్చ్యుతమగు ధైర్య మిచ్చుచు నయో మగవాఁడ వటంచు నెట్లు పుట్టితి విఁక నేమి తద్భుజపటిష్ఠతలోన లొటార మింతె నీవతనికిఁ గొంక నేలని భయఃస్థితిమాంచి రమించుఁ దద్రతిన్. 161

క. ధవునకు నుపభర్తకు బాంధవము ఘటియించు జారుదండనె యాత్మీయవివేకవర్తనంబులుచెవికింపులు గాఁగ మగనిచేఁ బొగడించున్. 162

తే. ఇవ్విధంబునఁ దనపోక లెఱుఁగనీకమగని జోకొట్టి నెరివచ్చి సొగసుజెట్టివాడలోఁ గూడు జారులవల్లెత్రాఁడుచెలువున మెలంగు నక్కొమ్మ సొలపుగ్రమ్మ. 163

క. అంతటఁ బెఱరాణువ హనుమంతుం డను పేరఁ బరఁగు మాస్టీని మదాక్రాంతుని గెలిచెద నని నిజకాంతుఁడు చనఁ దొడుసు మాలెఁగద యిపు డనుచున్. 164

తే. అలరి హేమాంగి పతి వచ్చునంతలోనవలచి వలపింప నేర్చు జవ్వనపు వన్నెకానితోఁ గూడి కడలేనికాంక్ష దీర్చికొనియెద నటంచు మది నెంచుకొనుచునుండ. 165

ఉ. ఆపురి నొక్కజెట్టి గలఁ డన్యవధూమధురాధరామృతేచ్ఛాపరతంత్రుఁ డొక్కదివసంబున వీథిఁ జరించువేళ వాఁడాపువుఁబోఁడిఁ జూచి విరహాతురుఁడై తన సర్వశక్తులుంజూపియు దానిగర్వఁపునుచుక్కులు గాంచిరిరంసమించఁగన్. 166

తే. అర్కవాసరమందు నయ్యంబుజాక్షినడచుతఱి వామపద ముంచు పుడమిమీఁది

యిసుము గైకొని తనయింటికేగి ప్రొద్దుగ్రుంకునందాఁక వేగి నెక్కొన్నబాళి. 167

క. తనపడుకటిల్లు గోమయమున నించుక యలికి మీద ముచుదాఁ గొని తెచ్చినయిసుము నించి పయినవ్వనితామణి రూప మొనర వ్రాసినవాఁడై. 168

తే. చుట్టు యంత్రంబు లిఖియించి శుద్ధహృదయపద్ముఁడు దిగంబరుండు దిగ్బంధనిపుణుఁడగుచు నర్చించి ధూపదీపాదు లొసంగికోడి బలియిచ్చి కూర్చుండి గురుని దలఁచి. 169

క. మన మేకాగ్రముగా మోహనమంత్ర జపం బొనర్చి యర్ఘ్యము లొసఁగన్గనఁబడియె నప్పుడే మోహిని నవ్యప్రథమరసవిజృంభణవృత్తిన్. 170

చ. కనఁబడి కొప్పువీడ వలిగబ్బిచనుంగవ పైఁట జాఱ బూసిననెఱతావి గందవొడి చిందఁగ నందెలు మ్రోయ దీర్ఘలోచనరుచితోడ వీరమణి జగ్గన వేఁడుచు ముద్దువెట్టుకోజనుటయు నిర్వికారమతిఁ జాగిలి మ్రొక్కి యతండు నిల్చినన్. 171

క. మెచ్చితి నీకోరిన సతిఁదెచ్చెదఁ దంత్రంబు కడమ దీర్చుము వెస నీవిచ్చట నని మోహిని చనహెచ్చిన మోహమున మల్లుఁ డింపుజనింపన్. 172

క. మకరాంక పంకజాతాంబక యని యంత్రంబుఁ దుడిచి భక్తి మెయిం ద

ల్సికతోత్కరంబు నవఘటశకలంబున నునిచి లేచు సమయము నందున్. 173

మ. ఎనసెం దాప మిదేమొ యంచుఁ బొగులన్ హేమాంగిపై నంత మోహిని యావేశ మొనర్చి తెచ్చి నిలుపన్ హేరాళ మౌబాళి నవ్వనితం జూచి యతండు తద్రతి ననిర్వాచ్యైకసౌఖ్యంబుఁ జెందిన యాపిమ్మట నమ్మిటారి మదినెంతే తెల్విసంధిల్లఁగన్. 174

