Hamartigenia

Fratres ephebi fossor et pastor duo,quos feminarum prima primos procreat,sistunt ad aram de laborum fructibusDeo sacranda munerum primordia.hic terrulentis, ille vivis fungitur; 5certante voto discrepantes inmolant,fetum bidentis alter, ast alter scrobis.Deus minoris conprobavit hostiam,reiecit illam quam paravit grandior.vox ecce summo missa persultat throno: 10Cain, quiesce; namque si recte offeras,oblata nec tu lege recta dividas,perversa nigram vota culpam traxerint.armat deinde parricidalem manumfrater, probatae sanctitatis aemulus; 15germana curvo colla frangit sarculo,mundum recentem caede tinguit inpia,sero expiandum, iam senescentem, sacrocruore Christi, quo peremptor concidit.mors prima coepit innocentis vulnere, 20cessit deinde vulnerato innoxio.per crimen orta dissoluta est crimine,Abel quod ante perculit, Christum dehinc;finita et ipsa est finis exsortem petens. (p.202)ergo ex futuris prisca coepit fabula 25factoque primo res notata est ultima,ut ille mortis inchoator rusticusinsulsa terrae deferens libaminaDeumque rerum mortuarum deputansrastris redacta digna sacris crederet, 30viventis atrox aemulator hostiae.agnosco nempe quem figura haec denotet,quis fratricida, quis peremptor invidusprave sacrorum disciplinam dividat,mactare dum se vota censet rectius. 35Marcion, arvi forma corruptissimi,docet duitas discrepare a Spiritu,contaminatae dona carnis offerenset segregatim numen aeternum colens.qui si quiescat nec monentem neglegat, 40pacem quieta 1 diligat germanitas,unum atque vivum fassa vivorum Deum.hic se caduco dedicans mysteriosummam profanus dividit substantiam;malum bonumque ceu duorum separatis 45regnum Deorum sceptra committit duo,Deum esse credens quem fatetur pessimum.Cain cruentus, unitatis invidus,mundi colonus, immolator squalidus,cuius litamen sordet et terram sapit, 50terram caduci corporis, venam putrem, (p.204)umore denso conglobatam et pulvere,natura cuius fraude floret fertilifecunda fundens noxiorum crimina,animaeque vitam labe carnis enecat. 55caro in sororem tela mentem dirigit,mens in cerebro ventilatur ebrio,ex quo furores suculentos conligitmadens veneno corporis lymphatico.Deum perennem findit in duos Deos, 60audet secare numen insecabile.cadit perempta denegans unum Deum,Cain triumphat morte fratris halitus.

(p.204) Hamartigenia

Quo te praecipitat rabies tua, perfide Cain,divisor blaspheme Dei? tibi conditor unusnon liquet, et bifidae caligant nubila lucis?insincera acies duo per divortia semperspargitur, in geminis visum frustrata figuris. 5terrarum tibi forma duplex obludit, ut excorsdividuum regnare Deum super aethera credas.bina boni atque mali glomerat discrimina sordenshic mundus, Domino sed caelum obtemperat uni.non idcirco duos retinent caelestia reges 10quod duo sunt opera humanas agitantia curas.exterior terrenus homo est, qui talia cernensconicit esse duo variarum numina rerum.dum putat esse Deum qui prava effinxerit olim,et qui recta itidem condens induxerit, ambos 15autumat esse Deos natura dispare summos.quae tandem natura potest consistere duplexaut regnare diu, quam fons divisus ab arce (p.206)separat, alternaque apicum dicione recidit?aut unus Deus est, rerum cui summa potestas, 20aut quae iam duo sunt minuuntur dispare summa,porro nihil summum nisi plenis viribus unum,distantes quoniam, proprium dum quisque revulsovindicat imperio, nec summa nec omnia possunt,ius varium non est plenum, quia non habet alter 25quidquid dispar habet; cumulum discretio carpit,nos plenum sine parte Deum testamur et unum,in quo Christus inest, idem quoque plenus et unus,qui viget ac viguit super omnia quique vigebitparticipem nullum collato foedere passus. 30summa potestatum Pater est, 1 dominatio rerum,virtutum sublime caput, fons unicus orbis,naturalis apex, generisque et originis auctor;ex quo cuncta fluunt, et lux et tempora et anniet numerus, qui post aliquid dedit esse secundum; 35unus enim princeps numeri est, nec dinumeraritantum unus potis est. sic, cum Pater ac Deus alternon sit, item Christus non sit genitore secundus,anterior numero est, cui Filius unicus uni est.ille Deus, meritoque Deus, quia primus et unus, 40in virtute sua primus, tum primus in illoquem genuit, quid enim differt generatio simplex?unum semper erit gignens atque unus ab unoante chaos genitus numeroque et tempore liber,quis dixisse duos rem maiestate sub una (p.208)45regnantem propriamque sibi retroque perennemausit, et unius naturae excindere vires?numquid adoptivum genitor sibi sumpsit, ut alterexterni generis numerum praestare duorumdebeat et geminum distans inducere numen? 50forma Patris veri verus stat Filius ac seunum rite probat dum formam servat eandem,non amor adscitus sociat nec iungit utrumqueconiurata fides, pietas sed certa genusqueunum, quod Deus est, summam revocatur ad unam. 55haec tibi, Marcion, via displicet, hanc tua damnatsecta fidem dominis caelum partita duobus,quae te confundunt nebulae? quis somnusinerti incubat ingenio, cui per phantasmata duplexoccurrit species bivio dispersa superne 60si vim mentis hebes stupor obsidet, aspice saltemobvia terrenis oculis elementa, quibus seres occulta Dei dignata est prodere signis,hanc heresin praesaga Patris praeviderat olimmaiestas: fore qui rectorem lucis et orbis 65scinderet in partes geminatum segrege regno,idcirco specimen posuit spectabile nostrisexemplumque oculis, ne quis duo numina credatimperitare, vagis mundi per inania formis. 