Najmyczka

Najmyczka.U nedilu w ranci rano,Połe kryło sia tumanom;U tumani na mohyli,Jak topola, pochyłyłaśMołodycia mołodaja.Szczoś do łona pryhortajeTa z tumanom rozmowlaje:„Oj tumane, tumane,Mij łatanyj tałane!Czomu mene ne schowajeszOttut sered łanu?Czomu mene ne zadawyszU zemlu ne wdawysz?Czomu meni złoji doli,Czom wiku ne zbawysz?Ni, ne dawy, tumanoczku!Schowaj tilko w poli,Szczob nichto ne znaw, ne baczywMojeji nedoli!Ja ne odna, jest’ u meneI bat’ko i maty…Jest’ u mene — tumanoczku,Tumanoczku, brate! —Dytia moje… Mij synoczku,

Nechreszczenyj synu!Ne ja tebe chrestyty-muNa łychu hodyny;Czużi lude chrestyty-mut’,Ja ne budu znaty,Jak i zowut’… Dytia moje!Ja buła bohata…Ne łaj mene! mołyty-muś,Iz samoho nebaDolu wypłaczu slozamyI poszlu do tebe“!Piszła połem rydajuczy,W tumani chowałaś,Ta kriź slozy tycheseńkoPro wdowu spiwała,Jak udowa w DunajewiSyniw pochowała:„Oj u poli mohyła;Tam udowa chodyła,Tam chodyła, hulała,Truty-zilla szukała.Truty-zilla ne najszła,Ta syniw dwoch pryweła,W kytajeczku powyłaI na Dunaj odnesła:„Tychyj, tychyj Dunaj!„Mojich ditok zabawlaj,„Ty, żowteńkyj pisok!„Nahoduj mojich ditok,„I skupaj, i spowyj,„I soboju ukryj““!

I.Buw sobi did ta baba,Z dawnioho dawna, u haji nad stawomU-dwoch sobi na chutori żyły,Jak ditoczok dwojeUsiudy oboje.Szcze z-małeczku u-dwoch jahniata pasły,A potim pobrały sia,Chudoby diżdały sia,Prydbały chutir, staw i młyn,Sadok u haji rozwełyI pasiku czymału,Wsioho nadbały.Ta ditoczok u jich Bih-ma,A smert’ z kosoju za płeczyma.Chto-ż jich starist’ prywytaje,Za dytynu stane?Chto zapłacze, pochowaje?Chto duszu spomiane?Chto pożywe dobro czestnoW dobruju hodynu,I zhadaje diakujuczy,Jak swoja dytyna?..Tiażko ditej hoduwatyU bezwerchij chati,A szcze hirsze starity siaU biłych pałatach,Starity sia, umyraty,Dobro pokydaty,

Czużym ludiam, czużym ditiamNa śmich, na roztratu!

II.I did i baba u nediluNa pryspi w dwoch sobi sydiłyHarneńko, w biłych soroczkach.Syjało sonce w nebesach,Ani chmarynoczky, ta tychoTa lubo, jak u raji.Schowało sia u serci łycho,Jak zwir u temnim haji.W takim raji czohob, bacz sia,Starym sumuwaty?Czy to dawnie jake łychoProkynułoś w chati?Czy wczorasznie, zadawłeneZnow zaworuszyłoś?Czy szcze tilko zaklunułoś,I raj zapałyło?Ne znaju, szczo i pisla czohoStari sumujut’! Może wżeOtse zbyrajut’ sia do Boha,Ta chto w dałekuju dorohuJim dobre konej zapriaże?„A chto nas, Naste, pochowaje,Jak pomremo?“— „J sama ne znaju!Ja wse otse mirkuwała,Ta aż sumno stało:Odynoki zostariłyś…

Komu ponadbałyDobra sioho?“— „Striwaj łyszeń!Czy czujesz? szczoś płaczeZa worit’my… mow dytyna!Pobiżim łysz! Baczysz?Ja zhaduwaw, szczo szczoś bude!“I razom schopyłyś,Ta do worit. Prybihajut’,Mowczky zupynyłyś:Pered samym perełazom —Dytyna spowyta,Ta ne tuho, j noweńkojuSwytynoju wkryta;Bo to maty spowywała,I litom ukryłaOstannioju swytynoju!.Dywyłyś, mołyłyśStari moji. A serdeszneNenacze błahaje:Wypruczało ruczeniataJ do jich prostiahajeManiusińki… I zamowkło,Nenacze ne płacze,Tilky pchyka.„A szczo, Naste?Ja j kazaw! Ot baczysz!Ot i tałan, ot i dola!I ne odynoki!Bery-ż łyszeń ta spowywaj!Acz jake, niwroku!Nesy-ż w chatu, a ja werchyKynuś za kumamy

W Horodyszcze.Czudno jakośDijet’ sia miż namy!Odyn syna prokłynaje,Z chaty wyhaniaje;Druhyj świczeczku, serdesznyj,Potom zaroblajeTa rydajuczy stanowyt’Pered obrażamy:Nema ditej!.. Czudno jakośDijet’ sia miż namy.

