Apotheosis

Est tria summa Deus, trinum specimen, vigor unus.corde Patris genita est Sapientia, Filius ipse est;Sanctus ab aeterno subsistit Spiritus ore.tempore nec senior Pater est, nec numine maior,nam sapiens retro semper Deus edidit ex se, 5per quod semper erat, gignenda ad saecula verbum,edere sed verbum Patris est, at cetera verbi,adsumptum gestare hominem, reparare peremptum,conciliare Patri, dextraque in sede locare.Spiritus ista Dei conplet, Deus ipse: fideles 10in populos charisma suum diffundere promptus,et patris et Christi virtutem in corpora transfert.

Apotheosis

(p.116) Praefatio

Est vera secta? te, Magister, consulorectamne servamus fidem?an viperina non cavemus dogmata,et nescientes labimur?artam salutis vix viam discernere est 5inter reflexas semitas,tam multa surgunt perfidorum conpetatorris polita erroribus, (p.118)obliqua sese conserunt divortiahinc inde textis orbitis. 10quas si quis errans ac vagus sectabitur,rectum relinquens tramitem,scrobis latentis pronus in foveam ruet,quam fodit hostilis manus,manus latronum, quae viantes obsidet 15iter sequentes devium,quid non libido mentis humanae struat?quid non malorum pruriat?statum lacessunt omnipotentis Deicalumniosis litibus, 20fidem minutis dissecant ambagibusut quisque lingua est nequior;solvunt ligantque quaestionum vinculaper syllogismos plectiles.vae captiosis sycophantarum strophis! 25vae versipelli astutiae!nodos tenaces recta rumpit regula,infesta dissertantibus.idcirco mundi stulta delegit Deus,ut concidant sophistica, 30deque inbecillis subiugavit fortia,simplex ut esset credere,lapis ecce nostro fixus offensaculo est,inpingat in quem vanitas,signum caventi, non caventi scandalum: 35hunc sternit, illum dirigit,dum plura temptat caecus incerto gradu,incurrit id quod obvium est.fax sola fidei est pracferenda gressibus,ut recta sint vestigia. 40quis in tenebris hostis errantes tamenpulsat trahitque et proterit, (p.120)qui sparsa ad ipsum conmeantum transitumfrumenta saevus devorat,qui laeta Christi culta fur interpolat 45addens avenas aemulas.quas de veneni lacte in herbam fertilespatitur colonus crescere,ne forte culmum fibra inanis spiceumsimul revulsa internecet. 50expectat ergo dum dolosa 1 et farreafervens coquat maturitas,det ventilabro lecta quaeque ut horreis,urat recrementum focis,refert sed ipsa nosse, quae messem necant, 55zizaniorum semina.

Apotheosis

(p.120) Apotheosis

Plurima sunt sed pauca loquar, ne dira relatudogmata catholicam maculent male prodita linguam,ille Patrem pellens solio detrudit in artumcorporis humani gestamen, nec pavet ipsumobiectare neci duroque adfigere ligno. 5passibilisne Deus? cuius species et imagonulli visa umquam: nec enim conprendier illamaiestas facilis sensuve oculisve manuve.Ioannis magni celebris sententia praesto est,haud umquam testata Deum potuisse videri. 10ille Pater, quem nulla acies violenta tuendo (p.122)eminus ardentis penetravit acumine visus,qui se forma hominis non induit, et Deitatisinmensum adsumpto non temperat ore modove.aut evangelici pietas spernenda libelli 15iam, blaspheme, tibi est, aut numquam visa beativis intacta Patris, non admiscenda caducis.sed tamen et Patris est specimen quod cernere fas sit,humanis aliquando oculis concurrere promptum,quod quamvis hebes intuitus speculamine glauco 20umentique acie potuit nebulosus adire,quisque hominum vidisse Deum memoratur, ab ipsoinfusum vidit Gnatum; nam Filius hoc est,quod de Patre micans se praestitit inspiciendumper species quas possit homo conprendere visu. 25nam mera maiestas est infinita, nec intratobtutus, aliquo ni se moderamine formet.hoc vidit princeps generosi seminis Abram,iam tunc dignati terras invisere Christihospes homo, in triplicem numen radiasse figuram. 30hoc conluctantis tractarunt bracchia Iacob,ipse dator legis divinae accedere coramiussus, amicitiae conlato qui stetit orecomminus et sacris coniunxit verba loquellis,carnis in effigie Christum se cernere sensit. 35sed maiora petens animum per vota tetenditinconcessa homini, plusquam mortale laboransipsum, quantus erat, sine corpore visere Christum,denique post multi sermonis mutua, postqueconspectum praesentis Eri et consortia longa, (p.124)40quaeso ait ut liceat te nune, Deus optime, nosse.respondit Dominus mea, non me, eernere iustisposteriora dabo. quid apertius, absque alienaquam sumat faeie verbum non posse videri,posse tamen, eum malit, idem numquam Patre viso 45terrenis oeulis habitu se ostendere nostro,saepe et in angelieas vel mortales moderatuminduci species, queat ut sub imagine eerni?hoc verbum est quod vibratum Patris ore benignosumpsit virgineo fragilem de corpore formam. 50inde figura hominis nondum sub carne Moysiobieeta effigiem nostri signaverat oris,quod quandoque Deus verbi virtute eoactumsumpturus corpus faciem referebat eandem.sed tamen et sentam visa est excita cremare 55flamma rubum. Deus in spinis volitabat aeutis,vulnificasque eomas innoxius ignis agebat,esset ut exemplo Deus inlapsurus in artusspiniferos, sudibus quos texunt crimina densiset peccata malis hirsuta doloribus inplent. 60inculto nam stirpe frutex vitiosus iniquisluxuriam virgis inhonesto effundere sucocoeperat et nodos per acumina crebra ligabat.cernere erat steriles subito splendescere frondes,accensisque eitum foliis magno inpete late 65conlucere Deum, nec spinea laedere texta,lambere sanguineos fructus et poma eruenta,stringere mortiferi vitalia germina ligni,quandoquidem tristes purgantur sanguine eulpae, (p.126)quem contorta rubus densis cruciatibus edit. 70ergo nihil visum nisi quod sub carne videndum,lumen imago Dei, verbum Deus et Deus ignis,qui sentum nostri peccamen corporis inplet;nam lucis genitor, verbi sator, auctor et igniscreditur extra oculos, ut apostolus edocet auctor, 75qui negat intuitu fontem Deitatis adiri,credite, nemo deum vidit, mihi credite, nemo.visibilis de fonte Deus, non ipse Dei fonsvisibilis; cerni potis est qui nascitur, at noninnatus cerni potis est: latet os Patris illud 80unde Deus qui visibilem se praestitit olim,tale aliquid formans in sese quale secuta estpassio, quae corpus sibi vindicat; ardua nam visest inpassibilis, quoniam natura superniignis ad horrificas nescit descendere poenas, 85nec capit humanis angoribus excruciari,pura, serena, micans, liquido praelibera motu,subdita nec cuiquam, dominatrix utpote rerum,cui non principium de tempore, sed super omnetempus et ante diem maiestas cum Patre summo, 90immo animus Patris et ratio, via consiliorum,quae non facta manu nec voce creata iubentisprotulit imperium patrio ructata profundo,hanc igitur non flagra secant, non sputa salivisaspergunt, alapis non vexat palma relisis, 95nec perfossa cruci clavorum vulnera Agunt,his adfecta caro est hominis, quam femina praegnans (p.128)enixa est sub lege uteri, sine lege mariti.ille famem patitur, fel potat et haurit acetum,ille pavet mortis faciem, tremit ille dolorem. 