పదునెనిమిదవకథ

క. కల దభ్రంకషకేతనచలదభ్రంబైన నైమిశం బనుపుర ముజ్జ్వలవిభ్రమపరిపూరితకలశుభ్రకరాననానికాయం బగుచున్. 100

క. రజకుఁ డొకఁ డప్పురంబునబ్రజ మెచ్చఁ దనర్చు వీరబంధు డనఁగానిజవంశోచితధర్మధ్వజమై తగుపాటివైభవం బలరంగన్. 101

మ. బహిరభ్యంచితరాసభోత్కరము భౌభౌరావభాక్కుర్కురంబహరీశోదయకాలధౌతవసనాయాతాచ్యుతాశీర్వచోబహుళం బాయతకుంభకంబు గిరికాబాథార్థమార్జాలమైగృహ మొప్పు వ్రజకాగ్రగణ్యునకు దూరీభూతదారిద్ర్యమై. 102

ఉ. వేళమె కోడికూఁత యగువేళలఁ జల్ది భుజించి బండ్లు గంగాళము కూడునీరుచవుకారముఁదే విడియంపుఁ జొక్కుతోమైలల మోపు వీఁపున నమర్చిన రేవుగుఱాని నెక్కి వయ్యాళిగఁ బోవు వాఁడు విమలాపతటాకసమీపభూమికిన్. 103

క. ఆవీరబంధువునకున్భావజభుజవిజయసాధనం బగునిల్లాలై వెలయు నొక్కకోమలిలావణ్యవరేణ్య యై కళావతి యనఁగన్. 104

చ. మినమిన లీను మేను నెఱమించుల కొంచెపుటంచుఁగమ్మలుంగొనఁబగుముద్దుమోము సమకొన్న మెఱుంగులకట్లదండయుంగనుఁగవఁ గల్గుతేఁటి యొడికంబును సందికడెంబు మించ నవ్వనిత యువాంతరంగమృగవాగురయై మెలఁగుం గృహంబునన్. 105

తే. ఆకళావతి నిజనాయకాల్పరతులనీగి మారవికారంబు హృదయ మన్యపురుషసంభోగవాంఛతోఁ బొందుఁజేయఁదద్వశంవదయై నితాంతంబు మెలఁగు. 106

క. వెలవెట్టి వేఱకైకొనవలదే కద యింట జారవనితలచీరల్గలుగఁగ నందులలోపలవలసిన యటువంటి వింతవన్నెలు చూపున్. 107

మ. వటసమ్మార్జనగీతరాసభచయప్రహ్లానశబ్దంబు లొక్కట నోర న్వెడలం బరున్న సతిసింగారంబు వీక్షించి నీవిటు నిద్రింపు మటంచు లేచి చన నయ్యబ్జాక్షి యవ్వేళ నూరట చేయు న్మదనాస్త్రకోటులకు జారక్రీడలం బ్రోడయై. 108

చ. తన సరిచాకెత ల్తనకు దాపుగ వారలకెల్లఁ దాను గుంటెనలు వహించుకొంచు నెఱటెక్కులు నిండు విడెంపుచొక్కులున్మనసుఁ గరంచు నేర్పువగమాటలు నేరని తప్పుపాటలుంగనఁబడ నవ్వధూటి పతికన్నులు మూసి చరించు నిచ్చలున్. 109

క. సొగసుఁ గని దాని పెనిమిటిమగటిమి యెఱిఁగియును మాటిమాటికి నకటా

సిగవోయినఁ బోనిమ్మనితగులుదు రుపనాథు లాసుధాకరవదనన్. 110

సీ. మిహిరావలోకన మేటికి వీక్షణాయాసదుర్దమదోష మడఁపకున్నమృత్తికాస్నాన మేమిటికిఁ దదీయదేహస్పృష్టికలుషాల నడఁపకున్నఁబమిపంచగవ్య మేపనికిఁ దదీయాధరాస్వాదనైర్మల్య మడఁపకున్నవేలిమి యది యేల వింతఁగా దీనితోభోగించు పాపంబు పోకయున్నఁతే. జటులగాయత్రి యేల తత్సంగమాదినాంతదుష్కృతదోషంబు నడఁపకున్ననిన్నియును నేటికని రజకేందువదనవేదవిప్రులు తలఁతురు విదితముగను. 111

