Carmina (Sidonius Apollinaris)

Cum iuvenem super astra Iovem natura locaretsusciperetque novus regna vetusta deus,certavere suum venerari numina numendisparibusque modis par cecinere sophos.Mars clangente tuba patris praeconia dixit 5laudavitque sono fulmina fulmineo;Arcas et Arcitenens fidibus strepuere sonoris,doctior hic citharae pulsibus, ille lyrae;Castalidumque chorus vario modulamine plausit,carminibus, cannis, pollice, voce, pede. 10sed post caelicolas etiam mediocria ferturcantica semideum sustinuisse deus.tunc Faunis Dryades Satyrisque Mimallones aptaefuderunt lepidum, rustica turba, melos.alta cicuticines liquerunt Maenala Panes 15postque chelyn placuit fistula rauca Iovi.hos inter Chiron, ad plectra sonantia saltans,flexit inepta sui membra facetus equi;semivir audiri meruit meruitque placere,quamvis hinnitum, dum canit, ille daret. 20ergo sacrum dives et pauper lingua litabatsummaque tunc voti victima cantus erat.sic nos, o Caesar, nostri spes maxima saecli,post magnos proceres parvula tura damus,audacter docto coram Victore canentes, 25aut Phoebi aut vestro qui solet ore loqui;qui licet aeterna sit vobis quaestor in aula,aeternum nobis ille magister erit.ergo colat variae te, princeps, hostia linguae;nam nova templa tibi pectora nostra facis. 30

Auspicio et numero fasces, Auguste, secundoserige et effulgens trabealis mole metalliannum pande novum consul vetus ac sine fastuscribere bis fastis; quamquam diademate crinemfastigatus eas umerosque ex more priorum 5includat Sarrana chlamys, te picta togarumpurpura plus capiat, quia res est semper ab aevorara frequens consul, tuque o cui laurea, Iane,annua debetur, religa torpore solutoquavis fronde comas, subita nec luce pavescas 10principis aut rerum credas elementa moveri,nil natura novat: sol hic quoque venit ab ortu.Hic est, o proceres, petiit quem Romula virtuset quem vester amor; cui se ceu victa procellisatque carens rectore ratis respublica fractam 15intulit, ut digno melius flectenda magistro,ne tempestates, ne te, pirata, timeret.te prece ruricola expetiit, te foedere iunctusadsensu, te castra tubis, te curia plausu,te punctis scripsere tribus collegaque misit 20te nobis regnumque tibi; suffragia tot suntquanta legit mundus, fateor, trepidavimus omnes,ne vellet collega pius permittere votopublica vota tuo. credet ventura propago?in nos ut possint, princeps, sic cuncta licere, 25de te non totum licuit tibi. facta priorumexsuperas, Auguste Leo; nam regna superstatqui regnare iubet: melius respublica vestranunc erit una magis, quae sic est facta duorum.Salve, sceptrorum columen, regina Orientis, 30orbis Roma tui, rerum mihi principe missoiam non Eoo solum veneranda Quiriti,imperii sedes, sed plus pretiosa quod exstasimperii genetrix. Rhodopen quae portat et Haemum,Thracum terra tua est, heroum fertilis ora. 35excipit hic natos glacies et matris ab alvoartus infantum molles nix civica durat.pectore vix alitur quisquam, sed ab ubere tractusplus potat per vulnus equum; sic lacte relictovirtutem gens tota bibit, crevere parumper: 40mox pugnam ludunt iaculis; hos suggerit illisnutrix plaga iocos, pueri venatibus aptilustra feris vacuant, rapto ditata iuventusiura colit gladii, consummatamque senectamnon ferro finire pudet: tali ordine vitae 45cives Martis agunt, at tu circumflua pontoEuropae atque Asiae commissam carpis utrimquetemperiem; nam Bistonios Aquilonis hiatusproxima Calchidici sensim tuba temperat Euri.interea te Susa tremunt ac supplice cultu 50flectit Achaemenius lunatum Persa tiaram.Indus odorifero crinem madefactus amomoin tua lucra feris exarmat guttur alumnis,ut pandum dependat ebur; sic trunca reportatBosphoreis elephas inglorius ora tributis. 55porrigis ingentem spatiosis moenibus urbem,quam tamen angustam populus facit; itur in aequormolibus et veteres tellus nova contrahit undas;namque Dicarcheae translatus pulvis harenaeintratis solidatur aquis durataque massa 60sustinet advectos peregrino in gurgite campos,sic te dispositam spectantemque undique portus,vallatam pelago terrarum commoda cingunt.fortunata sat es Romae partita triumphos,et iam non querimur: valeat divisio regni. 65concordant lancis partes; dum pondera nostrasuscipis, aequasti. Tali tu civis ab urbeProcopio genitore micas, cui prisca propagoAugustis venit a proavis; quem dicere dignonon datur eloquio, nec si modo surgat Averno 70qui cantu flexit scopulos digitisque canoriscompulit auritas ad plectrum currere silvas,cum starent Hebri latices cursuque ligatofluminis attoniti carmen magis unda sitiret.Huic quondam iuveni reparatio credita pacis 75Assyriae; stupuit primis se Parthus in annisconsilium non ferre senis; conterritus haesitquisque sedet sub rege satraps: ita vinxerat omneslegati genius, tremuerunt Medica rura,quaeque draconigenae portas non clauserat hosti, 80tum demum Babylon nimis est sibi visa patere,partibus at postquam statuit nova formula foedusProcopio dictante magis, iuratur ab illisignis et unda deus, nec non rata pacta futurahic divos testatur avos. Chaldaeus in extis 85pontificum de more senex arcana peregitmurmura; gemmantem pateram rex ipse retentansfudit turicremis carchesia cernuus aris.suscipit hinc reducem duplicati culmen honoris:patricius nec non peditumque equitumque magister 90praeficitur castris, ubi Tauri claustra cohercensAethiopasque vagos belli terrore relegansgurgite pacato famulum spectaret Orontem.Huic socer Anthemius, praefectus, consul et idem,iudiciis populos atque annum nomine rexit. 95purpureos Fortuna viros cum murice semperprosequitur; solum hoc tantum mutatur in illis,ut regnet qui consul erat. sed omittimus omnes:iam tu ad plectra veni, tritus cui casside crinisad diadema venit, rutilum cui Caesaris ostrum 100deposito thorace datur sceptroque replendamucrone est vacuata manus, cunabula vestraimperii fulsere notis et praescia tellusaurea converso promisit saecula fetu.te nascente ferunt exorto flumina melle 105dulcatis cunctata vadis oleique liquoresisse per attonitas baca pendente trapetas.protulit undantem segetem sine semine campuset sine se natis invidit pampinus uvis.hibernae rubuere rosae spretoque rigore 110lilia permixtis insultavere pruinis.tale puerperium quotiens Lucina resolvit,mos elementorum cedit regnique futurifit rerum novitate fides, venisse beatossic loquitur natura deos: constantis Iuli 115lambebant teneros incendia blanda capillos;Astyages Cyro pellendus forte nepotiinguinis expavit diffusum vite racemum;praebuit intrepido mammas lupa feta Quirino;Iulius in lucem venit dum laurea flagrat; 120magnus Alexander nec non Augustus habenturconcepti serpente deo Phoebumque Iovemquedivisere sibi: namque horum quaesiit unusCinyphia sub Syrte patrem; maculis genetricisalter Phoebigenam sese gaudebat haberi, 125Paeonii iactans Epidauria signa draconis.multos cinxerunt aquilae subitumque per orbemlusit venturas famulatrix penna coronas.ast hunc, egregii proceres, ad sceptra vocariiam tum nosse datum est, laribus cum forte paternis 130protulit excisus iam non sua germina palmes. imperii ver illud erat; sub imagine frondisdextra per arentem florebant omina virgam,at postquam primos infans exegerat annos,reptabat super arma patris, quamque arta terebat 135lammina cervicem gemina complexus ab ulnalivida laxatis intrabat ad oscula cristis,ludus erat puero raptas ex hoste sagittasfestina tractare manu captosque per arcusflexa reluctantes in cornua trudere nervos, 140nunc tremulum tenero iaculum torquere lacertoinque frementis equi dorsum cum pondere contiindutas Chalybum saltu transferre catenas,inventas agitare feras et fronde latentesquaerere, deprensas modo claudere cassibus artis, 145nunc torto penetrare veru: tum saepe fragorelaudari comitum, frendens cum belua ferrumferret et intratos exirent arma per armos,conde Pelethronios, alacer puer et venator,Aeacida, titulos, quamquam subiecta magistri 150terga premens et ob hoc securus lustra pererranstu potius regereris equo. non principe nostrospicula direxit melius Pythona superstansPaean, cum vacua turbatus paene pharetrafigeret innumeris numerosa volumina telis.Nec minus haec inter veteres audire sopbistas: 155Mileto quod crete Thales vadimonia culpas;Lindie quod Cleobule canis modus optimus esto;ex Ephyra totum meditaris quod Periander;Attice quodve Solon finem bene respicis aevi; 160Prienaee Bia, quod plus tibi turba malorum est;noscere quod tempus, Lesbo sate Pittace, suades;quod se nosse omnes vis, ex Lacedaemone Chilon.praeterea didicit varias, nova dogmata, sectas:quidquid laudavit Scythicis Anacharsis in arvis; 165quidquid legifero profecit Sparta Lycurgo;quidquid Erechtheis Cynicorum turba volutatgymnasiis, imitata tuos, Epicure, sodales;quidquid nil verum statuens Academia duplexpersonat; arroso quidquid sapit ungue Cleanthes; 170quidquid Pythagoras, Democritus, Heraclitusdeflevit, risit, tacuit; quodcumque Platonisingenium, quod in arce fuit, docet ordine temo,quae vel Aristoteles, partitus membra loquendi,argumentosis dat retia syllogismis; 175quidquid Anaximenes, Euclides, Archyta, Zenon,Arcesilas, Chrysippus Anaxagorasque dederunt,Socraticusque animus post fatum in Phaedone vivus,despiciens vastas tenuato in crure catenas,cum tremeret mors ipsa reum ferretque venenum 180pallida securo lictoris dextra magistro.praeterea quidquid Latialibus indere librisprisca aetas studuit, totum percurrere suetus:Mantua quas acies pelagique pericula lusitZmyrnaeas imitata tubas, quamcumque loquendi 185Arpinas dat consul opem, sine fine secutusfabro progenitum, spreto cui patre politaeloquiis plus lingua fuit, vel quidquid in aevummittunt Euganeis Patavina volumina chartis;qua Crispus brevitate placet, quo pondere Varro, 190quo genio Plautus, quo fulmine Quintilianus,qua pompa Tacitus numquam sine laude loquendus.His hunc formatum studiis, natalibus ortum,moribus imbutum princeps cui mundus ab Euroad Zephyrum tunc sceptra dabat, cui nubilis atque 195unica purpureos debebat nata nepotes,elegit generum; sed non ut deside luxufortuna soceri contentus et otia captansnil sibi deberet; comitis sed iure receptoDanuvii ripas et tractum limitis ampli 200circuit, hortatur, disponit, discutit, armat,sic sub patre Pius moderatus castra parentis,sic Marcus vivente Pio, post iura daturi,innumerabilibus legionibus imperitabant.hinc reduci datur omnis honos, et utrique magister 205militiae consulque micat, coniuncta potestaspatricii, celerique gradu privata cucurritculmina conscenditque senum puer ipse curulem,sedit et emerito iuvenis veteranus in auro.Iamque parens divos: sed vobis nulla cupido 210imperii; longam diademata passa repulsaminsignem legere virum, quem deinde legentemspernere non posses: soli tibi contulit unihoc Fortuna decus, quamquam te posceret ordo,ut lectus princeps mage quam videare relictus. 215post socerum Augustum regnas, sed non tibi venitpurpura per thalamos, et coniunx regia regnolaus potius quam causa fuit; nam iuris habenisnon generum legit respublica, sed generosum.fallor, bis gemino nisi cardine rem probat orbis: 220ambit te Zephyrus rectorem, destinat Eurus,ad Boream pugnas et formidaris ad Austrum.Ante tamen quam te socium collega crearet,perstrinxisse libet quos Illyris ora triumphosviderit, excisam quae se Valameris ab armis 225forte ducis nostri vitio deserta gemebat.haud aliter, caesus quondam cum Caepio roburdedidit Ausonium, subita cogente ruinaelectura ducem post guttura fracta Iugurthaeultum Arpinatem Calpurnia foedera lixam 230opposuit rabido respublica territa Cimbro.hic primum ut vestras aquilas provincia vidit,desiit hostiles confestim horrere dracones.ilicet edomiti bello praedaque carentesmox ipsi tua praeda iacent. Sed omittimus istos 235ut populatores: belli magis acta revolvo;quod bellum non parva manus /nec carcere fractoad gladiaturam tu Spartace vincte parasti,sed Scythicae vaga turba plagae, feritatis abundans,dira, rapax, vehemens, ipsis quoque gentibus illic 240barbara barbaricis, cuius dux Hormidac atquecivis erat. quis tale solum est moresque genusque:Albus Hyperboreis Tanais qua vallibus actusRiphaea de caute cadit, iacet axe sub Vrsaegens animis membrisque minax: ita vultibus ipsis 245infantum suus horror inest, consurgit in artummassa rotunda caput; geminis sub fronte cavernisvisus adest oculis absentibus; acta cerebriin cameram vix ad refugos lux pervenit orbes,non tamen et clausos; nam fornice non spatioso 250magna vident spatia, et maioris luminis usumperspicua in puteis compensant puncta profundis.tum, ne per malas excrescat fistula duplex,obtundit teneras circumdata fascia nares,ut galeis cedant: sic propter proelia natos 255maternus deformat amor, quia tensa genarumnon interiecto fit latior area naso.cetera pars est pulchra viris: stant pectora vasta,insignes umeri, succincta sub ilibus alvus.forma quidem pediti media est, procera sed exstat 260si cernas equites: sic longi saepe putantursi sedeant, vix matre carens ut constitit infans,mox praebet dorsum sonipes; cognata rearemembra viris: ita semper equo ceu fixus adhaeretrector; cornipedum tergo gens altera fertur, 265haec habitat, teretes arcus et spicula cordi,terribiles certaeque manus iaculisque ferendaemortis fixa fides et non peccante sub ictuedoctus peccare furor, gens ista repenteerumpens solidumque rotis transvecta per Histrum 270venerat et siccas inciderat orbita lymphas.hanc tu directus per Dacica rura vagantem contrais, aggrederis, superas, includis; et ut temetato spatio castrorum Serdica vidit,obsidione premis, quae te sic tempore multo 275in vallo positum stupuit, quod miles in agrosnec licitis nec furtivis excursibus ibat.cui deesset cum saepe Ceres semperque Lyaeus,disciplina tamen non defuit; inde propinquohoste magis timuere ducem, sic denique factum est 280ut socius tum forte tuus, mox proditor, illisfrustra terga daret commissae tempore pugnae.qui iam cum fugeret flexo pede cornua nudans,tu stabas acies solus, te sparsa fugaciexpetiit ductore manus, te Marte pedestri 285sudantem repetebat eques, tua signa secutusnon se desertum sensit certamine miles.I nunc et veteris profer praeconia Tulli,aetas cana patrum, quod pulchro hortamine mendaxocculuit refugi nutantia foedera Metti! 290nil simile est fallique tuum tibi non placet hostem,tunc vicit miles, dum se putat esse iuvandum:hic vicit postquam se comperit esse relictum,dux fugit: insequens; renovat certamina: vineis;clauditur: expugnas; elabitur: obruis atque 295Sarmaticae paci pretium sua funera ponis,paretur; iussum subiit iam transfuga letumatque peregrino cecidit tua victima ferro,ecce iterum, si forte placet, conflige, vetustas!Hannibal ille ferox ad poenam forte petitus, 300etsi non habuit ius vitae fine supremo,certe habuit mortis: quem caecus carcer et uncuset quem exspectabat fracturus guttura lictor,hausit Bebrycio constantior hospite virus;nam te qui fugit, mandata morte peremptus, 305non tam victoris periit quam iudicis ore.Nunc ades, o Paean, lauro cui grypas obuncosdocta lupata ligant quotiens per frondea loraflectis penniferos hederis bicoloribus armos;huc converte chelyn: non est modo dicere tempus 310Pythona exstinctum nec bis septena sonarevulnera Tantalidum, quorum tibi funera servatcantus et aeterno vivunt in carmine mortes,vos quoque, Castalides, paucis, quo numine nobisvenerit Anthemius gemini cum foedere regni, 315pandite: pax rerum misit qui bella gubernet.Auxerat Augustus naturae lege Severusdivorum numerum, quem mox Oenotria casumvidit ut aerei de rupibus Appennini,pergit caerulei vitreas ad Thybridis aedes, 320non galea conclusa genas (nec sutilis illicirculus inpactis loricam texuit hamis),sed nudata caput; pro crine racemifer exitplurima per frontem constringens oppida palmes,perque umeros teretes, rutilantes perque lacertos 325pendula gemmiferae mordebant suppara bullae,segnior incedit senio venerandaque membraviticomam retinens baculi vice nectit ad ulmum.sed tamen Vbertas sequitur: quacumque propinquat,incessu fecundat iter; comitataque gressum 330laeta per impressas rorat Vindemia plantas. Ilicet ingreditur Tiberini gurgitis antrum,currebat fluvius residens et harundinis altaeconcolor in viridi fluitabat silva capillo;dat sonitum mento unda cadens, licet hispida saetis 335suppositis multum sedaret barba fragorem;pectore ructabat latices lapsuque citatosulcabat madidam iam torrens alveus alvum,terretur veniente dea manibusque remissisremus et urna cadunt, veniae tum verba paranti 340illa prior: venio viduatam praesule nostroper te, si placeat, lacrimis inflectere Romam:expetat Aurorae partes fastuque remotohoc unum praestet, iam plus dignetur amari,instrue quas quaerat vires orbique iacenti 345quo poscat dic orbe caput, quemcumque creavitaxe meo natum, confestim fregit in illoimperii Fortuna rotas, hinc Vandalus hostisurget et in nostrum numerosa classe quotannismilitat excidium, conversoque ordine fati 350torrida Caucaseos infert mihi Byrsa furores,praeterea invictus Ricimer, quem publica fatarespiciunt, proprio solus vix Marte repellitpiratam per rura vagum, qui proelia vitansvictorem fugitivus agit. quis sufferat hostem 355qui pacem pugnamque negat? nam foedera nullacum Ricimere iacit, quem cur nimis oderit audi.incertum crepat ille patrem, cum serva sit illicerta parens; nunc, ut regis sit filius, effertmatris adulterium, tum livet quod Ricimerem 360in regnum duo regna vocant; nam patre Suebus,a genetrice Getes. simul et reminiscitur illud,quod Tartesiacis avus huius Vallia terrisVandalicas turmas et iuncti Martis Halanosstravit et occiduam texere cadavera Calpen. 365quid veteres narrare fugas, quid damna priorum?Agrigentini recolit dispendia campi,inde furit, quod se docuit satis iste nepotemillius esse viri quo viso, Vandale, semperterga dabas, nam non Siculis inlustrior arvis 370tu, Marcelle, redis, per quem tellure mariquenostra Syracusios presserunt arma penates;nec tu cui currum Curii superare, Metelle,contigit, ostentans nobis elephanta frequentem,grex niger albentes tegeret cum mole iugales 375auctoremque suum celaret pompa triumphi.Noricus Ostrogothum quod continet, iste timetur;Gallia quod Rheni Martem ligat, iste pavori est;quod consanguineo me Vandalus hostis Halanodiripuit radente, suis hic ultus ab armis. 380sed tamen unus homo est nec tanta pericula solustollere, sed differe potest: modo principe nobisest opus armato, veterum qui more parentumnon mandet sed bella gerat, quem signa moventemterra vel unda tremant, ut tandem iure recepto 385Romula desuetas moderentur classica classes.Audiit illa pater, simul annuit. itur in urbem,continuo videt ipse deam, summissus adorat,pectus et exsertam tetigerunt cornua mammam;mandatas fert inde preces; quas diva secuta 390apparat ire viam. laxatos torva capillosstringit et inclusae latuerunt casside turres;infula laurus erat. bullis hostilibus asperapplicat a laeva surgentem balteus ensem,inseritur clipeo victrix manus; illius orbem 395Martigenae, lupa, Thybris, Amor, Mars, Ilia complent.fibula mordaci refugas a pectore vestesdente capit, micat hasta minax, quercusque tropaeiscurva tremit placitoque deam sub fasce fatigat.perpetuo stat planta solo, sed fascia primos 400sistitur ad digitos, retinacula bina cothurnismittit in adversum vincto de fomite pollex,quae stringant crepidas et concurrentibus ansisvinclorum pandas texant per crura catenas.ergo sicut erat liquidam transvecta per aethram 405nascentis petiit tepidos Hyperionis ortus.Est locus Oceani, longinquis proximus Indis,axe sub Eoo, Nabataeum tensus in Eurum:ver ibi continuum est, interpellata nec ullisfrigoribus pallescit humus, sed flore perenni 410picta peregrinos ignorant arva rigores;halant rura rosis, indiscriptosque per agrosfragrat odor; violam, cytisum, serpylla, ligustrum,lilia, narcissos, casiam, colocasia, caltas,costum, malobathrum, myrrhas, opobalsama, tura 415parturiunt campi; nec non pulsante senectahinc rediviva petit vicinus cinnama Phoenix.hic domus Aurorae rutilo crustante metallobacarum praefert leves asprata lapillos.diripiunt diversa oculos et ab arte magistra 420hoc vincit, quodcumque vides; sed conditur omnissub domina praesente decor, nimioque ruboregemmarum varios perdit quia possidet ignes.fundebat coma pexa crocos flexoque lacertolutea depressus comebat tempora pecten. 425fundebant oculi radios; color igneus illis,non tamen ardor erat, quamvis de nocte recussaexcepti soleant sudorem fingere rores.pectora bis cingunt zonae, parvisque papillisinvidiam facit ipse sinus; pars extima pepli 430perfert puniceas ad crura rubentia rugas.sic regina sedet solio; sceptri vice dextramlampadis hasta replet; Nox adstat proxima divae,iam refugos conversa pedes, ac pone tribunalpromit Lux summum vix intellecta cacumen. 435hinc Romam liquido venientem tramite cernensexsiluit propere et blandis prior orsa loquellisquid, caput o mundi, dixit, mea regna revisis?quidve iubes? paulum illa silens atque aspera miscensmitibus haec coepit:

venio (desiste moveri 440nec multum trepida), non ut mihi pressus Araxesimposito sub ponte fluat nec ut ordine priscoIndicus Ausonia potetur casside Ganges,aut ut tigriferi pharetrata per arva Niphatisdepopuletur ovans Artaxata Caspia consul. 445non Pori modo regna precor nec ut hisce lacertisfrangat Hydaspeas aries inpactus Erythras.non in Bactra feror nec committentia pugnasnostra Semiramiae rident ad classica portae.Arsacias non quaero domus nec tessera castris 450in Ctesiphonta datur, totum hunc tibi cessimus axem:et nec sic mereor nostram ut tueare senectam?omne quod Euphraten Tigrimque interiacet olimsola tenes: res empta mihi est de sanguine Crassi,ad Carrhas pretium scripsi; nec inulta remansi 455aut periit sic emptus ager; si fallo, probasti,Ventidio mactate Sapor, nec sufficit istud:Armenias Pontumque dedi, quo Marte petitumdicat Sulla tibi; forsan non creditur uni:consule Lucullum. taceo iam Cycladas omnes: 460adquisita meo servit tibi Creta Metello,transcripsi Cilicas: hos Magnus fuderat olim.adieci Syriae, quos nunc moderans, Isauros:hos quoque sub nostris domuit Servilius annis.concessi Aetolos veteres Acheloiaque arva, 465transfudi Attalicum male credula testamentum;Epirum retines: tu scis cui debeat illamPyrrhus, in Illyricum specto te mittere iuraac Macetum terras: et habes tu, Paule, nepotes.Aegypti frumenta dedi: mihi vicerat olim 470Leucadiis Agrippa fretis. Iudaea tenetursub dicione tua, tamquam tu miseris illucinsignem cum patre Titum, tibi Cypria mercesfertur: pugnaces ego pauper laudo Catones.Dorica te tellus et Achaica rura tremiscunt, 475tendis et in bimarem felicia regna Corinthon:dic, Byzantinus quis rem tibi Mummius egit?

Sed si forte placet veteres sopire querellas,Anthemium concede mihi. sit partibus istisAugustus longumque Leo; mea iura gubernet 480quem petii; patrio vestiri murice natamgaudeat Euphemiam sidus divale parentis.adice praeterea privatum ad publica foedus:sit socer Augustus genero Ricimere beatus;nobilitate micant: est vobis regia virgo, 485regius ille mihi. si concors annuis istud,mox Libyam sperare dabis, circumspice taedasantiquas: par nulla tibi sic copula praesto est.proferat hic veterum thalamos discrimine partosGraecia, ni pudor est: reparatis Pisa quadrigis 490suscitet Oenomaum, natae quem fraude cadentemcerea destituit resolutis axibus obex;procedat Colchis prius agnita virgo maritocrimine quam sexu; spectet de carcere circipallentes Atalanta procos et poma decori 495Hippomenis iam non pro solo colligat auro;Deianira, tuas Achelous gymnade pinguisinlustret taedas et ab Hercule pressus anhelolassatum foveat rivis rivalibus hostem:quantumvis repetam veteris conubia saecli, 500transcendunt hic heroas, heroidas illa.hos thalamos, Ricimer, Virtus tibi pronuba poscitatque Dionaeam dat Martia laurea myrtum.ergo age, trade virum non otia pigra foventemdeliciisque gravem, sed quem modo nauticus urit 505aestus Abydenique sinus et Sestias oraHellespontiacis circumclamata procellis;quas pelagi fauces non sic tenuisse vel illumcrediderim cui ruptus Athos, cui remige Medoturgida silvosam currebant vela per Alpem; 510nec Lucullanis sic haec freta cincta carinis,segnis ad insignem sedit cum Cyzicon hostis,qui cogente fame cognata cadavera mandensvixit morte sua. sed quid mea vota retardo?trade magis. 515Tum pauca refert Tithonia coniunx: duc age, sancta parens, quamquam mihi maximus ususinvicti summique ducis, dum mitior exsteset non disiunctas melius moderemur habenas.nam si forte placet veterum meminisse laborum,et qui pro patria vestri pugnaret Iuli, 520ut nil plus dicam, prior hinc ego Memnona misi.Finierant; geminas iunxit Concordia partes,electo tandem potitur quod principe Roma.nunc aliquos voto simili vel amore, vetustas,te legisse crepa, numquam non invida summis 525emeritisque viris. Brenni contra arma Camillumprofer ab exilio Cincinnatoque securesexpulso Caesone refer flentemque parentema rastris ad rostra roga, miseroque tumultupelle prius, quos victa petas; si ruperit Alpes 530Poenus, ad adflictos condemnatosque recurre;improbus ut rubeat Barcina clade Metaurus,multatus tibi consul agat, qui milia fundensHasdrubalis, rutilum sibi cum fabricaverit ensem,concretum gerat ipse caput, longe altera nostri 535gratia iudicii est: scit se non laesus amari.Sed mea iam nimii propellunt carbasa flatus;siste, Camena, modos tenues, portumque petentiiam placido sedeat mihi carminis ancora fundo,at tamen, o princeps, quae nunc tibi classis et arma 540tractentur, quam magna geras quam tempore parvo,si mea vota deus produxerit, ordine rectoaut genero bis mox aut te ter consule dicam.nam modo nos iam festa vocant, et ad Vlpia poscuntte fora, donabis quos libertate, Quirites, 545quorum gaudentes exceptant verbera malae.perge, pater patriae, felix atque omine faustocaptivos vincture novos absolve vetustos.

Quid faceret laetas segetes, quod tempus amandummessibus et gregibus, vitibus atque apibus,ad Maecenatis quondam sunt edita nomen;hinc, Maro, post audes arma virumque loqui,at mihi Petrus erit Maecenas temporis huius; 5nam famae pelagus sidere curro suo.si probat, emittit, si damnat carmina, celat,nec nos ronchisono rhinocerote notat.i, liber: hic nostrum tutatur, crede, pudorem;hoc censore etiam displicuisse placet. 10

Tityrus ut quondam patulae sub tegmine fagivolveret inflatos murmura per calamos,praestitit adflicto ius vitae Caesar et agri,nec stetit ad tenuem celsior ira reum;sed rus concessum dum largo in principe laudat, 5caelum pro terris rustica Musa dedit;nec fuit inferius Phoebeia dona referre:fecerat hic dominum, fecit et ille deum.et tibi, Flacce, acies Bruti Cassique secutocarminis est auctor qui fuit et veniae. 10sic mihi diverso nuper sub Marte cadentiiussisti invicto, victor, ut essem animo,serviat ergo tibi servati lingua poetaeatque meae vitae laus tua sit pretium,non ego mordaci fodiam modo dente Maronem 15nec civem carpam, terra Sabella, tuum.res minor ingenio nobis, sed Caesare maior;vincant eloquio, dummodo nos domino.

Concipe praeteritos, respublica, mente triumphos:imperium iam consul habet, quem purpura non plusquam lorica operit, cuius diademata frontemnon luxu sed lege tegunt, mentisque laborumpost palmam palmata venit; decora omnia regni 5accumulant fasces et princeps consule crescit,personat ergo tuum caelo, rure, urbibus, undisexsultans Europa sophos, quod rector habens,victor qui fueras, fateor, trepidaverat orbisdum non vis vicisse tibi nimioque pudore 10quod regnum mereare doles tristique repulsanon moderanda subis quae defendenda putasti.Sederat exserto bellatrix pectore Roma,cristatum turrita caput, cui pone capacicasside prolapsus perfundit terga capillus. laetitiam censura manet terrorque pudore 15crescit, et invita superat virtute venustas.ostricolor pepli textus, quem fibula tortomordax dente forat; tum quidquid mamma refundittegminis, hoc patulo concludit gemma recessu. 20hinc fulcit rutilus spatioso circite laevumumbo latus; videas hic crasso fusa metalloantra Rheae fetamque lupam, quam fauce retectablandiri quoque terror erat; quamquam illa vorareMartigenas et picta timet; pars proxima Thybrim 25exprimit; hic scabri fusus sub pumice tofiproflabat madidum per guttura glauca soporem;pectus palla tegit, quam neverat Ilia coniunx,liquenti quae iuncta toro vult murmura lymphistollere et undosi somnum servare mariti. 30ista micant clipeo; cuspis trabe surgit eburna,ebria caede virum, propter Bellona tropaeumexstruit et quercum captivo pondere curvat,consurgit solium saxis quae caesa rubentiAethiopum de monte cadunt, ubi sole propinquo 35nativa exustas adflavit purpura rupes.iungitur hic Synnas, Nomadum lapis additur istic,antiquum mentitus ebur; post caute Laconummarmoris herbosi radians interviret ordo.Ergo ut se mediam solio dedit, advolat omnis 40terra simul, tum quaeque suos provincia fructusexposuit: fert Indus ebur, Chaldaeus amomum,Assyrius gemmas, Ser vellera, tura Sabaeus,Atthis mel, Phoenix palmas, Lacedaemon olivum,Arcas equos, Epirus equas, pecuaria Gallus, 45arma Chalybs, frumenta Libys, Campanus Iacchum,aurum Lydus, Arabs guttam, Panchaia myrrham,Pontus castorea, blattam Tyrus, aera Corinthus;Sardinia argentum, naves Hispania defertfulminis et lapidem; scopulos iaculabile fulgur 50fucat et accensam silicem fecunda maritatira deum; quotiens caelum se commovet illic,plus ibi terra valet.

Subito flens Africa nigrasprocubuit lacerata genas et cernua frontemiam male fecundas in vertice fregit aristas 55ac sic orsa loqui:

venio pars tertia mundi,infelix felice uno. famula satus olimhic praedo et dominis exstinctis barbara dudumsceptra tenet tellure mea penitusque fugatanobilitate furens quod non est non amat hospes. 60o Latii sopite vigor, tua moenia ridetinsidiis cessisse suis: non concutis hastam?non pro me vel capta doles? tua nempe putantursurgere fata malis et celsior esse ruina;sed melius, quod terror abit: iam vincere restat, 65si pugnas ut victa soles. Porsenna superbumTarquinium impingens complevit milite TuscoIaniculum quondam; sed dum perrumpere portasobsidione parat totam te pertulit unoCoclitis in clipeo; presserunt milia solum 70multa virum pendente via; nec ponte solutocum caderet cecidit, rex idem denique morteadmonitus scribae didicit sibi bella moverinon solum cum bella forent; mox pace petitain regnum rediit, non tam feriente fugatus 75quam flagrante viro. steterat nam corde gelatoScaevola et apposito dextram damnaverat igni,plus felix peccante manu, cum forte satellespalleret constante reo tormentaque captiis fugeret qui tortor erat. Brennum tremuisti, 80post melior: quodcumque tuum est, quodcumque vocaris,iam solus Tarpeius erat; sed reppulit unustum quoque totam aciem, Senones dum garrulus ansernuntiat et vigilat vestrum sine milite fatum,me quoque (da veniam quod bellum gessimus olim) 85post Trebiam Cannasque domas, Romanaque tectaHannibal ante meus quam nostra Scipio vidit.quid merui? fatis cogor tibi bella movere,cum volo, cum nolo. trepidus te territat hostis,sed tutus claudente freto, velut hispidus alta 90sus prope tesqua iacet claususque cacuminat albisos nigrum telis gravidum; circumlatrat ingensturba canum, si forte velit concurrere campo;ille per obiectos vepres tumet atque superbit,vi tenuis fortisque loco, dum proximus heia! 95venator de colle sonet: vox nota magistrilassatam reparat rabiem; tum vulnera caecusfastidit sentire furor, quid proelia differs?quid mare formidas, pro cuius saepe triumphiset caelum pugnare solet? quid quod tibi princeps 100est nunc eximius, quem praescia saecula clamantventurum excidio Libyae, qui tertius ex meaccipiet nomen? debent hoc fata labori,Maioriane, tuo. quem cur conscendere classemac portus intrare meos urbemque subire, 105si iubeas, cupiam, paucis ex ordine fabor.

Fertur, Pannoniae qua Martia pollet Acincus,Illyricum rexisse solum cum tractibus Histrihuius avus; nam Theudosius, quo tempore SirmiAugustum sumpsit nomen, per utramque magistrum 110militiam ad partes regni venturus EoasMaiorianum habuit. Latiis sunt condita fastisfacta ducis quotiens Scythicis inlata colonisclassica presserunt Hypanim, Peucenque rigentemmente salutatis inrisit lixa pruinis. 115hunc socerum pater huius habet, vir clarus et unoculmine militiae semper contentus, ut unumcasibus in dubiis iunctus sequeretur amicum.non semel oblatis temptavit fascibus illumAetio rapere aula suo, sed perstitit ille, 120maior honoratis: coepit pretiosior essesic pretio non capta fides, erat ille quod olimquaestor consulibus: tractabat publica iureaera suo: tantumque modum servabat ut illumnarraret rumor iam rebus parcere nati, 125Senserat hoc sed forte ducis iam livida coniunxaugeri famam pueri, suffusaque bilicoxerat internum per barbara corda venenum,ilicet explorat caelum totamque volutispercurrit mathesim numeris, interrogat umbras, 130fulmina rimatur, libras videt, undique gaudenssecretum rapuisse deo. sic torva PelasgumColchis in aplustri steterat trepidante maritoAbsyrtum Sparsura patri facturaque caesigermani plus morte nefas, dum funere pugnat 135et fratrem sibi tela facit; vel cum obruit ignemtaurorum plus ipsa calens texitque trementemfrigida flamma virum, quem defendente venenointer flagrantes perhibent alsisse iuvencos.

Ergo animi dudum impatiens, postquam audiit isti 140imperium et longum statui, laniata lacertosingreditur, qua strata viri, vocemque furentemhis rupit:

secure iaces, oblite tuorum,o piger: et mundo princeps (sic saecula poscunt)Maiorianus erit; clamant hoc sidera signis, 145hoc homines votis, isti quid sidera quaero,fatum aliud cui fecit amor? nil fortius illo,et puer est cupidus numquam, sed parcus habendi;pauper adhuc iam spargit opes, ingentia suadetconsilia et sequitur, totum quod cogitat altum est, 150urget quod sperat, ludum si forte retexam,consumit quidquid iaculis fecisse putarisistius una dies: tribus hunc tremuere sagittisanguis, cervus, aper. non sic libravit in hostemspicula qui nato serpentis corpore cincto 155plus timuit cum succurrit, dum iactibus isdeminteritum vitamque daret stabilemque teneretcorde tremente manum, totamque exiret in artemspe propiore metus, dans inter membra duorumunius mortem, libeat decernere caestu: 160cessit Eryx Siculus, simili nec floruit arteSparta, Therapnaea pugilem cum gymnade pinguemstratus Bebryciis Amycus suspexit harenis.qui vigor in pedibus! frustra sibi natus OphelteSicaniam tribuit palmam, plantasque superbas 165haud ita per siccam Nemeen citus extulit Arcas,cuius in Aetolo volitantem pulvere matremhorruit Hippomenes, multo qui caespite circicontemptu praemissus erat, cum carceris antroemicuit pernix populo trepidante virago, 170nil toto tactura gradu, cum pallidus illerespiceret medium post se decrescere campumet longas ad signa vias flatuque propinquopressus in hostili iam curreret anxius umbra,donec ad anfractum metae iam iamque relictus 175concita ter sparso fregit vestigia pomo.qui videt hunc equitem Ledaeum spernit alumnumac iuvenem, Sthenoboea, tuum, cui terga vetustaspennati largitur equi Lyciamque Chimaeramquem superasse refert, vulnus cum sustulit unum 180tres animas, vitam tum si tibi fata dedissent,Maioriane ferox, vetuisses Castora frenos,Pollucem caestus, Alconem spicula nosse,Bellerophonteis insultaturus opimis.si clipeum capiat, vincit Telamone creatum, 185qui puppes inter Graias contra Hectoris ignemipsam etiam infidi classem defendit Vlixis.missile si quanto iaculetur pondere quaeris,segnius insertae trepidans pro fasce Camillaeexcussit telum Metabus, nec turbine tanto 190stridula Pelidae per Troilon exiit ornus;nec sic heroum tardantem busta CreontemAtticus Aegides rupit Marathonide quercu;nec sic intortum violatae Phoebados ultrixin Danaos fulmen iecit, cum Graecia Troiae 195noctem habuit similemque facem fixusque Caphereicautibus inter aquas flammam ructabat Oileus.

Parva loquor, quid quod, quotiens tibi bella geruntur,discipulus, non miles adest? et fingit alumnum:aemulus econtra spectat, quod viceris odit 200et quos vineis amat. totus dormitat ad istummagnus Alexander, patris quem gloria torsit.quid faciam infelix? nato quae regna paraboexclusa sceptris Geticis, respublica si mepraeterit et parvus super hoc Gaudentius huius 205calcatur fatis? istum iam Gallia laudatquodque per Europam est. rigidis hunc abluit undisRhenus, Arar, Rhodanus, Mosa, Matrona. Sequana Ledus,Clitis, Elaris, Atax, Vacalis; Ligerimque bipenniexcisum per frusta bibit, cum bella timentes 210defendit Turonos, aberas; post tempore parvopugnastis pariter, Francus qua Cloio patentesAtrebatum terras pervaserat. hic coeuntesclaudebant angusta vias arcuque subactumvicum Helenam flumenque simul sub tramite longo 215artus suppositis trabibus transmiserat agger.illic te posito pugnabat ponte sub ipsoMaiorianus eques, fors ripae colle propinquobarbaricus resonabat hymen Scythicisque choreisnubebat flavo similis nova nupta marito. 220hos ergo, ut perhibent, stravit; crepitabat ad ictuscassis et oppositis hastarum verbera thoraxarcebat squamis, donec conversa fugatushostis terga dedit; plaustris rutilare videresbarbarici vaga festa tori coniectaque passim 225fercula captivasque dapes cirroque madenteferre coronatos redolentia serta lebetas,ilicet increscit Mavors thalamique refringitplus ardens Bellona faces; rapit esseda victornubentemque nurum, non sic Pholoetica monstra 230atque Pelethronios Lapithas Semeleius Euanmiscuit, Haemonias dum flairimant orgia matreset Venerem Martemque cient ac prima cruentosconsumunt ad bella cibos Bacchoque rotatopocula tela putant, cum crudescente tumultu 235polluit Emathium sanguis Centauricus Othryn.nec plus nubigenum celebrentur iurgia fratrum:hic quoque monstra domat, rutili quibus arce cerebriad frontem coma tracta iacet nudata que cervixsaetarum per damna nitet, tum lumine glauco 240albet aquosa acies ac vultibus undique rasispro barba tenues perarantur pectine cristae.strictius assutae vestes procera cohercentmembra virum, patet his altato tegmine poples,latus et angustam suspendit balteus alvum. 245excussisse citas vastum per inane bipenneset plagae praescisse locum clipeosque rotareludus et intortas praecedere saltibus hastasinque hostem venisse prius; puerilibus annisest belli maturus amor. si forte premantur 250seu numero seu sorte loci, mors obruit illos,non timor; invicti perstant animoque supersuntiam prope post animam, tales te teste fugavitet laudante viros, quisnam ferat? omnia tecum,te sine multa facit, pugnant pro principe cuncti: 255quam timeo, ne iam iste sibi! si regna tenebit,huic vineis, quodcumque domas. nil fata relinquunthic medium: percussor enim si respuis esse,servus eris. certe recto si tramite servatsidera Chaldaeus, novit si gramina Colchus, 260fulgura si Tuscus, si Thessalus elicit umbras,si Lyciae sortes sapiunt, si nostra volatufata locuntur aves, doctis balatibus Hammonsi sanctum sub Syrte gemit, si denique verum,Phoebe, Themis, Dodona, canis, post tempora nostra 265Iulius hic Augustus erit. coniunctus amorepraeterea est iuveni, grandis quem spiritus armatregis avi. quo te vertas? ad culmina mundihic fatum fert, ambo animum, consurge simulqueaggredere ignaros, neutrum mactare valebis, 270si iubeas utrumque mori; sed necte dolosasblanditias uni, ferro tamen iste petatur.quid loquor incassum? nihil est quod tanta cavemus:ut regnet victurus erit!