1una per inmensam caeli caveam revolutos 70praebet flamma dies, texit sol unicus annum;triplex ille tamen nullo discrimine trinasubnixus ratione viget, splendet, volat, ardet,motu agitur, fervore cremat, tum lumine fulget. (p.210)sunt tria nempe simul, lux et calor et vegetamen, 75una eademque tamen rota sideris indiscretisfungitur his, uno servat tot munera ductuet tribus una subest mixtim substantia rebus.non conferre Deo velut aequiperabile quidquamausim, nec Domino famulum conponere signum; 80ex minimis sed grande suum voluit Pater ipseconiectare homines, quibus ardua visere non est.parvorum speculo non intellecta notamus,et datur occultum per proxima quaerere verum.nemo duos soles nisi sub glaucomate vidit 85aut, si fusca polum sntfudit palla serenum,oppositus quotiens radiorum spicula nimbusigne repercusso mentitos spargit in orbes.sunt animis etiam sua nubila, crassus et aer,est glaucoma, aciem quod tegmine velet aquoso, 90libera ne tenerum penetret meditatio caelumneve Deum rapidis conprendat sensibus unum;spargitur in bifidas male sana intentio luces,et duplices geminis auctoribus extruit aras.si duo sunt, igitur cur non sint multa Deorum 95milia cur numero Deitas contenta gemello est?an non in populos dispersa examina Divumfundere erat melius mundumque inplere capacemsemideis passim nullo discrimine monstris,quis fera barbaries perituros mactat honores? 100dissona discretum retinent si numina caelum,convenit et nebulis et fontibus et reboantioceano et silvis et collibus et speluncis, (p.212)fluminibus, ventis, fornacibus atque metallisassignare Deos proprios, sua cuique iura. 105vel, si gentiles sordet venerarier umbraset placet esse duos sceptris sodalibus aequos,dic, age, quis terras dicionis sorte retentet,quis regat aequoreas aeterna lege procellas,ede coheredum distinctum ius dominorum. 110unus, ais, tristi residet sublimis in arce,auctor nequitiae, scelerum Deus, asper, iniquus,qui quodcumque malum vitioso fervet in orbesevit, et anguino medicans nova semina sucorerum principium mortis de fomite traxit. 115ipse opifex mundi terram, mare, sidera fecit,condidit ipse hominem lutulenta et membra coegit,effigians quod morbus edat, quod crimine multosordeat, informi tumulus quod tabe resolvat.ast alii pietatis amor placidumque medendi 120ingenium, recreans homines, mortalia servans.Testamenta duo fluxerunt principe utroque:tradidit iste novum melior, vetus illud acerbus.haec tua, Marcion, gravis et dialectica vox est,immo haec attoniti phrenesis manifesta cerebri. 125novimus esse patrem scelerum, sed novimus ipsumhaudquaquam tamen esse Deum, quin immo gehennaemancipium, Stygio qui sit damnandus Averno,Marcionita Deus, tristis, ferus, insidiator,vertice sublimis, cinctum cui nubibus atris 130anguiferum caput et fumo stipatur et igni,liventes oculos subfundit felle perustoinvidia inpatiens iustorum gaudia ferre.hirsutos iuba densa umeros errantibus hydris (p.214)obtegit et virides adlambunt ora cerastae. 135ipse manu laqueos per lubrica fila reflexosin nodum revocat, facilique ligamine tortasinnectit pedicas nervosque in vincula tendit,ars olli captare feras, animalia brutainretire plagis, retinacula denique caecis 140indeprensa locis erranti opponere praedae,hic ille est venator atrox, qui caede frequentiincautas animas non cessat plectere, Nebroth,qui mundum curvis anfractibus et silvosishorrentem scopulis versuto circuit astu, 145fraude alios tectisque dolis innectere adortus,porro giganteis alios luctando lacertisfrangere, funereos late exercere triumphos,inproba mors, quid non mortalia pectora cogis?ipse suam (pudet heu!) contempto principe vitae 150perniciem veneratur homo, colit ipse cruentumcarnificem gladiique aciem iugulandus adorat,in tantum miseris peccati nectare captisdulce mori est, tanta in tenebris de peste voluptas!qui mala principio genuit Deus esse putatur, 155quique bona infecit vitiis et candida nigris!par furor illorum, quos tradit fama dicatisconsecrasse deas Febrem Scabiemque sacellis.inventor vitii non est Deus: angelus illuddegener infami conceptum mente creavit, 160qui prius augustum radiabat sidus et ingensex nihilo splendor nutrito ardebat honore. (p.216)ex nihilo nam cuncta retro, factumque quod usquam est,at non ex nihilo Deus et Sapientia veraSpiritus et Sanctus, res semper viva nec umquam 165coepta, sed aerios etiam molita ministros,horum de numero quidam pulcherrimus ore,maiestate ferox, nimiis dum viribus auctusinflatur, dum grande tumens sese altius effertostentatque suos licito iactantius ignes, 170persuasit propriis genitum se viribus ex semateriam sumpsisse sibi, qua primitus esseinciperet, nascique suum sine principe coeptum,hinc schola subtacitam meditatur gignere sectam,quae docet e tenebris subitum micuisse tyrannum, 175qui velut aeterna latitans sub nocte retrorsumvixerit et tecto semper regnaverit aevo.aemulus, ut memorant, opera ad divina repentecorrumpenda caput caligine protulit atra.hoc ratio sed nostra negat, cui non licet unam 180infirmare fidem, sacro quae tradita libro est.nil, ait, absque Deo factum, sed cuncta per ipsum,cuncta, nec est alius quisquam nisi factus ab ipso.sed factus de stirpe bonus, bonitatis in usumproditus et primo generis de fonte serenus, 185deterior mox sponte sua, dum decolor illuminficit invidia stimulisque instigat amaris.arsit enim scintilla odii de fomite zeliet dolor ingenium subitus conflavit iniquum,viderat argillam simulacrum et structile flatu (p.218)190concaluisse Dei, dominum quoque conditioni 1inpositum, natura soli pelagique poliqueut famulans homini locupletem fundere partumnosset et effusum terreno addicere regi.inflavit fermento animi stomachante tumorem 195bestia deque acidis vim traxit acerba medullis;bestia sorde carens, cui tunc sapientia longicorporis enodem servabat recta iuventam,conplicat ecce novos sinuoso pectore nexus,involvens nitidam spiris torquentibus alvum. 