క. ఈరీతి మెలఁగుదాని యొయారముఁ గని యొ శూద్రుఁ డధ్వగుఁడు మహోదారుఁడు చారణుఁ డనియెడుపేరునఁ దగువాఁడు మదనభీతాత్మకుఁడై. 112

క. చోరుని బుద్ధిది యైనన్సారం బింటికడఁ దెలియఁ జని చూచెదఁగాకీరమణి దారి యని యాచారణుఁ డరిగెం దదీయసదనంబునకున్. 113

మ. చని కాంచెం గుసుమాక్షతంబు సదనాంచత్పానపాత్రంబు భాసి నిజాసన్నసమున్నతాసనతదాసీనైకవృద్ధాక మ

ర్థినరాహ్లాదకరాతిసౌరభము మధ్యేకుండవిన్యస్త మగ్రనిచోచత్పరిమాణభాజనము నౌ కాదంబరీకుంభమున్. 114

వ. కనుఁగొని నితాంతోదకంబును నిస్తుములంబు నగుట శాక్తేయమతంబువారును బెద్దలమఱుఁగున మెలుగు కురంగనయన లరుగుదేఱం దగిన మదిరామందిరం బని డెందంబునం దలంచి నిజమనోవంచనాచుంచుచంచలలోచనాగమనంబుఁ గోరుచు నతఁ డందుఁ బ్రచ్ఛన్నవేషంబున నుండె. 115

క. సివసత్తులును దలారులుబవనీలు న్మఱియు నాటపాటలవారుంజవులు నుతించుచు మదిరాసవముం గొని యొక్కఁ డొకఁడె జరగినపిదపన్. 116

సీ. ఇంటివా రెవ్వరో యెందు గాన మటంచునదిగొ కూర్చున్న దాయమ్మ యనుచునమ్మిక తాను గానక వచ్చితి నటంచునిది యెవ్వరుండెడి యిల్లటంచునంగడి కరుగుచో ననుదెంచితి నటంచువచ్చి జామయ్యెఁ బోవలయునంచునరిది బిడ్డలకు మందడుగవచ్చితి నంచునే నందులకు వచ్చినా నటంచుఁతే. జేరి రవ్వేళఁ దమమునిచెఱఁగులందుఁగాసు దుడ్డును బంగారుపూస వెండితునక మొదలింటి చిఱువాఁడు గొనినదెల్లఁగొనుచు మగనాండ్రు తమకెల్ల గుట్టు మెఱియ. 117

తే. అట్టు లరుదెంచి తక్కువ యనుటగానిదోసమాడుదురా యని యాసవంబుమంచి దని యల్లవృద్ధ వర్ణించి లేఖలొసఁగి క్రోలిరి మైరేయ మోపినట్లు. 118

చ. కనుఁగవదోరగల్లుల వికారపుఁజూపుల కోపు లాసుతోడనె దళమెక్కు నాలుక తడంబడుమాటల పచ్చితేఱ మోమునఁ బనిలేనినవ్వుల సముజ్జ్వలచంద్రిక లామతింప నవ్వనరుహలోచన ల్సివము వచ్చినయందముఁ జూపి రందఱున్. 119

తే. ఒకతె వృద్ధకు మధుమూల్య మొసఁగు టరయలేక కొమ్మని మఱియొక్కరూక యొసఁగెనొకతె గ్రోలియు మైరేయ మొల్ల లెక్కమరల నిమ్మని దాని వేమరునుగనలె. 120

సీ. కసినికోఁతలు గోసి గారింతు రని బూతుతెలియఁగా వదినెలఁ దిట్టువారుబురిఁ బాసి వేఱు కాఁపురము సేయుద మన్నవినఁ డని పతి దూఱి వనరువారుఁగడుపార మగనికే గంజిపోయ దటంచునత్త దుర్గుణ మెంచి యలరువారుఁదా నెవ్వతెయొ నన్నుఁ దఱిమి యీడ్వ నటంచుఁదోడికోడలిఁ జెడనాడువారుఁతే. గేరి యొకకొంద ఱాత్మల మీఱినట్టిమాట లెల్లను మధుమదోన్మాదగరిమ