100dicite, sacrilegi doctores, qui Patre summodesertum iacuisse thronum contenditis illotempore quo fragiles Deus est inlapsus in artus,ergo Pater passus? quid non malus audeat error?ipse puellari conceptus sanguine crevit? 105ipse verecundae distendit virginis alvum?et iam falsiloqua est divini pagina libri,quae verbum in carnis loquitur fluxisse figuram?at non, qui verbi Pater est, caro factus habetur.fige gradum, Scriptura, tuum; nil mobile et anceps 110adfirmasse decet: Pater est, quem cernere nulliest licitum; Pater est, qui numquam visus in orbe est,nec mundana inter radiavit lumina coram.verbum conspicuum misit, missumque recepitcum voluit: verbo praestrinxit viscera purae 115virginis, et verbo struxit puerilia membra,ipse quidem in terris virtute et numine praesenssemper adest quocumque loci, nec pars vacat ullamaiestate Patris; nusquam est genitor Deus absens,per verbum sed semper adest; atque inde Philippo 120Christus ait tanto tecum iam tempore versor,et Patrem te nosse negas, quem perspicis in me?est invisibilis donum Patris edere natumvisibilem, per quem valeat Pater ipse videri,nec solis sanctorum oculis, sed lumine cassis (p.130)125caecorum; caecos loquor, atra socordia quorumcorde tenebroso verum perpendere nescit,quem si perspicuum mortalibus infitiaris,fare age, quem videat Babylonis ab arce tyrannusinnocuas inter flammas procul exspatiantem, 130calcantem rapidos inadustis fratribus ignes,nempe ait o proceres, tris vasta incendia anhelisaccepere viros fornacibus; additus unusecce vaporiferos ridens intersecat ignes.Filius ille Dei est; fateorque et victus adoro. 135inrisas removete faces, taedasque tepentessubtrahite; friget succensi sulpuris ardor.Filius (haud dubium est) agit haec miracula rerum,quem video, Deus ipse, Dei certissima proles,imperat inmensis ardoribus et domat iras, 140insultans famulante rogo, piceosque furoresconprimit et rabiem flammarum algescere cogit,barbaricos calida aura sinus non tangere iussapraeterit et tenues stridens transcurrit amictus,ipse per Assyrios metuit vapor ire tiaras, 145ne coma fusa umeris fumo obsordescat amaro.haec ait, et varios iubet obmutescere cantus,organa, sambucas, citharas calamosque tubasque.stulta superstitio tacuit, vox festa quievit,quae male conspicuae celebrabat imaginis aurum. 150carmina sanctorum resonant iam sola virorumtriplice concentu regem laudantia caeli,qui mare, qui terras, qui lucida sidera fecit, (p.132)ignibus et mediis securos texit alumnos.semper in auxilium Sermo Patris omnipotentis 155descendit servando homini, mortalia semperadmiscenda sibi proprio curavit amore,ut socianda caro Dominoque inplenda perenni,degenerem vitam quae tunc animalis agebat,exemplo mutaret eri, similesque per artus 1 160cernere consortem terreni adsuesceret oris,participemque suum visu velut obside nosse,et consanguineo paulatim accedere Christo.ergo animalis homo quondam, nunc Spiritus illumtranstulit ad superi naturam seminis, ipsum 165infundendo Deum mortalia vivificantem.nunc nova materies solidata intercute flatu,materies sed nostra tamen, de virgine tracta,exuit antiquae conrupta exordia vitae,inmortale bonum proprio spiramine sumens, 170filius ille hominis, sed Filius ille Tonantis,iam solus vultum Patris aspicit et videt ipsum.nemo Patrem novit nisi Filius et cui monstratFilius, et nostri mediator et omnipotentis.denique concludam brevis ut conpendia summae: 175non Pater in carnem descendit, sed Patris arcemsumpta caro ascendit, Natus per utrumque cucurrit.Cede, profanator Christi, iam cede, Sabelli,depositorque Patris Natique insane negator,nonne Patrem violas dum Natum scire recusas? (p.134)180quandoquidem non est genitor, nisi filius extet,nec vocitare patrem potis es quem germine fraudas,sed fortasse velis patriae pietatis honoredespoliare Deum, contentus nomine nudo,quod Deus est, adimasque decus Patris et generis vim. 185ecquis in idolio recubans inter sacra milleridiculosque deos venerans sale, caespite, ture,non putat esse deum summum et super omnia solum?quamvis Saturnis Iunonibus et Cythereis,portentisque aliis fumantes consecret aras, 190attamen in caelum quotiens suspexit, in unoconstituit ius omne deo, cui serviat ingensvirtutum ratio variis instructa ministris,quae gens tam stolida est animis, tam barbara linguis,quaeve superstitio tam sordida, quae caniformem 195latrantemque throno caeli praeponat Anubem?nemo Cloacinae aut Eponae super astra deabusdat solium, quamvis olidam persolvat acerramsacrilegisque molam manibus rimetur et exta.consule barbati deliramenta Platonis, 200consule et hircosus Cynicus quos somniat et quostexit Aristoteles torta vertigine nervos,hos omnes quamvis anceps labyrinthus et errorcircumflexus agat, quamvis promittere et ipsigallinam soleant aut gallum, clinicus ut se 205dignetur praestare deus morientibus aequum, (p.136)cum ventum tamen ad normam rationis et artis,turbidulos sensus et litigiosa fragosisargumenta modis concludunt numen in unum,cuius ad arbitrium sphera mobilis atque rotunda 210volvatur, serventque suos vaga sidera cursus,non recipit natura hominis, modo quadrupes illenon sit, et erecto spectet caelestia vultu,non recipit neget ut regimen pollere supremum,istud et ipse Numae tacitus sibi sensit haruspex, 215semifer et Scottus sentit, cane milite peior,sed nos qui Dominum libris et corpore iam bisvidimus, ante fide, mox carne et sanguine 1 coram,quique voluminibus vatum cruce teste probatisrimantes digitos costarum in vulnera cruda 220mersimus, et manuum visu dubitante lacunasscrutati aeternum regem cognovimus Iesum,abiurare Deo titulum nomenque paternumcredimus esse nefas, qui regem protulit ex se,non regem populi Parthorum aut Romulidarum, 225sed regem summae et mediae rationis et imae,atque ideo rerum dominum et super omnia regem,carnis habet medium, summum Patris, et Stygis imum.defluit his gradibus rursusque revolvitur in se;est Deus, est et homo; fit mortuus et Deus idem est. (p.138)230omnia percurrit naturae munia pronae,ut sursum Patris in gremium