III.Aż try pary na radoszczachKumiw nazbyrały,Ta w-weczeri j ochrestyłyI Markom nazwały.Roste Marko. Stari mojiNe znajut’, de dity,De posadyt’, de położyt’I szczo z nym robyty.Mynaje rik. Roste Marko,I dijna korowaU rozkoszi kupajet’ sia.Aż oś czornobrowaTa mołoda, biłołyciaPryjszła mołodyciaNa toj chutir błahodatnyjU najmy prosyt’ sia.„A szczoż?“ każe: „woźmim, Naste!

— „Woźmimo, Trochyme!Bo my stari, nezdużajem,Ta taky j dytyna,Chocza wono wże j pidrosło,To wseż taky trebaKoło joho pikłuwatyś“.— „Ta wono-to treba,Bo j ja swoju wże czastoczkuProżyw, sława Bohu,Pidtoptaw sia. Tak szczoż teper,Szczo woźmesz, neboho?Za rik, czy jak?“— „A szczo daste“.— „E, ni! treba znaty,Treba, doczko, liczyt’ płatu,Zarobłenu płatu;Bo skazano: chto ne liczyt’,To toj i ne maje.Tak ottak chyba, neboho:Ni ty nas ne znajesz,Ni my tebe; a pożywesz,Rozdywysz sia w chati,Ta j my tebe pobaczymo, —Ottohdi j za płatu.Czy tak, doczko?“— „Dobre, diad’ku!“— „Prosymo-ż u chatu!“Pojednałyś. MołodyciaRada ta weseła.Niby z panom powinczałaś,Zakupyła seła,I u chati, i na dwori,I koło skotyny,

U-weczeri i w-doświta;A koło dytynyTak i pada, niby maty:W budeń i w nediluHołowońku jomu zmyje,J soroczeczku biłuSzczo deń bożyj nadiwaje,Hrajet’ sia, spiwaje,Robyt’ wozyky, a w światoTo j z ruk ne spuskaje!Dywujut’ sia stari mojiTa molat’ sia Bohu.A najmyczka newsypuszczaSzczo-weczir, neboha,Swoju dolu prokłynaje,Tiażko, ważko płacze;I nichto toho ne czuje,Ne znaje j ne baczyt’Opricz Marka małeńkoho.Tak wono ne znaje,Czoho najmyczka slozamyJoho umywaje;Ne zna Marko, czoho wonaTak joho ciłuje,Sama ne zjist’ i ne dopje,Joho nahoduje.Ne zna Marko, jak w kołysciCzasom sered noczyProkynet’ sia, woruchnet’ sia,To wona wże skoczyt’,I ukryje, perechrestyt’Tycho zakołysze;Wona czuje w druhij chati,

Jak dytyna dysze,W-ranci Marko do najmyczkyRuczky prostiahaje,I mamoju newsypuszczuHannu nazywaje.Ne zna Marko, roste sobiRoste, wyrostaje.

IV.Czy mało lit perewernułoś,Wody czymało utekło;I w chutir łycho zawernuło,I sliz czymało prynesło.Babusiu Nastiu pochowałyI łedwe, łedwe odwołałyTrochyma dida. ProhułoProklate łycho, taj zasnuło.Na chutir znowu błahodat’Z-za haju temnoho wernułaśDo dida w chatu spoczywat’.Uże Marko czumakujeI w oseny ne noczujeNi pid chatoju, ni w chati.Koho-nebud’ treba swatat’.„Koho-ż by tut?“ staryj dumaI prosyt’ poradyU najmyczky. A najmyczkaDo cariwny-b radaSłat’ starosty: „Treba MarkaSamoho spytaty“.— „Dobre, doczko! spytajemo,