200simplex lingua prius varia micat arte loquendi,et discissa dolis resonat sermone trisulco.hinc natale caput vitiorum, principe ab illofluxit origo mali, qui se corrumpere primum,mox hominem didicit nullo informante magistro. 205ultimus exitium subverso praeside mundussortitur mundique omnis labefacta supellex,non aliter quam cum incautum spoliare viantemforte latro adgressus, praedae prius inmemor, ipsumense ferit dominum, pugnae nodumque moramque, 210quo pereunte trahat captivos victor amictusiam non obstanti locuples de corpore praedo,sic homini subiecta domus, ditissimus orbisscilicet in facilem domino peccante ruinamlapsus erile malum iam tunc vitiabilis hausit. 215tunc lolium lappasque leves per adultera cultaferre malignus ager glaebis male pinguibus ausustriticeam vacuis segetem violavit avenis;tunc etiam innocuo vitulorum sanguine pasci, (p.220)iamque iugo edomitos rictu laniare iuvencos 220occiso pastore truces didicere leones,nec non et querulis balatibus inritatusplenas nocte lupus studuit perrumpere caulas,omne animal diri callens sollertia furtiinbuit et tortos acuit fallacia sensus. 225quamvis maceries florentes ambiat hortos,saepibus et densis vallentur vitea rura,aut populator edet gemmantia germina bruchus,aut avibus discerpta feris lacerabitur uva.uid loquar herbarum fibras medicante veneno 230tinctas letiferi fudisse pericula suci?noxius in teneris sapor aestuat ecce frutectis,cum prius innocuas tulerit natura cicutas,roscidus et viridem qui vestit flos rhododaphnenpabula lascivis dederit sincera capellis. 235ipsa quoque oppositum destructo foedere certotranscendunt elementa modum rapiuntque ruuntqueomnia legirupis quassantia viribus orbem.frangunt umbriferos aquilonum proelia lucos,et cadit inmodicis silva exstirpata procellis. 240parte alia violentus aquis torrentibus amnistransilit obiectas, praescripta repagula, ripaset vagus eversis late dominatur in agris.nec tamen his tantam rabiem nascentibus ipseconditor instituit, sed laxa licentia rerum 245turbavit placidas rupto moderamine leges.nec mirum si membra orbis concussa rotantur,si vitiis agitata suis mundana laborat (p.222)machina, si terras luis incentiva fatigat:exemplum dat vita hominum, quo cetera peccent, 250vita hominum, cui quidquid agit vesania et errorsuppeditant, ut bella fremant, ut fluxa voluptasdiffluat, inpuro fervescat ut igne libido,sorbeat ut cumulos nummorum faucibus amplisgurges avaritiae, finis quam nullus habendi 255temperat aggestis addentem vota talentis,auri namque fames parto fit maior ab auro.inde seges scelerum, radix et sola malorum,dum scatebras fluviorum omnes et operta metallaeliquat ornatus solvendi leno pudoris, 260dum venas squalentis humi scrutatur ineptaambitio scalpens naturae occulta latentis,si quibus in foveis radiantes forte lapillosrimata inveniat, nec enim contenta decoreingenito externam mentitur femina formam 265ac, velut artificis Domini manus inperfectumos dederit, quod adhuc res exigat aut hyacinthuspingere sutilibus redimitae frontis in arce,colla vel ignitis sincera incingere sertis,auribus aut gravidis virides suspendere bacas, 270nectitur et nitidis concharum calculus albenscrinibus aureolisque riget coma texta catenis,taedet sacrilegas matrum percurrere curas,muneribus dotata Dei quae plasmata fucoinficiunt, ut pigmentis cutis inlita perdat 275quod fuerat, falso non agnoscenda colore,haec sexus male fortis agit, cui pectore in artomens fragilis facili vitiorum fluctuat aestu. (p.224)quid quod et ipse caput muliebris corporis et rex,qui regit invalidam propria de carne resectam 280particulam, qui vas tenerum dicione gubernat,solvitur in luxum? cernas mollescere cultuheroas vetulos, opifex quibus aspera membrafinxerat et rigidos duraverat ossibus artus,sed pudet esse viros, quaerunt vanissima quaeque 285quis niteant,genuina leves ut robora solvant,vellere non ovium, sed Eoo ex orbe petitisramorum spoliis fluitantes sumere amictusgaudent et durum scutulis perfundere corpus.additur ars, ut fila herbis saturata recoctis 290inludant varias distincto stamine formas,ut quaeque est lanugo ferae mollissima tactu,pectitur. hunc videas lascivas praepete cursuvenantem tunicas, avium quoque versicolorumindumenta novis texentem plumea telis, 295illum pigmentis redolentibus et peregrinopulvere femineas spargentem turpiter auras,omnia luxus habet nostrae vegetamina vitae,sensibus in quinque statuens quae condidit auctor,auribus atque oculis, tum naribus atque palato 300quaeritur infectus vitiosis artibus usus;ipse etiam toto pollet qui corpore tactuspalpamen tenerum blandis ex fotibus ambit,pro dolor! ingenuas naturae occumbere leges,captivasque trahi regnante libidine dotes! (p.226)305perversum ius omne viget, dum quidquid habendumomnipotens dederat studia in contraria vertunt,idcircone, rogo, speculatrix pupula mollisubdita palpebrae est, ut turpia semivirorummembra theatrali spectet vertigine ferri, 310incestans miseros foedo oblectamine visus?aut ideo spirant mediaque ex arce cerebridemittunt geminas sociata foramina nares,ut bibat inlecebras male conciliata voluptasquas pigmentato meretrix iacit inproba crine? 