replicata reportetmortua quae fuerant, ipsos quoque subvehat artus,haec fore cum veterum cecinissent organa vatum,nos oculis, manibus, congressu, voce, loquella 235experti, heroum tandem intelleximus orsapriscorum et viso patefacta oracula Christo,haec est nostra salus, hinc vivimus, hinc animamur.hoc sequimur: numquam detracto nomine Natiappellare Patrem, Patris et sine nomine numquam 240Natum nosse Deum, numquam nisi Sanctus et unusSpiritus intersit Natumque Patremque vocare;sic tamen haec constare tria, ut ne separe ductutris faciam, tribus his subsistat sed Deus unus.nec Pater ipse autem qui Filius, ut, quia natum 245scimus ab innato, vere Pater et sata veresit suboles, nec sit genitor sibi Filius ipse.perquam ridiculum est et futtile, natus ut ex sesive supernatus 1 fuerit, sibi ipse repentenascendi nova materies, ac se Deus ultro 250ediderit natumque sibi se fecerit ipsum,nil falsum aut mendax divina vocabula fingunt,qui Pater est, gignendo Pater, tum Filius ex hocFilius, auctore genitus quod sit Patre summo,summus et ipse tamen; nec enim minor aut Patre dispar. 255unde in utroque operis forma indiscreta, nisi omnem (p.140)vim maiestatis patriae generosus haberetFilius, idque Deus genitor, quod Filius, esset?pergunt ulterius scrutantes quid sit id ipsumgignere, si fas est humanos tendere sensus 260usque ad secretum, quod tempora cuncta diesquepraevenit antiquos, et principium super ipsumeminet et, quodcumque potest homo quaerere, transit.cum sit difficilis via noscere principiorumsemina, qui dabitur mortali exquirere quidnam 265ultra principium Deus egerit, aut quo pactoediderit verbum, quod principio caret omni?hoc solum scimus, quod traditur esse Deum, quemnon genitus genitor generaverit, unuset unum, integer integrum, non coeptum sed tamen ortum, 270et conperpetuum retro Patris et Patre natum,sed nec decisus Pater est, ut pars Patris essetFilius, extendens nec se substantia tractimproduxit minuitque aliquid de numine pleno,dum mutata novum procudit portio Natum. 275non convertibilis nec demutabilis umquamest Deus aut gignendo aliquid sibi detrahit, atquitotus et ex toto Deus est, de lumine lumen,quando autem lumen sine lumine? quando refulgenslux fulgore caret? quando est ut proditus ignis 280ignem deminuat? quando Pater et Deus et luxnon lucis Deus et Pater est? qui, si Pater olimnon fuit, et serum genuit post tempora Natum,fit novus, inque novum ius proficit, absit, ut umquamplenus proficiat, qui non eget incremento. 285et Deus et genitor lumenque et gloria semper (p.142)ille fuit, nec post sibi contulit ut Pater esset,sic fit ut aeternum credamus cum Patre Christum,illo auctore satum, cui nullus praefuit auctor,haec tu si dubitas Nati mysteria Christi, 290perdite, catholica non es de plebe, sed unusde grege turifero, venerator Deucalionum,devotus cippo, ficulni stipitis unctor.quin potius scrutare Dei signacula in ipsofonte vetustatis, percurre scrinia primi 295scriptoris, quem non bardus pater aut avus augur,fabula nec veteris famae, nec garrula nutrix,nec sago clangore loquax et stridula cornixrem docuere Dei, sed coram proditus ipse,ipse Deus trepidum mortalem mitis amico 300inbuit adloquio seque ac sua summa retexit,nimirum meminit scriptor doctissimus illoorbis principio non solum nec sine Christoinformasse Patrem facturae plasma novellae.fecit ait condens hominem Deus, et dedit olli 305ora Dei. quidnam est aliud quam dicere solusnon erat, atque Deo Deus adsistebat agenti,cum Dominus faceret Domini sub imagine plasma?Christus forma Patris, nos Christi forma et imago;condimur in faciem Domini bonitate paterna, 310venturo in nostram faciem post saecula Christo,possum multa sacris exempla excerpere libris, (p.144)ni refugis, quae te doceant non in Patre solovim maiestatis positam, sed cum Patre Christumesse Deum, velut illud ait genealogus idem: 315a Domino Dominus flammam pluit in Sodomitas.quis Dominus, de quo Domino, si solus ab arcesiderea spectat Pater aut ardescit in iras?Filius armatam Domini Patris ignibus iramspargebat Dominus: sunt unum fulmen utraque. 320Haec si Iudaicos sic intellecta rigassentauditus stupidas ut possent 1 tangere fibras,audissent Dominum virtutum, qui pereuntesvenerat ut servaret oves; sed ab auribus omnisFluxerat ornatus, caput et iam coctile Bahal 325finxerat auriculasque suo spoliarat honore,dux populi peccantis adest de monte corusciluminis adloquioque Dei, tabulasque tremendoincisas digito caeca ad tentoria defert,sed cadit in faciem plebs non visura profundae 330legis in effigie scriptum per enigmata Christum,infelix, quae luce oculos praestricta paventestexerit et presso faciem velarit amictu!at nos reiecto Christum velamine coramcernimus atque Deum vultu speculantur aperto, 335nec sub lege gravi depressa fronte iacemus,sed legis radium sublimi agnoscimus ore.heu, frondosa prius ramis felicibus arbos,pinguibus, heu, quondam radix oleagina bacis!ecce tibi inserto revirescit nunc oleastro (p.146)340truncus et externi vestitur cortice libri,iam miserere tui. non se silvestris olivisurculus exultans alieno stipite iactat,sed monet ut generis proprii memor unguine amarocontristare comas desuescas, stirpe nec imo 345invideas missis in celsa cacumina virgis,blasphemas Dominum, gens ingratissima, Christum.pascha tuum dic, dic, cuius de sanguine festumtam sollemne tibi est? quis tandem caeditur agnusanniculus? sacer ille tibi redeuntibus annis, 350sed sacer in pecude. stultum est sic credere sacrum,sanguine balantis summos contingere postes,lascivire choris, similaginis azymon esse,cum fermentati turgescant crimine mores,non sapis, inprudens, nostrum te effingere pascha, 355legis et antiquae praeductis pingere sulcisomne sacramentum retinet quod passio vera,passio, quae nostram defendit sanguine frontemcorporeamque domum signato conlinit ore?hanc fugit exclusis Aegyptia plaga procellis, 1 360haec regis Pharii regnum ferale resolvit,deque potestatis mundanae grandine densaeripit Abraham cum stirpe et gente fideli.Abrahae genus est verum, cui sanguis in orecreditus inscriptusque rubet, cui visus in orbe 365haud dubitante fide Deus est, Deus ex Patre verus.ille Deum vidit, visum mox credidit: at tu, (p.148)posteritas carnis, carnaliter omnia cernens,carnis opus sub lege geris, quam spiritus inpletinterior; nec enim caelo lex carnea fluxit, 370quam tu carne colis, sed Christo feta meamquespem paritura utero, quam spem, nisi numinis almumlumen et adventum Domini, quem viderat Abraeprima fides, nostrisque Pater promiserat olimperspiciendum oculis et legis voce probandum? 