ఉ. ఎన్నఁడు వీని పొం దెఱుఁగ నేగతి వచ్చితి వచ్చుమాత్రమాకొన్ననవింటివాని యెలగోలు దురం బొనరించి డస్సినట్లున్నది మే నిదేమిగతమో యెటులైన నిఁకేమి వీనిఁ బైఁకొన్న మనంబుఁ ద్రిప్ప నొనఁగూడునె యున్నది చాలు నిత్తఱిన్. 175

క. తను ముంచినది సముద్రంబన వినమే రూపవంతుఁ డైనం గాకుండిన నామదిగరఁచెన్నేర్చిన యప్పుడె యితఁడు నాకుఁ జిత్తజుఁ డరయన్. 176

తే. అని ప్రమోదించి తనహృదయంబుఁ దెలిపివాని డెందంబు దెలిసి యవ్వనితతలఁపులేమి సేకుఱుటకు బాసలిచ్చి వానిమొగము వీక్షించి పలుకు నమ్ముద్దుగుమ్మ. 177

క. ఇచ్చటికే రారా దీవచ్చటి కెపుడైనఁగాని యరుదెంచెదులేవచ్చునపవాద యంతటఁబొచ్చెము లేనట్టి మోహమున కెడఁగలుగున్. 178

తే. కాన సిగ నొక్కచిఱుగంటఁ గట్టుకొన్నవాఁడ వగుచును వాఁకిట వచ్చి నిలిచిగంట మొరయింపు విని యేను గదియవచ్చితలుపుఁ దెఱచెద నీమాటఁ దప్పవలదు. 179

చ. అని సమయం బొనర్చి వికచాంబుజలోచన యింటి కేగ సాయన దినముం దదీయవచనాదృతి నాగతిఁ జేరి తద్రతిందనరుచునుండు నంతనొకనాఁ డినబింబము పశ్చిమాంబుధిన్మునిఁగినఁ జీఁకటు ల్నిజసముద్ధతిఁ జూపెడువేళ వేడుకన్. 180

క. ఆహేమాంగి నిజాలయదేహళి నిలుచున్నచో నలిక్షుద్బాధామోహితుఁ డొక తెఱువరి దృఢబాహుం డనువాఁడు భుక్తిపరతంత్రుండై. 181

తే. మాడ యిచ్చెద నన్నచోఁ గూడు వెట్టరింత పచనస్థలం బైన నీయ రిట్టిమాలకొంపకు వచ్చితి మాఱులేకగంజివోయుదురే యిందుఁ గలుగువారు. 182

క. ఇలు నెత్తిఁగట్టుకొని పోగలుగుదురే దివికిఁ దాము గడపటఁ బొరుగూరులవెంటఁ జనరె యపుడీయలమట వాటిల్లదే దయాస్థితి వలదే. 183

క. మగవారు కఠినహృదయులుమగువలు నాఁకొన్న వారి మాటలకు మనంబు గరంగు నిందు రిచ్చటిజగజంతలు మగలకన్నఁ జట్రాళ్లు సుమీ. 184

తే. మంచి దధికారి నగుచు నమ్మనుజవిభునిగొలిచియైనను గొంపలు గూల్పకున్నసడ్డసేయుదురే యంచుఁ జనెడువానిఁగాంచి హేమాంగి ప్రొద్దుపోకలకుఁ బిలిచి. 185

క. ఏమోయి యేల దూఱెదవీమాడ్కిం బురమువారినెల్లను నీ పేరే మెచ్చట నుండుదు వీగ్రామంబున కరుగుదేఱఁ గారణ మేమో. 186

తే. ఏమి యమరింతు వన్ని నాయింట నిండియున్న విప్పుడ యమరింతు నోపననకవండిపెట్టెదఁ బొమ్మన్న వాఁడు వట్టివేడుక జనింపఁగాఁ బణ్యవీథి కరిగి. 188

ఉ. కూరలు సన్నబియ్యమును గ్రుడ్డులకోళ్లును జింతపండు సంబారము లుప్పు నెయ్యొ లుపుఁబప్పు మొదల్గొని తెచ్చి యన్నియున్వేఱుగ నింటిలో నులుపనించిన కైవడి నుంచె లేఁతనవ్వారఁగ నవ్వధూమణి రయంబునఁ బాక మొనర్చి యంతటన్. 189