Commotus in irasAetius sic pauca refert: 4 compesce furentis 275impia vota animi, mortem mandare valeboinsontis, taceam nostri? quisquamne precaturut sine criminibus crimen fiat bene nasci?ad poenam quis fata vocet? tua viscera ferro,Maioriane, petam, Phoebus si nocte refulget, 280Luna die, duplex ponto si plaustra novaturParrhasis, Atlantem Tanais, si Bagrada cernitCaucason, Hercynii nemoris si stipite lintristexta Nabataeum pro Rheno sulcat Hydaspen,si bibit Hispanus Gangen tepidisque ab Erythris 285ad Tartesiacum venit Indus aquator Hiberum,si se Pollucis perfundit sanguine Castor,Thesea Pirithoi, Pyladen si stravit Orestaevel furibunda manus, raperet cum Taurica sacramatricida pius. sed ne sprevisse dolorem 290forte tuum videar, vivat careatque parumpermilitia, heu! potuit nobis, nisi triste putasses,fortunam debere suam.

Sic fatur et illumrure iubet patrio suetos mutare labores,fatorum currente rota, quo disceret, agri 295quid possessorem maneat, quos denique moresius civile paret, ne solam militis artemferret ad imperium, suspenderat ilicet armaemeritus iuvenis, sterilis ieiunia terraevomere fecundans. sic quondam consule curvo 300vertebas campos, paulum si pace sequestraclassica laxasses, fortis cui laeva regebatstivam post aquilas, humili dum iuncta caminovictoris fumum biberet palmata bubulci.

Principis interea gladio lacrimabile fatum 305clauserat Aetius; cuius quo tutius illemagna Palatinis coniungeret agmina turmis,evocat hunc precibus, sed non se poena moratursanguinis effusi (numerum collegerat ergo,non animum populi): ferri mala crimina ferro 310solvit et in vestram plus concidit ille ruinam,iam tunc imperium praesentis principis aureavolvebant bona fata colu; sed publica damnainvidiam fugere viri. quicumque fueruntnomen in Augustum lecti, tenuere relictum 315Caesaribus solium: postquam tu capta laboras,hic quod habet fecit. Traianum Nerva vocavit,cum pignus iam victor erat: Germanicus essetut titulis, meritis fuerat, res ordine currit;hanc ambit famam quisquis sic incipit. olim 320post Capreas Tiberi, post turpia numina Gai,censuram Claudi, citharam thalamosque Neronis,post speculi immanis pompam, quo se ille videbathinc turpis, quod pulcher, Otho, post quina Vitellimilia famosi ventris damnata barathro, 325his titulis princeps lectus similique laboreVespasianus erat.

Sed ne fortasse latronisme clausam virtute putes, consumpsit in illovim gentis vitae vitium; Scythicam feritatemnon vires, sed vota tenent, spoliisque potitus 330immensis robur luxu iam perdidit omnequo valuit dum pauper erat. mea viscera pro sein me nunc armat; laceror tot capta per annosure suo, virtute mea, fecundaque poenisquos patiar pario, propriis nil conficit armis: 335Gaetulis, Nomadis, Garamantibus Autololisque,Arzuge, Marmarida, Psyllo, Nasamone timetursegnis, et ingenti ferrum iam nescit ab auro.ipsi autem color exsanguis, quem crapula vexatet pallens pinguedo tenet, ganeaque perenni 340pressus acescentem stomachus non explicat auram,par est vita suis; non sic Barcaeus opimamHannibal ad Capuam periit, cum fortia bellointer delicias mollirent corpora Baiaeet, se Lucrinas qua vergit Gaurus in undas, 345bracchia Massylus iactaret nigra natator.atque ideo hunc dominum saltem post saecula tantaultorem mihi redde, precor, ne dimicet ultraCarthago Italiam contra.

Sic fata doloreingemuit lacrimisque preces adiuvit obortis. 350his haec Roma refert: longas succinge querellas,o devota mihi: vindex tibi nomine divumMaiorianus erit. sed paucis pauca retexam.ex quo Theudosius communia iura fugatoreddidit auctoris fratri, cui guttura fregit 355post in se vertenda manus, mea Gallia rerumignoratur adhuc dominis ignaraque servit.ex illo multum periit, quia principe clauso,quisquis erat, miseri diversis partibus orbisvastari sollemne fuit. quae vita placeret, 360cum rector moderandus erat? contempta tot annosnobilitas iacuit: pretium respublica fortirettulit invidiam, princeps haec omnia nostercorrigit atque tuum vires ex gentibus addensad bellum per bella venit; nam maximus isse est, 365non pugnasse labor, terimus cur tempora verbis?pervenit et vincit. tali sermone peractumconcilium, verbisque deae famulante metalloaurea concordes traxerunt fila sorores.Hos me quos cecini Romae Libyaeque labores 370vota hominum docuere loqui; iam tempus ad illaferre pedem quae fanda mihi vel Apolline muto:pro Musis Mars vester erit. conscenderat AlpesRaetorumque iugo per longa silentia ductusRomano exierat populato trux Alamannus 375perque Cani quondam dictos de nomine camposin praedam centum noviens dimiserat hostes,iamque magister eras: Burconem dirigis illoexigua comitante manu, sed sufficit istudcum pugnare iubes; certa est victoria nostris 380te mandasse acies; peragit fortuna triumphumnon populo, sed amore tuo; nolo agmina campoquo mittis paucos, felix te respicit isteeventus belli; certatum est iure magistri,Augusti fato. nuper ferus hostis aperto 385errabat lentus pelago, postquam ordine vobisordo omnis regnum dederat, plebs, curia, miles,et collega simul. Campanam flantibus Austrisingrediens terram securum milite Mauroagricolam aggreditur; pinguis per transtra sedebat 390Vandalus opperiens praedam, quam iusserat illuccaptivo capiente trahi, sed vestra repenteinter utrumque hostem dederant sese agmina planisquae pelagus collemque secant portumque reductoefficiunt flexu fluvii, perterrita primum 395montes turba petit, trabibus quae clausa relictispraedae praeda fuit; tum concitus agmine totoin pugnam pirata coit: pars lintre cavataiam dociles exponit equos, pars ferrea textaconcolor induitur, teretes pars explicat arcus 400spiculaque infusum ferro latura venenum,quae feriant bis missa semel, iam textilis anguisdiscurrit per utramque aciem, cui guttur adactisturgescit zephyris; patulo mentitur hiatuiratam pictura famem, pannoque furorem 405aura facit quotiens crassatur vertile tergumflatibus et nimium iam non capit alvus inane.at tuba terrisono strepuit grave rauca fragore,responsat clamor lituis, virtusque repenteignavis vel parva furit, cadit undique ferrum, 410hinc tamen in iugulos: hunc torta falarica iactuproterit, ad mortem vix cessatura secundam;hunc conti rotat ictus; equo ruit aclyde fossusille veruque alius; iacet hic simul alite telo,absentem passus dextram; pars poplite secto 415mortis ad invidiam vivit, partemque cerebrihic galeae cum parte rapit, fortique lacertodisicit ancipiti miserabile sinciput ense.ut primum versis dat tergum Vandalus armis,succedit caedes pugnae: discrimine nullo 420sternuntur passim campis, et fortia quaequefecit iners, trepidante fuga mare pallidus intratet naves pertransit eques, turpique natatude pelago ad cymbam rediit, sic tertia Pyrrhiquondam pugna fuit: caesis cum milibus illum 425Dentatus premeret, lacerae vix fragmina classistraxit in Epirum qui Chaonas atque Molossos,qui Thracum Macetumque manus per litora vestrasparserat et cuius vires Oenotria pallensipsaque, quae petiit, trepidaverat uncta Tarentus. 430hostibus expulsis campum, qui maximus exstat,iam lustrare vacat; videas hic strage sub illautrorumque animos: nullus non pectore caesus,quisquis vester erat; nullus non terga foratus,illorum quisquis, clamant hoc vulnera primi 435praedonum tum forte ducis, cui regis avarinarratur nupsisse soror, qui pulvere caecoclausus et elisus pilis vestigia turpisgestat adhuc probrosa fugae, sic agmina vestracum spoliis campum retinent et Marte fruuntur. 440Interea duplici texis dum litore classeminferno superoque mari, cadit omnis in aequorsilva tibi nimiumque diu per utrumque recisus,Appennine, latus, navali qui arbore divesnon minus in pelagus nemorum quam mittis aquarum. 445Gallia continuis quamquam sit lassa tributis,hoc censu placuisse cupit nec pondera sentitquae prodesse probat, non tantis maior AtridesCarpathium texit ratibus cum Doricus hostisSigeas rapturus opes Rhoeteia clausit 450Pergama; nec tantae Seston iuncturus AbydoXerxes classis erat tumidas cum sterneret undaset pontum sub ponte daret, cum stagna superboirrupit temerata gradu turmaeque frequentesHellespontiaco persultavere profundo; 455nec sic Leucadio classis Mareotica portuActiacas abscondit aquas, in bella maritidum venit a Phario dotalis turba Canopo,cum patrio Cleopatra ferox circumdata sistromilite vel piceo fulvas onerata carinas 460Dorida diffusam premeret Ptolomaide gaza.hoc tu non cultu pugnas, sed more priorumdite magis ferro, merito cui subiacet aurumdivitis ignavi, tales ne sperne rebelles:etsi non acies, decorant tamen ista triumphos. 465nec me Lageam stirpem memorasse pigebithostis ad exemplum vestri; namque auguror hisdemregnis fortunam similem, cum luxus in illaparte sit aequalis nec peior Caesar in ista.Ilicet aggrederis quod nullus tempore nostro 470Augustus potuit: rigidum septemplicis Histriagmen in arma rapis. nam quidquid languidus axiscardine Sithonio sub Parrhase parturit Vrsa,hoc totum tua signa pavet; Bastarna, Suebus,Pannonius, Neurus, Chunus, Geta, Dacus, Halanus, 475Bellonotus, Rugus, Burgundio, Vesus, Alites,Bisalta, Ostrogothus, Procrustes, Sarmata, Moschuspost aquilas venere tuas; tibi militat omnisCaucasus et Scythicae potor Tanaiticus undae,quid faciat fortuna viri? quascumque minatur, 480has tremuit iam Roma manus; modo principe sub tene metuat prope parva putat, nisi serviat illiquod timuit regnante alio. Iam castra movebaset te diversis stipabant milia signis;obsequium gens una negat, quae nuper ab Histro 485rettulit indomitum solito truculentior agmenquod dominis per bella caret, populoque superboTuldila plectendas in proelia suggerit iras.hic tu vix armis positis iterum arma retractas:Bistonides veluti Ciconum cum forte pruinas 490Ogygiis complent thiasis, seu Strymonos arvisseu se per Rhodopen seu qua nimbosus in aequorvolvit Hyperboreis in cautibus Hismarus Hebrumdat somno vaga turba, simul lassata quiescuntorgia et ad biforem reboat nec tibia flatum; 495vix requies, iam † ponte ligant † rotat enthea thyrsumBassaris et maculis Erythraeae nebridos horrensexcitat Odrysios ad marcida tympana mystas.tu tamen hanc differs poenam, sed sanguinis auctormaioris, dum parcis, eras. non pertulit ultra 500hoc pro te plus cauta manus vestrumque pudoremsprevit pro vobis; primi cadit hostia belliquisque rebellis erat. praedam quoque dividis illis,mens devota quibus fuerat: quae territa servitexemplo, gaudet pretio. Pharsalica Caesar 505arva petens subitas ferro compescuit iras;sed sua membra secans, ut causae mole coactus,flevit quos perimit; vestris haec proficit armisseditio: quodcumque iubes, nisi barbarus audit,hic cadit, ut miles timeat. 510Iam tempore brumae Alpes marmoreas atque occurrentia iunctosaxa polo rupesque vitri siccamque minantesper scopulos pluviam primus pede carpis et idemlubrica praemisso firmas vestigia conto.coeperat ad rupis medium quae maxima turba est 515interno squalere gelu, quod colle supinoartatis conclusa viis reptare rigentinon poterat revoluta solo: fors unus ab illoagmine, canentem cuius rota triverat Histrum,exclamat: gladios malo et sollemne quieta 520quod frigus de morte venit; mea torpor inertimembra rigore ligat, quodam mihi corpus adustumfrigoris igne perit, sequimur sine fine laboriinstantem iuvenem; quisquis fortissimus ille estaut rex aut populus, castris modo clausus aprica 525vel sub pelle iacet; nos anni vertimus usum.quod iubet hic lex rebus erit; non flectitur umquama coeptis damnumque putat si temporis irasvel per damna timet, qua dicam gente creatumquem Scytha non patior? cuius lac tigridis infans 530Hyrcana sub rupe bibit? quae sustulit istumaxe meo gravior tellus? en vertice summoalgentes cogit turmas ac frigora ridet,dum solus plus mente calet, cum classica regisArctoi sequerer, Romani principis arma 535Caesareumque larem luxu torpere perenniaudieram: dominos nil prodest isse prioressi rex hic quoque fortis erat. maiora parantemdicere de scopulo verbis accendis amaris:quisquis es, oppositi metuis qui lubrica clivi, 540frange cutem pendentis aquae scalptoque fluentosit tibi lympha gradus, turpes depone querelas;otia frigus habent, numquid mihi membra biformisHylaei natura dedit? num Pegasus alisadiuvit, quidquid gradior, pennasque volanti 545dat? Calais Zetusque mihi, quem ninguida cerniscalcantem iam dorsa iugi? vos frigora frangunt,vos Alpes? iam iam studeam pensare pruinas;aestatem sub Syrte dabo. sic agmina voceerigis exemploque levas primusque labores 550aggrederis, quoscumque iubes; tum cetera paretturba libens, servit propriis cum legibus auctor.Qui tibi praeterea comites quantusque magistermilitiae, vestrum post vos qui compulit agmen,sed non invitum! dignus cui cederet uni 555Sulla acie, genio Fabius, pietate Metellus,Appius eloquio, vi Fulvius, arte Camillus,si praefecturae quantus moderetur honoremvir quaeras, tendit patulos qua Gallia fines,vix habuit mores similes cui teste senatu 560in se etiam tractum commiserat Vlpius ensem,qui dictat modo iura Getis, sub iudice vestropellitus ravum praeconem suspicit hostis.quid loquar hic illum qui scrinia sacra gubernat,qui, cum civilis dispenset partis habenas, 565sustinet armati curas, interprete sub quoflectitur ad vestras gens effera condiciones?quid laudare Petrum parvis, temeraria Clio,viribus aggrederis? cuius dignatur ab oreCaesar in orbe loqui, licet et quaestore diserto 570polleat; attamen hic nuper, placidissime princeps,obside percepto nostrae de moenibus urbisvisceribus miseris insertum depulit ensem.et quia lassatis nimium spes unica rebusvenisti, nostris, petimus, succurre ruinis 575Lugdunumque tuam, dum praeteris, aspice victor:otia post nimios poscit te fracta labores.cui pacem das, redde animum: lassata iuvencicervix deposito melius post sulcat aratrotelluris glaebam solidae, bove, fruge, colono, 580civibus exhausta est. stantis fortuna latebat;dum capitur, vae quanta fuit! post gaudia, princeps,delectat meminisse mali. populatibus, ignietsi concidimns, veniens tamen omnia tecumrestituis: fuimus vestri quia causa triumphi, 585ipsa ruina placet, cum victor scandere currumincipies crinemque sacrum tibi more priorumnectet muralis, vallaris, civica lauruset regum aspicient Capitolia fulva catenas,cum vesties Romam spoliis, cum divite cera 590pinges Cinyphii captiva mapalia Bocchi,ipse per obstantes populos raucosque fragorespraecedam et tenui, sicut nunc, carmine dicamte geminas Alpes, Syrtes te, te mare magnum,te freta, te Libycas pariter domuisse catervas, 595ante tamen vicisse mihi. quod lumina flectisquodque serenato miseros iam respicis ore,exsultare libet: memini, cum parcere velles,hic tibi vultus erat; mitis dat signa venustas,annue: sic vestris respiret Byrsa tropaeis, 600sic Parthus certum fugiat Maurusque timorealbus eat; sic Susa tremant positisque pharetrisexarmata tuum circumstent Bactra tribunal.

Pallados armisonae festum dum cantibus ortumpersonat Ismario Thracia vate chelys,et dum Mopsopium stipantur per Marathonem,qui steterant fluvii, quaeque cucurrit humus:dulcisonum quatitur fidibus dum pectine murmur, 5has perhibent laudes laude probasse deam.Diva, Gigantaei fudit quam tempore belliarmatus partus vertice dividuo:quam neque Deliacis peperit Latona sub antris,fixura errantem Cyclada pignoribus. 10Nec quae Cadmaeis pariens Alciden in oris,suspendit triplici nocte puerperium.Nec cuius pluvio turris madefacta metallo est,cum matrem impleret filius aurigena.Sed te, cum trepidum spectaret Phlegra tonantem, 15impulit excussam vertice ruptus apex.Cumque deos solae traherent in praelia vires,confusum valde te sine robur erat.Protulit ut mox te patrius sapientia vertex,tum mage vicerunt cum te habuere dei. 20Te propter cessit manibus constructa tremendis,iam prope per rutilum machina tensa polum.Pindos, Othrys, Pholoe, dextris cecidere Gigantum,decidit et Rhoeti iam gravis Ossa manu.Sternitur Aegaeon Briareos, Ephialta, Mimasque, 25arctoas sueti lambere calce rotas.Enceladus patri iacuit, fratrique Typhoeus,Euboicam hic rupem sustinet, hic Siculam.Hinc sese ad totam genitricem transtulit Orpheus,et docuit chordas dicere Calliopen. 30Assurrexerunt Musae sub laude Sororis,et placuit divae carmine plus pietas.Quod si maternas laudes cantasse favori est,nec valeo priscas aequiparare fides:publicus hic pater est, vovi cui carmen, Avitus: 35materia est maior, si mihi Musa minor.