375nec solum legis; nam quae iam littera Christumnon habet, aut quae non scriptorum armaria Christilaude referta novis celebrant miracula libris?Hebraeus pangit stilus, Attica copia pangit,pangit et Ausoniae facundia tertia linguae, 380Pilatus iubet ignorans I, scriba, tripictisdigere versiculis quae sit subfixa potestas,fronte crucis titulus sit triplex, triplice linguaagnoscat Iudaea legens et Graecia noritet venerata Deum percenseat aurea Roma. 385quidquid in aere cavo reboans tuba curva remugit,quidquid ab arcano vomit ingens spiritus haustu,quidquid casta chelys, quidquid testudo resultat,organa disparibus calamis quod consona miscent,aemula pastorum quod reddunt vocibus antra, 390Christum concelebrat, Christum sonat, omnia Christummuta etiam fidibus sanctis animata loquuntur,o nomen praedulce mihi! lux et decus et spes (p.150)praesidiumque meum, requies o certa laborum,blandus in ore sapor, fragrans odor, inriguus fons, 395castus amor, pulchra species, sincera voluptas!si gens surda negat sibi tot praeconia de te,tam multas rerum voces elementaque tantaenuntia laetitiae stolidas intrare per aures,audiat insanum bacchantis energima monstri, 400quod rabidus clamat capta inter viscera daemon,et credat miseranda suis. torquetur Apollonomine percussus Christi, nec fulmina Verbiferre potest; agitant miserum tot verbera linguae,quot laudata Dei resonant miracula Christi. 405intonat antistes Domini fuge, callide serpens,exue te membris, et spiras solve latentes,mancipium Christi, fur corruptissime, vexas.desine, Christus adest, humani corporis ultor:non licet ut spolium rapias, cui Christus inhaesit. 410pulsus abi, ventose liquor; Christus iubet, exi.has inter voces medias Cyllenius ardenseiulat, et notos suspirat Iuppiter ignes,ecce Gerasenos legio ruit effera porcos,et post multiplices busti sub rupe catenas, 415poenarum gemitus longis grunnitibus edit.clamarat, sed ab ore hominis cognoscimus, Iesunate Deo, nate sceptris et germine David,quid sis, quid venias; qua nos virtute repellasnovimus, adventusque tui terrore iacemus. 420haec, Iudaea, tuas vox non pervenit ad aures?pervenit, mentem sed non penetravit egenamlucis, et a primis foribus disclusa refugit. (p.152)audiit adventum Domini, quem solis Hiberivesper habet, roseos 1 et qui novus exeipit ortus. 425laxavit Scythicas verbo penetrante pruinasvox evangeliea, Hyreanas quoque fervida brumassolvit, ut exutus glaeie iam mollior amnisCaucasea de eote fluat Rhodopeius Hebrus,mansuevere Getae, feritasque eruenta Geloni 430laete mero sitiens exsanguia poeula miscetlibatura saeros Christi de sanguine potus,novit et Atlantis pridem plaga perfida Mauridedere crinitos ad Christi altaria reges,ex quo mortalem praestrinxit Spiritus alvum, 435Spiritus ille Deus, Deus et se corpore matrisinduit atque hominem de virginitate ereavit,Delphica damnatis tacuerunt sortibus antra,non tripodas eortina regit, 2 non spumat anhelusfata Sibyllinis fanaticus edita libris, 440perdidit insanos mendax Dodona vapores,mortua iam mutae lugent oracula Cumae,nec responsa refert Libyeis in Syrtibus Hammon.ipsa suis Christum Capitolia Romula maerentprincipibus lucere Deum, destructaque templa (p.154)445imperio cecidisse ducum, iam purpura supplexsternitur Aeneadae rectoris ad atria Christi,vexillumque crucis summus dominator adorat.principibus tamen e cunctis non defuit unusme puero, ut memini, ductor fortissimus armis, 450conditor et legum, celeberrimus ore manuque,consultor patriae, sed non consultor habendaerelligionis, amans ter centum milia divum.perfidus ille Deo, quamvis non perfidus orbi,augustum caput ante pedes curvare Minervae 455fictilis et soleas Iunonis lambere, plantisHerculis advolvi, genua incerare Dianae,quin et Apollineo frontem submittere gypsoaut Pollucis equum suffire ardentibus extis.forte litans Hecaten placabat sanguine multo; 460pontificum festis ferienda securibus illicagmina vaccarum steterant, vitulasque revinctafronte coronatas umbrabat torta cupressus.iamque insertato reserarat viscera cultrovittatus de more senex manibusque cruentis 465tractabat trepidas letali frigore fibras,postremosque animae pulsus in corde tepenticallidus interpres numeris et fine notabat:cum subito exclamat media inter sacra sacerdospallidus en quid ago? maius, rex optime, maius 470numen nescio quod nostris intervenit arisquam sufferre queant spumantia cymbia lacte, (p.156)caesarum sanguis pecudum, verbena, coronae,accitas video longe dispergier umbras,territa Persephone vertit vestigia retro 475extinctis facibus, tracto 1 fugitiva flagello,nil agit arcanum murmur, nil Thessala prosuntcarmina, turbatos revocat nulla hostia manes,nonne vides ut turibulis frigentibus ignismarceat, ut canis pigrescat pruna favillis? 480ecce Palatinus pateram retinere ministernon valet, elisa destillant balsama dextra,flamen et ipse suas miratur vertice lauruscedere, et incertum frustratur victima ferrum,nescio quis certe subrepsit Christicolarum 485hic iuvenum; genus hoc hominum tremit infula et omnepulvinar divum, lotus procul absit et unctus;pulchra reformatis redeat Proserpina sacris.dixit, et exsanguis conlabitur ac, velut ipsumcerneret exerto minitantem fulmine Christum, 490ipse quoque exanimis posito diademate princepspallet et adstantes circumspicit, ecquis alumnuschrismatis inscripto signaret tempora ligno,qui Zoroastreos turbasset fronte susurros.armiger e cuneo puerorum flavicomantum, 495purpurei custos lateris, deprenditur unus, (p.158)nec negat, et gemino gemmata hastilia ferroproicit ac signum Christi se ferre fatetur.prosiluit pavidus deiecto antistite princepsmarmoreum fugiens nullo comitante sacellum, 500dum tremefacta cohors dominique oblita supinaserigit ad caelum facies atque invocat Iesum,iamne piget facti? iam paenitet? en tibi Christum,infelix Iudaea, Deum, qui sabbata solvensterrea mortales aeterna in sabbata sumpsit, 505gentibus emicuit, praefulsit regibus, orbempossidet, imperii dominam sibi cedere 1 Romamconpulit et simulacra deum Tarpeia subegit,disce tuis, miseranda, malis, quo vindice tandemvana superstitio lex et carnaliter acta 510plectatur, cuius virtus te proterat ultrix.destructone iacent Solomonia saxa metalloaedificata manu? iacet illud nobile templum,cur iacet? artificis quia dextra solubilis illudcaemcntum struxit resolubile; iure solutum est 515et iacet, in nihilum quoniam redit omne politum.quod