క. మామా యిన్నియుఁ దెచ్చితితేమానమీదేల వేగుదీపమువలదాయాముదము దెము పొమ్మననామందవిచారుఁ డప్పు డంగడి కరిగెన్. 190

తే. అరుగ హేమాంగి యిది వీని కారగింపుసేయఁగా నేమిగలదు మా జెట్టి కిడుట

కార్యమని యెంచి బోనంపుఁ గడవనించియంతలోవచ్చు దృఢబాహుచెంత కరిగి. 191

మ. అకటా యీయెడ నీకువండియిడఁ బుణ్యస్త్రీలు లేరైరె యేటికి నాయింటికిఁ దెచ్చితన్నియుఁ జెనంటిం దోషి నేనంచు ని,చుక శంకింపక హస్తము ల్పిసికికొంచు గించిదానమ్రమస్తకయై నిస్తులకైతవంబు పచరింప న్వాఁడు నిర్విణ్ణుఁడై. 192

క. ఇదియేమి బెడదవచ్చెనొగద యని పలుమాఱు వేఁడఁగాఁ గొదుకుచు నమ్మదవతి యే నేమని చెప్పుదు నింతకుమున్ను పొరుగుపొలఁతుక నాతోన్. 193

క. తనమగనికిఁ దనకును నడచిన జగడముఁ జెప్పఁగా విచిత్రంబని యేవినుచుంటి నంత వేఁపులుదినియె న్నీమాఱు వండి దించినదెల్లన్. 194

తే. అనుడు నాతండు తత్సంగమాసఁ జేసియెంతలే దింతెకద దీనికేల వగవనని యవాగుజలంబుల నధికజాఠరాగ్ని వారించి తరల కఱ్ఱాడుటయును. 195

చ. కనుఁగొని వీఁడునిల్చె నిదిగాదని యెంచి యసహ్యరోషకల్పన మొనరించి యవ్వికచపంకజలోచన పాంథ యిందు రమ్మనుటయు నిల్లునేకొనెద వద్దిర మత్పతి వచ్చువేళ నీకినుకలు సాగనిచ్చట జగేయన నాతఁడు భీతచిత్తుఁడై. 196

తే. లెస్స తెఱువాటుగొట్టితి లెమ్మటంచుగ్రుడ్లకొలఁదిగఁ గన్నీరుఁ గ్రుక్కికొనుచుఁ

దగినమాటకు నోరేది దానియిల్లువెడలె రఘురాముతమ్మునిఁ బిలిచికొనుచు. 197

వ. అట్లు వెడలి యతండు.198

సీ. కంబళాక్రామితక్ష్మాభాగసవిధంబుజేరువారలతోడఁ బోరువారునిజదేహబహువర్ణనీయవిచిత్రముల్చెవులొగ్గువారితోఁ జెప్పువారునాగామిదివసగమ్యపురాధ్వపరిమాణమదనెఱింగినవారి నడుగువారుక్షీరవిక్రయపరాభీరనారీకోటితోడ నవ్వులబేర మాడువారుతే. నగ్గి గొనితెచ్చి రథ్యాతృణాళి వైచిశీమతిమిరోద్ధతికిఁ బ్రతిష్ఠించువారునైన నానావససమాయాతపథికులమర గనుపట్టు రచ్చకొట్టమునకరిగె. 199

తే. ఏగి తత్తత్పథికుల నదెవ్వ రనుచుఁదెలిసికొన నేనయా పరదేశి ననుచునచట శయనించి తనమోస మాత్మనెంచియుసురుసు రటంచుఁ బొరలాడుచుండెనంత. 200

తే. తత్సమీపంబుననె ఘోరదారుయంత్రసక్తపదుఁ డొక్కఁ డారసి జార యెన్నికాఁపురంబులు గూల్చితో కద యటంచుఁబలుక నావంటివాఁ డిందుఁ గలిగె ననుచు. 201

ఉ. ఆదృఢబాహుఁ డొయ్యనఁ దదగ్రగతుండయి పిన్నవాఁడ నీకీదెస యేల వచ్చెఁ బురి నెవ్వరివాఁడవు తెల్పుమంచు నత్యాదృతి వీడెమిచ్చిన నతం డిదె చెంగటిశూద్రవీథిలోనైదువయంట యొక్క కులటాంగనయున్నది పాపమూర్తియై. 202

