Kateryna

Kateryna.Kochajte sia, czornobrywi,Ta ne z Moskalamy,Bo Moskali — czużi lude,Roblat’ łycho z wamy.Moskal lubyt’ żartujuczy,Żartujuczy kyne;Pide w swoju Moskowszczynu,A diwczyna hyne…Jak-by sama, szcze-b niczoho,A to j stara maty,Szczo rodyła na świt bożyj,Musyt’ pohybaty.Serce wjane spiwajuczy,Koły znaje, za-szczo;Lude sercia ne spytajut’,A skażut’: „łedaszczo“!Kochajte sia ż, czornobrywi,Ta ne z Moskalamy,Bo Moskali — czużi lude,Smijut’ sia nad wamy.Ne słuchała KaterynaNi bat’ka ni neńky,Polubyła Moskałyka,Jak znało serdeńko.

Polubyła mołodoho.W sadoczok chodyła,Poky sebe, swoju doluTam zanapastyła.Kłycze maty weczerjaty,A dońka ne czuje:De żartuje z Moskałykom,Tam i zanoczuje.Ne dwi noczy kari oczyLubo ciłuwała,Poky sława na wse sełoNedobraja stała.Nechaj sobi złiji lude,Szczo chotiat’, howorjat’:Wona lubyt’, i ne czuje,Szczo wkrało sia hore.Pryjszły wisty nedobriji, —W pochod zatrubiły;Piszow Moskal w Tureczczynu, —Katrusiu nakryły.Ne sczuła sia, taj bajduże,Szczo kosa pokryta:Za myłoho, jak spiwaty,Lubo j potużyty.Obiciaw sia czornobrywyj,Koły ne zahyne,Obiciaw sia wernuty sia:Tohdi KaterynaBude sobi Moskowkoju,Zabudet’ sia hore;A poky-szczo, nechaj ludeSzczo chotiat’ howorjat’.Ne żuryt’ sia Kateryna —

Slizońky wtyraje,Szczo diwczata na ułyciBez neji spiwajut’.Ne żuryt’ sia Kateryna, —Wmyjet’ sia slozoju,Woźme widra o-piwnoczy,Pide za wodoju,Szczob worohy ne baczyły;Pryjde do krynyci,Stane sobi pid kałynu,Zaspiwaje „Hrycia“.Wyspiwuje, wymowlaje,Aż kałyna płacze.Wernuła sia — i radeńka,Szczo nichto ne baczyw.Ne żuryt’ sia Kateryna,I hadky ne maje,U noweńkij chustynoczciW wikno wyhladaje.Wyhladaje Kateryna…Mynuło piw roku;Zanudyło koło sercia,Zakołoło w boku.Nezdużaje Kateryna,Łedwe — łedwe dysze…Wyczuniała, ta w zapiczkuDytynu kołysze.A żinoczky tycho dzwoniat’,Materi hłuzujut’,Szczo Moskali wertajut’ siaTa w neji noczujut’.— „W tebe doczka czornobrywa,Ta szcze j ne jedyna,

A musztruje u zapiczkuMoskowśkoho syna.Czornobrywoho prydbała…Mabut’ sama wczyła“…Bodaj że was, cokotuchy,Ta złydni pobyły!…Kateryno, serce moje!Łyszeńko z toboju!De ty w świti podinesz siaZ małym syrotoju?Chto spytaje, prywitajeBez myłoho w świti?Bat’ko, maty — czużi lude,Tiażko z nymy żyty!Wyczuniała Kateryna,Odsune kwatyrku,Pohladaje na ułyciu,Kołysze dytynku;Pohladaje: nema, nema!Czy toż i ne bude?Piszła-b w sadok popłakaty,Tak dywlat’ sia lude.Zajde sonce, KaterynaPo sadoczku chodyt’,Na ruczeńkach nosyt’ syna,Oczyci powodyt’:„Ottut z musztry wyhladała,Ottut rozmowlała,A tam… a tam… synu, synu!..“Ta j ne dokazała.Zełenijut’ po sadoczkuCzereszni ta wyszni;Jak i persze wychodyła,