fieri recipit, recipit quandoque perire,si nostrum contra quod sit vis discere templum,est illud quod nemo opifex fabriliter aptansconposuit, quod nulla abies pinusve dolata 520texuit, exciso quod numquam marmore crevit;cuius onus nullis fultum sublime columnisfornice curvato tenui super arte pependit,sed verbo factum Domini; non voce sonora,sed verbo, quod semper erat. verbum caro factum est. (p.160)525hoc templum aeternum est, hoc finem non habet, hoc tuexpugnare volens flagris, cruce, felle petisti,destructum iacuit poenis vexantibus: esto,matris enim ex utero quod destrueretur habebat,sed quod morte brevi materna ex parte solutum est 530maiestate Patris vivum lux tertia reddit,vidisti angelicis comitatum coetibus alteire meum, cuius servor munimine, templum,illius aeternae suspendunt culmina portae,ac per inacccssas scalarum gloria turres 535tollitur et gradibus lucet via candida summis,at tua congcstae tumulant holocausta ruinae,quid mereare Titus docuit, docuere rapinisPompeianae acies, quibus exstirpata per omnesterrarum pelagique plagas tua membra feruntur. 540exibis vagus huc illuc fluitantibus erratIudaeus, postquam patria de sede revulsussupplicium pro caede luit, Christique negatisanguine respersus commissa piacula solvit,en quo priscorum virtus defluxit avorum! 545ervit ab antiquis dilapsa fidelibus heresnobilitas, sed iam non nobilis; illa recentemsuspectat 1 captiva fidem, vis tanta novellaecredulitatis inest; Christum confessa triumphatgens infida prius, Christi sed victa negatrix 550subditur imperio dominos sortita fideles. (p.162)Sunt qui Iudaico cognatum dogma furoriinstituunt media Christum ratione secuti,hoc tantum, quod verus homo est, at caelitus illumadfirmant non esse Deum; pietate fatentur, 555maiestate negant: morum pro laude sacratumconcelebrant, adimunt naturae summa supernae.omne opus egregium, per quod sollertia pollensemicat, ingenii est aut roboris: illud acutocorde viget, duris excellit viribus istud. 560mortale est sed utrumque homini; nam cana senescuntingenia et validos consumunt saecla lacertos.haec nos in Domini virtute et laude perenninon sequimur: sequimur nullo quod semine terraegerminat, inmundum quod non de labe virili 565sumit principium; tener illum seminat ignis,non caro nec sanguis patrius nec foeda voluptas,intactam thalami virtus divina puellamsincero adflatu per viscera casta maritat;inconperta ortus novitas iubet ut Deus esse 570credatur Christus sic conditus, innuba virgonubit spiritui, vitium nec sentit amoris,pubertas signata manet; gravis intus et extraincolumis, florens de fertilitate pudica,iam mater, sed virgo tamen, maris inscia mater. 575quid renuis? quid inane caput, non credule, quassas?angelus hoc saneto fore nuntiat 1 ore: plaeetnecredere et angelicis aurem reserare loquellis? (p.164)ipsa coruscantis monitum sacra virgo ministricredidit atque ideo concepit credula Christum; 580credentes nam Christus adit, dubitabile pectussub titubante fide refugo contemnit honore,virginitas et prompta fides Christum bibit alvocordis et intactis condit paritura latebris,crede quod emissus solio Patris angelus infit. 585vel, si concretus liquidam de sidere vocemnon capit auditus, mulier quid coniuge praegnansclamet anus credens et tandem sobrius audi.mira fides! utero puer interceptus anilivirgineum Dominum materno ex ore salutat, 590primus et infantem non natus nuntiat infansiam nostrum; 1 vagire sibi nam pusio nondumnorat et ora Deo reserabat garrula Christo,promite secretos fatus; date, pandite librum,evomuit spirante Deo quem sanctus Esaias. 595percensere libet calamique revolvere sulcos,sidereis quos illa notis manus aurea duxit,ite hinc, dum rutilos apices submissus adoro,dum lacrimans veneror dumque oscula dulcia figo;gaudia concipiunt lacrimas, dant gaudia fletum. 600advenit promissa dies quam dixerat isteadfore versiculus, cum virgo puerpera, testehaud dubie sponso, pacti cui cura pudoris,edidit, Emmanuelque meum me cernere fecit,estne Deus iam noster? homo versatur et adstat 605nobiscum nomenque probat versumque vetustisobscurum saeclis praesenti inluminat ore. (p.166)estne Deus, cuius cunas veneratus Eouslancibus auratis regalia fercula supplexvirginis ad gremium pannis puerilibus offert? 610quis tam pinnatus rapidoque simillimus austronuntius Aurorae populos atque ultima Bactraattigit, inluxisse diem Iactantibus horis,qua tener innupto penderet ab ubere Christus?vidimus hunc aiunt puerum per sidera ferri, 615et super antiquos signorum ardescere tractus.diriguit trepidans Chaldaeo in vertice pernoxastrologus, cessisse Anguem, fugisse Leonem,contraxisse pedes lateris maneo ordine Cancrum,cornibus infractis domitum mugire Iuvencum, 620sidus et Hirquinum laceris marcescere villis,labitur hinc pulsus Puer Hydrius, inde Sagittae,palantes Geminos fuga separat, inproba Virgoprodit amatores tacitos in fornice mundi,quique alii horrificis pendent in nubibus ignes 625Luciferum timuere novum: rota lurida solishaeret, et excidium sentit iam iamque futurum,seque die medio velandum 1 tegmine glauco,splendoremque poli periturum nocte diurnaorbe repentinis caput obnubente tenebris. 630hunc ego non cumulem myrrhaeque et turis et aurimuneribus? scio quem videam, quae dona rependam.hunc ego non venerer, qui caelo visus humiqueinventus rex atque Deus moderatur utrumquenaturae specimen, tumuloque inferna refringens (p.168)635regna insurgentes secum iubet ire sepultos?caelum habitat, terris intervenit, abdita rumpitTartara, vera fides; Deus est, qui totus ubique est.numquid vana viros aut mens aut lingua fefellit?numquid fortuitis frustrantia dona dederunt 640casibus aut caeco votum sub honore dicarunt?quae porro causa aut ratio submittere collaante pedes Mariae puerique crepundia parvi,si tantum mortalis erat, nec summa potestasinplebat teneros divinis flatibus artus? 