తే. దానితో నొక్కజగజెట్టి తగిలియుండువాని కుడిగంపువాఁడనై యేను గొలిచియుందు నది సైఁపలేక నేఁడొక్కమ్రుచ్చుఁదనము నామీఁద మోపినంతనె తలార్లు. 203

క. వినవచ్చి దొంగగా యనియొనరఁగ నిట బొండకొయ్య నుంచిరి కన్వేగినవెనుకఁ దెలిసికొని యచ్చని ననుబొమ్మందు రింతె యది యట్లుండెన్. 204

తే. అయ్య మీ రెవ్వ రన నాతఁ డాత్మవృత్తమంతయును దెల్పఁ జేఁజేత నప్పళించినవ్వి యాపిల్లబంటు నానలినవదనసుమ్ము నన్నింత చేసె నసూయచేత. 205

క. నీ వేల తగిలితయ్యోబావా యిఁక నేమి యొకయుపాయము వినుమానీ వాంఛదీరు భోజనమావనరుహగంధి రతియు నబ్బెడు నీకున్. 206

చ. ఇది సిగనంటఁ గట్టుకొని యేగి తదీయగృహంబు మ్రోల నీవెదభయ మింతలేక మొరయింపుము జెట్టియు నిట్లు సేయుఁ దత్సుదతియొనర్చు నిచ్చకముఁ జూడు మటం చొకగంట

యిచ్చినంబొదలి తదుక్తరీతి నటపోయి వెసన్ దృఢబాహుఁ డయ్యెడన్. 207

తే. గంట మొరయింప నవ్వాలుగంటి తలుపుతెఱచి తోకొనిపోయి మందిరములోననునిచి నీకిడఁగోరి నేఁడొక్కపథికుమన్నిగొంటి నటంచుఁ బ్రేమంబు నిగుడ. 208

క. అనఁటాకున నన్నము శాకనికాయం బునుపఁ బాపి కట్టడికానాయనుచు భుజియించి దీపంబునుపమిఁ దనతెఱఁగు తెలియకుండఁగ నంతన్. 209

క. రమణీయశయ్యపైఁ దత్కమలేక్షణఁ గూడి మదనకదనక్రీడాత్యమితానందముఁ జెందెందమిదీఱఁగ బంటువానిధర్మం బనుచున్. 210

ఉ. అంతట మల్లవర్యుఁడు లతాంతకృపాణనితాంతమర్దితస్వాంతతవచ్చి నిల్చి తలవాకట ఘంటిక మ్రోయఁజేయ నయ్యింతి యిదేమొ యంచు నొకయించుక చింతవహించి తద్విధంబంతయుఁ గాంచి ని న్నెఱుఁగనా యనుచుం దృఢబాహుతో ననున్. 211

తే. మంచి దెవ్వనిచేతనో మర్మ మెఱిఁగివచ్చి తందుల కేమి నీవాంఛ దీఱెజెట్టి యరుదెంచె వాని జోకొట్టి నిన్నుబనుతు నందాఁక నట్టుకపై వసించు. 212

క. కడలకు మచ్చట పామున్నది యందు రటంచు వాని నట్లుంచి రయంబొదవ న్వాకిలి దెఱఁచినమదియలరం పెట్టి కేళిమందిర మెనసెన్. 213

తే. అంతలో నేమి చెప్పుదు నట్టియపుడెవచ్చె హనుమంతగర్వదుర్వారశౌర్యుఁడైన రణధీరుఁ డేతెంచి యధికహర్షమెనయ వాకిలి దెఱవ నవ్వనితఁ బిలువ. 214

క. గుండె పటుక్కన వచ్చె విభుం డిఁక నెట్లనుచు మల్లపుంగవుఁ బథికుండుండెడునట్టుకపై వాఁరొండొరులం గానకుండ నునిచి వినీతిన్. 215

తే. గడియ సడలించి కన్నీటఁ గాళ్లుకడిగికొమ్మ కౌఁగిటఁ గదియించి కుస్తరించిపడుకయింటికి నరిగి దీపంబుఁ బెట్టుమని నిజోదంత మాద్యంతమును వచించి. 216