Phoebe, peragrato tandem visurus in orbequem possis perferre parem, da lumina caelo:sufficit hic terris, nec se iam signifer astrisiactet, Marmaricus quem vertice conterit Atlans:sidera sunt isti. quae sicut mersa nitescunt, 5adversis sic Roma micat, cui fixus ab ortuordo fuit crevisse malis, modo principe surgitconsule; nempe, patres, collatos cernere fascesvos iuvat et sociam sceptris mandasse curulem:credite, plus dabitis: currus, iam necte bifrontes, 10anceps Iane, comas duplicique accingere lauro,principis anterior, iam consulis iste coruscatannus, et emerita trabeis diademata crescunt,incassum iam, Musa, paves quod propulit Austervela ratis nostrae; pelago quia currere famae 15coepimus, en sidus, quod nos per caerula servet.Forte pater superum prospexit ab aethere terras:ecce viget quodcumque videt; mundum reparasseaspexisse fuit; solus fovet omnia nutus,iamque ut conveniant superi, Tegeaticus ales 20nunc plantis, nunc fronte volat, vix contigit arvaet toto descendit avo: mare terra vel aerindigenas misere deos. germane Tonantis,prime venis, viridi qui Dorida findere currusuetus in attonita spargis cito terga serenum; 25umentes Nymphas Phorcus comitatur ibiqueglaucus, Glauce, venis, vatum et certissime Proteu,certus eras. longo veniunt post ordine divi:pampineus Liber, Mars trux, Tirynthius hirtus,nuda Venus, fecunda Ceres, pharetrata Diana, 30Iuno gravis, prudens Pallas, turrita Cybebe,Saturnus profugus, vaga Cynthia, Phoebus ephebus,Pan pavidus, Fauni rigidi, Satyri petulantes.convenere etiam caelum virtute tenentes,Castor equo, Pollux caestu, Perseius harpe, 35fulmine Vulcanus, Tiphys rate, gente Quirinus.quis canat hic aulam caeli, rutilantia cuiusipsa pavimentum sunt sidera? Iam pater aureotranquillus sese solio locat, inde prioresconsedere dei (fluviis quoque contigit illo, 40sed senibus, residere loco, tibi, maxime fluctuEridane et flavis in pocula fracte Sygambris,Rhene tumens, Scythiaeque vagis equitate catervis Hister et ignotum plus notus, Nile, per ortum):cum procul erecta caeli de parte trahebat 45pigros Roma gradus, curvato cernua colloora ferens; pendent crines de vertice, tectipulvere, non galea, clipeusque impingitur aegrisgressibus, et pondus, non terror, fertur in hasta,utque pii genibus primum est adfusa Tonantis, 50testor, sancte parens, inquit, te numen et illud,quidquid Roma fui: summo satis obruta fatoinvideo abiectis; pondus non sustinet ampliculminis arta domus nec fulmen vallibus instat,quid, rogo, bis seno mihi vulture Tuscus haruspex 55portendit? iaciens primae cur moenia gentiominibus iam celsa fui, dum collis Etruscifundamenta iugis aperis mihi, Romule pauper?plus gladio secura fui cum turbine iunctome Rutulus, Veiens pariterque Auruncus et Aequus, 60Hernicus et Volscus premerent, sat magna videbaret tibi dum rumpit vitiatum femina ferrocorpus et ad castum remeas, pudor erute, vulnus.iam cum vallatam socio me clausit EtruscoTarquinius: pro Muci ignes! pro Coclitis undae! 65pro dolor! hic quonam est qui sub mea iura redegitSamnitem, Gurges, Volsci qui terga cecidit,Marcius, et Senones fundens dictator et exul?Fabricii vitam vellem, mortes Deciorum,vel sic vincentem vel sic victos: mea redde 70principia, heu! quo nunc pompae ditesque triumphiet pauper consul? Libycum mea terruit axemcuspis et infido posui iuga tertia Poeno.Indorum Ganges, Colchorum Phasis, AraxesArmeniae, Ger Aethiopum Tanaisque Getarum 75Thybrinum tremuere meum. me Teutone iunctoquondam fracte subis Cimber, gladiisque gravatasante manus solas iussi portare catenas,vae mihi! qualis eram, cum per mea iussa iuberentSulla, Asiatogenes, Curius, Paulus, Pompeius 80Tigrani, Antiocho, Pyrrho, Persae, Mithridati pacemac regna, fugam, vectigal, vincla, venenum.Sauromatem taceo ac Moschum solitosque cruentumlac potare Getas ac pocula tingere venisvel, cum diffiigiunt, fugiendos tum mage Persas. 85nec terras dixisse sat est: fulgentibus armistot maria intravi duce te longeque remotassole sub occiduo gentes. victricia Caesarsigna Caledonios transvexit ad usque Britannos;fuderit et quamquam Scotum et cum Saxone Pictum, 90hostes quaesivit, quem iam natura vetabatquaerere plus homines, vidit te frangere Leucas,trux Auguste, Pharon, dum classicus Actia milesstagna quatit profugisque bibax Antonius armisincestam vacuat patrio Ptolomaida regno. cumque prius stricto quererer de cardine mundi, 95nec limes nunc ipsa mihi. plus, summe deorum,sum iusto tibi visa potens quod Parthicus ultrorestituit mea signa Sapor positoque tiarafunera Crassorum flevit dum purgat, et hinc iam 100(pro dolor!) excusso populi iure atque senatusquod timui incurri; sum tota in principe, totaprincipis, et fio lacerum de Caesare regnum,quae quondam regina fui; Capreasque Tiberiet caligas Gai Claudi censura secuta est 105et vir morte Nero; tristi Pisone verendumGalbam sternis, Otho, speculo qui pulcher haberidum captas, ego turpis eram; mihi foeda Vitelliintulit ingluvies ventrem, qui tempore parvoregnans sero perit; lassam post inclitus armis 110Vespasianus habet, Titus hinc, post hunc quoque frater;post quem tranquillus vix me mihi reddere Nervacoepit, adoptivo factus de Caesare maior;Vlpius inde venit, quo formidata SygambrisAgrippina fuit, fortis, pius, integer, acer. 115talem capta precor. Traianum nescio si quisaequiperet, ni fors iterum tu, Gallia, mittasqui vincat. lacrimae vocem clausere precantis,et quidquid superest luctus rogat, undique caeliassurgunt proceres, Mars, Cypris, Romulus et qui 120auctores tibi, Roma, dei; iam mitior ipsaflectitur atque iras veteres Saturnia donat.Iuppiter ista refert:

Fatum, quo cuncta regunturquoque ego, non licuit frangi, sat celsa laborantsemper, et elatas nostro de munere vires 125invidit Fortuna sibi; sed concipe magnos,quamquam fracta, animos, si te Porsenna solutoplus timuit de ponte fremens, si moenia captamox Brenni videre fugam, si denique dirum Hannibalem iuncto terrae caelique tumultu 130reppulimus (cum castra tuis iam proxima murisstarent, Collina fulmen pro turre cucurrit,atque illic iterum timuit natura paventempost Phlegram pugnare Iovem): torpentia tollelumina, detersam mentem caligo relinquat. 135te mirum est vinci; incipies cum vincere, mirumnon erit. utque tibi pateat quo surgere tandemfessa modo possis, paucis, cognosce, docebo.

Est mihi, quae Latio se sanguine tollit alumnam,tellus clara viris, cui non dedit optima quondam 140rerum opifex natura parem; fecundus ab urbepollet ager, primo qui vix proscissus aratrosemina tarda sitit vel luxuriante iuvencoarcana exponit piceam pinguedine glaebam,assurrexit huic, coxit quod torridus Auster, 145Niliacum Libycumque solum, collataque semperarida Mygdoniae damnarunt Gargara falces;Apulus et Calaber cessit, spes unica rerum,hanc, Arverne, colens nulli pede cedis in armis,quosvis vineis equo. testis mihi Caesaris esto 150hic nimium Fortuna pavens, cum colle repulsusGergoviae castris miles vix restitit ipsis,hos ego tam fortes volui, sed cedere Avitumdum tibi, Roma, paro, rutilat cui maxima dudumstemmata complexum germen, palmata cucurrit 155per proavos, gentisque suae te teste, Philagri,patricius resplendet apex. sed portio quanta esthaec laudum, laudare patres, quos quippe curuleset praefecturas constat debere nepoti?sint alii per quos se postuma iactet origo, 160et priscum titulis numeret genus alter: Avite,nobilitas tu solus avos. libet edere tantigesta viri et primam paucis percurrere vitam.

Solverat in partum generosa puerpera castiventris onus; manifesta dedi mox signa futuri 165principis ac totam fausto trepidi patris aulamimplevi augurio, licet idem grandia naticulparet fata et pueri iam regna videret,sed sibi commissum tanto sub pignore cernensmundi depositum, ne quid tibi, Roma, periret, 170iuvit fortunam studio. Iactantia primummembra dedit nivibus, glaciemque inrumpere plantisiussit et attritas parvum ridere pruinas,surgentes animi Musis formantur et illoquo Cicerone tonas; didicit quoque facta tuorum 175ante ducum; didicit pugnas libroque relegitquae gereret campo, primus vix coeperat esseex infante puer, rabidam cum forte cruentisrictibus atque escas ieiuna fauce parantemplus catulis stravit (fuerant nam fragmina propter) 180arrepta de caute lupam, fractusque molaridissiluit vertex et saxum vulnere sedit,sic meus Alcides, Nemeae dum saltibus errat,occurrit monstro vacuus, non robora portans,non pharetras; stetit ira fremens atque hoste propinquo 185consuluit solos virtus decepta lacertos.

Parva quidem, dicenda tamen: quis promptior istotensa catenati summittere colla Molossiet lustris recubare feras interprete narediscere non visas et in aere quaerere plantas? 190iam si forte suem latratibus improbus Vmberterruit, albentes nigro sub gutture lunasfrangere ludus erat colluctantique lacertovasta per adversas venabula cogere praedas,quam pulchrum, cum forte domum post lustra revertens 195horrore splenderet apri virtusque repugnansproderet invitum per fortia facta pudorem!sic Pandioniis castae Tritonidos arvisHippolytus roseo sudum radiabat ab ore,sed simul a gemino flagrans cum Cressa furore 200transiit adfectu matres et fraude novercas.

Quid volucrum studium, dat quas natura rapacesin vulgus prope cognatum? quis doctior istoinstituit varias per nubila iungere lites?alite vincit aves, celerique per aethera plausu 205hoc nulli melius pugnator militat unguis.

Nec minus haec inter civilia iura secutuseligitur primus, iuvenis, solus, mala fractaealliget ut patriae poscatque informe reddivectigal, procerum tum forte potentior illic, 210post etiam princeps, Constantius omnia praestat,indole defixus tanta et miratus in annisparvis grande bonum vel in ore precantis ephebiverba senis.

Ducis hinc pugnas et foedera regumpandere, Roma, libet, variis incussa procellis 215bellorum regi Getico tua Gallia pacispignora iussa dare est, inter quae nobilis obsestu, Theodore, venis; quem pro pietate propinquiexpetis in media pelliti principis aulatutus, Avite, fide. probat hoc iam Theudoris altum 220exemplum officii, res mira et digna relatu,quod fueris blandus regi placuisse feroci,hinc te paulatim praelibat sensibus imisatque nimis vult esse suum; sed spernis amicumplus quam Romanum gerere, stupet ille repulsam 225et plus inde places, rigidum sic, Pyrrhe, videbasFabricium, ingestas animo cum divite fugitpauper opes, regem temnens, dum supplice censupignus amicitiae vili mendicat ab auro.

Aetium interea, Scythico quia saepe duello est 230edoctus, sequeris; qui, quamquam celsus in armis,nil sine te gessit, cum plurima tute sine illo.nam post Iuthungos et Norica bella subactovictor Vindelico Belgam, Burgundio quem truxpresserat, absolvit iunctus tibi. vincitur illic 235cursu Herulus, Chunus iaculis Francusque natatu,Sauromata clipeo, Salius pede, falce Gelonus,vulnere vel si quis plangit cui Messe feriri estac ferro perarasse genas vultuque minacirubra cicatricum vestigia defodisse. 240Inlustri iam tum donatur celsus honore,squameus et rutilis etiamnunc livida cristisora gerens vix arma domum sordentia castrisrettulerat: nova bella iterum pugnamque sub ipsisiam patriae muris periurus commovet hostis. 245Litorius Scythicos equites tum forte subactocelsus Aremorico Geticum rapiebat in agmenper terras, Arverne, tuas; qui proxima quaequediscursu, flammis, ferro, feritate, rapinisdelebant, pacis fallentes nomen inane. 250huius tum famulum quidam truculentior horum,mox feriende, feris; ruit ille et tristia fatacommendat domino absenti partemque futuramvindictae moriens Stygium spe portat ad amnem.et iam fama viro turres portasque tuenti 255intuitu pavidae plebis perfert scelus actum.excutitur, restat, pallet, rubet, alget et ardet,ac sibimet multas vultum variata per unumira facit facies, vel, qui mos saepe dolenti,plus amat extinctum; tandem prorumpit et arma, 260arma fremit, pinguisque etiamnum sanguine ferturlorica, obtusus per barbara vulnera contusatque sub assiduis dentatus caedibus ensis.includit suras ocreis capitique micantemimponit galeam, fulvus cui crescit in altum 265conus et iratam iaculatur vertice lucem.et iam scandit equum vulsisque a cardine portisemicat; adsistunt socio Virtusque Dolorqueet Pudor: armatas pilo petit impiger alaspugnando pugnam quaerens, pavidumque per agmen 270multorum interitu compensat quod latet unus.sic Phrygium Emathia victorem cuspide poscensAeacides caeso luctum frenavit amico,per mortes tot, Troia, tuas (nam vilia per seagmina) contentus ruere strictumque per amplos 275exserere gladium populos; natat obruta tellussanguine, dumque hebetat turba grave caedua telumabsens in cuncto sibi vulnere iam cadit Hector.proditus ut tandem tanti qui causa tumultus,inquit Avitus: Age, Scythica nutrite sub Arcto, 280qui furis et caeso tantum qui fidis inermi,congredere armato, multum tibi praestitit iraiam mea: concessi pugnam iubeoque resistas;certantem mactasse iuvat. sic fatur et aequorprosilit in medium, nec non ferus advenit hostis. 285ut primum pectus vel comminus ora tulere,hic ira tremit, ille metu. iam cetera turbadiversis trepidat votis variosque per ictuspendet ab eventu, sed postquam prima, secundatertiaque acta rota est, venit ecce et celsa cruentum 290perforat hasta virum, post et confinia dorsicedit transfosso ruptus bis pectore thorax,et dum per duplicem sanguis singultat hiatumdividua ancipitem carpserunt vulnera vitam.

Haec post gesta viri (temet, Styx livida, testor) 295intemerata mihi praefectus iura regebat;et caput hoc sibimet solitis defessa ruinisGallia suscipiens Getica pallebat ab ira. ,nil prece, nil pretio, nil milite fractus agebatAetius; capto terrarum damna patebant 300Litorio; in Rhodanum proprios producere finesTheudoridae fixum, nec erat pugnare necesse,sed migrare Getis, rabidam trux asperat iramvictor; quod sensit Scythicum pro moenibus hostem,imputat; et nil est gravius, si forsitan umquam 305vincere contingat, trepido, postquam undique nullumpraesidium ducibusque tuis nil, Roma, relictum est,foedus, Avite, novas; saevum tua pagina regemlecta domat; iussisse sat est te, quod rogat orbis.credent hoc umquam gentes populique futuri? 310littera Romani cassat quod, barbare, vineis.iura igitur rexit; namque hoc quoque par fuit, ut tumassertor fieret legum qui nunc erit auctor,ne dandus populis princeps, caput, induperator,Caesar et Augustus solum fera proelia nosset. 315Iam praefecturae perfunctus culmine tandemse dederat ruri (numquam tamen otia, numquamdesidia imbellis, studiumque et cura quietoarmorum semper): subito cum rupta tumultubarbaries totas in te transfuderat Arctos, 320Gallia, pugnacem Rugum comitante GelonoGepida trux sequitur; Scirum Burgundio cogit;Chunus, Bellonotus, Neurus, Bastarna, Toringus,Bructerus, ulvosa vel quem Nicer alluit undaprorumpit Francus; cecidit cito secta bipenni 325Hercynia in lintres et Rhenum texuit alno;et iam terrificis diffuderat Attila turmisin campos se, Belga, tuos. vix liquerat AlpesAetius, tenue et rarum sine milite ducensrobur in auxiliis, Geticum male credulus agmen 330incassum propriis praesumens adfore castris.nuntius at postquam ductorem perculit, Hunosiam prope contemptum propriis in sedibus hostemexspectare Getas, versat vagus omnia secumconsilia et mentem curarum fluctibus urget. 335tandem nutanti sedit sententia celsumexorare virum, collectisque omnibus unaprincipibus coram supplex sic talibus infit:orbis, Avite, salus, cui non nova gloria nunc estquod rogat Aetius, voluisti, et non nocet hostis; 340vis: prodest, inclusa tenes tot milia nutu,et populis Geticis sola est tua gratia limes;infensi semper nobis pacem tibi praestant.victrices, i, prome aquilas; fac, optime, Chunos,quorum forte prior fuga nos concusserat olim, 345bis victos prodesse mihi. sic fatur, et illepollicitus votum fecit spem. protinus indeavolat et famulas in proelia concitat iras.ibant pellitae post classica Romula turmae,ad nomen currente Geta; timet aere vocari 350dirutus, opprobrium, non damnum barbarus horrens.hos ad bella trahit iam tum spes orbis Avitus,vel iam privatus vel adhuc, sic cinnama bustocollis Erythraei portans Phoebeius alesconcitat omne avium vulgus; famulantia currunt 355agmina, et angustus pennas non explicat aer.

Iam prope fata tui bis senas vulturis alascomplebant (scis namque tuos, scis, Roma, labores):Aetium Placidus mactavit semivir amens;vixque tuo impositum capiti diadema, Petroni: 360ilico barbaries, nec non sibi capta videriRoma Getis tellusque suo cessura furori;raptores ceu forte lupi, quis nare sagacimonstrat odor pinguem clausis ab ovilibus auram,irritant acuuntque famem portantque rapinae 365in vultu speciem, patulo ieiunia rictufallentes; iam iamque tener spe frangitur agnusatque absens avido crepitat iam praeda palato,quin et Aremoricus piratam Saxona tractussperabat, cui pelle salum sulcare Britannum 370ludus et assuto glaucum mare findere lembo.Francus Germanum primum Belgamque secundumsternebat, Rhenumque, ferox Alamanne, bibebasRomani ripis et utroque superbus in agrovel civis vel victor eras. sed perdita cernens 375terrarum spatia princeps iam Maximus, unumquod fuit in rebus, peditumque equitumque magistrumte sibi, Avite, legit, collati rumor honorisinvenit agricolam, flexi dum forte ligonisexercet dentes vel pando pronus aratro 380vertit inexcoctam per pinguia iugera glaebam,sic quondam ad patriae res fractas pauper arator,Cincinnate, venis veterem cum te induit uxorante boves trabeam dictatoremque salignaeexcepere fores atque ad sua tecta ferentem 385quod non persevit, turpique e fasce gravatavile triumphalis portavit purpura semen.

Ut primum ingesti pondus suscepit honoris,legas qui veniam poscant, Alamanne, furori,Saxonis incursus cessat, Chattumque palustri 390alligat Albis aqua; vixque hoc ter menstrua totumluna videt, iamque ad populos ac rura ferocitenta Getae pertendit iter, qua pulsus ab aestuOceanus refluum spargit per culta Garunnam;in flumen currente mari transcendit amarus 395blanda fluenta latex, fluviique impacta per alveumsalsa peregrinum sibi navigat unda profundum.hic iam disposito laxantes frena duelloVesorum proceres raptim suspendit ab irarumor, succinctum referens diplomate Avitum 400iam Geticas intrare domos positaque parumpermole magisterii legati iura subisse.

Obstupuere duces pariter Scythicusque senatuset timuere, suam pacem ne forte negaret,sic rutilus Phaetonta levem cum carperet axis 405iam pallente die flagrantique excita mundopax elementorum fureret vel sicca propinquussaeviret per stagna vapor limusque sitiretpulvereo ponti fundo, tunc unica Phoebiinsuetum clemens exstinxit flamma calorem. 410Hic aliquis tum forte Getes, dum falce recoctaictibus informat saxoque cacuminat ensem,iam promptus caluisse tubis, iam iamque frequenticaede sepulturus terram non hoste sepulto,claruit ut primum nomen venientis Aviti, 415exclamat: periit bellum, date rursus aratra.otia si replico priscae bene nota quietis,non semel iste mihi ferrum tulit, o pudor! o di!tantum posse fidem! quid foedera lenta minaris,in damnum mihi fide meum? compendia pacis 420et praestare iubes nos et debere, quis umquamcrederet? en Getici reges, parere volentes,inferius regnasse putant! nec dicere saltimdesidiae obtentu possum te proelia nolle:pacem fortis amas. iam partes sternit Avitus; 425insuper et Geticas praemissus continet irasMessianus; adhuc mandasti, et ponimus arma.quid restat quod posse velis? quod non sumus hostesparva reor; prisco tu si mihi notus in actu es,auxiliaris ero: vel sic pugnare licebit. 430Haec secum rigido Vesus dum corde volutat,ventum in conspectum fuerat, rex atque magisterpropter constiterant; hic vultu erectus, at illelaetitia erubuit veniamque rubore poposcit,post hinc germano regis, hinc rege retento 435Palladiam implicitis manibus subiere Tolosam.haud secus insertis ad pulvinaria palmisRomulus et Tatius foedus iecere, parentumcum ferro et rabidis cognato in Marte maritisHersilia inseruit Pallantis colle Sabinas.

Interea incautam furtivis Vandalus armis 440te capit, infidoque tibi Burgundio ductuextorquet trepidas mactandi principis iras.heu facinus! in bella iterum quartosque laboresperfida Elisseae crudescunt classica Byrsae. ' 445nutristis quod, fata, malum? conscenderat arcesEuandri Massyla phalanx montesque QuiriniMarmarici pressere pedes rursusque revexitquae captiva dedit quondam stipendia Barce.exsilium patrum, plebis mala, principe caeso 450captivum imperium ad Geticas rumor tulit aures,luce nova veterum coetus de more Getarumcontrahitur; stat prisca annis viridisque senectusconsulis; squalent vestes ac sordida macrolintea pinguescunt tergo, nec tangere possunt 455altatae suram pelles, ac poplite nudoperonem pauper nodus suspendit equinum.

Postquam in consilium seniorum venit honorapauperies pacisque simul rex verba poposcit,dux ait: optassem patriis securus in arvis 460emeritam, fateor, semper fovisse quietem,ex quo militiae post munia trina superbumpraefecturae apicem quarto iam culmine rexi.sed dum me nostri princeps modo Maximus orbisignarum, absentem procerum per mille repulsas 465ad lituos post iura vocat voluitque sonorispraeconem mutare tubis, promptissimus istudarripui officium, vos quo legatus adirem.foedera prisca precor, quae nunc meus ille teneret,iussissem si forte, senex cui semper Avitum 470sectari crevisse fuit. tractare solebamres Geticas olim; scis te nescisse frequenterquae suasi nisi facta, tamen fortuna prioremabripuit genium; periit quodcumque merebarcum genitore tuo. Narbonem tabe solutum 475ambierat (tu parvus eras); trepidantia cingensmilia in infames iam iamque coegerat escas;iam tristis propriae credebat defore praedae,si clausus fortasse perit, cum nostra probavitconsilia et refugo laxavit moenia bello. 480teque ipsum (sunt ecce senes) hoc pectore fultumhae flentem tenuere manus, si forsitan altrixte mihi, cum nolles, lactandum tolleret, ecceadvenio et prisci repeto modo pignus amoris.si tibi nulla fides, nulla est reverentia patris, 485i durus pacemque nega.