Ta j budemo swatat’“.Rozpytały, poradyłyś,Taj za starostamyPiszow Marko. Wernuły siaLude z rusznykamy,Z światym chlibom obminenym.Pannu u żupani,Taku kralu wyswatały,Szczo chocz za het’mana,To ne sorom. Ottake-toDywo zapopały!„Spasybi wam!“ staryj każe,„Teper, szczob wy znały,Treba kraju dowodyty,Koły j de winczaty.Taj wesilla! Ta szcze oś szczo:Chto w nas bude maty?Ne dożyła moja Nastia!..“Taj załywś slozamy.A najmyczka u porohuWchopyłaś rukamyZa odwirok, taj zomliła…Tycho stało w chati;Tilko najmyczka szeptała:„Maty… maty… maty!..“

V.Czerez tyżdeń mołodyciKorowaj misyłyNa chutori. Staryj bat’koZ usijeji syły

Z mołodyciamy tanciujeTa dwir wymitaje,Ta prochożych, projizżaczychU dwir zakłykaje,Ta warenoju czastuje,Na wesilla prosyt’.Znaj bihaje, a samohoŁedwy nohy nosiat’.Skriź harmider, ta rehotniaW chati i na dwori,I żołoby wykotyłyZ nowoji komory.Skriź porańnia: peczut’, warjat’,Wymitajut’, myjut’…Ta wse czużi. Deż najmyczka?Na proszczu u KyjiwPiszła Hanna. Błahaw staryj,A Marko aż płakaw,Szczob buła wona za matir.„Ni, Marku! nijakoMeni matirju sydity:To bahati lude,A ja najmyczka; szcze j z tebeSmijaty sia budut’.Nechaj Boh wam pomahaje!Pidu pomolu siaUsim światym u Kyjewi,Ta j znowu wernu siaW waszu chatu, jak pryjmete.Poky maju syły,Trudyty-muś“.Czystym sercemPobłahosłowyła

Swoho Marka, zapłakałaJ piszła za worota.Rozwernuło sia wesilla,Muzykam robotaI pidkowam. WarenojuStoły j ławy myjut’.A najmyczka szkandybaje,Pospiszaje w Kyjiw.Pryjszła w Kyjiw, ne spoczyła:U miszczanky stała,Naniała sia nosyt’ wodu,Bo hroszej ne stałoNa akafyst u Warwary.Nosyła, nosyła,Kip iz wisim zarobyła,J Markowi kupyłaSwiatu szapoczku w peczerachU Jwana światoho,Szczob hołowa ne boliłaW Marka mołodoho;I perstenyk u WarwaryNewistci dostała,I wsim światym pokłonywszyś,Do-domu wertałaś.Wernuła sia. KaterynaI Marko zustriłyZa worit’my, wweły w chatuJ za stił posadyły;Napuwały j hoduwały,Pro Kyjiw pytały,I w kimnati KaterynaOdpoczyt’ posłała.„Zaszczo wony mene lublat’?

Zaszczo poważajut’?O Boże mij myłoserdnyj!Może wony znajut’?…Może wony dohadałyś?..Ni, ne dohadałyś,Wony dobri“…I najmyczkaTiażko zarydała.

VI.Tryczy kryha zamerzała,Tryczy roztawała;Tryczy najmyczku u KyjiwKatrja prowożała,Tak jak matir. I w czetwertyjProweła nebohuAż u połe do mohyły,I mołyła Boha,Szczob szwydeńko wertała sia,Bo bez neji w chatiJakoś sumno, niby matyPokynuła chatu.Piśla Preczystoji w nedilu,Ta piśla perszoji, TrochymStaryj sydiw w soroczci biłij,W bryli, na pryspi. Pered nymZ sobakoju unuczok hraw sia,A wnuczka w jupku odiahłaśU Katrynu, i niby jszłaDo dida w hosti. Zaśmijaw siaStaryj i wnuczku prywitaw,

Nenacze sprawdi mołodyciu.„A deż ty diła palanyciu?Czy może w lisi chto odniaw?Czy po-prostu — zabuła wziaty?Czy może szcze j ne napekła?E, sorom, sorom! łepska maty!“Aż zyrk! — i najmyczka wwijszłaNa dwir. Pobih staryj striczatyZ onukamy swoju Hannu.„A Marko w dorozi“?Hanna dida pytała sia.— „W dorozi szcze j dosi“.— „A ja łedwy dodybałaDo waszoji chaty.Ne chotiłoś na czużyniOdnij umyraty!Koły-b Marka diżdaty sia!Tak szczoś tiażko stało“…I wnuczatam iz kłunoczkaHostyńci wyjmała:I chrestyky, j dukaczyky,J namysta razoczokOrynoczci, i czerwonyjZ folhy obrazoczok;A Karpowi sołowejkaTa konykiw paru;I czetwertyj uże persteńSwiatoji WarwaryKateryni; a didowiIz wosku światohoTry świczeczky; a Markowi

I sobi niczoho.Ne prynesła; ne kupyła,Bo hroszej ne stało,A zarobyt’ ne zdużała.„A oś szcze ostałośPiw bubłyczka!“J po szmatoczkuDitiam rozdiłyła.