315num propter lyricae modulamina vana puellaenervorumque sonos et convivale calentiscarmen nequitiae patulas Deus addidit auresperque cavernosos iussit penetrare meatusvocis iter? numquid madido sapor inditus ori 320vivit ob hanc causam, medicata ut fercula pigramingluviem vegetamque gulam ganeonis inescent,per varios gustus instructa ut prandia ducatin noctem lassetque gravem sua crapula ventrem?quid durum, quid molle foret, quid lene, quid horrens, 325quid calidum gelidumve, Deus cognoscere nosmetad tactum voluit palpandi interprete sensu,at nos delicias plumarum et linea textasternimus atque cutem fulcro adtenuante polimus.felix qui indultis potuit mediocriter uti 330muneribus parcumque modum servare fruendi,quem locuples mundi species et amoena venustaset nitidis fallens circumflua copia rebusnon capit, ut puerum, nec inepto addicit amori,qui sub adumbrata dulcedine triste venenum 335deprendit latitare boni mendacis operto,sed fuit id quondam nobis sanctumque bonumque (p.228)principio rerum, Christus cum conderet orbem,vidit enim Deus esse bonum velut ipse Moyseshistoricus mundi nascentis testificatus 340vidit, ait, Deus esse bonum quodcumque creavit.hoc sequar, hoc stabili conceptum mente tenebo,inspirante Deo quod sanctus vaticinatorprodidit antiquae recolens primordia lucis,esse bonum quidquid Deus et Sapientia fecit. 345conditor ergo boni Pater est et cum Patre Christus,nam Deus, atque Deus Pater est et Filius unum;quippe unum natura facit, quae constat utriqueuna voluntatis, iuris, virtutis, amoris,non tamen idcirco duo numina nec duo rerum 350artifices, quoniam generis dissensio nulla est,atque ideo nulla est operis distantia, nullaingenii, peperit bona omnia conditor unus.nil luteum de fonte fluit nec turbidus umornascitur aut primae violatur origine venae, 355sed dum liventes liquor incorruptus harenaspraelambit, putrefacta inter contagia sordet.numquid equus, ferrum, taurus, leo, funis, olivumin se vim sceleris, cum formarentur, habebant?quod iugulatur homo, non ferrum causa furoris 360sed manus est; nec equum vesania fervida circiauctorem levitatis habet rabidive fragoris:mens vulgi rationis inops, non cursus equorumperfurit: infami studio perit utile donum,sic Lacedaemonias oleo maduisse palaestras 365novimus et placidum servire ad crimina sucum,inde per aerium pendens audacia funem (p.230)ardua securis scandit proscaenia plantis,inde feras volucri temeraria corpora saltutransibunt mortisque inter discrimina ludunt. 370sanguinis humani spectacula publicus editconsensus legesque iubent venale pararisupplicium, quo membra hominum discerpta cruentismorsibus oblectent hilarem de funere plebem,mille alia stolidi bacchantia gaudia mundi 375percensere piget, quae veri oblita Tonantishumanum miseris volvunt erroribus aevum,nemo animum summi memorem genitoris in altumexcitat, ad caelum mittit suspiria nemo,nec recolens apicem solii natalis ad ipsum 380respicit auctorem, nec spem super aera librat,sed mentem gravidis contentam stertere curisindigno subdit domino perituraque pronusdiligit et curvo quaerit terrestria sensu.hoc pulchrum quod terra parit, quod gloria confert 385lubrica, commendat quod perniciosa voluptas,quod velut excitus difflato pulvere ventuspraeterit, exemplo tenuis quod transvolat umbrae,his aegras animas morborum pestibus urgetpraedo potens, tacitis quem viribus interfusum 390corda bibunt hominum; serit ille medullitus omnesnequitias spargitque suos per membra ministros,namque illic numerosa cohors sub principe tali (p.232)militat horrendisque animas circumsidet armis,Ira, Superstitio, Maeror, Discordia, Luctus, 1 395Sanguinis atra Sitis, vini Sitis et Sitis Auri,Livor, Adulterium, Dolus, Obtrectatio, Furtum,informes horrent facies habituque minaces.Ambitio ventosa tumet, Doctrina superbit,personat Eloquium, nodos Fraus abdita nectit. 400inde canina foro latrat Facundia toto,hinc gerit Herculeam vilis Sapientia clavam,ostentatque suos vicatim gymnosophistas,inccrat lapides fumosos IdololatrixReligio et surdis pallens advolvitur aris. 405heu quantis mortale genus premit inprobus hostisarmigeris, quanto ferrata satellite ductorbella gerit, quanta victos dicione triumphat!surgit in auxilium Chananeus atque agmina densetcasside terribilis, saetarum pondera mento 410concutiens dextramque gravi cum cuspide quassans.ast alia de parte furens exercitus ardetregis Amorraei, tum milia Gergeseorumeffundunt aciem toto volitantia campo;eminus hi feriunt, confligunt comminus illi. 415ecce Zebusiacae fervent ad proelia turmae,aurea tela quibus de sanguine tincta draconismortifero splendore micant radiantquenecantque. nec non terrificas pilis armare catervas (p.234)te, Cittaee, iuvat; sed gens Pherezaea sagittis 420insultat virtute pari, sed dispare ferro,postremum cuneum rex promovet Euvaeorumsquamosum thoraca gerens de pelle colubri,his subnixa viris scelerum perversa potestasedomat invalidas mentes, quae simplicitate 425indociles bellique rudes sub foedere falsotristis amicitiae primum socia agmina credunt,Mammoneamque fidem pacis sub amore sequuntur.mox faciles ad vincla rapi iuga dura volentesaddictis subeunt cervicibus, et nebulonum 430spirituum iussis servire ferocibus optant.ille,supervacuis augens patrimonia fundisfinitimisque inhians contempto limite agellis,ducitur innexus manicis et mille catenisante triumphales currus post terga revinctus, 435nec se barbaricis addictum sentit habenis.hic, qui ventosae scandit fastigia famaeinflaturque cavo pompae popularis honore,qui summum solidumque bonum putat ambitioniscrescere successu, praeconum voce trementes 440exanimare reos, miserorum in corpora fascesfrangere, terribiles legum exercere secures,in laqueum iam colla dedit, iam compede duranectitur et pedibus servilia vincula limat.credite, captivi mortales, hostica quos iam 445damnatos cohibent ergastula, quos famulatupoenarum virtus non intellecta coercet, (p.236)haec illa est Babylon, haec transmigratio nostraegentis et horribilis victoria principis Assur,carmine luctifico quam deflens Hieremias 450orbatam propriis ululavit civibus urbem,num latet aut dubium est animas de semine Iacobexilium gentile pati, quas Persica regnacaptivas retinent atque in sua foedera cogunt?illic natali desuescunt vivere ritu 455moribus et patriis exutae in barbara iuradegenerant linguamque novam vestemque sequuntur,deque profanato discunt sordescere cultunutricemque abolent petulanti e pectore Sion.iam patriae meminisse piget, iam mystica frangunt 460organa et externi laudant anathemata regni.nonne fuit melius saevum Memphitidis aulaeimperium tolerasse patres penitusque sinistrisadsedisse focis, positos Pharaonis iniquisub pedibus, limo et paleis servire paratos, 465carnis et inmodicae spurco ructamine crudos?quo tantum auxilii per prodigialia signaeffudit Dominus, populum dum forte rebellemservat ope inmerita, vinclis dum subdita collasolvit et Aegyptum virga serpente coercet? 