Prorumpit ab omnimurmur concilio fremitusque, et proelia damnansseditiosa ciet concordem turba tumultum.tum rex effatur: dudum, dux inclite, culpoposcere te pacem nostram, cum cogere possis 490servitium, trahere ac populos in bella sequaces.ne, quaeso, invidiam patrio mihi nomine inuras:quid mereor, si nulla iubes? suadere sub illoquod poteras, modo velle sat est, solumque moratur,quod cupias, nescisse Getas. mihi Romula dudum 495per te iura placent, parvumque ediscere iussitad tua verba pater docili quo prisca Maroniscarmine molliret Scythicos mihi pagina mores;iam pacem tum velle doces, sed percipe quae sitcondicio obsequii: forsan rata pacta probabis. 500testor, Roma, tuum nobis venerabile nomenet socium de Marte genus (vel quidquid ab aevo,nil te mundus habet melius, nil ipsa senatu),me pacem servare tibi vel velle abolerequae noster peccavit avus, quem fuscat id unum, 505quod te, Roma, capit; sed di si vota secundant,excidii veteris crimen purgare valebitultio praesentis, si tu, dux inclite, solumAugusti subeas nomen, quid lumina flectis?invitum plus esse decet, non cogimus istud, 510sed contestamur: Romae sum te duce amicus,principe te miles, regnum non praeripis ulli,nec quisquam Latias Augustus possidet arces;qua vacat, aula tua est. testor, non sufficit istud,ne noceam; atque tuo hoc utinam diademate fiat, 515ut prosim! suadere meum est; nam Gallia si tecompulerit, quae iure potest, tibi pareat orbis,ne pereat. dixit pariterque in verba petitadat sanctam cum fratre fidem, discedis, Avite,maestus, qui Gallos scires non posse latere 520quod possint servire Getae te principe, namquecivibus ut patuit trepidis te foedera ferre,occurrunt alacres ignaroque ante tribunalsternunt; utque satis sibimet numerosa coissenobilitas visa est, quam saxa nivalia Cotti 525despectant, variis nec non quam partibus ambitTyrrheni Rhenique liquor, vel longa Pyreneiquam iuga ab Hispano seclusam iure cohercent,aggreditur nimio curarum pondere tristemgaudens turba virum. procerum tum maximus unus, 530dignus qui patriae personam sumeret, infit:quam nos per varios dudum fortuna laboresprincipe sub puero Iacens terat aspera rebus,fors longum, dux magne, queri, cum quippe dolentummaxima pars fueris, patriae dum vulnera lugens 535sollicitudinibus vehementibus exagitaris.has nobis inter clades ac funera mundimors vixisse fuit. sed dum per verba parentumignavas colimus leges sanctumque putamusrem veterem per damna sequi, portavimus umbram 540imperii, generis contenti ferre vetustiet vitia ac solitam vestiri murice gentemmore magis quam iure pati. promptissima nuperfulsit condicio proprias qua Gallia viresexsereret, trepidam dum Maximus occupat urbem; 545orbem sat potuit, si te sibi tota magistroregna reformasset. quis nostrum Belgica rura,litus Aremorici, Geticas quis moverit iras,non latet: his tantis tibi cessimus, inclite, bellis,nunc iam summa vocant; dubio sub tempore regnum 550non regit ignavus, postponitur ambitus omnisultima cum claros quaerunt: post damna Ticiniac Trebiae trepidans raptim respublica venitad Fabium; Cannas celebres Varrone fugatoScipiadumque etiam turgentem funere Poenum 555Livius electus fregit, captivus, ut aiunt,orbis in urbe iacet; princeps perit, hic caput omnenunc habet imperium, petimus, conscende tribunal,erige collapsos; non hoc modo tempora poscunt,ut Romam plus alter amet. nec forte reare 560te regno non esse parem: cum Brennica signaTarpeium premerent, scis, tum respublica nostratota Camillus erat, patriae qui debitus ultortexit fumantes hostili strage favillas.non tibi centurias aurum populare paravit, 565nec modo venales numerosoque asse redemptaeconcurrunt ad puncta tribus; suffragia mundinullus emit. pauper legeris; quod sufficit unum,es meritis dives, patriae cur vota moraris,quae iubet ut iubeas? haec est sententia cunctis: 570si dominus iis, liber ero.

Fragor atria completVierni, quo forte loco pia turba senatusdetulerat vim, vota, preces, locus, hora diesquedicitur imperio felix, ac protinus illicnobilium excubias gaudens sollertia mandat. 575Tertia lux refugis Hyperiona fuderat astris:concurrunt proceres ac milite circumfusoaggere composito statuunt ac torque coronantcastrensi maestum donantque insignia regni;nam prius induerat solas de principe curas. 580haud alio quondam vultu Tirynthius herospondera suscepit caeli simul atque novercaecum Libyca se rupe Gigas subduceret et cumtutior Herculeo sedisset machina dorso.

Hunc tibi, Roma, dedi, patulis dum Gallia campis 585intonat Augustum plausu faustumque fragoremportat in exsanguem Boreas iam fortior Austrum.hic tibi restituet Libyen per vincula quarta,et cuius solum amissas post saecula multaPannonias revocavit iter, iam credere promptum est 590quid faciat bellis, o quas tibi saepe iugabitinflictis gentes aquilis, qui maxima regniomina privatus fugit, cum forte viantiexcuteret praepes plebeium motus amictum!laetior at tanto modo principe, prisca deorum 595Roma parens, attolle genas ac turpe veternumdepone: en princeps faciet iuvenescere maior,quam pueri fecere senem. Finem pater orevix dederat: plausere dei fremitusque cucurritconcilio, felix tempus nevere sorores 600imperiis, Auguste, tuis et consulis annofulva volubilibus duxerunt saecula pensis.

Prisce, decus semper nostrum, cui principe Avitocognatum sociat purpura celsa genus,ad tua cum nostrae currant examina nugae,dico: state, vagae; quo prope ratis? amat.destrictus semper censor, qui diligit, exstat; 5dura fronte legit mollis amicitia,nil totum prodest adiectum laudibus illudVlpia quod rutilat porticus aere meovel quod adhuc populo simul et plaudente senatuad nostrum reboat concava Roma sophos. 10respondent illae: properabimus, ibimus, et nosnon retines: tanto iudice culpa placet,cognitor hoc nullus melior; bene carmina pensatcontemptu tardo, iudicio celeri.et quia non potui temeraria sistere verba, 15hoc rogo, ne dubites lecta dicare rogo.

Largam Sollius hanc Apollinarisfelici domino pioque fratridicit Sldonius suus salutem.Dic, dic quod peto, Magne, dic, amabo,Felix nomine, mente, honore, forma, 5natis, coniuge, fratribus, parente,germanis genitoris atque matriset summo patruelium Camillo:quid nugas temerarias amici,sparsit quas tenerae iocus iuventae, 10in formam redigi iubes libelli,ingentem simul et repente fascemconflari invidiae et perire chartam?mandatis famulor, sed ante testor,lector quas patieris hic salebras. 15Non nos currimus aggerem vetustumnec quicquam invenies ubi priorumantiquas terat orbitas Thalia,non hic antipodas salumque rubrum,non hic Memnonios canemus Indos 20Aurorae face civica perustos;non Artaxata, Susa, Bactra, Carrhas,non coctam Babylona personabo,quae largum fluvio patens alumnoinclusum bibit hinc et inde Tigrim. 25non hic Assyriis Ninum priorem,non Medis caput Arbacen profabor,nec quam divite, cum refugit hostem,arsit Sardanapallus in favilla.non Cyrum Astyagis loquar nepotem, 30nutritum ubere quem ferunt canino,cuius non valuit rapacitatemvel Lydi satiare gaza Croesi;cuius nec feritas subacta tunc est,caesis milibus ante cum ducentis 35in vallis Scythicae coactus artumorbatae ad Tomyris veniret utrem.Non hic Cecropios leges triumphos,vel si quo Marathon rubet duello,aut, cum milia mille concitaret, 40inflatum numerositate Xerxen,atque hunc numinibus satis profundisconfestim ebibitis adhuc sitisse;nec non Thermopylas et Helles undasspretis obicibus soli salique 45insanis equitasse cum catervisadmissoque in Athon tumente pontoiuxta frondiferae cacumen Alpisscalptas classibus isse per cavernas.Non prolem Garamantici Tonantis, 50regnis principibusque principantem,porrectas Asiae loquar paternoactum fulmine pervolasse terraset primum Darii tumultuantespraefectos satrapasque perculisse, 55mox ipsum solio patrum superbumcognatosque sibi deos crepantemcaptis coniuge, liberis, parentein casus hominis redire iussum;qui cum maxima bella concitasset 60tota et Persidis undique gregataeuno constituisset arma campo,hoc solum perhibetur assecutus,dormire ut melius liberet hosti.Non vectos Minyas loquente silva 65dicam Phasiaco stetisse portu,forma percita cum ducis Pelasgimolliret rabidos virago tauros,nec tum territa, cum suus colonuspost anguis domiti satos molares 70armatas tremebundus inter herbasflorere in segetem stuperet hostemet pugnantibus hinc et hinc aristissupra belliferas madere glaebasculmosos viridi cruore fratres. 75Non hic terrigenam loquar cohortemadmixto mage vividam veneno,cui praeter speciem modo carentemangues corporibus voluminosisalte squamea crura porrigentes 80in vestigia fauce desinebant.sic formae triplicis procax iuventustellurem pede proterens voracicurrebat capitum stupenda gressuet cum classica numinum sonabant 85mox contra tonitrus resibilanteaudebat superos ciere planta.nec Phlegrae legis ampliata rura,missi dum volitant per astra montesPindus, Pelion, Ossa, Olympus, Othrys 90cum silvis, gregibus, feris, pruinis,saxis, fontibus, oppidis levativibrantum spatiosiore dextra.Non hic Herculis excolam labores,cui sus, cerva, leo, Gigas, Amazon, 95hospes, taurus, Eryx, aves, Lycus, fur,Nessus, Libs, iuga, poma, virgo, serpens,Oete, Thraces equi, boves Hiberae,luctator fluvius, canis triformisportatusque polus polum dederunt. 100Non hic Elida nobilem quadrigisnec notam nimis amnis ex amoreversu prosequar, ut per ima pontiAlpheus fluat atque transmarinain fluctus cadat unda coniugales. 105Non hic Tantaleam domum retexam,qua mixtum Pelopea per parentem estprolis facta soror novoque monstroinfamem genuit pater nepotem;nil maestum hic canitur; nec esculentam 110fletus pingimus ad dapem Thyestae,fratris crimine qui miser voratisvivum pignoribus fuit sepulcrum,cum post has epulas repente flexisTitan curribus occidens ad ortum 115convivam fugeret, diem fugaret.Nec Phryx pastor erit tibi legendus,decrescens cui Dindymon recisofertur vertice texuisse classem,cum iussu Veneris patrocinantis 120terras Oebalias et hospitalesraptor depopulatus est Amyclas,praedam trans pelagus petens sequacem.sed nec Pergama nec decenne bellumnec saevas Agamemnonis phalangas 125nec periuria persequar Sinonis,arx quo Palladio dicata signopellaci reserata proditoreportantem pedites equum recepit.Non hic Maeoniae stilo Camenae 130civis Dulichiique Thessaliquevirtutem sapientiamque narro,quorum hic Peliaco putatur antrovenatu, fidibus, palaestra et herbissub Saturnigena sene institutus, 135dum nunc lustra terens puer ferarumpassim per Pholoen iacet nivosam,nunc praesepibus accubans amatisdormit mollius in iuba magistri;inde Scyriadum datus parenti 140falsae nomina pertulisse Pyrrhaeatque inter tetricae choros Minervaeoccultos Veneri rotasse thyrsos;postremo ad Phrygiae sonum rapinaetractus laudibus Hectoris trahendi. 145ast illum, cui contigit paternamquartum post Ithacam redire lustrum,nec Zmyrnae satis explicat volumen,nam quis continuare possit illosquos terra et pelago tulit labores: 150raptum Palladium, repertum Achillem,captum praepetibus Dolona plantiset Rhesi niveas prius quadrigasXanthi quam biberent fluenta tractas,ereptam quoque quam deus patronus, 155Philocteta, tibi dedit pharetram,Aiacem Telamonium furentemquod sese ante rates agente causampugnacis tulit eloquens coronam,vitatum hinc Polyphemon atque Circen 160et Laestrygonii famem tyranni,tum pomaria divitis, Calypso etSirenas pereuntibus placentes,vitatas tenebras facemque Naupliet Scyllae rabidum voracis inguen, 165vel Tauromenitana quos Charybdisructato scopulos cavat profundo?Non divos specialibus faventesagris, urbibus insulisque canto,Saturnum Latio Iovemque Cretae 170Iunonemque Samo Rhodoque Solem,Hennae Persephonen, Minervam Hymetto,Vulcanum Liparae, Papho Dionen,Argis Persea, Lampsaco Priapum,Thebis Euhion Ilioque Vestam, 175Thymbrae Delion, Arcadem Lycaeo,Martem Thracibus ac Scythis Dianam,quos fecere deos dicata templa,tus, sal, far, mola vel superfluarumconsecratio caerimoniarum. 180Non cum Triptolemo verendam Eleusin,qui primas populis dedere aristaspastis Chaonium per ilicetum,non Apin Mareoticum sonaboad Memphitica sistra concitari. 185non dicam Lacedaemonos iuventamunctas Tyndaridis dicasse luctas,doctos quos patriis palen Therapnisgymnas Bebrycii tremit theatri;non sortes Lyciasque Caeritumque, 190responsa aut Themidis priora Delphis,nec quae fulmine Tuscus expiatosaeptum numina quaerit ad bidental;nec quos Euganeum bibens Timavumcolle Antenoreo videbat augur 195divos Thessalicam movere pugnam;nec quos Amphiaraus et Melampus * * *ex ipsis rapuit deos favillisper templum male fluctuante flammagaudens lumine perdito Metellus. non hic Cinyphius canetur Hammon 200mitratum caput elevans harenis,vix se post hecatombion litatumsuetus promere Syrtium barathro.non hic Dindyma nec crepante buxo 205Curetas Berecynthiam sonantes,non Bacchum trieterica exserentemdescribam et tremulas furore festoire in Bassaridas vel infulatosaram ad turicremam rotare mystas. 210Non hic Hesiodea pinguis Ascraespectes carmina Pindarique chordas;non hic socciferi iocos Menandri,non laesi Archilochi feros iambos,vel plus Stesichori graves Camenas, 215aut quod composuit puella Lesbis;quod Mantua contumax Homeroadiecit Latiaribus loquelis,aequari sibimet subinde livensbusto Parthenopam Maroniano; 220non quod post saturas epistularumsermonumque sales novumque epodon,libros carminis ac poeticam artemPhoebi laudibus et vagae Dianaeconscriptis voluit sonare Flaccus; 225non quod Papinius tuus meusqueinter Labdacios sonat furoresaut cum forte pedum minore rhythmopingit gemmea prata silvularum.Non quod Corduba praepotens alumnis 230facundum ciet, hic putes legendum,quorum unus colit hispidum Platonaincassumque suum monet Neronem,orchestram quatit alter Euripidis,pictum faecibus Aeschylon secutus 235aut plaustris solitum sonare Thespin,qui post pulpita trita sub cothurnoducebant olidae marem capellae;pugnam tertius ille Gallicamdixit Caesaris, ut gener socerque 240cognata impulerint in arma Romam,tantum dans lacrimas suis Philippis,ut credat Cremerae levem ruinam,infra et censeat Alliam dolendamac Brenni in trutina Iovem redemptum, 245postponat Trebiam gravesque Cannas,stragem nec Trasimenicam loquatur,fratres Scipiadas putet silendos,quos Tartesiacus retentat orbis,Euphraten taceat male appetitum, 250Crassorum et madidas cruore Carrhasvel quos, Spartace, consulum solebasvictrici gladios fugare sica,ipsum nec fleat ille plus duellum,quod post Cimbrica turbidus tropaea 255et vinctum Nasamonium Iugurtham,dum quaerit Mithridaticum triumphum,Arpinas voluit movere Sullae.Non Gaetulicus hic tibi legetur,non Marsus, Pedo, Silius, Tibullus, 260non quod Sulpiciae iocus Thaliaescripsit blandiloquum suo Caleno,non Persi rigor aut lepos Properti,sed nec centimeter Terentianus.non Lucilius hic Lucretiusque est, 265non Turnus, Memor, Ennius, Catullus,Stella et Septimius Petroniusqueaut mordax sine fine Martialis,non qui tempore Caesaris secundiaeterno incoluit Tomos reatu, 270nec qui consimili deinde casuad vulgi tenuem strepentis auramirati fuit histrionis exsul,non Pelusiaco satus Canopo,qui ferruginei toros mariti 275et Musa canit inferos superna,nec qui iam patribus fuere nostrisprimo tempore maximi sodales,quorum unus Bonifatium secutusnec non praecipitem Sebastianum 280natales puer horruit Cadurcosplus Pandionias amans Athenas;cuius si varium legas poema,tunc Phoebum vel Hyantias puellaspotato madidas ab Hippocrene, 285tunc Amphiona filiumque Maiae,tunc vatem Rhodopeium sonareconlato modulamine arbitreris.Non tu hic nunc legeris tuumque fulmen,o dignissime Quintianus alter, 290spernens qui Ligurum solum et penatesmutato lare Gallias amasti,inter classica, signa, pila, turmaslaudans Aetium vacansque libro,in castris hederate laureatis. 295sed nec tertius ille nunc legetur,Baetin qui patrium semel relinquensundosae petiit sitim Ravennae,plosores cui fulgidam Quiriteset carus popularitate princeps 300Traiano statuam foro locarunt.Sed ne tu mihi comparare temptes,quos multo minor ipse plus adoro,Paulinum Ampeliumque Symmachumque,Messalam ingenii satis profundi 305et nulli modo Martium secundum,dicendi arte nova parem vetustisPetrum et cum loquitur nimis stupendum,vel quem municipalibus poetispraeponit bene vilicum senatus, 310nostrum aut quos retinet solum disertos,dulcem Anthedion et mihi magistriMusas sat venerabiles Hoeni,acrem Lampridium, catum Leonempraestantemque tuba Severianum 315et sic scribere non minus valentem,Marcus Quintilianus ut solebat.Nos valde sterilis modos Camenaerarae credimus hos brevique chartae,quae scombros merito piperque portet. 320nam quisnam deus hoc dabit reiectae,ut vel suscipiens bonos odores,nardum ac pinguia Nicerotianisquae fragrant alabastra tincta sucis,Indo cinnamon ex rogo petitum, 325quo Phoenix iuvenescit occidendo, .costum, malobathrum, rosas, amomum,myrrham, tus opobalsamumque servet?quapropter facinus meum tuereet condiscipuli tibi obsequentis 330incautum, precor, asseras pudorem,germanum tamen ante sed memento,doctrinae columen, Probum advocare,isti qui valet exarationidestrictum bonus applicare theta. 335novi sed bene, non refello culpam,nec doctis placet impudens poeta;sed nec turgida contumeliosilectoris nimium verebor ora,si tamquam gravior severiorque 340nostrae Terpsichores iocum refutansrugato Cato tertius labellonarem rhinoceroticam minetur.non te terreat hic nimis peritus;verum si cupias probare, tanta 345nullus scit, mihi crede, quanta nescit.

Flucticolae cum festa nurus Pagasaea per antrarupe sub Emathia Pelion explicuit,angustabat humum superum satis ampla supellex;certabant gazis hinc polus hinc pelagus;ducebatque choros viridi prope tectus amictu 5caeruleae pallae concolor ipse socer;nympha quoque in thalamos veniens de gurgite nudavestiti coepit membra timere viri.tum divum quicumque aderat terrore remotoquo quis pollebat lusit in officio. 10Iuppiter emisit tepidum sine pondere fulmenet dixit: melius nunc Cytherea calet.Pollux tum caestu laudatus, Castor habenis,Pallas tum cristis, Delia tum pharetris;Alcides clava, Mavors tum lusit in hasta, 15Arcas tum virga, nebride tum Bromius.hic et Pipliadas induxerat optimus Orpheuschordis, voce, manu, carminibus, calamis,ambitiosus Hymen totas ibi contulit artes;qui non ingenio, fors placuit genio. 20Fescennina tamen non sunt admissa priusquamintonuit solita noster Apollo lyra.