Kateryna wyjszła.Wyjszła, ta wże ne spiwaje,Jak persze spiwała,Jak Moskala mołodohoW wysznyk dożydała.Ne spiwaje czornobrywa,Klane swoju doluA tymczasom worożeńkyCzyniat’ swoju wolu.Kujut’ riczy nedobriji.Szczo maje robyty?Jakby myłyj czornobrywyj,Umiw by spynyty…Tak dałeko czornobrywyj,Ne czuje, ne baczyt’,Jak worohy smijut’ sia jij,Jak Katrusia płacze.Może wbytyj czornobrywyjZa tychym Dunajem;A może — wże w MoskowszczyniDruhuju kochaje!Ni, czorniawyj ne ubytyj,Win żywyj, zdorowyj…A de-ż najde taki oczy,Taki czorni browy?Na kraj świta, w Moskowszczyni,Po tim boci morja,Nema nihde Kateryny, —Ta zdałaś na hore!..Wmiła maty browy daty,Kari oczeniata,Ta ne wmiła na sim świtiSzczastia-doli daty.

A bez doli biłe łyczko —Jak kwitka na poli:Pecze sonce, hojda witer,Rwe wsiakyj po woli.Umywaj że biłe łyczkoDribnymy slozamy!Bo wernułyś MoskałykyYnszymy szlachamy.

II.Sydyt’ bat’ko kineć stoła,Na ruky schyływ sia,Ne dywyt’ sia na świt bożyj:Tiażko zażuryw sia.Koło joho stara matySydyt’ na osłoni,Za slozamy łedwe, łedweWymowlaje doni:„Szczo, wesilla, doniu moja?A deż twoja para?De śwityłky z drużeńkamy,Starosty, bojare?W Moskowszczyni, doniu moja!Idy jich szukaty!Ta ne każy dobrym ludiam,Szczo je w tebe maty.Proklatyj czas-hodynońka,Szczo ty narodyłaś!Jak-by znała, do schid sonciaBuła-b utopyła:Zdałaś tohdi-b ty hadyni,

Teper — Moskałewy…Doniu moja, doniu moja,Ćwite mij rożewyj!Jak ja hirko, jak ptaszeczku,Kochała, rostyłaNa łyszeńko… Doniu moja!Szczo ty narobyła?..Oddiaczyła!.. Idy-ż, szukajU Moskwi swekruchy!Ne słuchała mojich riczej,To jiji posłuchaj!Idy, doniu, najdy jiji,Najdy, prywytaj sia,Bud’ szczasływa w czużych ludiach,Do nas ne wertaj sia!Ne wertaj sia, dytia moje,Z dałekoho kraju!..A chto-ż moju hołowońkuBez tebe schowaje?Chto zapłacze nado mnoju,Jak ridna dytyna?Chto posadyt’ na mohyliCzerwonu kałynu?Chto bez tebe hrisznu duszuPomynaty bude?Doniu moja, doniu moja,Dytia moje lube!Idy od nas!..“Łedwe, łedwePobłahosłowyła:„Boh z toboju“! Ta, jak mertwa,Na dił powałyłaś.Obizwaw sia staryj bat’ko:

„Czoho żdesz neboho?“Zarydała Kateryna,Ta buch jomu w nohy:„Prosty meni, mij bateczku,Szczo ja narobyła!Prosty meni, mij hołube,Mij sokołe myłyj“— „Nechaj tebe Boh proszczajeTa dobriji lude;Mołyś Bohu ta jdy sobi,Meni łehsze bude“.Łedwe wstała, pokłonyłaś,Wyjszła mowczky z chaty;Ostały sia syrotamyStaryj bat’ko j maty.Piszła w sadok u wysznewyj,Bohu pomołyłaś,Wziała zemli pid wyszneju,Na chrest poczepyła;Promowyła: „Ne wernu sia!W dałekomu krajuW czużu zemlu czużi ludeMene zachowajut’;A swojeji sia krychotkaNado mnoju laże,Ta pro dolu, moje hore,Czużym ludiam skaże…Ne roskazuj, hołubońko,Deb ni zachowały,Szczob hrisznoji na sim świtiLude ne zajmały!Ty ne skażesz… oś chto skaże,Szczo ja joho maty!