470quid iuvat aequoreum pelago cedente profundumpulverea calcasse via, cum conscia pontisaxa sub ignoto patuerunt prodita caeloaruit et medio sitiens in gurgite limus,si victor virtute Dei mediasque tenebras 475luce columnari scindens exercitus olim (p.238)perdidit inventi vallem botryonis opimam,si nescit versare solum, cui melle perenniglaeba fluens niveos permiscet lactea rivos,si domitam Ierichon lituis atque aere canoro 480rursus in antiquos patitur consurgere muros,si ripis reflui Iordanis pellitur et iamdeserit adscriptam dimensa in iugera sortem,denique si structam tantis sudoribus urbemet quae nubigenas transcendunt culmina nimbos 485defensare nequit, si nescit quis lapis ille esthostibus obsistens et inexpugnabile turrispraesidium, quem non aerato machina rostroarietat insiliens, nec ferrea verbera quassant?angulus hic portae in capite est, hic continet omnem 490saxorum seriem constructaque limina firmat,quem qui rite suis per propugnacula murisnoverit insertum, seque ac sua moenia vallopraecingat triplici celsa stans eminus arce,fretus amore petrae castis et pervigil armis, 495non illum regina Tyri, non accola magniEuphratis Parthus rapiet, non decolor Industempora pinnatis redimitus nigra sagittis,quin si fulmineos cogens ad bella gigantasallophilus tua castra velit delere tyrannus, 500tutus eris, nec te firma statione movebitipse Charon mundi, numen Marcionis, ipse,qui regit aerio vanas sub sole tenebras,nam vanum quidquid sol aspicit, ex elementis (p.240)cuncta solubilibus fluxoque creamine constant. 505fallo, creaturam nisi doctor apostolus omnemsubiectam vanis non sponte laboribus orsusperiuro ingemuit miserans servire latroni:errat ait, qui luctamen cum sanguine nobiset carne et venis ferventibus et vitioso 510felle putat calidisque animam peccare medullis.non mentem sua membra premunt, nec ferrea virtusoppugnat sensus liquidos bellove lacessit,sed cum spiritibus tenebrosis nocte diequecongredimur, quorum dominatibus umidus iste 515et pigris densus nebulis obtemperat aer.scilicet hoc medium, caelum inter et infima terraequod patet et vacuo nubes suspendit hiatu,frena potestatum variarum sustinet ac subprincipe Belia rectoribus horret iniquis. 520his conluctamur praedonibus, ut sacra nobisoris apostolici testis sententia prodit.nemo habitum naturae, aut inritamina peccanscorporis accuset; facile est frenare rebellesaffectus carnis nimiosque retundere pulsus 525materiae fragilis et viscera victa domare.quippe animus longe praestantior, utpote summoaethere demissus, subiectos si velit artusimperio quassare gravi iussisque severisdedere, regnanti domino vis nulla resistet. 530maior inest vis illa homini, quae flatile virusingerit et tenuem tenui ferit aere mentem.Parthica non aeque ventos transcurrit harundo, (p.242)cuius iter nullus potis est conprendere visus;praepes enim volucres dum pennis transvolat auras, 535inprovisa venit, nec stridor nuntiat anteadventum leti quam pectoris abdita rumpat,securam penetrans medicato vulnere vitam;sed magis aligera est magis et medicata sagitta,quam iacit umbrosi dominatio lubrica mundi, 540eludens excussa oculos calamique volantispraepete transcursu cordis penetralia Agens,nec segnis natura animae est aut tarda cavendivulneris, ignitum quoniam Deus indidit olliingenium, purum, sapiens, subtile, serenum, 545mobile, sollicitum, velox, agitabile, acutum,factorem modo casta suum veneretur et ipsimilitet ac victum proculcet sobria mundum,nil de pestiferis opibus aut falsificatisterrarum spoliis stulto oblectamine libans, 550ne sub fasce iacens alieno et dedita regnonon queat argutas hostis vitare sagittas,sed quid ego omne malum mundique hominumque malignihostis ad invidiam detorqueo, cum mala nostraex nostris concreta animis genus et caput et vim, 555quid sint, quid valeant, sumant de corde parente?ille quidem fomes nostrorum et causa malorum est,sed tantum turbare potest aut fallere quantumnos volumus, qui decrepito suggesta leoniarmamenta damus: friget fera futtile frendens, 560humani generis ni per suffragia gliscat.gignimus omne malum proprio de corpore nostrum,ut genuit David, alias pater optimus, unumcrimen Abessalon; taetrum pater ille, sed unum, (p.244)innocuas inter suboles genuit patricidam, 565ausus in auctorem generis qui stringere ferrum(a pietas!) signis contraria signa paternisegit et unius commisit sanguinis arma.nostra itidem diros urente propagine natospectora parturiunt, versis qui protinus in nos 570morsibus insuescunt gignentum vivere poenis;depopulantur enim nimium fecunda parentumviscera et interitu genitalis stirpis aluntur.progeniem verum ille suam, rex utpote summusatque Dei vates pariturae et virginis auctor, 575tristibus atque piis variaverat, ut Solomonisfrater Abessalon sereret sua crimina iustispigneribus dulcemque domum turbaret amaris.nos dignum Solomone nihil, nos degener inpletsolus Abessalon lacerans pia viscera ferro. 