నలుక మెఱయంగ లక్ష్యసంప్రాప్తవీక్షణాబ్జముల హాసవిన్యాస మమర మఱియు. 121

సీ. మగని నిద్దురపుచ్చి మఱివచ్చెద విచారమడఁచి యింటికి నేగు మనియె నొకతెనిను జూడఁగా నిఁకే నిలువలే నొకసారియటుచేరి నిల్వరా యనియె నొకతెయమ్మ నేఁజెల్ల సయ్యాట మెందాఁక నేనరిగెద విడువరా యనియె నొకతెబతిమాలి నేనె పైఁబడు టింతియె కానియాలిపై దయచూడవనియె నొకతెతే. యత్తవాకట్టుమంత్రంబు లడిగె నొకతెవిభుని జోకొట్టుమందులు వేడె నొకతెమధువుచొక్కునఁ దేలి యామగువలందుజారసాన్నిధ్య మపుడు సాక్షాత్కరింప. 122

క. ఈలాగున నాలాగునలీలాలోలలగు నచటి లేమలతోఁ దత్కేళిం దగిలిన రజక విశాలేక్షణ వగలు గాంచి చారణుఁ డాత్మన్. 123

క. ఇది దాట్లమారి యగుననిపదపడి మఱునాఁడె యొంటిపాటున మేకోలొదవింపఁ దాపి యింటందుదగానని ప్రేమ దానితో రమియించెన్. 124

క. వింత లగు లాలనమ్ములసంతస మెసఁగించి మించు చారణరజనీ

కాంతునిసన్నిధి నపుడక్కాంతామణి మనసు చంద్రకాంతం బయ్యెన్. 125

తే. అంత నయ్యింతి తప్పక యతనిఁ జూచియెంతనెఱజాణయో కాన నిట్టివానివీనిఁ బోనీయరా దని మేనుమేనునెనయఁ గూర్చుండి వానితో నిట్టు లనియె. 126

క. మగవాని నమ్మవచ్చునెయగపడి తన కార్య మైనయందాఁక విరాళిగదింతు రంత నెక్కడిజగజోలి యటంచు నెరసి చనఁ జూతురుగా. 127

క. ఆఁటది వలచుట యరుదేనాఁట న్మఱి వలచెనేని నాథుని బెనుపోరాట మొనర్చినఁ గోసినగాటం బగుఁగాని యెడయఁగా లేదు చుమీ. 128

ఉ. అంత యెఱుంగ నేర్చిన విటాగ్రణివౌ దటుగాకయున్న నాయంతటిదానిఁ బూని వెలయాలివలెం బతిమాలఁ జేయదేయింతటిలోనె మీపురికి నేగక యిచ్చటఁ గొన్నినాళ్లు నాచెంతనె యుండి నీవలపు చెల్లుఁబడిం గడతేర్పరా యిఁకన్. 129

క. వెచ్చమునకు లేకుండిననిచ్చెద దిన మొక్కమాడ యిచ్చటి మఱినాముచ్చటలీ వీడేర్చినఁదచ్చనగా దేలమూలధనముం గరమున్. 130

తే. అనుచు మేకోలుగావించి యపుడెపోయితనగృహంబున గూటిలోఁదలుపుమూలఁ

బిడతలో నాయకుఁడు దాఁచిపెట్టినట్టిమాడ లర్పించి వానితోఁ గూడి మెలఁగె. 131

క. ఆవీరబంధుఁ డంతటభూవరు వెనువెంట దండు పోవుటయు నిజేచ్ఛావిధిఁ జారణుఁ గూడి కళావతి బహుభోగలీలలం దేలంగన్. 132

క. త్రోవనిటు వచ్చి వచ్చియునీవెలఁది న్రతులయందు నెనసినవాఁడంబోవలయు నూరి కనుచుఁ గళావతితోఁ జారణుం డలంఘ్యప్రేమన్. 133