645sed iam tolle magos, tus, aurum, myrrhea dona,quae verum docuere Deum, praesepia, pannos,matris adoratum gremium face sideris ardens:ipsa Deum virtus factorum et mira loquantur,insanos video subito mitescere ventos 650cum iubeat Christus, video luctantia magnisaequora turbinibus tranquillo marmore tendiimperio Christi, video calcatus eundemcum patitur gurges tergum solidante liquore.ipse super fluidas plantis nitentibus undas 655ambulat ac presso firmat vestigia fluctu,increpat ipse notos, et flatibus otia mandat,quis iubeat saevis aquilonibus ite, siletecarceribus vestris amploque facessite ponto,sit nisi caelipotens aquilonum conditor idem? 660ninguidus agnoscit Boreas atque imbrifer Eurusnimborum dominum tempestatumque potentem,excitamque hiemem verrunt vidente sereno,quis pelagi calcarit aquas? quis per vada glaucagressibus inpressis spatiatus triverit udum (p.170)665non submersus iter, sola pendulus et pede sicco,aequoreae nisi factor aquae, qui Spiritus olimore superfusus patrio volitabat in undisnondum discretis nec certo litore elausis?sustinuit gressum Domini famulus liquor, ac se 670mobilitate carens solidos substrinxit ad usus.quid diversa Dei memorem facta inclyta Christi?altius inspecta quae,1 maiestate negator,haud dubitans hominem, tute ipse fatebere numen.inlevit caecos oculos et lumina limo 675reddidit umectam sacro sputamine terramcontrectans digitis: luteum medicamen opertanox habuit, tenebras obducta uligo removit,insuper ostendit quonam caligo lavacroexpurganda foret, variis Siloa refundit 680momentis latices, nec fluctum semper anhelat,sed vice distincta largos lacus accipit haustus.agmina languentum sitiunt spem fontis avari,membrorum maculas puro ablutura natatu.certatim interea roranti pumice raucas 685exspectant scatebras et sicco margine pendent,hoc limum iubet inpositum de fonte lavariChristus et infusa vultum splendescere luce.norat enim limo sese informasse figuramante tenebrosam, proprii medicamen et oris 690adiecisse novo, quem primum finxerat, Adae.nam sine divino Domini perflamine summiarida terra fuit, nulli prius apta medellae:sed postquam liquidus caelesti Spiritus orevirgineam respersit humum, medicabilis illa est. 695inde trahit sucum lentoque umore salutem (p.172)inlinit, infunditque diem baptismate lota.caecus adest oculis iam Christi ex ore refectisseque luto et nitidis lucem sumpsisse fluentisclamat, et auctorem stupefacta per oppida monstrat, 700auctorem lucis largitoremque dierum,non dedignatum medicae purgamen aquaicorpore sub proprio monstrare errantibus aegris,milibus ex multis paucissima quaeque retexam,summatim relegam totus quae non capit orbis. 705quinque in deserto panes iubet et duo piscesadponi in pastum populis, qui forte magistrumnon revocante fame stipabant undique saeptum,inmemoresque cibi vicos, castella, macellum,oppida, mercatus et conciliabula et urbes 710respuerant, largo contenti dogmate vesci,multa virum strato fervent convivia faeno,centenos simul accubitus iniere sodales,seque per innumeras infundunt agmina mensas,pisciculis — iam crede Deum — saturanda duobus 715et paucis crescente cibo per fragmina crustis.ambesis dapibus cumulatim aggesta redundantfercula, bis senos micarum molibus inplentpost cenam cophinos; crudus conviva resudatcongeriem ventris, gemit et sub fasce minister. 720quis cumulare potest epulas in grandia parvas?quis, nisi qui corpus pastumque et corporis omnemcondens ex nihilo nulla existente creavit (p.174)mundum materia? non sicut sculptor ab aerisrudere decoctam consuescit vivere massam, 725sed Deus omnipotens orbem sine semine finxit,nil erat omne quod est: nil id procedere et esseatque novum fieri, mox et grandescere iussum est.parvum de nihilo primum fuit, addita parvoincrementa modis auxerunt omnia plenis. 730ergo ego, cum videam manibus sic crescere Christiparva alimenta hominum, possum dubitare per ipsumexiguas rerum species elementaque mundiex nihilo primum modica et mox grandia sensimcrevisse, ex modicis quae consummata videmus? 735ac ne post hominum pastus calcata perirent,neve relicta lupis aut vulpibus exiguisvemuribus in praedam nullo custode iacerent,bis sex adpositi, cumulatim qui bona Christiservarent gravidis procul ostentata canistris. 740sed quid ego haec autem titubanti voce retexo,indignus qui sancta canam? procede sepulcro,Lazare, dic cuius vocem tellure sub imaaudieris, quae vis pcnetraverit abdita leti,quod, cum te Christus penitus nigrante profundo 745inmersum vocat ut redeas, ceu proximus audis,nec remoratus ades? quae tam vicina Charybdisregna tenebrarum tenui distantia fineconiungit superis? ubi Taenara tristia vastoin praeceps deiecta chao, latebrosus et ille (p.176)750amnis inexpletis volvens incendia ripis?ante fores tumuli, quas saxa inmania duroobice damnarant scopulis substructa cavatis,stat Dominus nomenque ciet frigentis amici,nec mora, funereus revolutis rupibus horror 755evomit exequias gradiente cadavere vivas,solvite iam laetae redolentia vincla, sorores,solus odor sparsi spiramen aromatis efflat,nec de corporeo nidorem sordida taboaura refert, oculos sanie stillante solutos 760pristinus in speculum decor excitat, et putrefactastincta rubore genas paulatim purpura vestit,quis potuit fluidis animam suffundere membris?nimirum qui membra dedit, qui fictilis ulvaeperflavit venam madidam, cui tabida glaeba 765traxit sanguineos infecto umore colores.o mors auritis iam mitis legibus, o morssurda prius, iam docta sequi quodcumque iubetur,cui tantum de te licuit? convicta fatereesse Deum, solus qui me tibi praeripit, Iesum. 770abde negatores Christi, nemo invidet, abde;utere sorte tua blasphemis nocte tenendisperpetua, plebem iustorum capta resolve,qui norunt hominem atque Deum sic dicere Christumut verus summusque Deus mortalia gestet. 775ipse gerit quod struxit opus, nec ferre pudescitfactor quod peperit, corpus loquor atque animae vim.finxerat hoc digitis, animam sufflaverat ore. (p.178)totum hominem Deus adsumit, quia totus ab ipso est,et totum redimit quem sumpserat, omne reducens, 780quidquid homo est, istud tumulis, ast illud abysso.Occurrit dubitans hic dissertator et illudobicit, anne fides capit ut substantia flanteinspirata Deo cruciatum sentiat, utqueinferni petat ima poli barathroque coquatur? 