580si licet ex ethicis 1 quidquam praesumere vel side physicis exempli aliquid, sic vipera, ut aiunt,dentibus cmoritur fusae per viscera prolis,mater morte sua, non sexu fertilis aut deconcubitu distenta uterum, sed cum calet igni 585percita femineo, moriturum obscena maritumore sitit patulo; caput inserit ille trilingueconiugis in fauces atque oscula fervidus intrat,insinuans oris coitu genitale venenum,nupta voluptatis vi saucia mordicus haustum 590frangit amatoris blanda inter foedera guttur,infusasque bibit caro pereunte salivas. (p.246)his pater inlecebris consumitur, at genitricemclausa necat subolis; nam postquam semine adultoincipiunt calidis corpuscula parva latebris 595serpere motatumque uterum vibrata ferire,aestuat interno pietatis crimine matercarnificemque gemit damnati conscia sexusprogeniem, saepti rumpentem obstacula partus,nam quia nascendi nullus patet exitus, alvus 600fetibus in lucem nitentibus excruciatacarpitur atque viam lacerata per ilia pandit,tandem obitu altricis prodit grex ille dolorumingressum vitae vix eluctatus et ortumper scelus exculpens; lambunt natale cadaver 605reptantes catuli, prolis dum nascitur orba,haud experta diem miserae nisi postuma matris,non dispar nostrae conceptus mentis: ab orevipereo infusum sic conbibit illa venenumconiuge Beliade, sic oscula devorat haustu 610interiusque rapit, sic felle libidinis ardensinpletur vitiis perituro mixta marito,tunc praegnans letale genus concepta malignifert opera ingenii de semine conplicis hydri;quem poenis pensare prius sua facta necesse est 615corruptae pro stupro animae proque orbe perempto.ipsam porro animam crudelia vulnera carpuntmille puerperiis, suboles dum parturit ex secontra naturam genitas, peccamina crebra (p.248)scilicet et pastos materno funere natos. 620hinc illa est Domini iusta obiurgatio Christi:nonne pater daemon, vos increpo, peccatores,concubitu carnis semen sitientis iniquumvos genuit? sanctum, lector, percense volumen:quod loquor, invenies Dominum dixisse profanis 625vera obiectantem mortalibus: ex Patre nam vosesse meo genitos pietas, ait, ipsa probaretac pietatis opus. pro caeca libido! quid hoc est,quod cum se thalamis desponsam mens bona iustisnoverit, inque torum regis nuptura vocetur, 630et regis semper iuvenis senioque repulsodivinum decus aeterno servantis in ore,malit adulterium fulvo et se munere vilemvendat nocticolae spurcis conplexibus Indi,aspernata Dei fusam per virginis artus 635progeniem dulcesque vocans in fornice natos?sentio quam contra moveat pellacia litem,quo dente obnitens spinosa calumnia pugnetnosque lacessito vocet ad luctamina vero.si non vult Deus esse malum, cur non vetat? inquit. 640nil refert auctor fuerit factorque malorum,anne opera in vitium sceleris pulcherrima verti,cum possit prohibere, sinat; qui si velit omnesinnocuos agere omnipotens, nec sancta voluntasdegeneret, facto nec se manus inquinet ullo. 645condidit ergo malum Dominus quod spectat ab altoet patitur fierique probat, tamquam ipse crearit;ipse creavit enim quod, cum discludere possit, (p.250)non abolet longoque sinit grassarier usu.damna aures, Pater alme, meas, et claude meatus 650obbrutescentis capitis, ne pervia talesconcipiat flexura sonos; est perdere tantiextinctum vitae officium de parte cerebri,inmunem modo sese anima expertemque nefandiauditus felix stolida conservet ab aure. 655quis ferat haec iniecta Deo convicia, qui sedivinis meminit praecellere nobilitatummuneribus? multa ut taceam, vel sola benignumres probat esse Deum, vetiti quod amore peremptosexcitat e tumulis homines regnique per aevum 660participes iubet esse sui. qui si foret auctorservatorque mali, nunquam post damna salutispeccantumque obitus redivivam ferre medellamvellet et amissos ope restaurare secunda,labi hominis, servare Dei est: meritis perit iste, 665ille abolet pereuntis opus meritumque resolvit,argumentum ingens Dominum, qui talia praestet,nolle malum nec, quod post abluit, ante probare.invitone aliquis potis est peccare Tonante,cui facile est in corde hominis conponere sensus 670quos libeat, fibrasque omnes animarepudicis pulsibus et totum venis infundere honestum?nescis, stulte, tuae vim libertatis ab ipsoformatore datam? nescis ab origine quantasit concessa tibi famulo super orbe potestas, 675et super ingenio proprio laxaeque soluto (p.252)iure voluntatis, liceat cui velle sequiquequod placitum, nullique animum subiungere vinclo?an cum te dominum cunctis, quaecumque crearat,praeficeret mundumque tuis servire iuberet 680imperiis, cumque arva, polum, mare, flumina, ventosdederet, arbitrium de te tibi credere avarusnollet ut indigno libertatemque negaret?quale erat electus magni rex orbis ut essetnon rex ipse sui, curto foedatus honore? 685nam quis honos domini est, cuius mens libera non est,una sed inpositae servit sententia legi?quae laus porro hominis vel quod meritum, sine certointer utramque viam discrimine vivere iuste?non fit sponte bonus, cui non est prompta potestas 690velle aliud flexosque animi convertere sensus,atqui nec bonus est nec conlaudabilis illequi non sponte bonus, quoniam probitate coactagloria nulla venit sordetque ingloria virtus;nec tamen est virtus, ni deteriora refutans 695emicet et meliore viam petat indole rectam.vade, ait ipse parens opifexque et conditor Adae,vade, homo, adflatu nostri praenobilis oris,insubiecte, potens, rerum arbiter, arbiter idemet iudex mentis propriae, mihi subdere soli 700sponte tua, quo sit subiectio et ipsa solutolibera iudicio, non cogo nec exigo per vim,sed moneo iniustum fugias iustumque sequaris. (p.254)lux comes est iusti, comes est mors horrida iniqui,elige rem vitae; tua virtus temet in aevum 705provehat, aeternum damnet tua culpa vicissim,praestet et alterutram permissa licentia sortem.hac pietate vagus et tanto munere abundans,transit propositum fas et letalia prudenseligit atque volens, magis utile dum sibi credit 710quod prohibente