[Inter Cyaneas, Ephyraea cacumina, cautesqua super Idalium levat Orithyion in aethramexesi sale montis apex, ubi forte vagantemdum fugit et fixit trepidus Symplegada Tiphys,atque recurrentem ructatum ad rauca Maleam,] 5exit in Isthmiacum pelagus claudentibus alissaxorum de rupe sinus, quo saepe recessusic tamquam toto coeat de lumine caeli,artatur collecta dies tremulasque per undasinsequitur secreta vadi, transmittitur alto 10perfusus splendore latex, mirumque relatu,lympha bibit solem tenuique inserta fluentoperforat arenti radio lux sicca liquorem.Profecit studio spatium; nam Lemnius illicceu templum lusit Veneri fulmenque relinquens 15hic ferrugineus fumavit saepe Pyragmon.hic lapis est de quinque locis dans quinque coloresAethiops, Phrygius, Parius, Poenus, Lacedaemon,purpureus, viridis, maculosus, eburnus et albus.postes chrysolithi fulvus diffulgurat ardor; 20myrrhina, sardonyches, amethystus Hiberus, iaspisIndus, Chalcidicus, Scythicus, beryllus, achatesattollunt duplices argenti cardine valvas,per quas inclusi lucem vomit umbra smaragdi;limina crassus onyx crustat propterque hyacinthi 25caerula concordem iaciunt in stagna colorem.exterior non compta silex, sed prominet alteasper ab adsiduo lympharum verbere pumex.interiore loco simulavit Mulciber auroexstantes late scopulos atque arte magistra 30ingenti cultu naturae inculta fefellit,huic operi insistens, quod necdum noverat illaquae post Lemniacis damnavit furta catenis.squameus huc Triton duplicis confinia dorsi,qua coeunt supra sinuamina tortilis alvi, 35inter aquas calido portavit corde Dionen.sed premit adiecto radiantis pondere conchaesemiferi Galatea latus, quod pollice fixovellit, et occulto spondet conubia tactu;tum gaudens torquente ioco subridet amator 40vulnere iamque suam parcenti pistre flagellat.pone subit turmis flagrantibus agmen Amorum;hic cohibet delphina rosis, viridique iuvencohic vectus spretis pendet per cornua frenis;hi stantes motu titubant plantaque madenti 45labuntur firmantque pedum vestigia pennis.Illa recurvato demiserat ora lacertomollia; marcebant violae graviorque soporecoeperat attritu florum descendere cervix,solus de numero fratrum qui pulchrior ille est 50deerat Amor, dum festa parat celeberrima Gallis,quae socer Ommatius, magnorum maior avorumpatriciaeque nepos gentis, natae generoqueexcolit auspiciis faustis. sed fulsit ut illeforte dies, matrem celeri petit ipse volatu, 55cui fax, arcus, gorytus pendebat, at illecernuus et laevae pendens in margine palmaelibratos per inane pedes adverberat alis,oscula sic matris carpens somnoque refusaesemisopora levi scalpebat lumina penna. 60tum prior his alacer coepit: nova gaudia portofelicis praedae, genetrix, calet ille superbusRuricius nostris facibus dulcique venenotactus votivum suspirat corde dolorem.esset si praesens aetas, impenderet illi 65Lemnias imperium, Cressa stamen labyrinthi,Alceste vitam, Circe herbas, poma Calypso,Scylla comas, Atalanta pedes, Medea furores,Hippodame ceras, cygno Iove nata coronam;huic Dido in ferrum, simul in suspendia Phyllis, 70Euadne in flammas et Sestias isset in undas.His haec illa refert: Gaudemus, nate, rebellemquod vineis laudasque virum; sed forma puellae estquam si spectasset quondam Stheneboeius heros,non pro contemptu domuisset monstra Chimaerae; 75Thermodontiaca vel qui genetrice superbussprevit Gnosiacae temeraria vota novercae,hac visa occiderat, fateor, sed crimine vero;et si iudicio forsan mihi quarta fuisset,me quoque Rhoetea damnasset pastor in Ida; 80vincere vel, si optas, istam da, malo, puellamdixerat: hanc dederam formam pro munere formae.tantus honor geniusque genis; collata ruboripallida blatta latet depressaque lumine vultusnigrescunt vincto bacarum fulgura collo. 85te quoque multimodis ambisset, Hiberia, ludisaxe Pelops, cursu Hippomenes luctaque Achelous,Aeneas bellis spectatus, Gorgone Perseus;nec minus haec species totiens cui Iuppiter essetDelia, taurus, olor, Satyrus, draco, fulmen et aurum. 90quare age, iungantur; nam census, forma genusqueconveniunt: nil hic dispar tua fixit harundo,sed quid vota moror? dixit currumque poposcit,cui dederant crystalla iugum, quae frigore primo,orbis adhuc teneri glacies ubi Caucason auget, 95strinxit Hyperboreis Tanaitica crusta pruinisnaturam sumens gemmae quia perdidit undae,perforat hunc fulvo formatus temo metallo;miserat hoc fluvius cuius sub gurgite NymphaeMygdonium fovere Midam, qui pauper in auro 100ditavit versis Pactoli flumina votis.splendet perspicuo radios rota margine cingensMarmaricae de fauce ferae, dum belua curvisdentibus excussis gemit exarmarier ora;misit et hoc munus tepidas qui nudus Erythras, 105concolor Aethiopi vel crinem pinguis amomo,fluxus odoratis vexat venatibus Indus,illa tamen pasci suetos per Cypron oloresvittata stringit myrto, quis cetera tensislactea puniceo sinuantur colla corallo. 110Ergo iter aggressi: pendens rota sulcat inanemaera et in liquido non solvitur orbita tractu,hic triplex uno comitatur Gratia nexu,hic redolet patulo Fortunae Copia cornu,hic spargit calathis, sed flores Flora perennes, 115hic Cererem Siculam Pharius comitatur Osiris,hic gravidos Pomona sinus pro tempore portat,hic Pallas madidis venit inter prela trapetis,hic distincta latus maculosa nebride ThyiasIndica Echionio Bromii rotat orgia thyrso, 120hic et Sigeis specubus qui Dindyma luditiam sectus recalet Corybas; cui gutture ravoignem per bifores regemunt cava buxa cavernas.Sic ventum ad thalamos: tus, nardum, balsama, myrrhaehic sunt, hic Phoenix busti dat cinnama vivi. 125proxima quin etiam festorum adflata caloreiam minus alget hiemps, speciemque tenentia vernamhoc dant vota loco quod non dant tempora mundo,tum Paphie dextram iuvenis dextramque puellaecomplectens paucis cecinit sollemnia dictis, 130ne facerent vel verba moram: feliciter aevumducite concordes; sint nati sintque nepotes;cernat et in proavo sibimet quod pronepos optet.

Quid me, etsi valeam, parare carmenFescenninicolae iubes Dionesinter crinigeras situm catervaset Germanica verba sustinentem,laudantem tetrico subinde vultu 5quod Burgundio cantat esculentus,infundens acido comam butyro?vis dicam tibi, quid poema frangat?ex hoc barbaricis abacta plectrisspernit senipedem stilum Thalia, 10ex quo septipedes videt patronos,felices oculos tuos et auresfelicemque libet vocare nasum,cui non allia sordidumque cepeructant mane novo decem apparatus, 15quem non ut vetulum patris parentemnutricisque virum die nec ortotot tantique petunt simul Gigantes,quot vix Alcinoi culina ferret.Sed iam Musa tacet tenetque habenas 20paucis hendecasyllabis iocata,ne quisquam satiram vel hos vocaret.

Amphitryoniaden perhibet veneranda vetustas,dum relevat terras, promeruisse polos.sed licet in nuda torvus confregerit ulnaille Cleonaeae guttura rava ferae,et quamquam ardenti gladio vix straverit hydram, 5cum duplices pareret vulnere mors animas,captivumque ferens silva ex Erymanthide monstrumexarmata feri riserit ora suis,coli aque flammigenae disrumpens fumida furistandem directas iusserit ire boves, 10taurus, cerva, Gigas, hospes, luctator, Amazon,Cres, canis, Hesperides sint monimenta viri,nulla tamen fuso prior est Geryone pugna,uni tergeminum cui tulit ille caput.haec quondam Alcides; at tu Tirynthius alter, 15sed princeps, magni maxima cura dei,quem draco, cervus, aper paribus sensere sagittis,cum dens, cum virus, cum fuga nil valuit,Eurysthea nos esse puta monstrumque tributum;hinc capita, ut vivam, tu mihi tolle tria. Has supplex famulus preces dicavit 20responsum opperiens pium ac salubre,ut reddas patriam simulque vitamLugdunum exonerans suis ruinis,hoc te Sidonius tuus precatur: 25sic te Sidonio recocta fucomultos purpura vestiat per annos;sic lustro imperii perennis actoquinquennalia fascibus dicentur;sic ripae duplicis tumore fracto 30detonsus Vachalim bibat Sygamber.quod si contuleris tuo poetae,mandem perpetuis legenda fastisquaecumque egregiis geris triumphis,nam nunc Musa loquax tacet tributo, 35quae pro Vergilio Terentioquesextantes legit unciasque fisci,Marsyaeque timet manum ac rudentem,qui Phoebi ex odio vetustiorenunc suspendia vatibus minatur. 40

Prosper conubio dies coruscat,quem Clotho niveis benigna pensis,albus quem picei lapillus Indi,quem pacis simul arbor et iuventaeaeternumque virens oliva signet. 5eia, Calliope, nitente palmada sacri laticis loquacitatem,quem fodit pede Pegasus volanticognato madidus iubam veneno.non hic impietas, nec hanc puellam 10donat mortibus ambitus procorum;hic Oenomai cruenta circoaudit pacta Pelops nec insequentempallens Hippomenes ad ima metaetardat Schoenida ter cadente pomo; 15non hic Herculeas videt palaestrasAetola Calydon stupens ab arce,cum cornu fluvii superbientisAlcides premeret, subinde fessumundoso refovens ab hoste pectus; 20sed doctus iuvenis decensque virgo,ortu culmina Galliae tenentes,iunguntur: cito, diva, necte chordasnec, quod detonuit Camena maior,nostram pauperiem silere cogas. 25ad taedas Thetidis probante Phoeboet Chiron cecinit minore plectro,nec risit pia turba rusticantem,quamvis saepe senex biformis illiccarmen rumperet hinniente cantu. 30

Forte procellosi remeans ex arce Capherei,Phoebados Iliacae raptum satis ulta pudorem,Pallas Erechtheo Xanthum mutabat Hymetto.aurato micat aere caput, maiusque serenumde terrore capit; posito nam fulmine necdum 5Cinyphio Tritone truces hilaraverat artus.Gorgo tenet pectus medium, factura videntiet truncata moras; nitet insidiosa superbumeffigies vivitque anima pereunte venustas;alta cerastarum spiris caput asperat atrum 10congeries, torquet maculosa volumina mordaxcrinis, et irati dant sibila taetra capilli,squameus ad mediam thorax non pervenit alvumpost chalybem pendente peplo; tegit extima limbicircite palla pedes, qui cum sub veste moventur, 15crispato rigidae crepitant in syrmate rugae,laevam parma tegit Phlegraei plena tumultus:hic rotat excussum vibrans in sidera PindumEnceladus, rabido fit missilis Ossa Typhoeo;Porphyrion Pangaea rapit, Rhodopenque Damastor 20Strymonio cum fonte levat, veniensque superneintorto calidum restinguit flumine fulmen;hic Pallas Pallanta petit, cui Gorgone visainvenit solidum iam lancea tarda cadaver;hic Lemnon pro fratre Mimas contra aegida torquet, 25impulsumque quatit iaculabilis insula caelum;plurimus hic Briareus populoso corpore pugnat,cognatam portans aciem, cui vertice ab unocernas ramosis palmas fruticare lacertis.nec species solas monstris, dedit arte furorem 30Mulciber atque ipsas timuit quas finxerat iras.hastam dextra tenet, nuper quam valle Aracynthiipsa sibi posita Pallas protraxit oliva,hoc steterat genio, super ut vestigia divaelabentes teneat Marathonia baca trapetas. 35Hic duo templa micant; quorum supereminet unusut meritis sic sede locus, qui continet altascrutantes ratione viros quid machina caeli,quid tellus, quid fossa maris, quid turbidus aer,quid noctis lucisque vices, quid menstrua lunae 40incrementa parent, totidem cur damna sequantur.ilicet hic summi resident septem sapientes,innumerabilium primordia philosophorum:Thales Mileto genitus vadimonia damnat;Lindie tu Cleobule iubes modus optimus ut sit; 45tu meditans totum decoras, Periandre, Corinthon;Atticus inde Solon ne quid nimis approbat unum;Prienaee Bia, plures ais esse malignos;tu Mytilene satus cognoscere, Pittace, tempus,noscere sese ipsum, Chilon Spartane, docebas; 50asserit hic Samius post docta silentia lustriPythagoras solidum princeps quod musica mundumtemperet et certis concentum reddat ab astris,signaque zodiacus quae circulus axe supremoterna quater retinet proprio non currere motu, 55aequis inter se spatiis tamen esse locatafixaque signifero pariter quoque cernua ferri,praecipuumque etiam septem vaga sidera cantumhinc dare, perfectus numerus quod uterque habeatur,hoc numero adfirmans, hoc ordine cuncta rotari: 60falciferi zonam ire senis per summa polorum,Martis contiguum medio Iove pergere sidus,post hos iam quarto se flectere tramite Solem,sic placidam Paphien servare diastema quintum,Arcadium sextum, Lunam sic orbe supremo 65ter denas tropico prope currere climate myras.si quos ergo chelys, si quos lyra, tibia si quosediderint cum voce modos, exemplar ad istudponderibus positis, quantum proportio suadet,intervalla sequi septem sideris edit; 70harmoniam dicens etiam quod quattuor istissic sedeant elementa modis ut pondere magnissit locus inferior media tellure (quod autemperfecte medium est, imum patet esse rotundi);hinc fieri ut terram levior superemicet unda, 75altior his quoque sit qui purior eminet aer,omnia concludat caelum levitate suprema,pendeat et totum simul hoc ab origine centri.Thales hic etiam numeris perquirit et astrisdefectum ut Phoebi nec non Lunaeque laborem 80nuntiet anterius; sed rebus inutile ponitprincipium, dum credit aquis subsistere mundum,huius discipuli versa est sententia dicensprincipiis propriis semper res quasque creari,singula qui quosdam fontes decernit habere 85aeternum irriguos ac rerum semine plenos.hunc etiam sequitur qui gignere cuncta putabathunc aerem pariterque deos sic autumat ortos.quartus Anaxagoras Thaletica dogmata servat,sed divinum animum sentit, qui fecerit orbem. 90iunior huic iunctus residet collega, sed idemmateriam cunctis creaturis aera credensiudicat inde deum, faceret quo cuncta, tulisse,post hos Arcesilas divina mente paratamconicit hanc molem, confectam partibus illis 95quas atomos vocat ipse leves. Socratica post huncsecta micat, quae de naturae pondere migransad mores hominum limandos transtulit usum.hanc sectam perhibent summum excoluisse Platona,sed triplici formasse modo, dum primus et unus 100physica vel logico, logicum vel iungit ad ethos,invenit hic princeps quid prima essentia disteta summo sextoque bono: cum denique saxasint tantum penitusque nihil nisi esse probentur;proxima succedant, quibus esse et vivere promptum est, 105addere quis possis nil amplius, arbor et herba;tertia sit pecorum, quorum esse et vivere motunon caret et sensu; mortales quarta deinderespiciat factura suos, quibus esse, moveri,vivere cum sensu datur, et supereminet illud, 110quod sapiunt veroque valent discernere falsum;quinta creaturas superas substantia prodat,quas quidam dixere deos, quia corpora sumantcontemplanda homini, paulo post ipsa relinquantinque suam redeant, si qua est tenuissima, formam — 115sic fieri ut pateat substantia summa creator,sexta tamen supraque nihil, sed cuncta sub ipso.hoc in gymnasio Polemi sapientia vitamexcolit adiunctumque suo fovet ipsa Platoni;obviet et quamquam totis Academia sectis 120atque neget verum, veris hunc laudibus ornat.Stoica post istos, sed concordantibus ipsis,Chrysippus Zenonque docent praecepta tenere,exclusi prope iam Cynici, sed limine restant;ast. Epicureos eliminat undique Virtus. 125At parte ex alia textrino prima Minervaepalla Iovis rutilat, cuius bis coetus aenoserica Sidonius fucabat stamina murex.ebria nec solum spirat conchylia sandix;inscrtum nam fulgur habet, filoque rigenti 130ardebat gravidum de fragmine fulminis ostrum,hic viridis patulo Glaucus pendebat amictu;undabant hic arte sinus, fictoque tumoremersabat pandas tempestas texta carinas.Amphitryoniadi surgebat tertia vestis: 135parvulus hic gemino cinctus serpente novercaeinscius arridet monstris ludumque putandoinsidias, dum nescit, amat vultuque dolentisexstingui deflet quos ipse interficit angues,praeterea sparsis sunt haec subiecta figuris: 140sus, leo, cerva, Gigans, taurus, iuga, Cerberus, hydra,hospes, Nessus, Eryx, volucres, Thrax, Cacus, Amazon,Cres, fluvius, Libs, poma, Lycus, virgo, polus, Oete.hoc opus, et si quid superest quod numina vestit,virgineae posuere manus, sed in agmine toto 145inter Cecropias Ephyreiadasque puellasAraneola micat; proprias conferre laboratipsa Minerva manus, calathisque evicta recedenscum tenet haec telas vult haec plus tela tenere,hic igitur proavi trabeas imitata rigentes 150palmatam parat ipsa patri, qua consul et idemAgricolam contingat avum doceatque nepotesnon abavi solum sed avi quoque iungere fasces.texuerat tamen et chlamydes, quibus ille magisterper Tartesiacas conspectus splenduit urbes 155et quibus ingestae sub temporepraefecturae conspicuus sanctas reddit se praesule leges,attamen in trabea segmento luserat altoquod priscis inlustre toris. Ithacesia primumfabula Dulichiique lares formantur et ipsam 160Penelopam tardas texit distexere telas.Taenaron hic frustra bis rapta coniuge pulsatThrax fidibus, legem postquam temeravit A verni,et prodesse putans iterum non respicit umbram,hic vovet Alceste praelato coniuge vitam 165rumpere, quam cernas Parcarum vellere in ipsonondum pernetam fato restante salute,hic nox natarum Danai lucebat in auro,quinquaginta enses genitor quibus impius aptatet dat concordem discordia iussa furorem; 170solus Hypermestrae servatus munere Lynceuseffugit; aspicias illam sibi parva paventemet pro dimisso tantum pallere marito,iamque Iovem in formas mutat quibus ille tenereMnemosynam, Europam, Semelen, Ledam, Cynosuram 175serpens, bos, fulmen, cygnus, Dictynna solebat,iamque opus in turrem Danaae pluviamque metalliibat et hic alio stillabat Iuppiter auro,cum virgo aspiciens vidit Tritonida versolumine doctisonas spectare libentius artes; 180commutat commota manus ac pollice doctopingere philosophi victricem Laida coepit,quae Cynici per menta feri rugosaque collarupit odoratam redolenti forcipe barbam,subrisit Pallas castoque haec addidit ore: 185non nostra ulterius ridebis dogmata, virgophilosopho nuptura meo; mage flammea sumenshoc mater sine texat opus. consurge, sophorumegregium Polemi decus, ac nunc Stoica tandempone supercilia et Cynicos imitatus amantes 190incipies iterum parvum mihi ferre Platona.haerentem tali compellat voce magister:perge libens, neu tu damnes fortasse iugari,quod noster iubet ille senex qui non piger hausitnumina contemplans Anyto pallente venenum. 195Dixerat; ille simul surgit vultuque modestotetrica nodosae commendat pallia clavae.amborum tum diva comas viridantis olivaepace ligat, nectit dextras ac foedera mandat,Nymphidius quae cernat avus. probat Atropos omen 200fulvaque concordes iunxerunt fila sorores.