Boże ty mij! łycho moje!De meni schowatyś?Zachowajuś, dytia moje,Sama pid wodoju,A ty hrich mij spokutujeszW ludiach syrotoju.Bezbat’czenkom!..“Piszła sełom,Płacze Kateryna;Na hołowi chustynoczka,Na rukach dytyna.Wyjszła z seła — serce nyje;Nazad podywyłaś,Pokywała hołowoju,Taj zahołosyła.Jak topola, stała w poliPry bytij dorozi;Jak rosa ta do schid soncia,Pokapały slozy.Za slozamy za hirkymyI swita ne baczyt’.Tilko syna pryhortaje,Ciłuje ta płacze.A wono, jak janhelatko,Niczoho ne znaje,Małeńkymy ruczyciamyPazuchy szukaje.Siło sonce, z-za dibrowyNebo czerwonije;Uterła sia, powernułaś,Piszła… tilko mrije.W seli dowho howoryłyDe-czoho bahato,

Ta ne czuły wże tych riczejNi bat’ko ni maty…Ottake-to na sim świtiRoblat’ ludiam lude!Toho wjażut’ toho riżut’,Toj sam sebe hubyt’.A za-wiszczo? Swiatyj znaje!Swit, bacz-sia, szyrokyj,Ta nema de prychyłytyśW świti odynokym.Tomu dola zaprodałaOd kraju do kraju,A druhomu ostawyłaTe, de zachowajut’.De-ż ti lude, de-ż ti dobri,Szczo serce zbyrałośZ nymy żyty, jich lubyty?Propały, propały!Jest’ na świti dola,A chto jiji znaje?Jest’ na świti wola,A chto jiji maje?Jest’ lude na świti,Sribłom, złotom śjajut’,Zdajet’ sia, panujut’,A doli ne znajut’, —Ni doli ni woli!Z nud’hoju ta z horemŻupan nadiwajut’,A płakały — sorom.Woźmit’ sribło, złoto,Ta bud’te bohati,A ja woźmu slozy —

Łycho wyływaty;Zatoplu nedoluDribnymy slozamy,Zatopczu newoluBosymy nohamy!Tohdi ja wesełyj,Tohdi ja bahatyj,Jak bude serdeńkoPo woli hułaty!

III.Kryczat’ sowy, spyt’ dibrowa,Zirońky syjajut’,Po-nad szlachom, szczyryceju,Chowraszky hulajut’.Spoczywajut’ dobri lude;Szczo koho wtomyło:Koho szczastia, koho slozy,Wse niczka pokryła,Wsich pokryła temnisińka,Jak ditoczok maty.De-ż Katrusiu pryhornuła?Czy w lisi, czy w chati?Czy na poli pid kopojuSyna zabawlaje,Czy w dibrowi z-pid kołodyWowka wyhladaje?Bodaj że was, czorni browy,Nikomu ne maty,

Koły za was take łychoTreba odbuwaty:A szczo dalsze spitkajet’ sia?Bude łycho, bude!Zostrinut’ sia żowti piskyI czużiji lude,Zostrinet’ sia zyma luta,A toj czy zostrine,Szczo piznaje Katerynu,Prywitaje syna?Z nym zabuła-b czornobrywaSzlachy, pisky, hore:Win jak maty prywitaje,Jak brat zahoworyt’…Pobaczymo, poczujemo…A poky — spoczynu,Ta tym czasom rozpytajuSzlach na Moskowszczynu.Dałekyj szlach, pany braty,Znaju jeho, znaju!Aż na serci pochołone,Jak joho zhadaju.Popomirjaw i ja kołyś —Szczob joho ne mirjat’!..Roskazaw by pro te łycho,Ta czy toż powirjat’?„Bresze“, skażut’, „siakyj — takyj(Zwyczajno ne w oczy)A tak tilko psuje mowuTa ludej moroczyt’“.Prawda wasza, prawda, lude!Ta j na-szczo te znaty,Szczo slozamy pered wamy