Deopersuasit callidus anguis,persuasit certe hortatu, non inpulit acriimperio; hoc mulier rea criminis exprobrantirespondit Domino, suadelis se malefabrisinlectam suasisse viro; vir et ipse libenter 715consensit, licuitne hortantem spernere rectilibertate animi? licuit; namque et Deus antesuaserat ut meliora volens sequeretur; at illespernens consilium saevo plus credidit hosti,nunc inter vitae Dominum mortisque magistrum 720consistit medius; vocat hinc Deus, inde tyrannusambiguum atque suis se motibus alternantem.accipe gestarum monumenta insignia rerum,praelusit quibus historia spectabile signum.Loth fugiens Sodomis ardentibus omnia secum 725pignera cara domus properabat sede relictanubibus urbicremis subducere, sulpure cum iamnimboso ignitus coelum subtexeret aerflagrantemque diem crepitans incenderet imber,angelus hanc hospes legem praescripserat ollis 730emissus virtute Dei sub imagine dupla, (p.256)omnis ut e portis iret domus atque in apertumdirigeret constans oculos, nec pone reflexolumine regnantes per moenia cerneret ignes:nemo, memor Sodomae, quae mundi forma cremandi est, 735ut semel e muris gressum promoverit, orepost tergum verso respectet funera rerum.Loth monitis sapiens obtemperat, at levis uxormobilitate animi torsit muliebre retrorsusingenium Sodomisque suis revocabilis haesit. 740traxerat Eva virum dirae ad consortia culpae:haec peccans sibi sola perit; solidata metallodiriguit fragili saxumqtie liquabile factastat mulier, sicut steterat prius, omnia servanscaute sigillati longum salis effigiata, 745et decus et cultum frontemque oculosque comamqueet flexam in tergum faciem paulumque relatamenta retro, antiquae monumenta rigentia noxae,liquitur illa quidem salsis sudoribus uda,sed nulla ex fluido plenae dispendia formae 750sentit deliquio, quantumque armenta saporumattenuant saxum, tantum lambentibus umorsufficit attritamque cutem per damna reformat,hoc meruit titulo peccatrix femina sisti,infirmum fluidumque animum per lubrica solvens 755consilia et fragilis iussa ad caelestia, voti (p.258)propositum contra non conmutabile servatLoth ingressus iter, nec moenia respicit altoin cinerem conlapsa rogo, populumque perustumet mores populi, tabularia, iura forumque, 760balnea, propolas, meritoria, templa, theatra,et circum cum plebe sua, madidasque popinas.quidquid agunt homines Sodomorum incendia iustisignibus involvunt et Christo iudice damnant.haec fugisse semel satis est; non respicit ultra 765Loth noster, fragilis sed coniunx respicit, et quaefugerat inverso mutabilis ore revisit,atque inter patrias perstat durata favillas.en tibi signatum libertatis documentum,quo voluit nos scire Deus, quodcumque sequendum est, 770sub nostra dicione situm, passimque remissumalterutram calcare viam. duo cedere iusside Sodomis; alter se proripit, altera mussat,ille gradum celerat fugiens, contra illa renutat.liber utrique animus, sed dispar utrique voluntas. 775dividit huc illuc rapiens sua quemque libido,talem multa sacris speciem notat orbita libris,aspice Ruth gentis Moabitidis et simul Orphan,illa socrum Noomin 1 fido comitatur amore,deserit haec. atquin thalamis et lege iugali 780exutae Hebraeisque toris sacrisque vacantesiure fruebantur proprio, sed pristinus Orphaefanorum ritus praeputia barbara suasitmalle et semiferi stirpem nutrire Goliae;Ruth dum per stipulas agresti amburitur aestu, (p.260)785fulcra Boos 1 meruit, castoque adscita cubiliChristigenam fecunda domum, Davitica regna,edidit atque Deo mortales miscuit ortus,saepe egomet memini fratres geminos ad hiulcumpervenisse simul bivium nutante iuventa 790et dubitasse diu bifido sub tramite, quodnamesset iter melius; cum dextrum spinea silvasentibus artaret scopulosaque semita longeduceret aerium clivoso margine callem,at laevum nemus umbriferum per amoena virecta 795ditibus ornaret pomis et lene iacentemplanities daret ampla viam: squalentibus unumcontentum spinis reptasse per ardua saxa,porro alium campo sese indulsisse sinistro;illum sideribus caput inmiscere propinquis, 800hunc in caenosas subito cecidisse paludes,omnibus una subest natura, sed exitus omnesnon unus peragit placitorum segrege forma,haud secus ac si olim per sudum lactea fortelapsa columbarum nubes descendat in arvum 805ruris frugiferi, laqueos ubi callidus aucepspraetendit lentoque inlevit vimina visco,sparsit et insidias siliquis vel farre doloso,inliciunt alias fallentia grana, gulamqueinnectunt avidam tortae retinacula saetae, 810molle vel inplicitas gluten circumligat alas,ast aliae, quas nullus amor prolectat edendi,gressibus innocuis sterili spatiantur in herbasuspectamque cavent oculos convertere ad escam;mox ubi iam caelo revolandum, pars petit aethram (p.262)815libera sideream plaudens super aera pinnis,pars captiva iacet laceris et saucia plumispugnat humi et volucres nequiquam suspicit, auras;sic animas caeli de fontibus unicolorasinfundit natura solo, sed suavibus istic 820devinctae inlecebris retinentur, et aethera paucaeconscendunt reduces, multas viscosus inescatpastus et ad superas percurrere non sinit auras,praescius inde Pater liventia Tartara plumboincendit liquido piceasque bitumine fossas 825infernalis aquae furvo subfodit Averno,et Phlegethonteo sub gurgite sanxit edacesperpetuis scelerum poenis inolescere vermes,norat enim flatu ex proprio vegetamen inessecorporibus nostris animamque ex ore perenni 830formatam non posse mori, non posse vicissimpollutam vitiis rursum ad convexa revertimersandam penitus puteo ferventis abyssi,vermibus et flammis et discruciatibus aevuminmortale dedit, senio ne poena periret 835non pereunte anima, carpunt tormenta foventquemateriam sine fine datam, mors deserit ipsaaeternos gemitus et flentes vivere cogit. (p.260)at diversa procul regionibus in paradisipraemia constituit maiestas gnara futuri 840spiritibus puris et ab omni labe remotis,quique Gomorraeas non respexere ruinas,aversis sed rite oculis post terga tenebrasliquerunt miseri properanda pericula mundi.ac primum facili referuntur ad astra volatu, (p.264)845unde fluens anima structum vegetaverat Adam.nam quia naturam tenuem declivia vitaepondera non reprimunt nec tardat ferrea conpes,concretum celeri relegens secat aera lapsuexsuperatque polum fervens scintilla remensum, 850carcereos exosa situs, quibus haeserat exul.tunc postliminio redeuntem suscipit altocana Fides gremio tenerisque oblectat alumnamdeliciis, multos post divorsoria carnisore renarrantem querulo, quos passa, labores. 