Phoebum et ter ternas decima cum Pallade Mus asOrpheaque et laticem simulatum fontis equiniOgygiamque chelyn, quae saxa sequacia flecteriscantibus auritos erexit carmine muros,sperne, fidis; magis ille veni nunc spiritus, oro, 5pontificem dicture tuum, qui pectora priscaeintrasti Mariae, rapiens cum tympana siccusIsrael appensi per concava gurgitis iretaggeribus vallatus aquae mediasque per undaspulverulenta tuum clamaret turba triumphum; 10quique manum Iudith ferientem colla Olophernisiuvisti, exciso iacuit cum gutture truncuset fragilis valido latuit bene sexus in ictu;expresso vel qui complens de vellere pelveminficiensque dehinc non tacto vellere terram 15firmasti Gedeona, tubis inserte canorisspiritus, et solo venit victoria cantu;quique etiam adsumptum pecorosi de grege Iesseadflasti regem, plaustro cum foederis arcamimponens hostis nullo moderante bubulco 20proderet obscaenum turgenti podice morbum;quique trium quondam puerorum in fauce sonasti,quos in Chaldaei positos fornace tyranniroscida combusto madefecit flamma camino;quique volubilibus spatiantem tractibus alvi 25complesti Ionam, resonant dum viscera monstriintrorsum psallente cibo vel pondera ventrisieiuni plenique tamen vate intemeratoructat cruda fames, quem singultantibus extisesuriens vomuit suspenso belua morsu; 30quique duplex quondam venisti in pectus Helisei,Thesbiten cum forte senem iam flammeus axistolleret et scissam linquens pro munere pellemhispidus ardentes auriga intraret habenas; iquique etiam Heliam terris missure secundum 35Zachariae iusti linguam placate ligasti,dum faceret serum rugosa puerpera patrem,edita significans iusso reticere propheta,gratia cum fulsit, nosset se ut lex tacituram;quique etiam nascens ex virgine semine nullo, 40ante ullum tempus deus atque in tempore Christus,ad corpus quantum spectat, tu te ipse creasti;qui visum caecis, gressum quoque reddere claudis,auditum surdis, mutis laxare loquelamsuetus ad hoc etiam venisti, ut mortua membra 45lecto, sandapila, tumulo consurgere possint;quique etiam poenas suscepta in carne tulisti,sustentans alapas, ludibria, verbera, vepres,sortem, vincla, crucem, clavos, fel, missile, acetum,postremo mortem, sed surrecturus, adisti, 50eripiens quidquid veteris migraverat hostisin ius per nostrum facinus, cum femina primapraeceptum solvens culpa nos perpete vinxit; (qui cum te interitu petiit nec repperit in tequod posset proprium convincere, perdidit omne 55quod lapsu dedit Eva suo; chirographon illum,quo pervasus homo est, haec compensatio rupit,expers peccati pro peccatoribus amplumfis pretium veteremque novus vice faenoris Adam,dum moreris, de morte rapis. sic mortua mors est, 60sic sese insidiis quas fecerat ipsa fefellit;nam dum indiscrete petit insontemque reosque,egit ut absolvi possent et crimine nexi);quique etiam iustos ad tempus surgere tecumiussisti cineres, cum tectis tempore longo 65inrupit festina salus infusaque raptimexcussit tumulis solidatas vita favillas:da Faustum laudare tuum, da solvere grates,quas et post debere iuvat, te, magne sacerdos,barbitus hic noster plectro licet impare cantat. 70Haec igitur prima est vel causa vel actio laudum,quod mihi germani, dum lubrica volvitur aetas,servatus tecum domini per dona probaturnec fama titubante pudor; te respicit istudquantumcumque bonum; merces debebitur illi, 75ille tibi. sit laus, si labi noluit, eius;nam quod nec potuit, totum ad te iure redundat.praeterea quod me pridem Reios veniente,cum Procyon fureret, cum solis torridus ignisflexilibus rimis sitientes scriberet agros, 80hospite te nostros excepit protinus aestuspax, domus, umbra, latex, benedictio, mensa, cubile.omnibus attamen his sat praestat quod voluistiut sanctae matris sanctum quoque limen adirem.derigui, fateor, mihi conscius atque repente 85tinxit adorantem pavido reverentia vultum;nec secus intremui quam si me forte RebeccaeIsrael aut Samuel crinitus duceret Annae.quapropter te vel votis sine fine colentesadfectum magnum per carmina parva fatemur. 90Seu te flammatae Syrtes et inhospita tesquaseu caeno viridante palus seu nigra recessuincultum mage saxa tenent, ubi sole remotoconcava longaevas adservant antra tenebras;seu te praeruptis porrecta in rupibus Alpis 95succinctos gelido libantem caespite somnos,anachoreta, tremit (quae quamquam frigora portet,conceptum Christi numquam domat illa calorem),qua nunc Helias, nunc te iubet ire Iohannes,nunc duo Macarii, nunc et Paphnutius heros, 100nunc Or, nunc Ammon, nunc Sarmata, nunc Hilarion,nunc vocat in tunica nudus te Antonius illaquam fecit palmae foliis manus alma magistri;seu te Lirinus priscum complexa parentem est,qua tu iam fractus pro magna saepe quiete 105discipulis servire venis vixque otia somni,vix coctos capture cibos abstemius aevumducis et insertis pinguis ieiunia psalmis,fratribus insinuans quantos illa insula planamiserit in caelum montes, quae sancta Caprasi 110vita senis iuvenisque Lupi, quae gratia patremmansit Honoratum, fuerit quis Maximus ille,urbem tu cuius monachosque antistes et abbasbis successor agis, celebrans quoque laudibus illisEucherii venientis iter, redeuntis Hilari; 115seu te commissus populus tenet et minor audette medio tumidos maiorum temnere mores;seu tu sollicitus curas qua languidus escaquave peregrinus vivat, quid pascat et illum,lubrica crura cui tenuat sub compede carcer; 120seu mage funeribus mentem distractus humandis,livida defuncti si pauperis ossa virescant,infastiditum fers ipse ad busta cadaver;seu te conspicuis gradibus venerabilis araecontionaturum plebs sedula circumsistit, 125expositae legis bibat auribus ut medicinam:quidquid agis, quocumque loci es, semper mihi Faustus,semper Honoratus, semper quoque Maximus esto.

Quattuor ante dies quam lux Sextilis adustiprima spiciferum proferat orbe caputnatalis nostris decimus sextusque coletur,adventu felix qui petit esse tuo.non tibi geminatis ponentur prandia mensis, 5Assyrius murex nec tibi sigma dabit;nec per multiplices abaco splendente cavernasargenti nigri pondera defodiam;nec scyphus hic dabitur rutilo cui forte metallocrustatum stringat tortilis ansa latus. 10fercula sunt nobis mediocria, non ita factamensurae ut grandis suppleat ars pretium,non panes Libyca solitos flavescere Syrteaccipiet Galli rustica mensa tui.vina mihi non sunt Gazetica, Chia, Falerna 15quaeque Sarepteno palmite missa bibas,pocula non hic sunt inlustria nomine pagiquem posuit nostris ipse triumvir agris,tu tamen ut venias petimus; dabit omnia Christus,hic mihi qui patriam fecit amore tuo. 20

Si quis Avitacum dignaris visere nostram,non tibi displiceat: sic quod habes placeat.aemula Baiano tolluntur culmina conoparque cothurnato vertice fulget apex.garrula Gauranis plus murmurat unda fluentis 5contigui collis lapsa supercilio.Lucrinum stagnum dives Campania nollet,aequora si nostri cerneret illa lacus,illud puniceis ornatur litus echinis:piscibus in nostris, hospes, utrumque vides. 10si libet et placido parthis gaudia corde,quisquis ades, Baias tu facis hic animo.

Intrate algentes post balnea torrida fluctusut solidet calidam frigore lympha cutem;et licet hoc solo mergatis membra liquore,per stagnum nostrum lumina vestra natant.

Natalis noster Nonas instare Novembresadmonet: occurras non rogo, sed iubeo.sit tecum coniunx, duo nunc properate; sed illudpost annum optamus tertius ut venias.

Quattuor haec primum pisces nox insuit hamis;inde duos tenui, tu quoque sume duos.quos misi, sunt maiores; rectissimus ordo est;namque animae nostrae portio maior eras.

Bistonii stabulum regis, Busiridis aras,Antiphatae mensas et Taurica regna Thoantisatque Ithaci ingenio fraudatum luce Cyclopaportantem frontis campo per concava montispar prope transfossi tenebrosum luminis antrum, 5hospes, adi, si quis Burgum taciturus adisti.et licet in carmen non passim laxet habenasPhoebus et hic totis non pandat carbasa fandi,quisque tamen tantos non laudans ore penatesinspicis, inspiceris: resonat sine voce voluntas; 10nam tua te tacitum livere silentia clamant.Ergo age, Pierias, Erato, mihi percute chordas;responsent Satyri, digitumque pedemque moventesludant, et tremulo non rumpant cantica saltu,quidquid forte Dryas vel quidquid Hamadryas umquam 15conexis sibimet festum plausere Napaeis,dependant modo, Burge, tibi, vel Naidas istic,Nereidum chorus alme, doce, cum forte Garunnahuc redeunte venis pontumque in flumine sulcas.pande igitur causas, Erato, laribusque sit ede 20quis genius; tantum non est sine praesule culmen.Forte sagittiferas Euan populatus Erythrasvite capistratas cogebat ad esseda tigres,intrabat duplicem qua temo racemifer arcum,marcidus ipse sedet curru; madet ardua cervix 25sudati de rore meri, caput aurea rumpuntcornua et indigenam iaculantur fulminis ignem (sumpserat hoc nascens primum, cum transiit olimin patrium de matre femur); fert tempus utrumqueveris opes rutilosque ligat vindemia flores; 30cantharus et thyrsus dextra laevaque feruntur,nec tegit exertos, sed tangit palla lacertos;dulce natant oculi, quos si fors vertat in hostem,attonitos solun dum cernit, inebriat Indos,tum salebris saliens quotiens se concutit axis, 35passim deciduo perfunditur orbita musto.Bassaridas, Satyros, Panas Faunosque docebatludere Silenus iam numine plenus alumno,sed comptus tamen ille caput; nam vertice nudoamissos sertis studet excusare capillos. 40Corniger inde novi fit Ganges pompa triumphi;cernuus inpexam faciem stetit ore madenti etarentes vitreis adiuvit fletibus undas;coniectas in vincla manus post terga revinxitpampinus; hic sensim captivo umore refusus 45sponte refrondescit per bracchia roscida palmes.Nec non et rapti coniunx ibi vincta maritiit croceas demissa genas vetitaque recondilampade cum Solis radiis Aurora rubebat.Adfuit hic etiam post perdita cinnama Phoenix, 50formidans mortem sibi non superesse secundam,succedit captiva cohors, quae fercula gazisfert onerata suis; ebur hic hebenusque vel aurumet niveae piceo raptae de pectore bacaegestantur; quicumque nihil sustentat, odoros 55mittitur in nexus; videas hic ipsa placeresupplicia et virides violis halare catenas.Vltima nigrantes incedunt praeda elephanti;informis cui forma gregi: riget hispida dorsovix ferrum passum cutis; quippe improba cratem 60nativam nec tela forant, contracta vicissimtensaque terga feris crepitant usuque cavendipellunt excussis impactum missile rugis.Iamque iter ad Thebas per magnum victor agebataera et ad summas erexerat orgia nubes, 65cum videt Aonia venientem Delion arce.grypas et ipse tenet: vultus his laurea curvosfronde lupata ligant; hederis quoque circumplexispendula lora virent; sensim fera subvolat alesaerias terraeque vias, ne forte citato 70alarum strepitu lignosas frangat habenas.aeternum nitet ipse genas; crevere corymbistempora et auratum verrit coma concolor axem;laeva parte tenet vasta dulcedine raucamcaelato Pythone lyram, pars dextra sagittas 75continet atque alio resonantes murmure nervos.ibant Pipliades pariter mediumque novenocircumsistentes umbrabant syrmate currum,pendet per teretes tripodas Epidaurius anguisdiffusus sanctum per colla salubria virus. 80hic et crinisatas iungebat Pegasus alas,portans doctiloquo facundum crure Crotonem.Vt sese iunxere chori, consurgit uterquefratris in amplexus, sed paulo segnior Euan,dum pudet instabiles, si surgat, prodere plantas. 85tum Phoebus quo pergis? ait,

num forte nocentes,Bacche, petis Thebas? te cretus Echione nempeabnegat esse deum. linque his, rogo, moenia, linque,et mecum mage flecte rotas, despexit Agauete colere et nosmet Niobe; riget inde superba, 90vulnera tot patiens quot spectat vulnera ventris,optantemque mori gravius clementia fixit;parcere saepe malum est sensumque inferre dolori,ipsa autem nato occiso Pentheia materamplius ut furiat numquid non sana futura est? 95ergone Aonios colles habitare valemus,cum patris extincti thalamis potietur adulter,frater natorum, coniunx genetricis habendus,vitricus ipse suus? cordi est si iungere gressum,dicam qua pariter sedem tellure locemus. 100Est locus, irrigua qua rupe, Garunna, rotate,et tu qui simili festinus in aequora lapsuexis curvata, Durani muscose, saburra,iam pigrescentes sensim confunditis amnes.currit in adversum hic pontus multoque recursu 105flumina quas volvunt et spernit et expetit undas.at cum summotus lunaribus incrementisipse Garunna suos in dorsa recolligit aestus,praecipiti fluctu raptim redit atque videturin fontem iam non refluus sed defluus ire. 110tum recipit laticem quamvis minor ille minoremstagnanti de fratre suum, turgescit et ipseOceano propriasque facit sibi litora ripas.hos inter fluvios, uni mage proximus undae, estaethera mons rumpens alta spectabilis arce, 115plus celsos habiturus eros vernamque senatumquem generis princeps Paulinus Pontius olim,cum Latius patriae dominabitur, ambiet altismoenibus, et celsae transmittent aera turres;quarum culminibus sedeant commune micantes 120pompa vel auxilium; non illos machina muros,non aries, non alta strues vel proximus agger,non quae stridentes torquet catapulta molares,sed nec testudo nec vinea nec rota currensiam positis scalis umquam quassare valebunt. 125cernere iam videor quae sint tibi, Burge, futura (diceris sic); namque domus de flumine surguntsplendentesque sedent per propugnacula thermae.hic cum vexatur piceis aquilonibus aestus,scrupeus asprata latrare crepidine pumex 130incipit; at fractis saliens e cautibus altumexcutitur torrens ipsisque aspergine tectisimpluit ac tollit nautas et saepe iocosoludit naufragio; nam tempestate peractadestituit refluens missas in balnea classes. 135ipsa autem quantis, quibus aut sunt fulta columnis!cedat puniceo pretiosus livor in antroSynnados, et Nomadum qui portat eburnea saxacollis et herbosis quae vernant marmora venis;candentem iam nolo Paron, iam nolo Caryston; 140vilior est rubro quae pendet purpura saxo.

Et ne posteritas dubitet quis conditor extet,fixus in introitu lapis est; hic nomina signatauctorum; sed propter aqua, et vestigia pressaquae rapit et fuso detergit gurgite caenum. sectilibus paries tabulis crustatus ad aurea 145tecta venit, fulvo nimis abscondenda metallo;nam locuples fortuna domus non passa lateredivitias prodit, cum sic sua culmina celat.haec post assurgit duplicemque supervenit aream 150porticus ipsa duplex, duplici non cognita plaustro;quam rursum molli subductam vertice curvaeobversis paulum respectant cornibus alae.ipsa diem natum cernit sinuamine dextro,fronte videns medium, laevo visura cadentem. 155non perdit quicquam trino de cardine caeliet totum solem lunata per atria servat.sacra tridentiferi Iovis hic armenta profundoPharnacis immergit genitor; percussa securicorpora cornipedum certasque rubescere plagas 160sanguineo de rore putes; stat vulneris horrorverus, et occisis vivit pictura quadrigis.Ponticus hinc rector numerosis Cyzicon armisclaudit; at hinc sociis consul Lucullus opem fert,compulsusque famis discrimina summa subire 165invidet obsesso miles Mithridaticus hosti.enatat hic pelagus Romani militis ardoret chartam madido transportat corpore siccam.

Desuper in longum porrectis horrea tectiscrescunt atque amplis angustant fructibus aedes. 170huc veniet calidis quantum metit Africa terris,quantum vel Calaber, quantum colit Apulus acer,quanta Leontino turgescit messis acervoquantum Mygdonio committunt Gargara sulco,quantum, quae tacitis Cererem venerata choreis, 175Attica Triptolemo civi condebat Eleusin,cum populis hominum glandem liquentibus olimfulva fruge data iam saecula fulva perirent,porticus ad gelidos patet hinc aestiva triones;hinc calor innocuus thermis hiemalibus exit 180atque locum in tempus mollit; quippe illa rigoripars est apta magis; nam quod fugit ora Leonis,inde Lycaoniae rabiem male sustinet Vrsae.arcis at in thermas longe venit altior amniset cadit in montem patulisque canalibus actus 185circumfert clausum cava per divortia flumen,occiduum ad solem post horrea surgit opacaquae dominis hiberna domus: strepit hic bona flammaappositas depasta trabes; sinuata caminoardentis perit unda globi fractoque flagello 190spargit lentatum per culmina tota vaporem,continuata dehinc videas quae conditor aususaemula Palladiis textrina educere templis,hac celsi quondam coniunx reverenda Leonti,qua non ulla magis nurus umquam Pontia gaudet 195inlustris pro sorte viri, celebrabitur aedevel Syrias vacuasse colus vel serica filaper cannas torsisse leves vel stamine fulvopraegnantis fusi mollitum nesse metallumparietibus posthinc rutilat quae machina iunctis 200fert recutitorum primordia Iudaeorum.perpetuum pictura micat; nec tempore longodepretiata suas turpant pigmenta figuras.

Flecteris ad laevam: te porticus accipit ampladirectis curvata viis, ubi margine summo 205pendet et artatis stat saxea silva columnis,alta volubilibus patet hic cenatio valvis;fusilis euripus propter; cadit unda superneante fores pendente lacu, venamque secutiundosa inveniunt nantes cenacula pisces. 210comminus erigitur vel prima vel extima turris;mos erit hic dominis hibernum sigma locare,huius conspicuo residens in culmine saepedilectum nostris Musis simul atque capellisaspiciam montem; lauri spatiabor in istis 215frondibus, hic trepidam credam mihi credere Daphnen.iam si forte gradus geminam convertis ad Arctonut venias in templa dei qui maximus ille est,deliciis redolent iunctis apotheca penusque;hic multus tu, frater, eris. 220Iam divide sedem, cessurus mihi fonte meo, quem monte fluentemumbrat multicavus spatioso circite fornix,non eget hic cultu, dedit huic natura decorem,nil fictum placuisse placet, non pompa per artemulla, resultanti non comet malleus ictu 225saxa, nec exesum supplebunt marmora tofum.hic fons Castaliae nobis vice sufficit undae,cetera dives habe; colles tua iura tremiscant;captivos hic solve tuos, et per iuga Burgilaeta relaxatae fiant vineta catenae.

Confirmat vocem iamiam prope sobrius istam 230Silenus, pariterque chori cecinere faventes:Nysa, vale Bromio, Phoebo, Parnase bivertex.non istum Naxus, non istum Cirrha requirat,sed mage perpetuo Burgus placitura petatur.