Bude wyływaty?Na-szczo wono? U wsiakohoI swoho czymało.Cur że jomu!.. A tym czasomKete łysz kresałoTa tiutiunu, szczob, znajete,Doma ne żuryłyś;A to łycho roskazuwat’,Szczob brydke prysnyłoś!Nechaj joho łychyj woźme!Łuczsze-ż pomirkuju,De to moja KaterynaZ Iwasem mandruje.Za Kyjewom ta za Dniprom,Po-pid temnym hajem,Idut’ szlachom czumaczeńky,„Puhacza“ spiwajut’.Ide szlachom mołodycia,Musyt’ buty z proszczi.Czoho-ż smutna, neweseła,Zapłakani oczy?U łatanij swytynoczci,Na płeczach torbyna,W ruci cipok, a na druhijZasnuła dytyna.Zostriła sia z czumakamy,Zakryła dytynu,Pytajet’ sia: „Lude dobri!De szlach w Moskowszczynu?“— „W Moskowszczynu? otsej samyjDałeko, neboho?“

— „W samu Moskwu. Chrysta radyDajte na dorohu!“Bere szaha, aż trusyt’ sia:Tiażko joho braty!Taj na wiszczo?.. A dytyna?Wonaż joho maty!Zapłakała, piszła szlachom,W Browarjach spoczyła,Ta synowi za hirkohoMedianyk kupyła.Dowho-dowho serdesznajaWse jszła ta pytała;Buło j take, szczo pid tynomZ synom noczuwała..Bacz, na szczo zdały sia kari oczeniata:Szczob pid czużym tynom slozy wyływat’!Oto-ż to dywit’ sia ta kajteś, diwczata,Szczob ne doweło sia Moskala szukat’,Szczob ne doweło sia, jak Katrja szukaje…Tohdi ne pytajte, za szczo lude łajut’,Za-szczo ne puskajut’ w chatu noczuwat’.Ne pytajte, czornobrywi,Bo lude ne znajut’;Koho Boh kara na świti.To j wony karajut’…Lude hnut’ sia, jak ti łozy,Kudy witer wije.Syrotyni sonce śwityt’(Swityt’ ta ne hrije) —Lude-b sonce zastupyły,Jak-by mały syłu,Szczob syroti ne śwityłoSlozy ne suszyło.

A za wiszczo, Boże myłyj,Za-szczo świtom nudyt’?Szczo zrobyła wona ludiam,Czoho chotiat’ lude?Szczob płakała!.. Serce moje!Ne płacz, Kateryno!Ne pokazuj ludiam slozy,Terpy do zahynu!A szczob łyczko ne marniłoZ czornymy browamy,Do schid soncia, w temnim lisiUmyj sia slozamy!Umyjesz sia, ne pobaczat’,To j ne zaśmijut’ sia;A serdeńko odpoczyne,Poky slozy llut’ sia.Ottake to łycho, baczyte, diwczata!Zartujuczy kynuw Katrusiu Moskal.Nedola ne baczyt’, z kym jij żartuwaty,A lude chocz baczat’, to ludiam ne żal.„Nechaj“, każut’, „hyne łedacza dytyna,Koły ne zumiła sebe szanuwat’“!Szanujte sia-ż, lubi, w nedobru hodynuSzczob ne doweło sia Moskala szukat’!Po-pid tyńniu noczuwała,Raneńko wstawała,Pospiszała w Moskowszczynu;Aż hulk — zyma wpała.Swyszcze połem zawerjucha,Ide KaterynaU łyczakach — łycho tiażke! —I w odnij swytyni.Ide Katrja, szkandybaje;

Dywyt’ sia — szczoś mrije…Lyboń idut’ Moskałyky…Łycho!.. serce mlije…Połetiła, zostriła sia,Pyta; „Czy ne maje,Moho Jwana czorniawoho“?A ti: „My ne znajem“.I, zwyczajno, jak Moskali,Śmijut’ sia, żartujut’:„Aj da baba! aj da naszi!Kawo nie nadujut!“Podywyłaś Kateryna:„I wy, baczu, lude!Ne płacz, synu, moje łycho!Szczo bude, to j bude!Pidu dalsze, — bilsz chodyła…A może j zostrinu;Oddam tebe, mij hołube,A sama — zahynu!“Rewe, stohne churtowyna,Kotyt’, werne połem;Stojit’ Katrja sered pola,Dała slozam wolu.Utomyłaś zawerjucha,De-de pozichaje;Szcze-b płakała Kateryna,Ta sloz bilsz ne maje.Podywyłaś na dytynu:Umyte slozojuCzerwonije, jak kwitoczkaW-ranci pid rosoju.Uśmichnułaś Kateryna,Tiażko uśmichnułaś.