855illic purpureo latus exporrecta cubilifloribus aeternis spirantes libat odoresambrosiumque bibit roseo de stramine rorem,ditibus et longo fumantibus intervallofluminaque et totos caeli sitientibus imbres 860inplorata negat digitum insertare palato,flammarumque apices timenti extinguere tactu,nec mirere locis longe distantibus interdamnatas iustasque animas concurrere visusconspicuos meritasque vices per magna notari 865intervalla, polus medio quae dividit orbe.errat, quisque animas nostrorum fine oculorumaestimat, involvit vitreo quos lucida pallaobice, quis speculum concreta coagula texuntinpediuntque vagas obducto umore fenestras. 870numne animarum oculis denso vegetamine guttaevolvuntur teretes aut palpebralibus extrahorrescunt saetis, ciliove umbrante teguntur?illis viva acies, nec pupula parva, sed ignis (p.266)traiector nebulae vasti et penetrator operti est. 875nil ferrugineum solidumve tuentibus obstat,nocturnae cedunt nebulae, nigrantia ceduntnubila, praetenti cedit teres area mundi,nec tantum aerios visu transmittit hiatusspiritus, oppositos sed transit lumine montes, 880oceani fines atque ultima littera Thylaetransadigit volucresque oculos in Tartara mittit,nostris nempe omnes pereunt sub nocte coloresvisibus et caeco delentur tempore formae,numquid et exuti membris ac viscere perdunt 885agnitione notas rerum, vel gressibus errant?una animas semper facies habet et color unusaeris, ut cuique est meritorum summa, sinistriseu dextri: alternas nec commutabile tempusconvertit variatque vices; longum atque perenne est 890quidquid id est, unus volvit sua saecula cursus,expertus dubitas animas percurrere visuabdita corporeis oculis, cum saepe quietisrore soporatis cernat mens viva remotosdistantesque locos, aciem per rura, per astra, 895per maria intendens? nec enim se segregat ipsaante obitum vivis ex artubus aut fugit exulsanguinis et carnis penetralia seque medullisexuit abductamve abigit de pectore vitam,viscerea sed sede manens speculatur acutis 900omnia luminibus et, qua circumtulit acremnaturae levis intuitum nullo obice rerumdisclusa, ante oculos subiectum prospicit orbem (p.268)atque orbis sub mole situm sordens elementum.obiacet interea tellus nec visibus obstat. 905quin si stelligerum vultus convertat ad axem,nil intercurrens obtutibus inpedit ignempervigilis animae, quamvis denseta graventurnubila et opposito nigrescat vellere caelum,sic arcana videt tacitis cooperta futuris 910corporeus Iohannis adhuc nec carne solutus,munere sed somni paulisper carne sequestraliber ad intuitum sensuque oculisque peragransordine dispositos Venturis solibus annos,procinctum videt angelicum iam iamque cremandi 915orbis in excidium, tristes 1 et percipit auremugitus gravium mundi sub fine tubarum.haec ille ante obitum membrorum carcere saeptus,secedente anima, non discedente videbat.nonne magis flatus sine corpore cuncta notabit 920corporis involucris tumulo frigente repostis?certa fides rapidos subterna nocte caminos,qui pollutam animam per saecula longa perenniigne coquunt, oculis longum per inane remotipauperis expositos; nec setius aurea dona 925iustorum dirimente chao rutilasque coronaseminus ostendi poenarum carcere mersis.hinc paradisicolae post ulcera dira beatoproditur infelix ululans in peste reatusspiritus inque vicem meritorum mutua cernunt. (p.270)930o Dee cunctiparens, animae dator, o Dee Christe,cuius ab ore Deus subsistit Spiritus unus,te moderante regor, te vitam principe duco,iudice te pallens trepido, te iudice eodemspem capio fore quidquid ago veniabile apud te, 935quamlibet indignum venia faciamque loquarque.confiteor; dimitte libens et parce fatenti.omne malum merui, sed tu bonus arbiter auferquod merui; meliora favens largire precantidona animae quandoque meae, cum corporis huius 940liquerit hospitium nervis, cute, sanguine, felle,ossibus exstructum, corrupta quod incola luxuheu nimium conplexa fovet, cum flebilis horaclauserit hos orbes, et conclamata iacebitmateries oculisque suis mens nuda fruetur, 945ne cernat truculentum aliquem de gente latronuminmitem, rabidum, vultuque et voce minaciterribilem, qui me maculosum aspergine morumin praeceps, ut praedo, trahat nigrisque ruenteminmergat specubus, cuncta exacturus ad usque 950quadrantem minimum damnosae debita vitae,multa in thensauris Patris est habitatio, Christe,disparibus discreta locis, non posco beatain regione domum; sint illic casta virorumagmina, pulvereum quae dedignantia censum 955divitias petiere tuas, sit flore perennicandida virginitas animum castrata recisum.at mihi Tartarei satis est si nulla ministrioccurrat facies, avidae nec flamma gehennae (p.272)devoret hanc animam mersam fornacibus imis. 960esto, cavernoso, quia sic pro labe necesse estcorporea, tristis me sorbeat ignis Averno:saltem mitificos incendia lenta vaporesexhalent aestuque calor languente tepescat;lux inmensa alios et tempora vincta coronis 965glorificent: me poena levis clementer adurat.