785crede animam non esse Deum, sed crede creatismaiorem cunctis, ipsam quoque crede creatam,formata est namque ore Dei, quae non erat ante,sed formata habitu pulcherrima pictaque rebusdivinis, et plena Deo similisque creanti, 790non tamen ipsa Deus, quoniam generatio non est,sed factura Dei est; solus de corde ParentisFilius emicuit; verus, verus 1 Deus ille.conlatum est animae, subito ut, quae non erat, esset.ille coaeternus Patris est et semper in ipso, 795nec factus sed natus habet quodcumque paternum est,haec similis velut umbra Dei est. sic ipse locutusfactor, utroque hominem meditans de Agmine iunctimaedificare sui similem; sed non habet umbraquod corpus solidum, cuius imitatio in umbra est, 800atque aliud verum est, aliud simulatio veri.est similis saeclis quod non consumitur ullis,quod sapiens iustique capax reginaque rerum (p.180)imperat, ante videt, perpendit, praecavet, infit,verborum morumque opifex instructaque mille 805artibus et caelum sensu percurrere docta,his animam similem sibi conditor effigiavit,cetera dissimilem: quippe hanc conprendere promptum est,quam modus et species determinat, at Deus ingensatque superfusus trans omnia nil habet in se 810extremum, ut claudi valeat sensuve teneri,inconprensa manet virtus, cui linea defit ultima,quam spatium non mensurabile tendit,ergo animam factam, magno et factore minoremmaioremque aliis atque omnibus imperitantem, 815corruptela putris nascentem turbida carnisconcipit, ac membris tabentibus interfusamparticipat de faece sua; fit mixta deindepeccandi natura luto cum simplice flatu,sed fortasse animam, Domini quia fluxit ab ore, 820conpositam factamque neges, velut ipsa Dei pars,quod dictu scelus est, taetras trahat oblita culpaset pessum damnata ruens chaos intret opertum,sit res illa Dei, non abnuo; pars tamen illahaudquaquam dicenda Dei est, quae tempore coepit, 825nec prior aut senior quam primum plasma putanda est.tunc etenim factam video, cum cordis amiciintravit germana domum limique recentishospita et ipsa recens fraterna sedit in aula.illa quidem flatus Domini est, sed spiritus et vis 830non est plena Dei, tanto moderamine missa (p.182)quanto flans voluit flandi servare tenorem.est inpossibile spectare profunda Sabaoth,sed speculum Deitatis homo est: in corpore discasrem non corpoream sollers interprete Christo 835qui Patrem proprium mortali in corpore monstrat,perspice quam varios fundamus ab ore vapores,spiramus quotiens animae sufflabilis auras,nunc flatum tepidum calor exhalatus anhelat,rorantes nebulas udis de faucibus efflans; 840cum libet, in gelidum flabrali frigore ventumspiritus existit tenuis et sibilat aer.adde et distinctum quem musica tibia flatumconcipit: aut ille est presso modulamine parcus,aut tumidum largo sublimat flamine bombum, 845aut raucos frangit modulos, aut lene susurrat,aut exile trahens sonitus producit acutos,aut murmur tenerum sublidit voce minuta,haec cum te videas mortali in corpore posse,cur non aeternum potuisse infundere credas 850qualem animam voluit? praescriptis quam quia condensefflavit fuditque modis, sit facta necesse est.denique multa sapit, sed non sapit omnia nostraevis animae, certum sapere ac praenoscere iussa.iam cui certus inest modus et cui nosse negatum est 855omnia, factura est; nam condita et aucta probatur,collige de simili, sitne haec factura, creavitnempe manus Domini corpus mortale lutumqueconposuit digitis, numquid manus articulatimest digesta Dei? numquid vola? numquid et ungues (p.184)860claudere flexibiles patulam seu tendere palmam?ista figura manus nostrae est, quam non habet in seincircumscriptus Dominus; sed tradita forma esthumanis quae nota animis daret intellectum, 1ut per corpoream speciem plasmasse feratur 865corporis effigiem. 1 sic est plasmata vicissimflatu incorporeo res flabilis, oris et essefertur opus, tenuis per quod constructa refulsitforma animae atque rudi factam se munere sensit.si non est factura manus caro nostra, nec oris 870est factura anima, flatu et spiramine coeptainque locum deducta aliquem; namque omne quod horanatalis profert, locus accipit; et locus ullusquod cohibere potest, modicum est, nec in omnia fusum;et quod tam modicum est ut certa sede locetur 875iam titubare potest; et quod titubaverit intranaturam vitii est; vitiosum denique tristemreccidit in poenam: Deus hoc, mihi credite, non est.aut, si maiestas animae est, ostendite quid sitquod lapsam Christique inopem nova gratia inundat, 880Spiritus et Sanctus baptismate iustificatamnobilitat, famulaeque decus, quod defuit, addit,quod quia praestatur meritis mentisque negatur,absurde fertur Deus aut pars esse Dei, quaedivinum summumque bonum de fonte perenni 885nunc bibit obsequio, nunc culpa aut crimine perdit, (p.186)et modo supplicium recipit, modo libera calcat,miraris peccare animam, quae carne coactamsortita est habitare domum, cum peccet et ipseangelus, hospitium qui nescit adire caducum 890cratis tabifluae? peccat quia factus et ipse est,non genitus: quocumque modo sit factus, id unusscit factor Dominus: factum mihi credere sat sit.solus labe caret peccati conditor orbis,ingenitus 1 genitusque Deus, Pater et Patre natus, 895solus et exceptus tormentum admittere tristeinviolatus agit, nec quidquam sentit acerbi,exsortem dic esse animam crucis atque doloris,si culpae inmunem vacuamque a crimine nosti,quae peccare valet, valet et succumbere poenae. 900ipsa quidem sincera fuit dum conditur olim,quae collata rudem fecit viviscere limum,utpote de liquido naturae semine primosaccipiens habitus superoque expressa sereno,sed mox, ut gravido iussa est innectier arvo, 905suavibus inlecebris nimium blandita refrixitdeque volutabris pretiosum polluit ignem,dum transgressa Dei positum fas inproba calcat,haec prima est natura animae, sic condita simplexdecidit in vitium per sordida foedera carnis, 910exim tincta malo peccamine principis Adaeinfecit genus omne hominum quod pullulat inde,et tenet ingenitas animarum infantia in ortuprimi hominis maculas, nec quisquam nascitur insons.vitandus tamen error erit, ne traduce carnis 915transfundi in subolem credatur fons animarum (p.188)sanguinis exemplo, cui texta propagine vena est.non animas animae pariunt, sed lege latent!fundit opus natura suum, quo parvula anhelentvaseula vitalisque adsit scintilla coactis. 920quae quamvis infusa novum penetret nova semperfigmentum, vetus illa tamen de crimine avorumdicitur, inloto quoniam concreta veterno est.inde secunda redit generatio et inde lavaturnaturae inluvies, iterumque renaseimur intus 925perfusi, ut veterem splendens anima exuat Adam.quae quia materiam peccati ex fomite carnisconsociata trahit, nec non simul ipsa sodaliest incentivum peccaminis, inplicat ambasvindex poena reas peccantes mente sub una, 930peccandique cremat socias cruciatibus aequis,his crucibus Christus nos liberat incorruptaematris et innocui gestator corporis unus.naturam poenae expositam, sed non vitiorumnaturam expositam contactibus induit Iesus, 935atque ideo poenae nil debuit intemeratus,fraude carens, omni culparum aspergine liber. 