Koło sercia — jak hadynaCzorna powernułaś.Kruhom mowczky podywyłaś;Baczyt’: lis czornije,A pid lisom, kraj dorohy,Łyboń kuriń mrije.„Chodim, synu! smerkajet’ sia,Koły pustiat’ w chatu;A ne pustiat’, to j na dworiBudem noczuwaty.Pid chatoju zanoczujem,Synu mij, Iwane!De-ż ty budesz noczuwaty,Jak mene ne stane?Z sobakamy, mij synoczku,Kochaj sia na dwori!Sobaky zli, pokusajut’,Ta ne zahoworjat’,Ne roskażut’ śmijuczy sia…Z psamy jisty j pyty —Bidna moja hołowońko!Szczo meni robyty?“Syrota, sobaka maje swoju dolu,Maje dobre słowo w świti syrota;Joho bjut’ i łajut’, zakujut’ w newolu,Ta nichto pro matir na śmich ne spyta.A Jwasia spytajut’, zarańnia spytajut’,Ne dadut’ do mowy dytyni dożyt’.Na koho sobaky na ułyci łajut’?Chto hołyj, hołodnyj pid tynom sydyt’?Chto łoburja wodyt’? Czorniawi bajstrjata…

Odna joho dola — czorni broweniata,Ta j tych lude zazdri ne dajut’ nosyt’.

IV.Po-pid horoju jarom, dołom,Mow ti didy wysokoczołi,Duby z het’manszczyny stojat’;U jaru hrebla, werby w rjad,Stawok pid kryhoju w newoli,I opołonka — wodu brat’.Mow pokotyło czerwonije,Kriź chmaru sonce zaniałoś,Naduw sia witer; jak powije,Nema niczoho, skriź bilije,Ta tilko lisom zahuło.Rewe, swyszcze zawirjucha,Po lisu zawyło;Jak te more, biłe połeSnihom pokotyłoś.Wyjszow z chaty karbiwnyczyj,Szczob lis ohladity,Ta de tobi! take łycho,Szczo ne wydno j świta.„Ehe, baczu, jaka fuga!Cur że jomu z lisom!Pity w chatu… Szczo tam take?Ot jich do sto-bisa!Nedobra jich roznosyła,Mow sprawdi za diłom.Nyczypore! dywyś łyszeń,Jaki pobiliłi“!

— „Szczo, Moskali? de Moskali?“— „Szczo ty? Schameny sia!“— „De Moskali-łebedyky?“— „Ta on podywy sia!“Połetiła KaterynaI ne odiahła sia.„Mabut’ dobre MoskowszczynaW tiamku jij dała sia!Bo u-noczi tilko j znaje,Szczo Moskala kłycze“.Czerez peńky, zametamy,Łetyt’ łedwe dysze.Bosa stała sered szlachu,Wterłaś rukawamy.A Moskali jij na-zustricz,Jak odyn, werchamy.Łycho moje! dołe moja!“Do jich… koły hlane:Poperedu starszyj jide.„Lubyj mij Iwane!Serce moje kochaneje!De ty tak baryw sia?“Ta do joho za stremena…A win, podywyw sia,Ta szponamy konia w boky.„Czoho-ż utikajesz?Chyba zabuw Katerynu?Chyba ne piznajesz?Podywyś na mene:Ja Katrusia twoja luba!Na-szczo rwesz stremena?“A win konia pohaniaje,Niby-to j ne baczyt’.

„Postriwaj że, mij hołube!Dywyś, ja ne płaczu.Ty ne piznaw mene, Jwane?Serce, podywy sia!Jej że Bohu, ja Katrusia!“— „Dura, atwjażi sia!Waźmitie procz bezumnuju!“— „Boże mij! Iwasiu!I ty mene pokydajesz?!A tyż prysiahaw sia!“— „Waźmitie procz! Cztoż wy stali?“— „Koho? mene wziaty?Za-szczoż? Skaży mij hołube!Komu chocz oddatySwoju Katrju, szczo do tebeW sadoczok chodyła,Swoju Katrju, szczo dla tebeSyna porodyła?Mij bateczku, mij bratiku!Chocz ty ne curaj sia!Najmyczkoju tobi stanu…Z druhoju kochaj sia,Z ciłym świtom!.. Ja zabudu,Szczo kołyś kochałaś,Szczo od tebe syna mała,Pokrytkoju stała…Pokrytkoju — jakyj sorom!I za-szczo ja hynu!Pokyń mene, zabud’ mene,Ta ne kydaj syna!Ne pokynesz? serce moje,Ne wtikaj od mene!…Ja wynesu tobi syna.“