5. Ecce, quotiens tibi libuerit pateris capacioribus hilarare convivium, misi quod inter scyphos et amystidas tuas legas, subveneris verecundiae meae, si in sobrias aures ista non venerint; nec iniuria hoc ac secus atque aequum est flagito, quandoquidem Baccho meo iudicium decemvirale passuro tempestivius quam convenit tribunal erigitur. 6. si quis autem carmen prolixius eatenus duxerit esse culpandum, quod epigrammatis excesserit paucitatem, istum liquido patet neque balneas Etrusci neque Herculem Surrentinum neque comas Flavii Earini neque Tibur Vopisci neque omnino quicquam de Papinii nostri silvulis lectitasse; quas omnes descriptiones vir ille praeiudicatissimus non distichorum aut tetrastichorum stringit angustiis, sed potius, ut lyricus Flaccus in artis poeticae volumine praecipit, multis isdemque purpureis locorum communium pannis semel inchoatas materias decenter extendit, haec me ad defensionis exemplum posuisse sufficiat, ne haec ipsa longitudinis deprecatio longa videatur, vale. 235

Cum iam pro meritis tuis pararem,Consenti, columen decusque morum,vestrae laudibus hospitalitatiscantum impendere pauperis cicutae,ultro in carmina tu tubam recludens 5converso ordine versibus citastisuetum ludere sic magis sodalem.paret Musa tibi, sed impudentemmulto cautius hinc stilum movebit;nam cum carmina postules diserte, 10suades scribere, sed facis tacere.nuper quadrupedante cum citatoires Phocida Sestiasque Baias,inlustres titulisque proeliisqueurbes per duo consulum tropaea, 15(nam Martem tulit ista Iulianumet Bruto duce nauticum furorem,ast haec Teutonicas cruenta pugnas,erectum et Marium cadente Cimbro),misisti mihi multiplex poema, 20doctum, nobile, forte, delicatum.ibant hexametri superbienteset vestigia iuncta, sed minora,per quinos elegi pedes ferebant;misisti et, triplicis metrum trochaei 25spondeo comitante dactyloque,dulces hendecasyllabos, tuumqueblando faenore Sollium ligasti.usuram petimurque reddimusque;nam quod carmine pro tuo rependo, 30hoc centesima laudium tuarum est.Quid primum venerer colamque pro te?ni fallor, patriam patremque iuxta;qui quamquam sibi vindicare summumpossit iure locum, tamen necesse est 35illam vincere quae parit parentes,salve, Narbo potens salubritate,urbe et rure simul bonus videri,muris, civibus, ambitu, tabernis,portis, porticibus, foro, theatro, 40delubris, capitoliis, monetis,thermis, arcubus, horreis, macellis,pratis, fontibus, insulis, salinis,stagnis, numine, merce, ponte, ponto;unus qui venerere iure divos 45Lenaeum, Cererem, Palem, Minervamspicis, palmite, pascuis, trapetis.solis fise viris nec expetitonaturae auxilio procul relictispromens montibus altius cacumen, 50non te fossa patens nec hispidarumobiectu sudium coronat agger;non tu marmora bratteam vitrumque,non testudinis Indicae nitorem,non si quas eboris trabes refractis 55rostris Marmarici dedere barrifigis moenibus aureasque portasexornas asaroticis lapillis;sed per semirutas superbus arces,ostendens veteris decus duelli, 60quassatos geris ictibus molares,laudandis pretiosior ruinis,sint urbes aliae situ minaces,quas vires humiles per alta condunt,et per praecipites locata cristas 65numquam moenia caesa glorientur:tu pulsate places fidemque fortemoppugnatio passa publicavit.Hinc te Martius ille rector atquemagno patre prior, decus Getarum, 70Romanae columen salusque gentis,Theudoricus amat sibique fidumadversos probat ante per tumultus.sed non hinc videare forte turpis,quod te machina crebra perforavit; 75namque in corpore fortium virorumlaus est amplior amplior cicatrix.in castris Marathoniis merentemvulnus non habuisse grande probrum est;inter Publicolas manu feroces 80trunco Mucius eminet lacerto;vallum Caesaris opprimente Magno 1inter tot facies ab hoste tutasluscus Scaeva fuit magis decorus.laus est ardua dura sustinere; 85ignavis, timidis et improbatismultum fingitur otiosa virtus.Quid quod Caesaribus ferax creandis,felix prole virum, simul dedistinatos cum genitore principantes? 90nam quis Persidis expeditionemaut victricia castra praeteribitCari principis et perambulatumRomanis legionibus Niphaten,tum cum fulmine captus imperator 95vitam fulminibus parem peregit?His tu civibus, urbe, rure pollensConsenti mihi gignis alme patrem,illum cui nitidi sales rigorqueRomanus fuit Attico in lepore. 100hunc Miletius et Thales stupereauditum potuit simulque Lindi estnotus qui Cleobulus inter arces,tu qui, Periandre, de Corintho es,et tu quem dederat, Bias, Priene, 105et tu, Pittace, Lesbius sophistes,et tu qui tetricis potens Athenisvineis Socraticas, Solon, palaestras,et tu, Tyndareis satus Therapnis,Chilon, legifero prior Lycurgo. 110non hic, si voluit vacante curaquis sit sideribus notare cursus,diversas Arato vias cucurrit;non hunc, cum geometricas ad artesmentem composuit, sequi valebat 115Euclides spatium sciens Olympi;non hunc, si voluit rotare rhythmos,quicquam proposito virum morariChrysippus potuisset ex acervo.hic cum Amphioniae studebat arti 120plectro, pollice, voce tibiaque,Thrax vates, deus Arcas atque Phoebusomni carmine post erant et ipsasMusas non ita musicas putares.hic si syrmate cultus et cothurno 125intrasset semel Atticum theatrum,cessissent Sophocles et Euripides;aut si pulpita personare soccocomoedus voluisset, huic levatopalmam tu digito dares, Menander. 130hic cum senipedem stilum polibatZmyrnaeae vice doctus officinaeaut cum se historiae dabat severae,primos vix poterant locos tueritorrens Herodotus, tonans Homerus. 135non isto potior fuisset, olimqui Pandioniam movebat arteorator caveam tumultuosus,seu luscum raperetur in Philippum,causam seu Ctesiphontis actitaret, 140vir semper popularitate crescenset iuste residens in arce fandi,qui fabro genitore procreatusoris maluit expolire limam.quid vos eloquii canam Latini, 145Arpinas, Patavine, Mantuane,et te, comica qui doces, Terenti,et te, tempore qui satus severoGraios, Plaute, sales lepore transis,et te multimoda satis verendum 150scriptorum numerositate, Varro,et te, qui brevitate, Crispe, polles,et qui pro ingenio fluente nulli,Corneli Tacite, es tacendus ori,et te Massiliensium per hortos 155sacri stipitis, Arbiter, colonumHellespontiaco parem Priapi,et te carmina per libidinosanotum, Naso tener, Tomosque missum,quondam Caesareae nimis puellae 160ficto nomine subditum Corinnae?quid celsos Senecas loquar vel illumquem dat Bilbilis alta Martialem,terrarum indigenas Hibericarum?quid quos duplicibus iugata taedis 165Argentaria Polla dat poetas?quid multos varii stili retexam?arguti, teneri, graves, dicaces,si Consentius adfuit, latebant.Huic summi ingenii viro simulque 170summae nobilitatis atque formaeiuncta est femina quae domum ad maritiprisci insignia transferens Ioviniimplevit trabeis larem sophistae,sic intra proprios tibi penates, 175Consenti, patriae decus superbum,fastis vivit avus paterque libris.Haec per stemmata te satis potentem,morum culmine sed potentiorem,non possim merita sonare laude, 180nec si me Odrysio canens in antro,qua late trepidantibus fluentiscautes per Ciconum resultat Hebrus,princeps instituisset ille vatum,cum dulces animata saxa chordae 185ferrent per Rhodopen trahente cantuet versa vice fontibus ligatisterras currere cogerent anhelas,nec non Hismara solibus paterentaurita chelyn expetente silva 190et nulli resolubiles caloricurvata ruerent nives ab Ossa,stantem aut Strymona Bistones viderent,cum carmen rapidus latex sitiret;nec si Peliaco datus bimembri 195ad Centaurica plectra constitissem,hinnitum duplicis timens magistri;nec si me docuisset ille fari,iussus pascere qui gregem est clientisAmphrysi ad fluvium deus bubulcus, 200quod ferrugineos Cyclopas arcustravit sub Liparensibus caminisvibrans plus grave fulmen in sagitta.Iam primo tenero calentem ab ortuexcepere sinu novem sorores, 205et te de genetrice vagientemtinxerunt vitrei vado Hippocrenes:tunc, hac mersus aqua, loquacis undaepro fluctu mage litteras bibisti.hinc tu iam puer aptior magistro 210quidquid rhetoricae institutioins,quidquid grammaticalis aut palaestrae est,sicut iam tener hauseras, vorasti.et Iam te aula tulit piusque princepsinter conspicuous statim locavit, 215consistoria quos habent, tribunos;iamque et purpureus in arce regnipraeesse officiis tuis solebat,mores nobilitate quod merebant:tantum culminis et decus stupendum 220scripti annalibus indicant honores.hinc tu militiam secutus amplam,castrensem licet ampliare censumper suffragia iusta debuisses,sollemnis tamen abstinens lucelli 225fama plus locuples domum redistisolum quod dederas tuum putando.tum si forte fuit quod imperatorEoas soceri venire in auresfido interprete vellet et perito, 230te commercia duplicis loquelaedoctum solvere protinus legebat.o, sodes, quotiens tibi loquentiByzantina sophos dedere regna,et te seu Latialiter sonantem 235tamquam Romulea satum Subura,seu linguae Argolicae rotunditateundantem Marathone ceu creatumplaudentes stupuere Bosphorani,mirati minus Atticos alumnos! 240hinc si foedera solverentur orbis,pacem te medio darent ferocesChunus, Sauromates, Getes, Gelonus;tu Tuncrum et Vachalim, Visurgin, Albin,Francorum et penitissimas paludes 245intrares venerantibus Sygambrissolis moribus inter arma tutus,tu Maeotida Caspiasque portas,tu fluxis equitata Bactra Parthisconstans intrepidusque sic adires 250ut fastu posito tumentis aulaequi supra satrapas sedet tyrannusructans semideum propinquitateslunatam tibi flecteret tiaram.tu si publica fata non vetarent ut 255Byrsam peteres vel Africanaetelluris Tanaiticum rebellem,confestim posito furore Martispost piratica damna destinaretplenas mercibus institor carinas, 260et per te bene pace restitutanon ultra mihi bella navigarent.Iam si seria forte terminantemte spectacula ceperant theatri,pallebat chorus omnis histrionum 265tamquam si Arcitenens novemque Musaepropter pulpita iudices sederent.coram te Caramallus aut Phabatonclausis faucibus et loquente gestunutu, crure, genu, manu, rotatu 270toto in schemate vel semel latebit,sive Aeetias et suus Iasoninducuntur ibi ferusque Phasis,qui iactos super arva Colcha dentesexpavit, fruticante cum duello 275spicis spicula mixta fluctuarent;sive prandia quis refert Thyestaeseu vestros, Philomela torva, planctus,discerptum aut puerum cibumque factumiamiam coniugis innocentioris; 280seu raptus Tyrios Iovemque taurumspreto fulmine fronte plus timendum;seu turris Danaae refertur illic,cum multum pluvio rigata censu est,dans plus aurea furta quam metalla; 285seu Ledam quis agit Phrygemque ephebumaptans ad cyathos facit Tonantisuco nectaris esse dulci orem;seu Martem simulat modo in catenasmissum Lemniacas, modo aut repulso 290formam imponit apri caputque saetiset tergum asperat hispidisque malisleve incurvat ebur, vel ille fingithirtam dorsa feram repanda telaattritu adsiduo cacuminantem; 295seu Perseia virgo vindicataillic luditur harpe coniugali,seu quod carminis atque fabularumclausa ad Pergama dat bilustre bellum.quid dicam citharistrias, choraulas, 300mimos, schoenobatas, gelasianoscannas, plectra, iocos, palen, rudentemcoram te trepidanter explicare?nam circensibus ipse quanta ludisvictor gesseris intonante Roma 305laetam par fuit exarare Musam.Ianus forte suas bifrons Kalendasanni tempora circinante Phoebosumendas referebat ad curules,mos est Caesaris hic, die bis uno 310(privatos vocitant) parare ludos.tunc coetus iuvenum, sed aulicorum,Elei simulacra torva campiexercet spatiantibus quadrigis.et iam te urna petit cietque raucae 315acclamatio sibilans coronae;tum qua est ianua consulumque sedes,ambit quam paries utrimque seniscryptis carceribusque fornicatus,uno e quattuor axe sorte lecto 320curvas ingrederis premens habenas.id collega tuus simulque vobispars adversa facit; micant colores,albus vel venetus, virens rubensque,vestra insignia, continent ministri 325ora et lora manus iubasque tortascogunt flexilibus latere nodishortanturque obiter iuvantque blandisultro plausibus et voluptuosumdictant quadrupedantibus furorem. 330illi ad claustra fremunt repagulisqueincumbunt simul ac per obseratastransfumant tabulas et ante cursumcampus flatibus occupatur absens.impellunt, trepidant, trahunt, repugnant, 335ardescunt, saliunt, timent, timentur,nec gressum cohibent, sed inquietoduratum pede stipitem flagellant.tandem murmure bucinae strepentissnspensas tubicen vocans quadrigas 340effundit celeres in arva currus.non sic fulminis impetus trisulci,non pulsa Scythico sagitta nervo,non sulcus rapide cadentis astri,non fundis Balearibus rotata 345umquam sic liquidos poli meatusrupit plumbea glandium procella.cedit terra rotis et orbitarummoto pulvere sordidatur aer;instant verberibus simul regentes, 350iamque et pectora prona de covinnoextensi rapiuntur et iugalestrans armos feriunt vacante tergo,nec cernas cito, cernuos magistrostemones mage sufferant an axes. 355iam vos ex oculis velut volantesconsumpto spatio patentiorecampus clauserat artus arte factus,per quem longam, humilem duplamque muroeuripus sibi machinam tetendit. 360ut meta ulterior remisit omnes,fit collega tuus prior duobus,qui te transierant; ita ipse quartusgyri condicione tum fuisti.curae est id mediis, ut ille primus, 365pressus dexteriore concitatupartem si patefecerit sinistramtotas ad podium ferens habenas,curru praetereatur intus acto.tu conamine duplicatus ipso 370stringis quadriiugos et arte summain gyrum bene septimum reservas;instabant alii manu atque voce,passim et deciduis in arva guttisrectorum alipedumque sudor ibat. 375raucus corda ferit fragor faventumatque ipsis pariter viris equisquefit cursu calor et timore frigus.itur sic semel, itur et secundo,est sic tertius atque quartus orbis; 380quinto circite non valens sequentumpondus ferre prior retorquet axem,quod velocibus imperans quadrigisexhaustos sibi senserat iugales;iam sexto reditu perexplicato 385iamque et praemia flagitante vulgopars contraria nil timens tuam vimsecuras prior orbitas terebat,tensis cum subito simul lupatis,tensis pectoribus, pede ante fixo, 390quantum auriga suos solebat illeraptans Oenomaum tremente Pisa,tantum tu rapidos teris iugales,hic compendia flexuosa metaeunus dum premit, incitatus a te 395elatas semel impetu quadrigasiuncto non valuit plicare gyro;quem tu, quod sine lege praeteriret,transisti remanens, ab arte restans.alter dum popularitate gaudet, 400dexter sub cuneis nimis cucurrit.hunc, dum obliquat iter diuque lentussero cornipedes citat flagello,tortum tramite transis ipse recto.hic te incautius assecutus hostis 405sperans anticipasse iam prioremtransversum venit impudens in axem;incurventur equi, proterva crurumintrat turba rotas quaterque terniartantur radii, repleta donec 410intervalla crepent volubilisquefrangat margo pedes; ibi ipse quintuscurru praecipitatus obruentemontem multiplici facit ruina,turpans prociduam cruore frontem. 415miscet cuncta fragor resuscitatus,quantum non cyparissifer Lycaeus,quantum non nemorosa tollit Ossacrebras inrequieta per procellas,quantum nec reboant volutae ab Austro 420Doris Trinacris aut voraginosoquae vallat sale Bosphorum Propontis.hic mox praecipit aequus imperatorpalmis serica, torquibus coronasconiungi et meritum remunerari, 425victis ire iubens satis pudendisvillis versicoloribus tapetas.Iam vero iuvenalibus peractisquem te praebueris sequente in aevo,intra aulam soceri mei expetitus 430curam cum moderatus es Palati,chartis posterioribus loquemur,si plus temporibus vacat futuris;nunc quam diximus hospitalitatempaucis personet obsequens Thalia. 435O dulcis domus, o pii penates,quos (res difficilis sibique discors)libertas simul excolit pudorque!o convivia, fabulae, libelli,risus, serietas, dicacitates, 440occursus, comitatus unus idem,seu delubra dei colenda nobistecta inlustria seu videnda Livi, 445sive ad pontificem gradus ferendi,sive ad culmina Martii Myronis,sive ad doctiloqui Leonis aedes(quo bis sex tabulas docente iurisultro Claudius Appius lateretclaro obscurior in decemviratu;at si dicat epos metrumque rhythmis 450flectat commaticis tonante plectro,mordacem faciat silere Flaccum,quamvis post satiras lyramque tendatille ad Pindaricum volare cygnum);seu nos, Magne, tuus favor tenebat, 455multis praedite dotibus virorum,forma, nobilitate, mente, censu (cuius si varios eam per actus,centum et ferrea lasset ora laude,constans, ingeniosus efficaxque, 460prudens arbiter, optimus propinquus,nil fraudans genii sibi vel ullipersonas, loca, tempus intuendo);seu nos atria vestra continebant,Marcelline meus, perite legum 465(qui, verax nimis et nimis severus,asper credens esse nescienti;at si te bene quispiam probavit,noscit quod velit ipse iudicare;nam numquam metuis loqui quod aequum est, 470si te Sulla premat ferusque Carbo,si tristes Marti trucesque Cinnae,et si forte tuum caput latusquecircumstent gladii triumvirales);seu nos Lirnpidii lares habebant, 475civis magnifici virique summi,fraternam bene regulam sequentis;seu nos eximii simul tenebatnectens officiositas Marini,cuius sedulitas sodalitasque 480aeterna mihi laude sunt colendae;seu quoscumque alios videre fratrescordi utrique fuit, quibus vacasselaudandam reor occupationem;horum nomina cum referre versu 485adfectus cupiat, metrum recusat.Hinc nos ad propriam domum vocabas,cum mane exierat novum et calescenshoram sol dabat alteram secundam.hic promens teretes pilas trochosque, 490hic talos crepitantibus fritillisnos ad verbera iactuum struentes,tamquam Naupliades, repertor artis,gaudebas hilarem ciere rixam.hinc ad balnea, non Neroniana 495nec quae Agrippa dedit vel ille cuiusbustum Dalmaticae vident Salonae,ad thermas tamen ire sed libebatprivato bene praebitas pudori.post quas nos tua pocula et tuarum 500Musarum medius torus tenebat,quales nec statuas imaginesqueaere aut marmoribus coloribusqueMentor, Praxiteles, Scopas dederunt,quantas nec Polycletus ipse finxit 505nec fit Phidiaco figura caelo.Sed iam te veniam loquacitatiquingenti hendecasyllabi precantur.tantum, etsi placeat, poema longum est.iamiam sufficit, ipse et impediris 510multum in carmine perlegens amicum,dominantibus otiosiorem.

Egressus foribus meis, libelle,hanc servare viam, precor, memento,quae nostros bene ducit ad sodales,quorum nomina sedulus notavi;antiquus tibi nec teratur agger, 5cuius per spatium satis vetustisnomen Caesareum viret columnis;sed sensim gradere: et moras habendoadfectum celerem moves amicis.Ac primum Domiti larem severi 10intrabis trepidantibus Camenis:tam censorius haud fuit vel illequem risisse semel ferunt in aevo;sed gaudere potes rigore docto:hic si te probat, omnibus placebis. 15hinc te suscipiet benigna Brivas,sancti quae fovet ossa Iuliani,quae dum mortua mortuis putantur,vivens e tumulo micat potestas.hinc iam dexteriora carpis arva 20emensusque iugum die sub unoflavum crastinus aspicis Triobrem;tum terram Gabalum satis nivosamet, quantum indigenae volunt putari,sublimem in puteo videbis urbem. 25hinc te temporis ad mei LaconasIustinum rapies suumque fratrem,quorum notus amor per orbis oracalcat Pirithoumque Theseumqueet fidum rabidi sodalem Orestae. 30horum cum fueris sinu receptus,ibis Trevidon et calumniosisvicinum nimis, heu, iugum Rutenis.hic docti invenies patrem Tonanti,rectorem columenque Galliarum, 35prisci Ferreolum parem Syagri,coniunx Papianilla quem pudicocuras participans iuvat labore,qualis nec Tanaquil fuit nec illaquam tu, Tricipitine, procreasti, 40qualis nec Phrygiae dicata Vestaequae contra satis Albulam tumentemduxit virgineo ratem capillo.hinc te Laesora, Caucason Scytharumvincens, aspiciet citusque Tarnis, 45limosum et solido sapore pressumpiscem perspicua gerens in unda.hic Zeti et Calais tibi adde pennasnimbosumque iugum fugax caveto;namque est assiduae ferax procellae; 50sed quamvis rapido ferare cursu,lassum te Vorocingus obtinebit.nostrum hic invenies Apollinarem,seu contra rabidi Leonis aestusvestit frigore marmorum penates, 55sive hortis spatiatur in repostis,quales mellifera virent in Hybla,quales Corycium senem beantesfuscabat picei latex Galaesi;sive inter violas, thymum, ligustrum, 60serpyllum, casiam, crocum atque caltam,narcissos hyacinthinosque floresspernit quam pretii petitor ampliglaebam turifer advehit Sabaeus;seu ficto potius specu quiescit 65collis margine, qua nemus reflexumnativam dare porticum laboransnon lucum arboribus facit, sed antrum.quis pomaria prisca regis Indihic nunc comparet aureasque vites 70electro viridante pampinatas,cum Porus posuit crepante gazafulvo ex palmite vineam metalligemmarum fluitantibus racemis?Hinc tu Cottion ibis atque Avito 75nostro dicis ave, dehinc valeto.debes obsequium viro perenne;nam, dent hinc veniam mei propinqui,non nobis prior est parens amico,hinc te iam Fidulus, decus bonorum 80et nec Tetradio latens secundusmorum dotibus aut tenore recti,sancta suscipit hospitalitate.exin tende gradum Tribusque VillisThaumastum expete, quemlibet duorum: 85quorum iunior est mihi sodaliset collega simul graduque frater;quod si fors senior tibi invenitur,hunc pronus prope patruum saluta,hinc ad consulis ampla tecta Magni 90Felicemque tuum veni, libelle;et te bybliotheca qua paterna est,qualis nec tetrici fuit Philagri,admitti faciet Probus probatum;hic saepe Eulaliae meae legeris, 95cuius Cecropiae pares Minervaemores et rigidi senes et ipsequondam purpureus socer timebant.Sed iam sufficit: ecce linque portum;ne te pondere plus premam saburrae, 100his in versibus ancoram levato.