1quid Christi in membris peccati saeva satellespoena ageret? quid mors hominis sine crimine posset?nimirum cassis conatibus et sine nervis 940conciderent steriles peccati fomite nullo.mors alitur culpa; culpam qui non habet, ipsopastus defectu mortem consumit inanem.sie mors in Domini consumpta est corpore Christi,sic periit, solitum dum non habet arida pastum. (p.190)945suspice quapropter solum inculpabile numen,virtutem 1 Patris et Christi, et iam desine nostraeinvidiam conflare animae, quod sit Deus aut quodportio parva Dei, cum Christo abscidere quidquamet resecare Deo partem vel carpere tantum 950numen non liceat, plenum sibi semper et in se.Est operae pretium nebulosi dogmatis umbramprodere, quam tenues atomi conpage minutainstituunt, sed cassa cadit ventoque liquescitadsimilis, fluxu nec se sustentat inani. 955aerium Manichacus ait sine corpore veropervolitasse Deum, mendax phantasma cavamquecorporis effigiem, nil contrectabile habentem,ac primum specta an deceat quidquam simulatumadsignare Deo, cuius mera gloria falsi 960nil recipit, membris hic se fallacibus aptansfingeret esse hominem ventosa subdolus arte,mentitus totiens, cum diceret inveteratisdo veniam morbis, simul et peccata remitto:Filius est hominis, pestem qui pellere carnis 965et scelerum nexus laxare ac solvere possit:surge valens, surge innocuus, iam tolle grabatum:Filius hoc hominis iubeo? dignusne videturqui testis sibi sit seque ac sua carnea norit?quid? cum discipulos, hominis quid Filius esset 970passurus, fido iam praescius ore monebat,nonne fatebatur se cum virtute paterna (p.192)esse hominem verum? quod si non credo, fefellit,si natura Dei quae sit, Manichaee, requiris,omne quod est, verum est. nam si mendosus agit quid, 975nec Deus est: mendum divinus non capit usus.obicis aeterno Domino quod lubricus ad nosvenerit, adsimulans aliud quam verus habebat,obmutesce, furor; linguam, canis inprobe, mordeipse tuam, lacero consumens verba palato. 980latranti obsistit Mattheus rabiemque refellit,qui notat omne genus carnalis stirpis ad usquecorporeum Christum, per sex septena virorumnomina descendens et venam sanguinis altiex atavis longo texens per stemmata filo. 985septimus hebdomadi venit superaddere sextaehunc numerum Christus, placidum qui conficit annumcuncta remittentem contractibus inlaqueatamultimodis, hominemque hominis de morte levantem,inperfectus enim limus mortalis erat tunc: 990vir solus perfectus adest atque integer Iesus,cui nihil ex septem septenis defuit, ex quoperficeret mortale genus virtute perenni.hic ille est nobis qui septima sabbata conplet,ut caro nostra Deo tandem sociata quiescat, 995quam bis terna malis vexabant sabbata noxis.curramus notis gradibus regumque sequamurprogeniem: Christum invenies de carne parentumeffluxisse hominum, qui sit de semine David,stirpe recensita numerandus sanguinis heres. 1000quid? cum sanctiloquus revoluto germine Lucas (p.194)sursum versus agit seriem, scandente nepotiscorpore perque atavos cursum relegente vetustos,septenos decies conscendit Christus in ortuset duo (nam totidem doctores misit in orbem); 1005descensos nascendo gradus redeundo retexitactus ad usque apicem terreni corporis Adam.inde parens Deitas recipit sua nostraque mixtim,fitque Dei summi per Christum filius Adam.restat ut aeriam fingas ab origine gentem, 1010aerios proceres, Levi, Iudam, Simeonem,aerium David, magnorum corpora regumaeria, atque ipsam fecundae virginis alvumaere fallaci nebulisque et nube tumentem;vanescat sanguis perflabilis, ossa liquescant 1015mollia, nervorum pereat textura volantum;omne quod est gestum notus auferat inritus, auraedispergant tenues, sit fabula quod sumus omnes,et quid agit Christus si me non suscipit? aut quemliberat infirmum si dedignatur adire 1020carnis onus manuumque horret monumenta suarum?indignumne putat luteum consciscere corpus,qui non indignum quondam sibi credidit ipsumpertrectare lutum, cum vas conponeret arvonondum viscereo, sed inertis glutine limi 1025inpressoque putres sub pollice duceret artus?tantus amor terrae, tanta est dilectio nostri,dignatur praepinguis humi conprendere mollemdivinis glaebam digitis, nec sordida censet (p.196)haerentis massae contagia, iusserat ut lux 1030confieret, facta est ut iusserat; omnia iussuimperitante novas traxerunt edita formas:solus homo emeruit Domini formabile dextraos capere, et fabro Deitatis Agmine nasci,quorsum igitur limo tanta indulgentia nostro 1035contigit, ut Domini manibus tractatus honoraarte sacer fieret, tactu iam nobilis ipso?decrerat quoniam Christum Deus incorruptoadmiscere solo, sanctis quod fingere velletdignum habuit digitis et carum condere pignus. 1040destituit natura quidem destructa coactaetelluris formam, mortique obnoxia cessit:sed natura Dei numquam solvenda caducamtellurem nostro vitiatam primitus usuesse suam voluit, ne iam vitiabilis esset. 1045Christus nostra caro est: mihi solvitur et mihi surgit;solvor morte mea, Christi virtute resurgo.cum moritur Christus, cum flebiliter tumulatur,me video: e tumulo cum iam remeabilis adstat,cerno Deum. si membrorum phantasma meorum est, 1050et phantasma Dei est; mendax in utroque necesse estsit Christus, specie si Christus fallere novit.si non verus homo est, quem mors hominem probat ipsa,nec verus Deus est, operis quem gloria proditesse Deum. vel crede mori, vel adesse refelle, 1055et gemina verum Christum ratione negato.nam quid magnificum, si non est mortuus Iesus,et redit? illa Dei virtus memorabilis est, ut (p.198)occisus redeat superis surgatque sepultus.quisque Deum Christum vult dicere, dicat eundem 1060esse hominem, ne maiestas sua fortia perdat.Nosco meum in Christo corpus consurgere. quid medesperare iubes? veniam quibus ille revenitcalcata de morte viis: quod credimus, hoc est.et totus veniam; nec enim minor aut alius quam 1065nunc sum restituar. vultus, vigor et color idem,qui modo vivit, erit, nec me vel dente vel unguefraudatum revomet patefacti fossa sepulcri.qui iubet ut redeam, non reddet debile quidquam;nam si debilitas redit, instauratio non est. 1070quod casus rapuit, quod morbus, quod dolor hausit,quod truncavit edax senium populante veterno,omne revertenti reparata in membra redibit.debet enim mors victa fidem, ne fraude sepulcrireddat curtum aliquid, quamvis iam curta vorarit 1075corpora; debilitas tamen et violentia morbivirtus mortis erat: reddet quod particulatimsorbuerat quocumque modo, ne mortuus omnisnon redeat, si quid pleno de corpore desit,pellite corde metum, mea membra, et credite vosmet 1080cum Christo reditura Deo; nam vos gerit illeet secum revocat, morbos ridete minaces,inflictos casus contemnite, taetra sepulcradespuite; exsurgens quo Christus provocat, ite.