Kynuła stremenaTa w chatynu.Wertajet’ sia,Nese jomu syna;Nespowyta, zapłakanaSerdeszna dytyna.„Ośde wono, podywy sia!Deż ty? zachowaw sia?Utik! nema!… Syna, synaBat’ko odcuraw sia!Boże ty mij!… dytia moje!De dinuś z toboju?Moskałyky, hołubczyky!Woźmit’ zi soboju;Ne curajteś, łebedyky!Wono syrotyna;Woźmit’ joho ta oddajteStarszomu za syna!Woźmit’ joho!.. bo pokynu,Jak bat’ko pokynuw, —Bodaj joho ne kydałaŁychaja hodyna!Hrichom tebe na świt bożyjMaty porodyła;Wyrostaj że na śmich ludiam!“Na szlach położyła:„Ostawaj sia szukat’ bat’ka!A ja wże szukała.“Ta w lis z szlachu, jak nawisna,A dytia ostałoś,Płacze bidne… A MoskalamBajduże, mynuły.Wono j dobre, ta na łycho

Lisnyczi poczuły.Biha Katrja bosa lisom,Biha ta hołosyt’,Ta prokłyna swoho Jwana,To płacze, to prosyt’.Wybihaje na uzlissia;Kruhom podywyłaś,Ta w jar… biżyt’ — sered stawuMowczky opynyłaś.„Pryjmy, Boże, moju duszu,A ty — moje tiło!“Szubowst’ w wodu!… Po pid lodomHet’ zahurkotiło.Czornobrywa KaterynaNajszła, szczo szukała.Dunuw witer po nad stawom —I slidu ne stało.To ne witer, to ne bujnyj,Szczo duba łamaje;To ne łycho, to ne tiażke,Szczo maty wmyraje;Ne syroty małi dity,Szczo neńku schowały:Jim zostałaś dobra sława,Mohyła zostałaś.Zaśmijut sia złiji ludeMałij syrotyni;Wylle slozy na mohyłu —Serdeńko spoczyne.A tomu, tomu na świti,Szczo jomu zostałoś,Koho bat’ko i ne baczyw,Maty odcurałaś?

Szczo zostałoś bajstrukowi?Chto z nym zahoworyt’?Ni rodyny, ni chatyny;Szlachy, pisky, hore…Panśke łyczko, czorni browy —Na-szczo? Szczob piznały!Zmaluwała, ne schowała…Bodaj połyniały!

V.Iszow kobzar do KyjewaTa siw spoczywaty;Torbynkamy obwiszanyjJoho powożatyj.Małe dytia koło johoNa sonci kuniaje,A tym czasom staryj kobzar„Iwasia“ spiwaje.Chto jde, jide, ne mynaje;Chto bubłyk, chto hroszi;Chto staromu, a diwczataSzażok michonoszi,Zadywlat’ sia czornobrywi:I bose i hołe.„Dała“, każut’, „broweniata,Ta ne dała doli!“Jide szlachom do KyjewaBerłyn szestyrneju,A w berłyni hospodyniaZ panom i semjeju.Opynyw sia protyw starciw,

Kurjawa lahaje.Pobih Iwaś, bo z wikonciaRukoju machaje.Daje hroszi Iwasewy,Dywujet’ sia pani.A pan hlanuw — odwernuw sia…Piznaw prepohanyj,Piznaw tiji kari oczy,Czorni broweniata,Piznaw bat’ko swoho syna,Ta ne chocze wziaty.Pyta pani: jak zowet’ sia?„Iwaś“. — „Kakoj miłaj!“Berłyn ruszyw, a IwasiaKurjawa pokryła…Policzyły, szczo dostały,Wstały siromachy,Pomołyłyś na schid soncia,Piszły po-nad szlachom.