తే. వచ్చి బహుకాల మయ్యె మావారిఁ జూడనూరు సేరంగవలయు నీయొద్దవాసిపోవఁ గాళ్ళాడ విఁక నేమి బుద్ధి యానతీయవే యన్న బెగడి యయ్యిందువదన. 134

క. ఏమంటి వూరి కేగెదవా మంచిది పోక నిలువవచ్చునె పొమ్మానామాటకు నౌ ననఁ గాదీమిక్కిలిమాట లేల తెలిపెద వదియున్. 135

క. కాక నామీఁది తమి నీకుఁ గలిగెనేనినీదువెంటనె పెట్టుకపోదు గరితనాత్మఁ గొంకుదువేని నీవరుగు మూరునెనసి నీవు సుఖంబుండు మింతెచాలు. 136

చ. అనుడు నతండు మోదమున కాడెద వింతియకాక నీవె వచ్ఛినఁ గనుసన్న నీపలుకునేయుచునుందు జనంబు మెచ్చఁగా

నిను నఱచేత నుంచుకొని నేఁ బదిమాళ్లకుఁ గొన్నతొత్తు మద్వనిత కలంచెనేని పెడవాడనె వైవనె యింత యేటికిన్. 137

తే. అనిన నంగీకరించి యయ్యంబుజాక్షియపుడె పైనంబు సంజోక లమరఁ జేసిచారణుని వెంట నింటి విచార ముడిగిచనియెఁ దొలికోడికూఁత ప్రొద్దుననె లేచి. 138

వ. ఇవ్విధంబున నవ్వధూమణి యుపనాథాదీనయై యరుగునెడఁ దృతీయదినప్రయాణంబున. 139

సీ. పరికరోత్తరయుక్తపాథేయమును సజంబీరమై యొకనాఁటి బియ్యమున్నయసిమిలోఁ జలువ మాయక యుండ మడఁతవెట్టిన చల్లడము దుప్పటీరుమాలునొరపుగాఁ బొలుపొందు నురగవల్లి దళంబుపూగపూరితమైన పొరలతిత్తివ్రేలఁ బ్రతిక్షణార్ద్రీకృతశంఖచూర్ణంబైన లోహకరండకంబుఁతే. గాళ్ల బిడివాళ్లు నికటమార్గప్రపాన్నరసనము న్మేషజనితమౌ రాగ మమరనృపతిచే నంపకము గాంచి యిల్లు సేరవచ్చె నాదారిఁ దన్మనోవల్లభుండు. 140

క. అపు డారజకాంగన యేనెపమున బొంకంగవలయు నీమదిలోనన్నుపమగని చూచి తెలియఁగజెపుమా చూచెదము నీదు శేముషిబలమున్. 141

క. అనినఁ బ్రభావతి శుకపతిఁగనుఁగొని యపు డెట్లు బొంకఁగావలె నంచున్నను నడిగితి వింతేకదవినిపింపుము తెలియ నట్టివిధమని పలికెన్. 142

క. ఈథ తెలియ నెఱుంగుదునాకొక పెద్దఱిక మిచ్చినం గాదనరాదేకద యైనను వినుమనియాకీరం బనియె ననియతాదరగరిమన్. 143

శా. ఆరీతిం బతి చేరవచ్చుటయు నయ్యబ్జాక్షి వీక్షించి చింతారూపం బగుభీతి దోఁచి దృఢధైర్యస్థైర్య యై వానికిన్నోరాడింప నశక్య మౌకరణిఁ గందోయిం జలం బుబ్బిమున్నీరై పాఱఁగ నేడ్చెఁ గమ్రకలకంఠీనాదభేదంబుగన్. 144

తే. ఏడ్వ నింతటి యపకార్య మేమి యనుచుదిగులుపడి నిల్చుమగని నెమ్మొగముఁ జూచిలెస్సవచ్చితి నినుఁ బాయలేను వేగవచ్చెద నటంచుఁ బల్కినవాఁడవయ్య. 145