చ. తనభుజశక్తి మెచ్చి సముదారత నచ్చటి భూమిభర్త యిచ్చినధన మెల్లఁ జూపి యిది చేరుటఁ జూడఁగ దీనివంకఁ జుమ్మని వివరించి దెల్పుటకు నయ్యొఱడుస్సీ కృపాణిఁ గేలఁగైకొని ఝళిపించినం గడు దిగుల్పడి యాతనిదిక్కుఁ జూచుచున్. 217

క. ఆట్టుకపైఁ దగు తెఱువరిజెట్టియుఁ దముఁ జూచెనేమొ చేతం గరవాల్పట్టెనని తలఁచి తత్తఱముట్టిపడం డిగ్గనుఱికి యురువడిఁ బఱవన్. 218

తే. అపుడు సందియమంది రోషార్తుఁడైనపురుషుతో నది యేలీలఁ బొంక వలయుఁబలుకుమనినఁ బ్రభావతీపంకజాక్షితేటపడ నీవ యిదియును దెలుపుమనిన. 219

తే. చిలుక యిట్లను నప్పు డచ్చెలువ మోసకారిపెనిమిటి యోవన్నెకారిమగడయేల చూపితి విప్పుడ యీధనంబుధనపిశాచంబులివి యథార్థమ్ము సుమ్ము. 220

క. ధనముపిశాచులు ఘంటాధ్వనితోఁ గాచుకొని యుండు ధనమన వినమేకనుగొంటిమి గద గంటలుచను నే బలివెట్ట కర్ణచయ మిలు చేర్పన్. 221

తే. ఇంకనైనను బలి దెచ్చి యీయకున్నఁబొసఁగదని పల్క నతఁడు కాబోలుననుచుఁగాళ్లునొప్పియుఁ జూడక కాఁపుటింటఁగోడిఁ గొనితెచ్చి బలిపెట్టి కోర్కెఁ జెందె. 222

చ. అని తెలుపం బ్రభావతి యయారె కథాస్థితియంచు మెచ్చి యయ్యినుఁడు సురేంద్రదిక్కుధర మెక్కుట కేళినిశాంతసీమకుంజని తమినాఁటిరేయి నృపచంద్రుని జేరఁగఁగోరి యేగుదెంచినఁ గని దానితోఁ బలుకుఁ జిల్క మరందరసంబు చిల్కఁగన్. 223

ముప్పవుఁగదా యనిన నప్పడంతి తప్పక కనుంగొన నప్పతత్రిగోత్రారి యిట్లని చెప్పందొడంగె. 224

ఇరువదియవకథ

ఉ. ఉజ్జయినీపురంబు మెఱయు న్మణిహర్మ్యశిఖావిహారియోషిజ్జన మొక్కచో జలము చేఁదికొనం దలవాంచఁ దన్ముఖోద్యజ్జలజాభియాతికి భయంపడి దేవనదీరథాంగముల్పజ్జ ముడుంగఁ బాఱుఁ బృథుపద్మకుడుంగములం దడంగగన్. 225

ఉ. ఆపుర మేలు పూర్ణకరుణాభరణుం డగువిక్రమార్కుఁడుదీపితమంత్రశక్తి గడిదేఱిన భట్టి యుపాయ మాత్మబాహాపరిపాలితం బటుసమగ్రశుభప్రతిపాదిగా బుధస్థాపకదానలక్ష్మి యను దాది యశోరుచికన్య బ్రోవఁగన్. 226

ఉ. ఆతని కొక్కమంత్రి గలఁ డద్భుతశీలుఁడు పుష్పహాసవిఖ్యాతుఁ డతండు నవ్విన లతాంతపువాన యెసంగు నిస్తులాస్తోతకరాద్భుతక్రియలు చూచినయప్పుడు మానసైకశోకాతిశయంబు బల్మిని దదాస్యము హాస్యము గాన దెన్నఁడున్. 227

తే. అంత నొకనాఁడు విక్రమార్కావనీంద్రుఁడంతిపురమునఁ గదళిక యనేడు పేరఁదనరు మోహపురాణియుఁ దానుఁ గూడిపొత్తుల భుజింపఁగా నొక్కబోనకత్తె. 228

తే. ఒఱపు దనరారఁ జేఁపలయూర్పుఁగూరయిడినఁ గదళిక చే యెగనెత్తి యాస్యమవలగాఁ ద్రిప్పి యిదియేమి యారగింపవనెడు పతిఁజూచి రానిజంకెనలు నిగుడ. 229