VII.Wwijszła w chatu. KaterynaJij nohy umyłaJ połudnuwat’ posadyła.Ne pyła j ne jiłaMoja Hanna.„Kateryno!Koły w nas nedila?“— „Piśla zawtra“.— „Treba budeAkafyst naniatyMykołajewi światomuJ na czastoczku daty;Bo szczoś Marko zabaryw sia…Może de w doroziZanedużaw, sochrań Boże“!J pokapały slozyZ starych oczej zamuczenych.Łedwe, łedwe wstałaIz-za stoła.„Kateryno!Ne ta wże ja stała:

Złedaszcziła, ne zdużajuI na nohy wstaty.Tiażko, Katre, umyratyW czużij, tepłij chati!“Zanedużała neboha.Uże j pryczaszczały,I masłoświatije służyły, —Ni, ne pomahało!Staryj Trochym po podwirjuMow ubytyj chodyt’;Kateryna z bolaszczojiI oczej ne zwodyt’,Kateryna koło nejiI dniuje j noczuje.A tym czasom syczi w nocziNedobre wiszczujut’Na komori. BolaszczajaSzczo-deń, szczo-hodyna,Łedwe czuty, pytajet’ sia:„Doniu Kateryno!Czy szcze Marko ne pryjichaw?Och, jak-by ja znała,Szczo diżdu sia, szczo pobaczu,To szcze-b pidożdała!“

VIII.Ide Marko z czumakamy,Iduczy spiwaje,Ne pospisza do hospody,Woły popasaje.Weze Marko Kateryni

Sukna dorohoho,A bat’kowi szytyj pojasSzowku czerwonoho,A najmyczci na oczipokParczi zołotojiI czerwonu dobru chustkuZ biłoju haboju,A ditoczkam czerewyczky,Fig ta wynohradu,A wsim w kupi czerwonohoWyna z CaryhraduWider z troje u baryli,I kawiaru z Donu, —Wsioho weze, ta ne znaje,Szczo dijet’ sia doma!Ide Marko, ne żuryt’ sia.Pryjszow, sława Bohu!I worota odczyniajeI mołyt’ sia Bohu.„Czy czujesz ty, Kateryno?Biży zustriczaty!Uże pryjszow! Biży szwydcze,Szwydcze wedy w chatu!Sława Tobi, Chryste Boże!Na-syłu diżdała!“I „Otcze nasz“ tycho, tycho,Mow kriź son, czytała.Staryj woły wyprjahaje,Zanozy chowajeMereżani, a Katrusia

Marka ohladaje.— „A deż Hanna, Kateryno?Ja pak i bajduże!Czy ne wmerła?“— „Ni, ne wmerła,A duże nezduża.Chodim łyszeń w mału chatu,Poky wyprjahajeWoły bat’ko; wona tebe,Marku, dożydaje“.Wwijszow Marko w mału chatuI staw u porohu…Aż zlakaw sia, Hanna szepcze:„Sława, sława Bohu!Chody siudy, ne lakaj sia!..Wyjdy, Katre, z chaty!Ja szczoś maju rozpytaty,De-szczo rozkazaty.Wyjszła z chaty Kateryna,A Marko schyływ siaDo najmyczky u hołowy.„Marku! Podywy sia,Podywy sia ty na mene!Bacz, jak ja zmarniła?Ja ne Hanna, ne najmyczka,Ja…“Ta j zanimiła.Marko płakaw, dywuwaw sia,Znow oczy odkryła,Pylno, pylno podywyw sia, —J slozy pokotyłyś.„Prosty mene! Ja karałaśWeś wik w czużij chati…

Prosty mene mij synoczku!Ja… ja twoja maty!“Ta j zamowkła…Zomliw Marko,J zemla zadriżała.Prokynuw sia… do matery —A maty wże spała!