క. మఱచితివె సుమ్ము శీఘ్రముపఱతెంచెద ననుట యడుగువాసినచో నక్కఱవాయు ననుట నిజమనియెఱుఁగరుగా పతులనమ్ము నిందునిభాస్యల్. 146

చ. పతి పరభూమి కేగిన సపారమనోవ్యథఁ గుంది ధైర్యవిచ్యుతి దివసంబు లెన్నుకొనుచు న్సతులుందు రెఱుంగలేఁ డెకాయతఁ డొకవన్నెలాడి మొగమంటి కనుంగొనుచు

న్విరాళి చేసతమని నమ్మియుందు రిది సాజమెకా మగవారి కారయన్. 147

తే. మన్న పురుషుని చెడనాడు మగువ మీఁదఁబోయి పులుగాసిపురుపయి పుట్టుననుచుబాఁపనమ్మలు చెప్పినపాట మేలెయనుచు నేనుందు నిను దూఱుకొనఁగ వెఱచి. 148

తే. ఇవ్విధంబున నుండి యింకేమియందుఁగానికలఁ గంటి యటుమొన్నఁ గన్నయపుడెయుగము గ్రుంగినయట్లైన నొల్లఁబోయినిలువఁగూడకయెన్నియెన్నికలొ పొడమె. 149

ఉ. ఆయన యొంటిగాఁడు వెలయాండ్రతగు ల్గలవాఁడు వాఁడిమింబోయినచోట మాట పొఱపొచ్చెము సైఁపని రోసగాఁడు గాయీ యెడ నేమిపుట్టునొ సహింపఁగరాదు విచార మంచు నాథా యిఁక నేమి యేనగరి యైనను బోయెదనంచుఁ గ్రక్కునన్. 150

శా. చూపట్టంగలదాన నొంటిమెయి నిచ్చోఁ బోవరాదంచు నేనీపుణ్యాత్మునితో డమర్చుకొని యిట్లేతేరఁగాఁ ద్రోవనేనాపాలం గలదేవుఁ డీకరణిఁ జెంత న్నిల్పెఁగా నిన్నుఁ బేర్చే పెక్కేండ్లు సుఖమున న్మనుము నాచిత్తంబు రంజిల్లఁగన్. 151

తే. ప్రాణనాయక మదిదోపఁ బాపమునకుమగడ వింతియకాక నామదికిఁ జూడఁదండ్రివైనను నీవీవ తమ్ముఁడయిననింక నెన్నఁటికిని నిన్ను నెడయవెఱతు. 152

మ. అను నిల్లాలిని గౌఁగిటం బొదివి నెయ్యం బార నూరార్చి యవ్వనితం దోడ్కొని వచ్చి యందఱి నెగు ల్వారించితంచుం బ్రియంబున నాచారణు వీడుకొల్పి తనగీముం జేరె నాతండు కామినియుం దానును నిట్టి నేర్పువలెఁ జుమా నీకుఁ గోకస్తనీ. 153

తే. అనుచుఁ గీరంబు వల్కె వైశ్యాంబుజాతగంధి నివ్వెఱపడి యదిగాక జంతయని ప్రమోదించి యరుణోదయంబుఁ గాంచియరిగే శశికాంత బద్ధశుద్ధాంతమునకు. 154

క. ఆమాపు వలపుత్రోపునభామాపుష్పాస్త్రు భూమిపతిఁ జేరుటకారామ యరుదేర శుకము సుధామయమధురోక్తి నద్భుతంబుగఁ బలికెన్. 155

పందొమ్మిదవకథ

క. కనకాంబరి కనకాంబరియనఁగా నొకపురము గలదు హర్మ్యాగ్రవినూతనహరిమణిఘృణితిమిరోజ్జనితరహఃకేళిసౌధజాలం బగుచున్. 156

తే. ఆపురం బేలు నీలవాహనుఁ డనంగరిపుతమోహేళి యగు నొక్కనృపతిమౌళియతని చెంగట ధీరుఁ డనంగ బిరుదునిండు మాస్టీఁడు నెగఁడు మన్నీలు వొగడ. 157